ÖD×C éÆ PvC ÝëC PvC MDØÏw× Þ MD췮 örV Ùç ÝëC éÆ Ößv éÎöDw@×
Ôص íÜ·ë ,ÙÜÇÛ éÏhCl× DçoDÆ ok Ý× éÆ kpÆ «pz Úß@×öD@× D@F ÍÞCqC
ÖDÜF éÇv lzDF ,lzDF lè·OëÓÞ lçCßhí× ÙvC ÓDd ,ÙzDGÛ æDËOvkör@V
,lÜÛCßiF lÜçCßhí× Ý× ÖDÜF éG®h ,lÜÛrF ,lÜ@Ûr@F l@Ü@çCß@hí@×Ý@×
Ý× ælèµ éF Ôص Co êoDÆ ,ÝÇÛ Èëpz Cp× Ôص DçoDÆ ok íÎÞ,lÜÛCßiF
Þ Írµ ok éÛ ,ÙzDF éOzCk íOÎDhk êpOwÊkCk Þ D©Â oDÆ okéÛ ,oCnË@Û
ÖD×C rìÛ íND¿ëp¡N ÙvCp× ÚDØç ok .⁽¹⁰⁾êpËëk oDÆ bìçok éÛ Þ DèG¥Û
PFDR Co íÛß×öD× æDËOvk éF ykßh íGwZDÛ ÚA éÆkpÆ oD@O@¾o êoß@¬
Ý× p²Û éF lÛCßh ylè·OëÓÞ éFD®h ÝìÎÞCok éÆ êCé@Ï@Ø@V ÚA .kp@Æ
ÐìÇ¡N Úß×öD× Co Ùì²µ xÏW× ÚA .PvCyqoC DF Þ H@ì@W@µ í@Ï@ì@h
Mßµk Co DèOì¥iz Þ æDKv ÚCpv Þ CoqÞ qCíOÇÏØ× ÚCpv ÖDØN Þ lçkí×
lÛkpÆ opÃ× PÂÞ ÚA éÆ kßF êoD·z éÆ -rGv êDèvDGÎ DF éØç Þ lÜÆí×
Mp©d DF lëDìF kCk oßOvk éÆCo íwÆ ÍÞC ⁽¹¹⁾.lÜÜÆí@× P@Æp@z -
éÆ kßF Úß×öD× ÝFuDGµypwJ lÜÆ P·ìF lè·O@ëÓÞ ÚCß@Ü@µ é@F D@¨o
Þ lÛl×A ÈëÈë ÚCpËëkl·F Þ ,kßF lè·OëÓÞ kr×DÛ Dë lè·ìÎÞ ÔG CpçD@±
lÛlÛCßh íÎDµ oDìwF êDçp·zÞ lÛl×A DG®h Þ Cp·z xKv .lÛkpÆ P·ìF
êCéFD®h Mp©d kßh lz oCpÂl·F .lÛkpÆ öD¡ÛC Cpº oDìwF êDçéFD®h Þ
éÆ kpÆ PGe¤ ,¯Ã¾ ÙìÛÞp®vÈë ok Þ PvDhpF Mp©@d .l@ÛCß@i@F
:PvC ÝëC ¢ÛßØ©× .kßF DèÛAêDçoDÆ ÖDØN éF kCpëC ¸ÂCÞ ok ¢@NÔ@Ø@V
éÇÜëC éF Ökp× DØz pF ÙëoCkíÃd (éØñC D× ,PìF ÐçC D@× í@Ü@·@ë) D@×))
Þ Pwç D× ÍD× Ô¤C ÄdÝëC éÆ PvC ÝëC ¢ëDÜ·× .ÙìzDF DØz p@×Cí@ÎÞ
ok DØz Þ ⁽¹²⁾.lÜÆoCnÊCÞ D× éF lçCßiF Úß×öD× éÆ Pwì@Û êr@ì@Z
Þ .ÙìÜÆ æoCkCCo DØz D× éÆ PvC ÝëC DØz Äd .lëoCk í@Ã@d D@× æl@è@µ
é¿ìÏh ÚCßܵéF Co D× DØz PÂÞ pç íÜ·ë lëkCk D× éF Co D× ÄdDØz æDÊpç
ÖDWÛC DØzæoDFok Co ÚD×kßh é¿ì± Þ ÚA éÆ kßzí× ÖqÓ D× pF lìO¾pënJ
DØz ,PvCP¾Ôh ÚA Þ ÙëoCk íÃd D×)) :éØÏÆ Þk .((ÖÔwÎC Þ ,Ùì@çk
Ökp× DØz,lÜÆ æoCkC Co DèÛA lëDF é¿ìÏh éÆ í×kp× ÚCßܵ éF lëoCk íÃd
ok ÙçD× lìçlF D× éF Co D× Äd DØz pÊC Þ ,lìçlFD× éF Co D× Ä@d l@ëD@F
CoÚD×kßh é¿ì±Þ Þ ,Ùìçk ÖDWÛC lëDF éÆ ÙëoCk êCé¿ì±Þ DØz Ð@FD@Ã@×
Þ ,êpËëk ½pd éÛ Þ Úß×öD@× qC êp@Ç@¡@N é@Û .((Ù@ì@çkí@× ÖD@W@ÛC
ÝëC Ùç l·F .PvC êlè·OëÓÞ éwÏV cÞo ½Ô@hp@F Úß@Ø@©@×é@Ç@Ï@F
éF lè·ìÎÞ Èë D¨o Mp©d ,lÜÆí× ClìJ é×CkC oß@¬ Ý@ì@Ø@çÚD@ëp@V
Èë ok Þ lÜÆ éÏhCl× DçoDÆ ok PwìÛ p¨Dd éÆ PvC íND¿ëp¡NcÔ®¤C
éÆ lÜÆí× éÏhCl× íÏÇz éF lÜÆí× éÏhCl× CoDG@VC é@Æ Ù@çêkoCß@×
éÆ ÚlÛCßh lìµ qDØÛ éì©Â ÚDØç ÐS× ,kßzíØÛ Ýì×öDNÚß×öD× oß²Ü@×
