در تـاريـخ ابـن الوردى آمـده اسـت كـه : ((مـحـمـد بـن حـسـن خـالص در سـال 255 بـه دنـيـا آمـد... شيخ ابو عبداللّه محمد بن يوسف كنجى در كتاب ((البيان في اخـبـار صاحب الزمان )) مى گويد: از دلايلى كه بر زنده ماندن مهدى تا امروز دلالت دارد آن اسـت كـه زنـده مـانـدنـش مـحـال نـيـست ؛ چنانكه از اولياء اللّه عيسى بن مريم و خضر و الياس و از دشمنان خدا، دجّال و ابليس زنده اند...)).
البـتـه مـكرّر گفته ايم كه بعضى از مطالب را منحصر به شيعه دانستن ، غفلت و يا عدم تـوجه به منقولات كتب خودشان است و گر نه به طور عيان مى ديدند كه آنچه شيعه مى گويد، كتابهاى اهل سنّت نيز همان را مى گويد.
24ـ عبدالوهاب شعرانى شافعى مصرى (متوفاى 973 هجرى ) درباره حضرت مهدى عليه السّلام چنين مى گويد:
... وَ هـُوَ مـِنْ اَوْلا دِ الاِمـامِ حـَسـَنِ الْعـَسـْكـَرِيِّ وَ مـَوْلِدُهُ عـَلَيـْهِ السَّلا م لَيْلَةَ النِّصْفِ مِنْ شـَعـْبـانَ سـَنـَةَ خـَمـْسٍ وَ خـَمـْسـِيـنَ وَ مـِأَتَيْنِ وَ هُوَ باقٍ اِلى اَنْ يَجْتَمِعَ بِعيسىَ بْنِ مَرْيَمَ عـليهماالسّلام فَيكُونَ عُمُرُهُ اِلى وَقْتِنا ه ذا ـوَهُوَ سَنَةُ ثَمانٍ وَ خَمْسِينَ وَ تِسْعَمأَةٍـ سَبْعَمِأَةِ سَنَةٍ وَ سِتَّ سِنِينَ⁽¹⁴⁴⁾
يعنى :
((و او از اولاد امـام حـسـن عـسـكـرى و تـولدش نـيـمـه شـعـبـان سال 255 مى باشد و او باقى مى ماند تا با عيسى بن مريم عليهماالسّلام اجتماع كند. و عـمـر شـريـفـش تـا زمـان مـا كـه اكـنـون سـال 958 اسـت ، 706 سال مى باشد)).
نـاگـفـتـه نماند كه كلام شعرانى در فصل سابق در بند چهاردهم در رابطه با اينكه امام زمان عليه السّلام فرزند بلافصل امام حسن عسكرى عليه السّلام است ، گذشت و در اينجا بـه مـنـاسـبـت تصريح به ولادت آن حضرت آورده ايم . و نيز گذشت كه در حسـاب اشتباه شـــده و در زمـــان وى از عـــمـر آن حـــضـرت 703 سـال گـذشـتـه بـــود، نـه 706 سال .
بـه هـر حـال ، ايـن عـالم مـشهور و مقبول نزد اهل سنّت هم ولادت آن حضرت را يقين دارد و هم فـرزنـد بـلافـصـل حـضـرت عـسـكـرى بودنش را، به همين خاطر، عين كلام او را سيّد مؤ من شـبـلنـجـى شـافـعـى در نـورالابـصـار، ص 170، بـاب ثـانـى ، ذيـل ((تـتـمـّة فـى الكـلام عـلى اخـبـار المـهـدى )) و مـحمّد صبّان در اسعاف الراغبين حاشيه نـورالابـصـار، ص 141 و حافظ حنفى قندوزى در ينابيع المودّه ، ص 470، باب 85 از يـــواقـيـت و جـواهـــر شـعـرانـــى بـه صـــورت قـبـول و ارسال مسلّم نقل كرده اند.
25ـ محى الدين بن عربى راجع به آن حضرت ولادت و نسبش مى گويد:
وَاعـْلَمـُوا اَنَّهُ لا بـُدَّ مـِنْ خـُرُوجِ الْمَهْدِيِّ عَلَيْهِ السَّلا مُ... وَ هُوَ مِنْ عِتْرَةِ رَسُولِ اللّهِ صلّى اللّه عـليـه و آله و سـلّم مِنْ وِلْدِ فاطِمَةَ رَضِيَ اللّهُ عَنْها، جَدُّهُ الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِىِّ بْنِ اَبِي طـالِبٍ وَوالِدُهُ الْحـَسـَنُ الْعـَسـْكـَرِىُّ اِبْنُ اْلاِمامِ عَلِي الْنَّقِيِّ (بالنون ) اِبْنِ مُحَمَّدٍ الْتَّقِيِّ (بـالتـاء) اِبـْنِ الاِمامِ عَلِيٍّ الرِّضا، اِبْنِ الاِمامِ مُوسىَ الْكاظِمِ، ابْنِ الاِمامِ جَعْفَرٍ الْصّادِقِ، اِبـْنِ الاِمـامِ مـُحـَمَّدٍ الْباقِرٍ، اِبْنِ الاِمامِ زَيْنِ الْعابِدِينَ عَلِيٍّ، اِبْنِ الاِمامِ الْحُسَيْنِ، اِبْنِ الاِمامِ عَلِىِّ بْنِ أ بِي طا لِبٍ رَضِيَاللّهُ عَنْهُمْ، يُواطِئُ اِسْمُهُ اِسْمَ رَسُولِ اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم يُب ايِعُهُ الْمُسْلِمُونَ بَيْنَ الرُّكْنِ وَالْمَقام ⁽¹⁴⁵⁾
يعنى :
((بـدانـيـد كـه مـهـدى عـليـه السـّلام حـتـمـاً خـروج خـواهـد كـرد... و او از عـتـرت رسـول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و از فرزندان فاطمه ـ رضى اللّه عنها ـ است و جـدّش حـسـين بن على بن ابى طالب و پدرش حسن عسكرى ، فرزند امام على نقى ، فرزند مـحمد تقى ، فرزند امام على الرضا، فرزند امام موسى كاظم ، فرزند امام جعفر صادق ، فـرزنـد امـام مـحـمد باقر، فرزند امام زين العابدين على ، فرزند امام حسين ، فرزند امام عـلى بـن ابـى طـالب ـ رضـى اللّه عـنـهـم ـ مـى بـاشـد. اسـم او بـا اسـم رسـول اللّه صـلّى اللّه عـليـه و آله و سـلّم قـريـن است و مسلمين بين ركن و مقام با او بيعت خواهند كرد)).