éÆ ÙëoCk oCp ßN DF D× :lëßÊí× Mp©d Þ Mp©d krÛlOvp¾í× Úß×öD×
éÏhCl× oDÆ bìç ok ßN éÇÜëC phA lëßÊí× .ÙÜÇÛ éÏhCl×oDÆ bìç ok Ý×
,koClÛ í·ÛD× oDÆ Èë ÝëC ÍDd ,lÜÜÆí× ÙèO× Cp@×Ökp@× í@Ü@Æí@Ø@Û
Ðص ÖlV Ùvo éF lëDF ÙÜÇF Co oDÆ ÝëC ÙçCßiF pÊC:lëD×p¾í× Mp©d
qC ÖD×C .Eßh oDìwF lëßÊí× .PvC ÍßÏ·× qÞp×CéÆ íØvo ÚA éF éÛ ÙÜÆ
æCo ¯vÞ ok éÆ kßzí× DKF pèz ok íëDºßº ÚDÜZ.kßzí× UoDh é@ÛD@h
.lÜÛCkpÊí×pFCo Mp©d lÜëAí×
oDGVÓDF Co D¨o Mp©d éÆ PvC ÙÏw× éÎöDw× oClÃ× ÝëC DN Ý@ëCp@FD@Ü@F
éF lëlèN ,lÛCæpÆ ÐìØeN ÞC éF Co lè·OëÓÞ ÚCßܵ Þ l@ÛCækoÞA (Þp@×é@F)
ok éÆ «pz ÝëC éF ækpÆ ÍßG ÐO éF lëlèN qC l·F Mp©d Þ ækpÆÐOÂ
ykßh êo߬ Þ ækpÇÛ éÏhCl× Ôص Ùç l·F Þ ,lÜÇÛ éÏhCl× ÔصDçoDÆ
DèÜëC Þ ÙìGwZíØÛ DèÜëC éF D× é¤Ôh éÆ ækpÆ PFDR éÆ ælì¡Æ oDÜ@ÆCo
.lÜGwZíØÛ D×éF Ùç
ÅßÇ¡× ÐñDw× 
êDëD©Â DWÜëC ok .PvC ÅßÇ@¡@× Ù@ëkp@Æ §p@µ é@Æ í@ÏñD@w@× D@×C
½ÔOhC ÚDzkDèOVC ,jëoDN ÐçC Þ DØϵ éÆ PvDWÜëC .PvC kDëqÅßÇ¡@×
Úß×öD× éÆ lz oß®Z ?kßF éZ lè·OëÓÞ éÎöDw× ÝëC Ô@¤C .ækp@ÆCl@ì@J
éF Co P¾Ôh Þ ,lè·OëÓÞ êCpF lçCßiF éÜël× qC Co D¨o Mp©dlz p¨Dd
ÚClÛDh ÐëßeN Þ kpGF ÚÞpìF ívD@G@µ ÚCl@ÛD@h qC ,l@Ü@Æ ª@ëß@¿@NÞC
ÐèvÝFЩ@¾ qC D@ë ,kß@F ykß@h qC oD@Ç@O@FC Ý@ëCD@ëA .l@çl@Fêß@Ï@µ
pëqÞ éÇÜëC EDF qC kßF ækpÆ ÐìØeN Úß×öD× pF ÞC Þ ,íwhpvÝìOvDëpÎCÞm
ÚD¡ÂD¿NC éF Hëp PëpSÆC éÆ Úß×öD× ÚDëpÇ¡Î Þ kßF êolOÃ@×oD@ì@w@F
PzCk éÆ êp²Û pç ÞC Þ lÛkßF pëqÞ Ý@ëC p@²@Û P@e@N l@Ûkß@Fí@ÛCp@ëC
éOGÎC éÆ í©·F - ?kpÆ Co oDÆ ÝëC CpZ ÞC ÍDd .lÜÆ ÐìØeNPwÛCß@Ní@×
íVpV)) ÐS× êkCp¾C éÇÜëC ßÊ PvC Àì·¨ í@Ï@ì@hÍD@Ø@O@dC Ý@ëC
Ô¤C :lÜëßÊí× - lÛCækpÆ ÍßG ((ÚÞCpF koCÞkC))íOd Þ ((ÚCl@ëq
Þ PzCk PìÛ Ýwd (´ß¨ß× ÝëC ok Þ) ækßFé·@ì@z Ð@è@vÝ@FÐ@©@¾
ÝëC pÊC .lÜÆ ÐÃOÜ× (êßϵ ÚClÛDh éF) CoP¾Ôh D·@ÂCÞ P@vCß@hí@×
éF ,lÜÆ êoDÇØç ÐèvÝFЩ¾ DF D¨o Mp©dlëDF lzDF fìe@¤ §p@¾
éF kßz ÐÃOÜ× P¾Ôh éÆ PvC ælz ækD×AÔ×DÆ éÏìvÞ éÇ@Ü@ëC P@è@V
Þ lÜÜÆ ¢ÏO éF lëlèN DN ÙÜÆíØÛ ÍßG Ý×lëßËF lëDGÛ íOd Þ ,Ýìëßϵ
ok Ý× ,lzDF éOzCk íND¿ëp¡N éGÜV lëDFlëßËF kpÆ ÍßG éÆ Ùç Þ l@·@F
éÏhCl× Ùç DçoDÆ ok ,lÜÆ ÍßG ClV lëDFéÇÏF ,ÙÜÆíØÛ éÏhCl× D@çoD@Æ
.lÜÆ lë ¸Ïh P¾ÔhqC Ôص Co Úß×öD× Þ lëDØÛ
éÆ ÙìÜÆ Ùç §p¾ pÊC éÆ ÝëC ÚA Þ Pwç ÍDÇzC Èë D@W@Ü@ëC é@O@G@ÎC
P¾Ôh qC Co Úß×öD× lzí× ÐèvÝFЩ¾ Þ D¨o Mp©d êoD@Ç@Ø@çD@F
ÚßZ ,lzDF æCo éF Þo P¾Ôh ´D¨ÞC pËëk éÆ kßGÛ Ýì@Ü@Z ,kp@Ƹ@Ï@h
êo qp× éF éÆ ol ÝìØç ,kßF í×ÔvC P@Ç@Ï@Ø@× qC íñr@VÚD@vCp@h
é¾ÔiÎCoCk ÔG éÆ ÁCpµ PØw íÜ·ë ,½p¬ ÚA éF DWÛAqC ,Ùëlìvoí×
¸FDN éÆ DèÛA ,PzCk êpËëk ¸¨Þ éëoßv Þ p¥× Þ ÝØë ÞqDWd rìÛ Þ ,kßF
DèÜëC l¨ pF íNÔëDØN éÇÏF Þ lÛkßGÛ ÚDvCph Ökp× Þ ÚCpëCÖkp× MÔëDØN
kßF ÐÇz ÝìØç éF éì©Â ÝëC éÆ ÙëkpÆí× Ùç §p¾ pÊCíÜ·ë ,lÜOzCk
¢ÏFDÃ× ok kCl»F ,kßF é¿ìÏh ÚDvCph ok D¨o Mp©d,lzí× íÏØ@µ Þ
lìvo kCl»F éF D¨o Mp©d lè·OëÓÞ pGh DN éÇÛDÜaØç ,kDOwëCí×ÙÇe×
PvC ækpÆ êoDÆ ÝìÜZ Úß×öD× éÆ lÛlìØè¾ kCl»F ok uDG@·@ÎCí@Ü@FÞ
éF uDG·ÎCíÜF qC íÇë DF Þ lÛkpÆ ÍÞr@·@× Co Úß@×öD@× æl@Ü@ëD@Ø@ÛCoß@¾
Þ lÛkpÆ P·ìF PzClÛ Ùç íOìdÔ¤ éÇÜëC DF éÏ@Ç@zÝ@FÙ@ì@çCp@FCÖD@Û
kClVC ÙëÞoíØÛ Ýìëßϵ oDF pëq rÊpç D× lÜO¿Ê ,lÛkßØÛ ÚD컬ÖÔµC
Èë ÓDd ,lÛCælÜÆ ÚDV ,lÛCælì@¡@Æ P@Ø@dq é@Æ P@vC ÍD@vl@¤D@×
ÍDGÛk éF Þ ,kpÆí× ÖDì kCl»F !?ÙìçlF Ýìëßϵ ÐëßeN Co P¾Ôhé·@¾k
.lÛkpÆí× ÖDì rìÛ pËëk êDçDV íÏìhÚA
½pdÝëC íÜ·ë ,PwìÛ Pvok §p¾ ФC æqDN Þ PvC §p¾ Èë ÝëC íÎÞ
Þ kßF í·ìz ÝìOvDëpÎCÞm ÐèvÝF Ð@©@¾ é@Æ P@w@ì@Û Íß@G@Â Ð@FD@Â
oDÇOFC éÇÜëC ÓÞC .kpÆ êoDÆ ÝìÜZ D¨o Mp©d éF MkCoC Þ £ÔhCêÞo
ÞCéÇÜëC ,lzDF ÞC qC oDÇOFC éÇÜëC §p¾ éF : DìÛDR .PvC lëkpN Ðe× lzDF ÞCqC
ÍDØOdCéaÛA .PvC lëkpN Ðe× Piv lzDF éOzCk í·ì@z MD@vD@w@dC
kßF ælzÚDØÏw× æqDN éÆ ÐèvÝFЩ¾ éÆ PvC ÝëC PvC éì©Â pO¡ì@F
ÐGÂ ÚCp@ëC é@F l@ÛCkp@Êp@F Co ÚCp@ëC é@Ï@ì@vÞ Ý@ëC é@F P@vCß@hí@×
D·ÂC Þ ÚßZ lÜÜÆíØÛ ÍßG Dèì@ÛCp@ëC ÚÓC kp@Æ p@Ç@¾ ,⁽¹³⁾ÖÔ@vCqC
ÖÔvC DF æqoDG× ÙvC éÆ ol ÝìØç Þ lÜOwç ÖÔvC éF lÃO·×Þ ÚDØÏw@×
é¿ìÏh ÈÏÆ éÆ lì¡ëlÛC kßh DF .lÜÜÆí× P¿ÎDi× ÞC DFlëDì@F ÚD@ì@× ok
Co D¨o Mp©d ,lÜÇF koCk êCéèVÞ ÞC kßh éÆ êkp×Pvk éF Co ívDGµ
P¿ÎDi× êDèëoCßzk oDZk UoDh qC Co ÚD¡ëC l·F Þ oDÆ êÞokoÞDìF DOÎDWµ
êCpF lëDØÛ ÙçCp¾ Co éÜì×q ykßh Ùç ÐhCk qC Þ ,lÜÆuD@G@·@ÎCí@Ü@F
.êpËìOzkoq æoÞk Þ ÖÔvC qC ÐGÂ æoÞkéF ÚCpëC ÚlÛCkpÊpF
êoDÇØç D¨o Mp©d é¿ì±Þ DWÜëC ok ,lzDF P@vok §p@¾ Ý@ëC p@ÊC
p®h íÜ·ë ,pOÊorF p®h ÚkpÆ ¸ØÂ Þ ¸@Ï@ êCp@F P@vC Úß@×öD@×D@F
,ÖÔvC êCpF Úß×öD× p®h qC pNÓDF éVok l¤ ÖÔvC êCpFÐèvÝFÐ@©@¾
.PvC ÚDØÏw× é¿ìÏh Èë Pwç éZpç Úß×öD×æphÓDF Cpëq
ÝëC lëDGÛ D× éÆ PvC ÝëC ÚA Þ ÙÜÆ §pµ lëDF Ùç Co pËëk HÏ@®@× È@ë
Co DèÛA Dë lÛkßF ÀÎDi× éØñC DF éÆ íëD¿Ïh éØç é@Æ Ù@Ü@ì@Æ p@Ç@¾oß@V
ÝFlërë ÚDì× íÂp¾ éZ ÝëCpFDÜF ,lÜOwç §pµ Èë okl@Ûkp@Æl@ì@è@z
éÃG¬ ok Úß×öD× .PvC ÚDØvA DN Ýì×q qC MÞD¿N ?PvCÚß×öD× Þ éëÞD·@×
qC Ùç Þ íØϵ éGÜV qC Ùç ,Ýì¬Ôv Þ D¿Ïh éÃG¬ok í@Ü@·@ë ykß@h
qC Þ ,íGwÛ Ùϱ Þ íGwÛ PÎClµ ,PvDìv ÝwdíÜ·ë pËëk êDçé@G@Ü@V