نـاگـفـتـه نـمـانـد كـه شـعرانى اين سخن را در اليواقيت و الجواهر، ج 2، مبحث 65 و محمد صبّان در اسعاف الراغبين ، حاشيه نور الابصار، ص 141، و عدوى حمزاوى مالكى مصرى در مـشـارق الانـوار، ص 112 ((الفـصـل الثـانـى فـى المهدى و...)) از فتوحات مكيّه محى الدين بن عربى نقل كرده اند و ما آن را در بحث سابق ، تحت رقم 14 در رابطه با اينكه مـهـدى عـليـه السـّلام فـرزنـد بـلافـصـل حـضـرت عـسـكـرى عـليـه السـّلام اسـت نقل كرديم ، براى تكميل مطلب به آنجا رجوع شود.
بـه هـر حـال ، مـحـى الديـن بـن عـربـى در ايـنـجـا هـم نـسـب آن حـضـرت و هـم فـرزنـد بـلافـصـل حـضـرت عـسـكـرى بودنش را قبول كرده ، ولادتش نيز خود به خود از اين كلام روشن مى شود.
26ـ شـمـس الديـن مـحـمـد بـن طـولون دمـشـقـى حنفى (متوفاى 953) درباره ولادت و ساير خصوصيات آن حضرت چنين مى گويد:
وَثـانـِي عَشَرَهُمْ اِبْنُهُ (الْعَسْكَرِيِّ) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ وَهُوَ اَبُوالْقاسِمِ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الْهادِىِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوادِ بْنِ عَلِيٍّ الرِّضا بْنِ مُوسَى الْكاظِمِ بْنِ جَعْفَرٍ الْصّادِقِ بـْنِ مـُحـَمَّدٍ الْبـاقـِرِ بـْنِ عـَلِي زَيـْنِ الْعـابـِدِيـنَ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِىِّ بْنِ أ بِي طالِبٍ رَضِيَاللّه عَنْهُمْ⁽¹⁴⁶⁾
چـنـانـكـه مـلاحـظـه مـى شـود، ايـن مـورّخ حـنـفـى ، نـسـب آن حـضـرت و فـرزنـد بـلافـصـل امـام عـسـكـرى عـليـه السـّلام بـودنـش را نقل كرده و پس از نقل عقيده اماميه درباره وى و اينـكه آنان وى را منتـظر، قائـم و مهـدى لقب داده اند در رابطه با ولادتش ‍ مى گويد:
كـانـَتْ وِلا دَتـُهُ ــرَضـِي اللّهُ عـَنْهُـ يَوْمَ الْجُمُعَةِ مُنْتَصَفَ شَعْبانَ سَنَةَ خَمْسٍ وَخَمْسِينَ وَمـِأَتـَيْنِ وَلَمّا تُوُفِّىِ اَبُوهُ الْمُتَقَدِّمُ ذِكْرُهُ ـرَضِيَ اللّهُ عَنْهُماـ كانَ عُمْرُهُ خَمْسَ سِنِينَ وَاِسْمُ اُمِّهِ خَمْطٌ وَقِيل نَرْجِسُ
يعنى :
((ولادتـش در روز جـمـعـه نـيـمه شعبان سال 255 بوده و به وقت وفات پدرش كه شرح حال او گذشت ، سن وى پنج سال بود، نام مادرش خمط و به قولى نرجس است )).
آنـگـاه اشـعـارى را كـه در اسـامـى و مـدح دوازده امـام عـليـهـم السـّلام سـروده نقل مى كند و آنها به شرح ذيل است :

عَلَيْكَ بِالاَئِمَّةِ الاِْثْنَيْ عَشَرْ
	مِنْ آلِ بَيْتِ الْمُصْطَفى خَيْرِ الْبَشَرْ
اَبُو تُرابٍ حَسَنٌ وَ حُسَيْنُ
	وَ بُغْضُ زَيْنِ الْعابِدِينَ شَيْنٌ
مُحَمَّدٌ الْباقِرُ كَمْ عِلْمٍ دَرى
	وَالْصّادِقُ ادْعُ جَعْفَراً بَيْنَ الْوَرى
مُوسىَ هُوَ الْكاظِمُ وَ ابْنُهُ عَلِيّْ
	لَقِّبْهُ بِالرِّضا وَ قَدْرُهُ عَلِيّْ
مُحَمَّدٌ التَّقِيُّ قَلْبُهُ مَعْمُورُ
	عَلِىُّ النَّقِىُّ دُرُّهُ مَنْثُورُ
وَالْعَسْكَرِيُّ الْحَسَنُ الْمُطَهَّرُ
	مُحَمَّدٌ الْمَهْدِيُّ سَوْفَ يَظْهَرُ

يعنى :
((بر تو باد دانستن امامان دوازده گانه از اهل بيت مصطفى بهترين مخلوقات )).