Ýì¬Ôv Þ D¿Ïh ÝëpOèF qC ,Ökp× ÍDd éF ÚkßFlì¿× Þ æoCkC Ýwd p²@Û
qÞp×C éÆ í×ÔvC Ùì²µ ÚlØN ÝëC .pÇ¿ÜzÞooDìwF kß@F êkp@× .P@vC
íÜ·ë ,l×A kßVÞ éF Úß×öD× Þ ÚÞoDç ÝìØç PvkéF PvD× oDiO¾C koß×
qC êoDìwF éÆ lÜOzCk ækD·ÎCÁß¾ êpÇ¿ÜzÞoÈë Þ p²Û é·v Èë Dè@Ü@ëC
ÈÏØÎC)) .PvC ÖÔvC êDìÛk oDiO¾C EDGvCqÞp×C lÛkpÆ éÆ í@ëD@çoD@Æ
ykßh ælìõ l¨ pF PÜ®Ïv Þ ÈÏ× p¬DhéF Úß×öD× éÇÜëC Þ ((Ùìõ
HÏ®× Èë kpÆ ÖßØw× PzCk kDÃOµC ÞC éFéÆ Co í×D×C ÚDØç Þ kpÆ ÖDìÂ
.pËëkHÏ®× DèOØw pëDv Þ ,PvC
lè·OëÓÞ éÎöDw× éÆ l@zD@F Ý@ëC H@Ï@®@× D@·@ÂCÞ p@ÊC ÍD@d p@ç é@F
ÚD¡Û ÝñCp éÆ o߬ ÝìØç rìÛ ÐèvÝFЩ¾ Þ ækßF ÐèvÝFЩ¾oDÇOFC
½p¬ PwëDFí× ÖD×C Moߤ ÝëC ok ,PvC éOzCk Pì@Û öß@v)l@çkí@×
D¨o Mp©d éÆ lÜÆí× lìëöDN Co HÏ®× ÝëC D× MDëCÞo .(kpìËFCoÚß×öD×
éÆ êkoCß× ok Þ ,Úß×öD× DN PzCk p¿Ü@N p@O@¡@ì@F Ð@è@vÝ@FÐ@©@¾qC
½p¬ Mp©d ,l×Aí× ¢ìJ ½ÔOhC Úß×öD× Þ Ðè@vÝ@FÐ@©@¾ÚD@ì@×
p¿Û Èë Þ ÐèvÝFЩ¾ éÆ Pwç D× MDëCÞo ok .P¾pÊí@×Co Úß@×öD@×
P¾Ôh éÆ lÜO¿Ê Þ D¨o Mp©d krÛ lÛl×A ÙìçCpFCÝFÖD¡çÖDÜF pË@ëk
éF Co Úß×öD× D× ,lìÜÆ PþCß× DØz ,lÜG¤Dº ÚDzéØç DèÜëC ,PvDØzÄd
Þk ÝëC Mlz éF Mp©d .lìzDF é¿ìÏh DØvo DØz l·F Þ ÙìÛDvoí×ÐO@Â
lÜO¾o Coß¾ ,lÛCækpÆ æDGOzC éÆ lÛlìØè¾ l·F DèÜëC éÆ ,kpÆ kp¬ Cop@¿@Û
ÚDeO×C Co ÞC ÙìOvCßh ,ÙëkßF ívß×ÝFíϵ krÛ D× :lÜO¿Ê ,Úß×öD×krÛ
PìÛ Ýwd ßN éF PGwÛ ÞC éÆ ÙìÜìF éF DN ÙìOzCk é¨pµ ÞC éF Co ÝëC,ÙìÜÆ
ÝÆ êoDÇØç D× DF DìF ÙìO¿Ê ÞC éF .koCk PìÛ Ýwd ,éÛ Ùëlëk .éÛDë koCk
éÆ íNDÂÔ× ok D¨o Mp©d l·F Þ .kpÆ kp¬ Co D× ÞC ,Ùì¡ÇFCo Úß×öD× DN
lÛkpÆ cp¬ Co éì©Â PzCk íÜçm éÃFDv Ùç Úß×öD× Þ lÜOzCkÚß×öD× DF
l·F Þ ,lÜO¿Êí× êlV ,lÜëßÊí× ¹Þok Þ lÛl×A Dè@Ü@ëCl@Ûkß@×p@¾ Þ
.ÝÆ «DìOdC DèÜëC qC éÆ kß×p¾Úß×öD× éF Mp©d
qC Co ÐèvÝFЩ¾ p®h D¨pÎCívß×ÝFí@Ï@µ ,MD@ëCÞo Ý@ëC Ä@FD@®@×
éÆ) §p¾ ÝëCpFDÜF .PvC éOwÛCkí× pNlëlz Þ p@NÓD@F Úß@×öD@×p@®@h
ÝëC D¨o Mp©d ⁽¹⁴⁾(PvC ækßF ÐèvÝFЩ¾ qC lè·O@ëÓÞoD@Ç@O@FC
,lÛCkí× ÅDÛp®h PvC ælz oDÇOFC kp× ÝëC Pvk éF éÆCo êlè·O@ëÓÞ
lÜçk oCp éÏìvÞ Cp× lÛCæl×A DèÜëC ,PvC oDÆ ok íñßvPìÛ l@ëß@Êí@×
.êpÊívßW× éF ÖÔvC qC ÚCpëCÚlÛCkpÊpF êCpF
ÞC Þ lzDF Щ¾ qC oDÇOFC pÊC .ÙìÜÆí× P@G@e@¤ §p@¾ êÞo D@× x@J
(lÛCéO¿Ê íëDJÞoC Ýìhoß× qC íhpF éÆ o߬ ÚA) lzDF é@·@ì@zD@·@ÂCÞ
ÝëC pÊC Þ ,Úß×öD× éìϵ kpÆí× êoDÇØç Щ¾ DF l@ëD@F D@¨oMp@©@d
kpÆí× êoDÇØç Úß×öD× DF lëDF xǵpF ,ækßF oDÆ ok êpËìO@zkoqcÞo
lìëöDN pO¡ìF Co ÖÞk ÝëC D× MDëCÞo .kßz ælÜÆ DèÜëC ÈÏÆ DN DèÜ@ëCé@ì@Ï@µ
Щ¾ DF D¨o Mp©d éÇÜëC ,ækßGÛ Ð©¾ qC oDÇOFC Ùç D¨p¾ íÜ·ë,lÜÆí×
p²Û qC ,lÛDvpNí× Ð©¾ p®h qC Co Úß×öD× íOd Þ PzClÛ íFßhéÛD@ì@×
.PvC íØÏw× p×C D×MDëCÞo
qC oDÇOFC ,ækßGÛ Ð©¾ qC oDÇO@FC Ô@¤C é@Æ P@vC Ý@ëC p@Ë@ëk é@ì@¨p@¾
Co oDÆ ÝëC CpZ ,ækßF Úß×öD× kßh qC oDÇOFC pÊC .PvC ækßF Úß×öD@×kß@h
pF phA DN DëA PzCk PìÛ ÝwdpÊC ?PìÛ ößv Dë PzCk PìÛ ÝwdDëA ?kpÆ
ÙìëßËF éÇÜëC ?kpÆClìJ p²Û pìì»N ¯vCÞC ok Dë kßF íÂDF kßh PìÛÝw@d
Ýiv kßF íÂDF kßh PìÛ Ýwd pF Ùç phA DN Þ PzCk PìÛ ÝwdÚß×öD×
éÆ PvC ÝëC pSÆCld ,ækßGÛ êrìZ ÝìÜZ rÊpç .PvC íÎßG ÐFDÂpì@º
§pµ .kCk ælìõ pìì»N DèOÛC ok íÎÞ PzCk PìÛ Ýwd ClOFC okÙìëßË@F
.( lÛCækßF ælìõ ÝëC pF) Ùç lì¿× jìz CpçD± Þ ÁÞl¤ jìzéÆ ÙëkpÆ
PvC ÝëC yCælìõ ((D¨pÎCoDGhC Úßìµ)) ED@O@Æ ok ÁÞl@¤j@ì@z
ÚA ok ,kßF ækpÆ êonÛ D·ÂCÞ ,PzCk PìÛ Ýwd Cl@O@FC ok Úß@×öD@×é@Æ
pF Co ÞC Clh pÊC éÆ kpÆ ClìJ Ýì×C yokCpF DF éÆ êlëlzêoD@O@¾p@Ê
Mp©d éÇÜëC Þ ,lÛCkpÊpF ¢ÏçC éF Co P¾Ôh lÜÆ qÞpìJÝì×C yokCpF
ÞC éÆ PwÛCkí× éÆ kßF PèV ÝëC qC kpÆ ´DÜO×C (lè·OëÓÞÍßG qC)D¨o
Ùç lëlz ,kßzí× ÚDØì¡J l·F Þ éO¾pÊ oCp íÛA MDvDwdCpìRöDN PeN
ÚCpËëk Þ ÁÞl¤ jìz p²Û ÝëC DF DØϵ pO¡ìF éOGÎC .kßzí×ÚD@Ø@ì@¡@J
Èë Þ PzClÛ PìÛ Ýwd ÍÞC qC Úß×öD× éÆ lÛlÃO·× ÞlÜOwì@Û Ä@¾Cß@×
PvCßhí× DëA ?kßF éZ ¢ìvDìv ÌÛpìÛ ÍDd .kßF oDÆok ívDìv ÌÛpìÛ
ÝëC éF PvCßhí× DëA Þ ?lÛD¡ÜFÞp¾ éÏìvÞ ÝëC éF Co ÝìëßϵêDèO©@è@Û
Moߤ éF lÛkßF éÆ oDÜÆ ok DèÜëC ÚßZ ?lÜÆ ÖDÛlF Co D¨o Mp©déÏìvÞ
Þ lÜÆ æDËOvk ÐhCk Co Mp©d PvCßh .lÛkßF lÃ@O@Ü@× ¦@i@zÈ@ë
Co oDÆ ÝëC HϺC DèOvDìv ok éÆ o߬ ÝìØç ,lÜÆ Pvok í¨CoD@Ûl@·@F
lÜÜÆ ECph Co êCéÏØÎCéìVÞ ÍD·¾ lÃOÜ× Èë éÇÜëC êCp@F,l@Ü@Ü@Æí@×
Èë qC ,lÜÜÆí× êoDÇFCph ÞC oDÆ ok l·F Þ lÜçkí× ÞC éFíOwJ lÜëAí@×
lÜÜÆí× ÍÔhC ¢ëDçoDÆ ok pËëk ½p¬ qC Þ lÜçkí× ÞCéF PwJ ½p¬
D× MDëCÞo ok .lÛkpÊpF ÞC qC lÛkßF éOwF ¸Ø¬ ÞC éFéÆ íÛDwÆ éØ@ç D@N
Úß×öD× éF ÚD¡ÛDÜiv qC íÇë ok D¨o Mp©déÆ Pw@ç H@Ï@®@× Ý@ëC
((íÜÆ ECph Cp× éÏìvÞ ÝëC éF íçCßhí× ßNÙÛCkí× Ý×)) :lÛkß×p@¾
ßN éÆ PwìZ Dè¾pd ÝëC :P¿Ê Þ lz PdCoDÛÞ íÛDG¥@µ Úß@×öD@× é@Æ
!?íçkí× D× éF CoDèOGwÛ ÝëC CpZ !?íëßÊí×
Dçéì¨p¾ ívopF 
D¨o Mp©d é¿ì±Þ é@O@G@ÎC §p@¾ È@ë ok ,D@è@¨p@¾ Ý@ëC ÚD@ì@× ok
oDÇOFC Þ ækßF é·ìz Щ¾ éÆ PvC ÚDØç §p¾ ÚA Þ ,ækßF lëlzêoDÇØç
p²Û ÝëC qC D¨o Mp©d pF êkCpëC ,§p¾ ÝëCpFDÜF .PvC ækßF ÞCPvk ok
PvC p²Û ÝëC qC lzDF êkCpëC pÊC ,kpÆ ÍßG Co lè·OëÓÞ CpZ éÆPwìÛ