((ابو تراب و حسن و حسين است و دشمنى زين العابدين ناپسند است )).
((محمد باقركه داراى معلومات افزون بود،امام صادق را ميان مردم بخوان )).
((موساى كاظم و پسرش على كه او را رضا لقب كن ، مقامش والاست )).
((مـحـمـد تـقـى كه قلبش آباد از ايمان و علم و تقواست و على نقى كه مرواريدش پراكنده است )).
((حسن عسكرى ، مطهر و مهدى موعود كه حتماً ظهور خواهد كرد)).
نـاگـفـتـه نـماند كه : اين از كارهاى خداست كه حقايق را به دست اين دانشمندان چنين حفظ و نـگـهـدارى فـرمـوده اسـت . و نـيـز نـشـان مـى دهـد كـه در ولادت آن حـضـرت و فـرزنـد بـلافـصـل حـضـرت عسكرى بودنش با آنكه حضرت عسكرى عليه السّلام ولادت وى را از خـوف دشـمـنـان مـخـفـى نـگـاه داشته بود، ذرّه اى ترديد و ابهام وجود نداشته و مانند روز روشن ، آشكار و معلوم همگان گرديده است .
27ـ محمد صبّان نقل مى كند:
قـالَ الْقـُطـْبُ الشَّعْرانِيُّ فِي اليَوا قِيتِ وَالْجَواهِرِ: اَلْمَهْدِيُّ مِنْ وِلْدِ الْحَسَنِ الْعَسْكَرِيِّ مـَوْلِدُهُ لَيـْلَةَ النِّصـْفِ مِنْ شَعْبا نَ سَنَةَ خَمْسٍ وَخَمْسِينَ وَمِأَتَيْنِ وَهُوَ باقٍ اِلَى اَنْ يَجْتَمِعَ بِعِيسىِ بْنِ مَرْيَمَ عليهماالسّلام ⁽¹⁴⁷⁾
يعنى :
((قـطـب شـعـرانـى گـفـتـه اسـت كـه : مـهـدى از اولاد حـسـن عـسـكـرى اسـت ، در سـال 255 در نـصـف شـعـبان متولد شده ، او زنده است تا با عيسى بن مريم در وقت ظهور، اجتماع نمايند)).
بـنـابـرايـن ، مـحمد صبّان با نقل اين كلام از شعرانى از معتقدين به ولادت آن حضرت مى باشد.
28ـ هـمـچـنـيـن ايـشـان در يـنـابـيـع المـودّه در شـرح دائره شـيـخ صـلاح الديـن صـفـدى نقل كرده كه مى گويد:
اِنّ الْمـَهـْدِيَّ الْمـَوْعـُودَ هُوَ الاِمامُ الثّانِي عَشَرَ مِنَ اْلاَئِمَّةِ أَوَّلُهُمْ سَيِّدُنا عَلِىُّ وَآخِرُهُمْ الْمَهْدِيُّ رَضِيَ اللّهُ عَنْهُمْ وَ نَفَعَناَ اللّهُ بِهِمْ⁽¹⁴⁸⁾
يعنى :
((مـهـدى مـوعـود همان امام دوازدهم است ، اول آنان آقاى ما على و آخر آنان مهدى عليهماالسّلام است )).
نـاگـفـتـه نـمـانـد كـه : كـلام صـفـدى ـ چـنـانـكـه در مـطـلب اول ايـن كـتـاب مـشـروحـاً گـذشـت ـ در عـيـن حـال كـه بـر ولادت حضرت مهدى عليه السّلام دليل است ، شرح روايت متواتر يَكُونُ بَعْدِي اِثْنا عَشَرَ خَلِيفَةً نيز مى باشد.
29ـ شيخ سليمان حنفى قندوزى باب 82 كتاب ينابيع المودّه را با اين عنوان شروع كرده است :
الاِمامُ اَبُو مُحَمَّدٍ الْحَسَنُ الْعَسْكَرِيُّ أ رى وَلَدَهُ الْقائِمَ الْمَهْدِيَّ بِخَواصِّ مَوالِيهِ وَاَعْلَمَهُمْ اَنَّ الاِمامَ بَعْدَهُ وَلَدُهُ رَضِيَ اللّه عَنْهُما
يعنى :
((امـام حـسـن عسكرى عليه السّلام فرزندش مهدى قائم عليه السّلام را به خواص يارانش نشان داد و به آنان فهماند كه امام بعد از وى پسرش مى باشد)).