éF éì©Â éÆ ÙìØè¿F lëDF DV ÝìØç qC D× íÎÞ .kpÇÛ ÍßG êlVCp@Z é@Æ
Èë p²Û qC ,ÙìëßÊíØÛ é·ìz Èë p²Û qC D× ÍDd .PvC ækßGÛÐÇz Ý@ëC
kp× Dë kßF Ýëk kp× Dë D¨o Mp©d :ÙìëßÊí× ½p¬íF cÔ®¤CéF ÖkA
êCpF) êCéÜì×q ÝìÜZ lÜìFí× éÆ íOÂÞ lëDF kßF Ýëk kp@×p@ÊC .D@ì@Ûk
(Щ¾ DF) ælz ÙçCp¾ (êßϵ ÚClÛDh éF uDG·ÎCíÜF qCP¾Ôh ÍD@Ã@O@ÛC
éÇÜëC xJ .kpÆí× êoDÇØç ÞC DF qDF kßF DìÛk kp× pÊCÞ ,lÜÆ êoDÇ@Ø@ç
ÝëC éÆ PvC ÝëC pF ÐìÎk ækßØÛ kp¬ Co ÞC Þ ækpÇÛêoDÇ@Ø@ç Mp@©@d
.PvC ¯Ïº §p¾
yl¥Â ÞC Þ PvC ÝìOvDëpÎCÞm qC oDÇOFC éÆ lzD@F Ý@ëC §p@¾ p@ÊC D@×C
.PvC fìe¤ l¤okl¤ D¨o Mp©d oD@Æ ,ækß@F ÖÔ@vC é@ì@Ï@µÖD@ì@Â
ÚA ok Þ ækpÆ EDiOÛC Co pOÇZßÆ pz ÚA ,pz Þk ÚDì× ok Mp©díÜ@·@ë
.PvC ækßØÛ D¿OÆC ÝÇØ× ÐÂCld éF Ùç (Úß×öD× DF êoDÇØç) pOÇZßÆpz
Úß×öD× kßh qC oDÇOFC ÙìëßËF éÆ PvC íëD@W@ÛA ok p@O@¡@ì@F ,ÍD@Ç@zC
D¨o Mp©d é¿ì±Þ lÜëßËF í¤DizC lëDz éÆ PvDW@Ü@ëC .P@vCækß@F
Ùç PìÛ ößv Þ lÜÆí× êoDÇØç éF Mßµk Co ÞC Úß×öD× íOÂÞ éÆ kßFÝëC
lëDF ,¢ÇF lëßËF ,Ù¡Æí× Co ßN lëßÊí× pÊC Þ ,lÜÆ P@×ÞD@Ã@×,koCk
í¨Co ClOFC ÚDØç qC Úlz éO¡Æ éF Þ kpÆí× P×ÞD@Ã@× D@¨oMp@©@d
ÚDØç éVÞ bìç éF Þ lÜ¡ÇF Co ÞC éÆ l@ëkp@Êí@× p@¨D@dÞ ,l@zí@×
.P¾pënJíØÛ Co HwaÛ Þ íND¿ëp¡NÞ êpçD± lè·OëÓÞ
Dë kpÆí× Co oDÆ ÝìØç lëDF ÖD×C DëA éÆ kßz MÞD©Â lëDF éÆ PvD@W@Ü@ëC
éF Co kßh éÆ ÙìÛCkí× :íµpz p²Û qC PvC êCéÎöDw× ?kpÆí× ÍßGÂlëDF
rëDV íçDÊ ,kßz kßh ÐO éF pWÜ× éÆ ÚkpÆ êoDÆ íÜ·ë ÚkCkÝO¡Æ
,ÚlÛD× ælÛq qC lzDF pO¡ìF Úlz éO¡Æ pRC éÆ í¯ëCpz okD×C kß@zí@×
Co ÉorF ælw¿× ÚÔ¾ Dë Þ kßz éO¡Æ ¦iz Dë éÆ lzDFpëCk p×C íÜ@·@ë
P·ìF lërë êCpF Ýìwd ÖD×C qC .Ýìwd ÖD×C éì©Â ÐS×,kkpÊ ÐØeO@×
íÏص éëÞD·× Co lè·OëÓÞ éÎöDw× éÆ kßF oDF ÝìÎÞC êCpFÞ lÜOvCß@hí@×
fìVpN ÚkpÆ P·ìF ÝëC pF Co Úlz éO¡Æ Ýìwd ÖD×CMp©d .kp@Æí@×
ÖÔvC êDìÛk éÆ kßF éO¾pÊ oCp í¯ëCpz ok ÝìwdÖD×C æÞÔµ éF Þ ,kCk
PzCk pÇÜ× qC íèÛ Þ ½Þp·× éF p×C ÖÔµC Èë ÞêoClìF Èë éF cDì@O@dC
Ùç íëDçéWìOÛ Þ kpÆ Co oDÆ ÝëC ,lzDF ykßhÚß@h P@Ø@ì@Â é@F ß@ÎÞ
êCpF D·ÂCÞ íÜ·ë ?kßF o߬ ÝìØç rìÛ D¨oÖD×C ¯ëCpz D@ëA D@×C .P@¾p@Ê
éF Co kßh éÆ) kßF rëDV kßF éO¾pÊ oCpÂæCo Þk pv pF éÆ D@¨o Mp@©@d
.(?lçk ÝO¡Æ
Co ÞC ykßh oDìOhC ÚÞlF éÆ l@voí@× í@ëD@V é@F í@w@Æ P@ÂÞ È@ë
p²Û qC Pì×ßØw× éì©Â éOGÎC éÆ Pì×ßØw× éì©Â ÐS@×,l@Ü@¡@Æí@×
.PwìÛ í·®Â jëoDN p²Û qC íÎÞ PvC í·®Â p@×CÈ@ë é@·@ì@z MD@ëCÞo
lÛlÃO·× ⁽¹⁵⁾êkß·w× ÐS× é·ìz Ýìhoß× íOdÝìhoß× qC êoDìwF
ÍDd .PvC æl¡Û éO¡Æ Þ éO¾o DìÛk qC í·ìG¬ÐVC éF D¨o Mp©@d é@Æ
Úß×öD× éÆ PvC ÝëC ÚA Þ Pwç é·ìzÚDì× éÆ í¾Þp·× ælìÃ@µ p@FD@Ü@F
í¯ëCpz ok PÂÞ Èë ÚDwÛC ,EßhoDìwF ,kpÆ ÖßØw× Co D¨o Mp@©@d
PÂÞ Èë íÎÞ ,kßzí× ÖßØw× ykßhoDìOhC ÚÞlF éÆ kpìÊí× oCp@Â
,PvC pìi× Þ oDOi× p×C Þk qC íÇë ÚDì×éÆ kpìÊí× oCp í¯ëCp@z ok
lìëßËÛ Co oDÆ ÝëC oDìOhC Dë Þ Co Úlz éO¡ÆDë ,lÜÆ EDiOÛC lëDF ykß@h
EÞpº qÞp×C éÆ ÙzDF éOzCk ÝìÃëÝ× pÊC .lÛpì×í@× é@Ø@ç P@G@ÂD@µ
éO¡Æ Dë ,oDÆ Þk qC íÇë EDiOÛCÚDì× lÜÜÆ pìi× Cp× ÚÓC íÎÞ Öpì×í@×
éÆ Ý× ÙëßËF ÙÛCßNí× Ý× DWÜëCok DëA ,ÙÜÆ EDiOÛC Co oDÆ ÚÔ¾ Dë Öß¡@F
lëDF Ý× qDF ,éÛ ?koClÛ yqoCpËëk PµDv lÜZ Ý@ëC ,Öp@ì@×í@× EÞp@º
ÚA oDìOhC DëA ÙÛDØF ælÛqÙÛCßNí× éÆ oClÃ× ÝìØç ok éÆ ÙÜ@Æ ED@w@d
Pvk qC Ökßh PvkéF Co Ökßh MDìd Ý× éÆ koCk Co yqoC ÝëC ½p@¬
ÝìÜZ Dë .oDÆ ÞkqC íÇë ÚDì× kßzí× p@ì@i@× D@¨o Mp@©@d ?Ù@çl@F
qC Þ ((HwaÛlè·OëÓÞ)) éF ÙÜÆí× pìG·N Ý× é@Æ Co êl@è@·@O@ëÓÞ
Co ÞC lëDìF jëoDNÙç l·F éÆ Úlz éO¡Æ Dë Þ kpënKF PvC jëoDN MDØÏw@×
Co ÚA CpZ.lÜÆ EDiOÛC lëDF Co íÎÞC ÙÏw× Ý× p²Û é@F .l@Ü@Æ Öß@Ç@e@×
D× éÆÚß×öD× ÐS× í¥iz DF ÚkpÆ êoDÇØç ½p¤ !?lÜ@Ç@Û ED@i@O@ÛC
.PvC Ùè× ÚkpÆ êoDÇØç ´ßÛ ,PwìÛ æDÜÊ ÙìÛCkí×
oDè¬C éØñCp²Û qC D¿Ïh DF êoDÇØç 
êlëlz P¿ÎDi× éØèÛA DF ,ívDGµ êD¿Ïh ÚD×q ÚDØç ok éÆ ÙìÛCkí@×
,lÛkpÆí× ¸Ü× DèÛA DF êoDÇØç qC Co kCp¾C Þ) lÜOzCk D¿Ïh DF D× é@ØñCé@Æ
íhpF éF ÐìÛ p¬Dh éF Co DèÛA æDËOvk DF êoD@Ç@Ø@ç í@¤D@h koCß@×ok
éÆ - ÍDØV ÚCß¿¤ (lÛkßØÛí× Äëß¡N éÇÏF Þ rëßW@N í@×Ô@vC½Cl@çC
ÚÞoDç éF Xd p¿v êCpF Co ¢ëDçpOz - PvC p¿·VÝ@Fí@vß@×é@·@ì@z
ßN :lëßÊí× ÞC éF Mp©d .p¿·VÝFívß× P×lh lëAí× .lçkí×éëCpÆ
:lëD×p¾í× ?íZ lëßÊí× .MrìZ Èë ÓC P@vC Eß@h Mr@ì@Zé@Ø@ç
êlF oDÆ éÆ Ý× lëßÊí× ?êkCk éëCpÆ ÚÞoDç éF Co P@ëD@çp@O@zCp@Z
Ùç Xd p¿v êCpF :kß×p¾ .kßGÛ êlF oDÆ êCpF ,kßF Xd p¿vêCpF ,ÖkpÇÛ
PvC ælÛD× íÂDF yCéëCpÆ xJ lFÓ :kß×p¾ l·F .(êkpÆ í×ÝìÜZ lëDGÛ)
éaÛDÜZ lÜëßËF ßN éF pÊC lFÓ Þ :kß×p¾ .éÏF :kpÆ §pµ .êpìËFCl·F éÆ
PÎk ?íOwìÛ í¨Co Dë íOwç í¨Co kÞpF Ýì@F qC ÚÓC Ý@ì@Ø@çÚÞoD@ç
ÞC öDÃF éF í¨Co oClÃ× ÝëC .kpìØF l·F Þ lçlF Co ßN HϬéÆ lçCß@hí@×
æDÜÊ ÙÎD± öDÃF éF ÚkßF í¨Co oClÃ× ÝìØç :kß×p¾ .éÏF:P¿Ê .íOwç
koCk ÚÞoDç DF êkDëq ÄFCßv íÎÞ PvC ¦ÎDh é·z ÈëéÆ ÚCß¿¤ .P@vC
(.kßF oCkÐÃÛ Þ ÐØd ÞC) .PhÞp¾ DWÇë Co kßh oDÆ ÐñDvÞ ÖDØN P¾o Coß¾
éOzCk ÐÃÛ Þ ÐØd ÐëDvÞ Þ pOz éZ pç ÚCß¿¤ éÆ ÚÞoDçéF lÛkCk pG@h