آنـگـاه از كـتـاب غـيبت (ظاهراً غيبت شيخ طوسى ) از ابى غانم خادم امام عسكرى عليه السّلام نقل كرده كه گفت :
وُلِدَ لاَبِي مُحَمَّدٍ الْحَسَنِ مَوْلُودٌ فَسَمّاه مُحَمَّداً فَعَرَضَهُ عَلَى اَصْحابِهِ يَوْمَ الْثالِثِ وَقالَ: ه ذا اِمامُكُمْ مِنْ بَعْدِي وَ خَلِيفَتِي عَلَيْكُمْ وَهُوَ الْقائِمُ الَّذِي تَمْتَدُّ عَلَيْهِ الاَعْناقُ بِالاِنْتِظارِ فَإذاَ امْتَلاَتِ اْلاَرْضُ جَوْراً وَ ظُلْماً خَرَجَ فَمَلاَها قِسْطاً وَعَدْلاً
يعنى :
((براى ابو محمد حسن عسكرى عليه السّلام مولودى به دنيا آمد، اسم او را محمد گذاشت و در روز سوم ولادت ، او را به اصحاب خويش نشان داد و فرمود: اين امام شماست بعد از من و جـانـشين من است در ميان شما و او همان قائم منتظر است كه گردنها به سوى او كشيده مى شـود و انـتـظـار او را مـى كـشـنـد؛ چـون زمـيـن از ظـلم پـر شـود ظـهـور كـرده زمـيـن را از عدل و داد پُر مى كند)).
ناگفته نماند كه : حافظ قندوزى بعد از حديث فوق ، حدود دوازده حديث ديگر در اين باره در بـاب فـوق نـقل مى كند، از جمله معاوية بن حكيم و محمد بن ايوب و محمد بن عثمان آورده كه گفتند:
اِنَّ اَبا مُحَمَّدٍ الْحَسَنَ عَرَضَ وَلَدَهُ عَلَيْنا وَنَحْنُ فِي مَنْزِلِهِ وَكُنّا ارْبَعِينَ رَجُلاً فَقالَ ه ذا اِمـامـُكـُمْ مـِنْ بـَعـْدِي وَ خـَلِيـفـَتِي عَلَيْكُمْ اَطِيعُوهُ وَلا تَتَفَرَّقُوا مِنْ بَعْدِي فَتُهْلَكُوا فِي اَدْيانِكُمْ أَما اَنَّكُمْ لاَ تَرَوْنَهُ بَعْدَ يَوْمِكُمْ هذا
يعنى :
((امـام عـسـكـرى ـ صـلوات اللّه عـليـه ـ پـسـرش را در منزل خودش به ما نشان داد، ما آن وقت چهل نفر بوديم ، فرمود: اين امام شماست بعد از من و جـانـشـيـن مـن اسـت بـر شـما، از او اطاعت كنيد و متفرق نشويد و گر نه در دين خود هلاك مى شويد، بدانيد كه بعد از اين روز، او را نخواهيد ديد)).
30ـ ابـن الوردى ، زيـن الدين عمرو بن مظفر الشافعى (متوفاى 749) در تاريخ معروف خود به نقل شبلنجى در نورالابصار⁽¹⁴⁹⁾ مى گويد:
وُلِدَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الْخالِصِ سَنَةَ خَمْسٍ وَ خَمْسِينَ وَ مِأَتَيْنِ
اين مورّخ معروف نيز ولادت حضرت مهدى ـ صلوات اللّه عليه ـ را از مسلّمات دانسته است .
31ـ نورالدين ، على بن سلطان محمد هروى حنفى درباره عقيده شيعه مى گويد:
بـَلْ جـَعـَلُوا تـَمـامَ اِيـمـانـِهـِمْ وبـِنـاءَ اِسـْلا مـِهِمْ وَ اَرْكانَ اَحْكامِهِمْ بِاَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ الْحَسَنِ الْعـَسـْكـَرِيِّ هـُوَ الْحـَيُّ الْقـائِمُ وَهـُوَ الْمـَهْدِيُّ الْمَوْعُودُ عَلى لِسانِ صاحِبِ الْمَقامِ الْمَحْمُودِ وَ الْحَوْضِ الْمَوْرُودِ⁽¹⁵⁰⁾
يعنى :
((شـيـعـه كـمال ايمان و پايه اسلام و اركان احكام خويش را بر آن پايه گذارى كرده اند كـه مـحـمـد بـن حـسـن عـسـكرى صلوات اللّه عليهما همان زنده و قائم و مهدى موعود است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم صاحب مقام محمود و صاحب حوض كوثر از وى خبر داده است )).
ايـن دانـشـمـنـد در عـين حمله به شيعه ، ولادت حضرت را از مسلّمات دانسته و يقين داشته كه محمد بن الحسن عليهماالسّلام به دنيا آمده و زنده است ولى از دلايلى كه در گذشته گفته شد، غافل بوده است .
32ـ مـحمد بن عبدالرسول برزنجى شافعى (متوفاى 1103) مى گويد: از ابى عبداللّه حسين بن على عليهماالسلام وارد شده كه فرمود: براى صاحب اين امر يعنى مهدى موعود دو غيبت هست و يكى طولانى تر از ديگرى ، تا حدى كه بعضى گويند او مرده است و بعضى گويند گم شده ، كسى از وى خبرى ندارد مگر خدا... تا اينكه مى گويد:
وَأَمّا ما ذَهَبَ اِلَيْهِ الاِمامِيَّةُ الشِّيعَةُ مِنْ اَنَّهُ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الْعَسْكَرِيِّ وَ اَنَّهُ غابَ ثُمَّ ظَهَرَ لِبـَعـْضِ خـواصِّ شـِيـعـَتـِهِ ثـُمَّ غابَ ثانياً وَأَنَّهُ يَر اهُ خَواصُّ شِيعَتِهِ، فَيَرُدُّهُ اَنَّ الظُهُورَ لِبَعْضِ الْخَواصِّ لا يُسمّى ظُهُوراً⁽¹⁵¹⁾
يعنى :
((امـّا آنـچـه شيعه به آن معتقد شده است كه مهدى موعود همان محمَّد بن حسن عسكرى است و او غـايـب شـده سـپـس ‍ براى بعضى از خواص شيعه ظاهر شده ، بعد غايب شده است و خواصّ شـيـعـه اش او را مـى بـيـنـنـد، اين سخن مردود است ؛ زيرا ظهور براى بعض خواصّ، ظهور ناميده نمى شود)).