Co oDÆ ÝëC CpZ P¿Ê .kpÆ yoD©dC ÚÞoDç .PvC éOhÞp¾DWÇë Co éØ@ç
Co ÙëDçéaF ÙÛCßNíØÛ ,ÖCælÛD× oDÆ qC Þ ÖCælz pìJ pËëk:P¿Ê ?êkp@Æ
.ÙÜÆ p²Û ½p¤ íÏÆ éF oDÆ ÝëC qC pËëk éÆ ÖkpÆ pǾ,ÙÜÆ æoCkC Eß@h
Åpëq íÏìh ÚÞoDç .PvC ÝìØç :P¿Ê .ßËF Co¢OvCo :P¿Ê ÚÞoD@ç
éÇÜëC qC l·F ÙÜÆí× pǾ Ý× ?PwìZ éì©Â ÙëßËFíçCßh DëA :P¿Ê ,kßF
.ækpÆ êCæoDzC ßN éF p¿·VÝFívß× íOwF Co éÏ×D·×kCkoCp ÝëC Ý× DF ßN
ÄFCßv ÚA pÊC .ÝÇÛ oDÇÛC kßiìF P¿Ê .PwìÛDè¾pd ÝëC ,é@Û :P@¿@Ê
PÛkpÊ ÖkCkí× oßOvk DV ÝìØç kßGÛ ÖoCkßN DF Ý× éÆ êCéÎDv ÝëlÜZ
.lÜÛrF Co
Þ lÜÜÆí× íèÛ ld ÝëC DN Co (D¿Ïh D@F) êoD@Ç@Ø@ç é@Æ é@ØñC Ý@ì@Ø@ç
é·×DV ¸¿Û éF ¢ëoDÇØç íwÆ pÊC ÍDd Ýìµ ok ,lÛoDØzí×´ß@Ü@Ø@×
ok íÜ·ë ,lçDÇF oÞpz qC ,lçDÇF ÙÎD²× qC kÞoí× éÆ DWÛA ,lzDFÝìØÏw×
ÍDØV ÚCß¿¤ éÆ êoDÆ ÚA éÛ - lÜÆ PìÎD·¾ kßh ÈÏw× Þ ½lçPè@V
Èë .lÜÛCkí× rëDV Co êoDÇØç ÝëC - PvC êoDÇØç Þ lìëöDN ¯Ã¾éÆ kpÆ
êCpF lÜÆí× ÍD»zC Ùϱ æDËOvk ok Co íOwJ kÞoí× íw@Æ È@ëP@ÂÞ
éÆ PvC êrìZ ÚDØç ÝëC .lÜÆ ækD¿OvC Ýwd ÖDÃ× Þ PwJ ÝëCqC éÇÜ@ëC
.lçkí× æqDVC Ùç ÚAp ,lçk æqDVC éØñC æpìv ,lçkí× æqDVCD× éþ
D¨o Mp©d ÍÓlOvC 
ßN ÙvC oClÃ× ÝìØç CpZ éÆ lÛkpÆ §CpOµC D@¨o Mp@©@d é@F í@hp@F
öDì¤ÞC Dë PvC pNÓDF ÚD¡ÛCp@G@Ø@»@ì@J D@ëA :kß@×p@¾ ?D@è@Ü@ëC ör@Vl@×A
Dë PvC pNlF Åp¡× æDzkDJ Èë :kß×p¾ .ÚCpGØ»ìJ :lÜO¿Ê?ÚCpGØ»@ì@J
éÆ íwÆ ÚA :kß×p¾ .Åp¡× æDzkDJ lÜO¿Ê ?ÄvD¾ ÚDØÏw×æDzkDJ Èë
ÐìØeN ÞC éF oÞq éF éÆ íwÆ Dë PvC pNÓDF lÜÇF D¨DÃND@F Co êoD@Ç@Ø@ç
Äël¤ Àvßë :kß×p¾ .lÜÇF D¨DÃN DF éÆ íwÆÚA :l@Ü@O@¿@Ê ?l@Ü@Ü@Æ
kpÆ D¨DÃN ykßh Àvßë Þ ,kßF Åp¡× Þ p¾DÆp¥×rërµ ,PvCpGØ»@ì@J
ÚßZ ⁽¹⁶⁾((Ùìϵ ³ì¿d íÛC §oÓC ÝñCrhíϵ íÜ@Ï@·@VC)) :é@Æ
æqDN ,lÜÆ ækD¿OvC Ýwd PwJ ÚA qC éÆ lÜÆÍD»zC Co íOwJ PvCßhí×
Ý× ,kßF pGØ»ìJ Àvßë ,PvC íÃvD¾ ÚDØÏw×Úß×öD× ,kßF p¾DÆ p¥× rërµ
ÝëC ½p¤ .lÛkpÆ oßGW× Cp× Þ kpÆ kDèÜ¡ìJÞC ,ÙOwç pGØ@»@ì@J í@¤Þ
.kßz ¸ÂCÞkCpëC koß× kßzíØÛ éÆ éì©Â
D¾p¤ éÆ Co ÍD@Ø@V ÚCß@¿@¤ é@Æ êp@¿@·@Ví@vß@× Mp@©@d ÍD@d
Þ lÜÆí× ¸Ü× lëlz PvDèÛA ¸¿Û éF ¯Ã¾ ykßVÞ Þ lÜÆí×êoDÇ@Ø@ç
Ýì®ÃëÝFíϵ ?íçkí× æoDVC ÚÞoDç éF Co PëDçpOz ßN CpZ:lëD×p¾í×
Co ykßh ¸ì¡N Þ PvC é·ìz Þ koCk êpv Þ pv ÞC DF é@ÛD@×p@e@×é@Æ Co
íÎÞ ,yDF æDËOvk ÝëC ok DØOd éÆ lëDØÛí× Äëß¡N lÜ@Æí@×ÚD@Ø@O@Æ
DèÛA êß¨Þ ÄFD®× Co ß¨Þ íOwç é·ìz ßN éÆ lØè¿Û íwÆÞ ÝÆ ÚDØOÆ
HNCp× lzC éF Co Mkßh ¸ì¡N ,ÚCßiF DèÛA qDØÛ ÄFD®×Co qD@Ø@Û ,p@ì@Ë@F
.íÜÇF oDÆ íÛCßOF éÆ yDF DèÛA æDËOvkok D×C ,ÝÆ í¿i×