حـيـف ! كـه ايـن دانـشـمـنـد، مـطـالعـات زياد نداشته است و اگر مطالب و شواهدى را كه در فصل سابق نقل كرديم مى دانست ، اين مطلب را مخصوص به شيعه نمى دانست ولى در عين حـال ، ولادت حـضـرت قـائم ـ صـلوات اللّه عـليـه ـ را بـه صـورت ارسال مسلّم نقل مى نمايد و مفروغ عنه مى داند.
33ـ ابـن الازرق در تـاريـخ ((مـيـّافـارقـيـن ))⁽¹⁵²⁾ در رابـطه با ولادت آن حضرت و تاريخ ولادتش مى گويد:
اِنَّ الْحـُجَّةَ الْمـَذْكـُورَ وُلِدَ تـاسـِعَ رَبِيعٍ الاَوَّلِ سَنَةَ ثَمانٍ وَ خَمْسِينَ وَ مِأَتَيْنِ وَقِيلَ فِي ثامِنِ شَعْبانَ سَنَةَ سِتٍّ وَخَمْسِينَ وَ هُوَ الاَصَحُّ⁽¹⁵³⁾
يعنى :
((حـجـّت مـذكـور حـضـرت مـهـدى عـليـه السـّلام در نـهـم ربـيـع الاَول سـال 258 بـه دنـيـا آمـده و بـه قـولى در هـشـتـم شـعـبـان سال 256 و آن اصحّ است )).
ناگفته نماند كه : اگر چه ابن ازرق در تاريخ ولادت آن حضرت ، چپ و راست گفته است ولى ولادت حضرتش را مسلّم و بدون شك مى داند.
34ـ فريد وجدى مى گويد: ((عسكرى پدر منتظر عبارت است از: ابو محمد حسن بن على بن محمد بن على بن موسى الرضا بن جعفر الصادق بن محمد الباقر بن على زين العابدين بـن حـسـيـن بـن عـلى بـن ابى طالب رضى اللّه عنهم عليهم السلام ؛ او، به اعتقاد اماميه ، يكى از ائمه دوازده گانه و پدر منتظر صاحب سرداب است )).⁽¹⁵⁴⁾
آنگاه در ص 439 ذيل كلمه ((العسكرى )) چنين مى گويد:
اَلْعـَسـْكـَرِيُّ هـُوَ أ بـُوالْقـاسـِمِ مـُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الْعَسْكَرِيِّ بْنِ عَلِيٍّ الْهادِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجـَوادِ بـْنِ عـَلِيٍّ الرِّضاَ بْنِ جَعْفَرٍ الْصّادِقِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْباقِرِ بْنِ عَلِيٍّ زَيْنِ الْعابِدِينِ بـْنِ الْحـُسَيْنِ بْنِ عَلِىِّ بْنِ أ بي طالبٍ، هُوَ ثانِي عَشَرَ الائِمَّةِ الاِثْنَيْ عَشَرَ فِي اِعْتِقادِ الاِمـامـِيَّةِ الْمـَعـْرُوفُ بِالْحُجَّةِ وَ هُوَ الَّذِي تَزْعَمُ الشِّيعَةُ اَنَّهُ الْمُنْتَظَرُ وَالْقائِمُ وَالْمَهْدِيُّ وَهُوَ صاحِبُ السِّرْدابِ عِنْدَهُمْ
در اينجا فريد وجدى ، هم نسب آن حضرت ـ صلوات اللّه عليه ـ را بيان مى كند و هم ولادت آن حـضـرت را به طور قطعى و يقينى ، واقعاً عجيب است كه امام زمان عليه السّلام در پنج سـالگـى غـايب شده و پيوسته در غيبت صغرى و كبرى بوده و پدرش از ترس دشمنان ، ولادت او را مـخـفـى داشـتـه كـه مـبادا او را از بين ببرند؛ زيرا گوش مردم را اين سخن پُر كـرده بـود كـه مـهـدى مـوعـود، بـنـيـان كن حكومتهاى ستمگر از فرزندان حسن عسكرى عليه السـّلام خـواهـد بـود، بـا وجود اين ، ولادت و به دنيا آمدن او چنان مسلّم و قطعى باشد كه امـثـال فـريـد وجـدى آن را بـى چـون و چـرا نـقـل نـمـايـنـد. در ذيل سخن فوق دو نكته را ـ گر چه تكرارى است ـ متذكر مى شويم :
اوّل اينكه :
اگـر فـريـد وجـدى شـواهـدى را كـه در فـصـل سـابـق نـقـل شـد مـى دانـسـت بـه هيچ وجه نمى گفت : ((فى اعتقاد الاماميه ))، ولى در اثر ندانستن مطالب گذشته و يا به علت غفلت از آنها مى گويد: ((اماميه چنين عقيده دارند))، پس آنهمه روايـات را چـه كـنـيـم ؟! و ايـن از امـثـال وجـدى عجيب نيست ؛ زيرا ايشان در حرف ((الف ))، ذيـل كـلمه ((اماميه ))، طايفه اماميه را در يك ستون تمام كرده ولى در حرف ((باء)) درباره سيد على محمد باب و اقوال او، حدود دوازده صفحه را سياه كرده است !
دوّم اينكه :
مـكـرراً گـفتيم شيعه نمى گويد: امام زمان عليه السّلام در سرداب غايب شده و از آن ظهور خـواهـد كـرد بـلكـه سـرداب سـامـرّا عـبـادتـگـاه عـسـكـريـيـن عـليـهـمـاالسـّلام بـوده و محل مقدسى است .
35ـ ابـوالبـركات آلوسى نعمان بن محمود حنفى (متوفاى 1317هـ. ق ) در رابطه با آن حضرت چنين مى گويد:
وَالْمـَشـْهـُورُ مـِنْ مـَذاهـِبـِهِمْ مَذْهَبِ اْلاِمامِيَّةِ اْلاِثْنَي عَشَريَّةَ اَنَّ الْمَهْدِيَّ هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الْعـَسـْكـَرِيِّ بـْنِ عـَلِيٍّ الْهـادِيِّ بـْنِ مـُحَمَّدٍ الْجَوادِ بْنِ عَلِيٍّ الرِّضا بْنِ مُوسىَ الْكاظِمِ بْنِ جـَعـْفـَرٍ الصّ ادِقِ، رَضِىَ اللّهُ تَعالى عَنْهُمْ وَ يُعْرَفُ عِنْدَهُمْ بِالْحُجَّةِ وَالْمُنْتَظَرِ وَالْقائِمِ وَهُوَ الَّذِي غابَ فِي سِرْداب دارِ اَبِيهِ فِى سامِرّا صَغِيراً وَ اُمُّهُ تَنْظُرُ اِلَيْهِ وَذلِكَ فِي سَنَةِ خَمْسٍ وَ سِتِّينَ وَ مِأَتَيْنِ⁽¹⁵⁵⁾
ايـن مـورّخ گـر چـه مـهـدى مـوعـود بـودن حـضـرت را قـبـول نـدارد ولى ولادت ايـشـان را از مسلّميات مى داند، ظاهراً منظور از ((ستين )) در عبارت كـتـاب ، ((خـمـسـيـن )) اسـت و اشـتـبـاهـاً ((سـتـيـن )) نوشته شده ؛ زيرا ولادت آن حضرت در سال 255 است نه در سال 265، درباره سرداب نيز كراراً توضيح داده ايم ، باز بايد بـگـويـيـم كـه : حضرت عسكرى عليه السّلام ولادت آن حضرت را مخفى داشت ؛ زيرا بنى عـبـّاس در صـدد يـافـتـن و كـشـتـن وى بودند؛ چون مى دانستند كه مهدى قائم عليه السّلام فـرزنـد حـضـرت عـسكرى خواهد بود، با وجود اين ، ولادت آن حضرت ـ چنانكه مى بينيم ـ به قدرى شهرت يافته كه خاصّ و عام به آن يقين كرده اند.
36ـ حافظ شمس الدين محمد بن احمد الذهبى شافعى (متوفاى 748 هجرى ) درباره ولادت آن حضرت و حالات او مى نويسد:
وَ فـِيـْهـا (اَيْ فـِى سـَنَةِ 265 وُلِدَ) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِي الْهادِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوادِ بـْنِ عـَلِيٍّ الرِّضـاَ بـْنِ مـُوسـىَ الْكـاظـِمِ بـْنِ جـَعـْفـَرٍ الْصّ ادِقِ الْعـَلوىِّ الْحـُسـَيـْنـِيِّ، اَبـُوالْقـاسـِمِ الَّذِي تـُلَقِّبـُهُ الرَّافـِضـَةُ الْخـَلَفَ الْحـُجَّةَ وَتـُلقِّبـُهُ بِالْمَهْدِيِّ وَالْمُنْتَظَرِ وَتُلقِّبُهُ بِصاحِبِ الْزَّمانِ وَهُوَ خاتِمَةُ الاِثْنيْ عَشَرَ⁽¹⁵⁶⁾
اين مورّخ معروف نيز ولادت آن حضرت را از قطعيات دانسته و نسب وى را نيز ذكر مى كند، و اينكه مى گويد: شيعه او را مهدى و خلف و حجّت مى داند، در اثر غفلت از رواياتى است كـه در فـصـل گذشته ذكر گرديد منظور او در اينجا فقط قطعى بودن ولادت آن حضرت اسـت . و ايـنـكـه ولادت آن حـضـرت را در سـال 265 نـقـل كـرده اشـتـبـاه اسـت ؛ زيـرا ولادت حـضـرت در سال 255 بوده است و شايد اشتباه از نُسّاخ باشد.
هـمـيـن مـورّخ در ص 373 در ذكـر وقـايـع سـال 260 مـى نـويـسـد: در آن سـال وفـات يـافـت حسن بن على بن محمد جواد بن على الرضا بن موسى الكاظم بن جعفر الصادق علوى حسينى يكى از امامان دوازده گانه كه رافضه عقيده به عصمت آنان دارد. تا اينكه مى گويد: وَهُوَ والِدُ الْمُنْتَظَرِ مُحَمَّدٍ صاحِبِ السِّرْدابِ
37ـ ابـو الفوز، سويدى محمـد امين بـغدادى (متـوفاى 821) در بـاره آن حضرت فرموده :
مـُحـَمَّدٌ الْمَهْدِيُّ وَكانَ عُمُرُهُ عِنْدَ وَفاةِ أ بيِهِ خَمْسَ سِنِينَ وَكانَ مَرْبُوعَ الْقامَةِ حَسَنَ الْوَجْهِ وَ الشَّعْرِ، اَقْنىَ الاَنْفِ، صَبِيحَ الْجَبْهَةِ⁽¹⁵⁷⁾
يعنى :
((عمر وى به وقت وفات پدرش ، پنج ساله بود، او متوسط القامه ، زيباروى ، زيباموى ، زيبابينى ، گشاده پيشانى بود)).
از اينجا معلوم مى شود كه قيافه آن حضرت نيز بر خاص و عام معلوم بوده است .
38ـ حـافـظ ابو عبداللّه محمد بن يوسف كنجى شافعى (متوفاى 658) در كتاب ((البيان فـى اخـبـار صـاحـب الزمـان عـليـه السـّلام )) نه تنها ولادت حضرت مهدى عليه السّلام را قبول كرده بلكه بابى آورده به عنوان ((الباب الخامس والعشرون فى الدلالة على كون المـهـدى عليه السّلام حياً باقياً مذغيبة الى الا ن )) و زنده بودن حضرت را از زمان غيبت تا كنون ، اثبات نموده است . در آغاز اين باب مى گويد:
وَلا اِمْتِناعَ فِي بَقائِهِ بِدَلِيلِ بَقاءِ عِيسى وَ اِلْياسَ وَالْخِضْر مِنْ اَوْلِي اءِاللّهِ تَعالى وَبـَقـاءِ الدَّجـالِ وَاِبـْلِيـسَ الْمـَلْعـُونـَيـْنِ اَعـْد اءِاللّه تـعـالى وَهـؤ لاء قـَدْ ثَبَتَ بَقاؤ هُمْ بِالْكِتابِ وَالسُّنَّةِ وَقَد اتَّفَقُوا عَلَيِهِ ثُمَّ اَنْكَرُوا جَوازَ بَقاءِ الْمَهْدِيِّ وَها اَناَ أُبَيِّنُ بَقاءَ كـُلِّ واحـِدٍ مـِنـْهـُمْ فـَلا يـُسـْمـَعُ بـَعـْدَ ه ذا لِعـاقـِلٍ اِنـْكـارُ جـَوازِ بَقاءِ الْمَهْدِيِّ عليه السّلام ⁽¹⁵⁸⁾
يعنى :
((امـتـنـاعـى در بـقـاى حـضرت مهدى نيست به دليل باقى ماندن عيسى و الياس و خضر از اوليـاى خـداونـد و بـاقـى مـانـدن دجـّال و ابـليس ملعون كه دشمنان خدايند. و اينان باقى مـانـدنـشـان به وسيله قرآن و سنّت ثابت شده است و همگان بر آن متفقند. در حاليكه جواز بقاى مهدى را انكار نموده اند. و من اكنون بقاى هر يك از آنان را روشن مى كنم ، آن گونه كه ديگر انكار جواز بقاى مهدى عليه السّلام از هيچ عاقلى شنيده نشود)).
39ـ مـحـقـق و مـورّخ شـهـيـر، قـاضـى مـحـمـد، مـشـهـور بـه بـهـلول بـهـجـت افـنـدى (مـتـوفـاى 1350) در كـتـاب ((تـاريـخ آل محمَّد))، صفحه 197 مى نويسد:
لَمَّا كـانَ حـَدِيـثُ مـَنْ مـاتَ وَلَمْ يـَعـْرِفْ اِمامَ زمانِهِ ماتَ مَيْتَةَ الْجاهِلِيَّةِ مُتَّفَقاً عَلَيْهِ بَيْنَ عـُلَمـاءِ الْمـُسـْلِمـِيـنَ فـَلا يـُوجـَدُ مـُسلِمٌ لا يَعْتَقِدُ بِوجُودِ اْلاِمامِ الْمُنْتَظَرِ وَنَحْنُ نَعْتَقِدُ اَنَّ الْمـَهـْدِيَّ صـاحـِبُ الْعـَصـرِ وَالزَّمـانِ وُلِدَ بـِبـَلْدَةِ سـامـِرّاءَ وَاِلَيـْهِ اَنـْتَهَتْ وِراثَةُ النُّبُوّةِ وَالْوَصـايـَةِ وَاْلاِمـامـَةِ وَقَدِ اقْتَضَتِ الْحِكْمَةُ اْلاِلهِيَّةُ حِفْظَ سِلْسِلَةِ اْلاِمامَةِ اِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ فـَاِنَّ عـَدَدَ الاَئِمَّةِ بـَعْدَ رَسُولِاللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مَحْصُورِةٌ مَعْلُومَةٌ وَهِيَ اِثْنا عـَشـَرَ بـِمـُقـْتَضىَ الْحَدِيثِ الْمُعَْبَرِ الْمَرْوِيِّ فِي الْصَّحِيحَيْنِ خُلَفاءُ بَعْدِيِ اِثْنا عَشَرَ كُلُّهُمْ مِنْ بَنِي هاشِمٍ
يعنى :
((چـون حـديـث مـَنْ مـا تَ وَ لَمْ يـَعـْرِفْ اِمـامِ زمانِهِ فَقَدْ ما تَ مِيْتَةَ الْجا هِلِيَّةِ متفق عليه عـلمـاى عامه و خاصه مى باشد، بنابراين ، هيچ فردى از افراد اسلام پيدا نمى شود كه به وجود صاحب عصر و زمان ، اقرار نداشته باشد. ما معتقديم كه امام مهدى ، صاحب عصر و زمـان در شـهـر سـامـرّا مـتولد شده و وراثت نبوّت و وصايت امامت به آنحضرت مى رسد، حـكـمـت الهـى ، حـفـظ و ادامـه سـلسـله امـامت را تا روز قيامت اقتضا مى كند، عدد امامان بعد از رسـول خـدا صـلّى اللّه عـليـه و آله و سـلّم محصور و معلوم است كه دوازده نفرند؛ زيرا از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به سند معتبر در صحيح بخارى و مسلم روايت شده است كه خلفاى بعد از من دوازده نفرند و همه آنان از بنى هاشم هستند)).
اينها كتابهايى بود كه در اختيار نويسنده قرار داشت و يا در كتابخانه ها از آنها يادداشت كرده ام و گر نه در كتب ، نقلها بسيار است و آنچه گفته شد براى استشهاد كافى است .
مهدى موعود (ع) و حكومت جهانى
مـسـأ له مـهـدى مـوعود ـ صلوات اللّه عليه ـ بيشتر از اين جنبه مطرح است كه او حكومت واحد جـهـانـى اسـلامـى تـشـكـيل خواهد داد، و يا حكومتهاى شرك ، كفر و طغيان به دست او از بين رفته و حكومت توحيد و عباد اللّه الصالحين به جاى آنها خواهد نشست . و به عبارت ديگر، آيات :
وَ لَقـَدْ كـَتـَبـْنـا فـِي الزّبـُورِ مـِنْ بـَعـْدِ الذِّكـْرِ اَنَّ اْلاَرْضَ يـَرِثـُهـا عـِبـادِيـَ الْصّالِحُونَ⁽¹⁵⁹⁾
و:هُوَ الَّذِي اَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ...⁽¹⁶⁰⁾
كه تا به حال به صورت وعده مانده اند، توسط وى پياده خواهند شد.
دربـاره ايـن مـطـلب ، دو حـديـث بـا دو عـبـارت از رسـول خـدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نـقـل شـده و مـا ابتدا آن دو را نقل و ترجمه مى كنيم و سپس به محلهاى آنها در كتب برادران اهل سنّت اشاره خواهيم كرد.
نـاگـفـتـه نـمـانـد كـه : نـتـيـجـه ايـن بـحـث و ارتـبـاط آن بـا بـحـثـهـاى قـبـل اعـتقاد به زنده بودن امام زمان ـ صلوات اللّه عليه ـ است ؛ زيرا وقتى ثابت گرديد آن حـضـرت نـهـمـيـن فـرزنـد امـام حـسـيـن عـليـه السـّلام اسـت و ثـابـت گـرديـد كه وى در سـال 255 هـجرى از مادرى به نام ((نرجس )) متولد شده است و ثابت گرديد كه او حكومت جـهـانى واحد تشكيل خواهد داد و هنوز تشكيل نداده و آيات قرآنى و وعـده حتمى حضـرت نبى اكـرم صـلّى اللّه عـليـه و آله و سـلّم به صورت وعده باقى مانده است ، پس ناچار بايد مـعـتـقـد شـد كـه آن حـضـرت به قدرت خدا زنده و غايب است و هر وقت كه خدا خواست ظهور فرموده و حكومت فوق را به وجود خواهد آورد.
بـه عـبـارت ديـگـر: مـهـدى مـوعـود عـليـه السـّلام هـمـان ذخـيره خداست كه در آينده ، حاكميت كـامـل اسلام با ظهور او تحقق خواهد پذيرفت ؛ چنانكه عقيده قطعى ما شيعيان ، زنده بودن آن حضرت است .
1ـ قـالَ رَسـُولُ اللّهِ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم لَنْ تَنْقَضِي اْلاَيّامُ وَاللّيالِى حَتّى يـَبـْعَثَ اللّهُ رَجُلاً مِنْ اَهْلِ بَيْتِي يُوا طِئُ اِسْمُهُ اِسْمِي يَمْلاُها قِسْطاً وَعَدْلاً كَما مُلِئَتْ ظُلْماً وَجَوْراً
يعنى :
((روزهـا و شـبـهـا بـه پـايـان نـرسـنـد تـا ايـنـكـه خـداونـد مـردى از اهـل بـيـت مـرا كـه نـامـش نـام مـن اسـت مـبـعـوث كـنـد، او زمـيـن را پـر از عدل و داد مى كند چنانكه از ظلم و ستم پر شده باشد)).
2ـ قـا لَ رَسـُولُ اللّه صـلّى اللّه عـليـه و آله و سلّم لَوْ لَمْ يَبْقَ مِنْ الدُّنْيا اِلاّ يَوْمٌ واحِدٌ لَطَوَّلَ اللّهُ ذلِكَ الْيَوْمَ حَتّى يَبْعَثَ فِيهِ رَجُلاً مِنْ وِلْدِي يُواطِئُ اِسْمُهُ اِسْمِي يَمْلاُه ا عَدْلاً وَ قِسْطاً كَما مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً
يعنى :
((آمدن مهدى موعود چنان قطعى و حتمى است كه اگر از عمر دنيا نماند مگر يك روز، خداوند آن روز را طولانى گرداند تا در آن روز، مردى از فرزندان مرا برانگيزد كه نامش نام من است زمين را پر از عدل و داد خواهد كرد چنانكه از ستم و ظلم پر شده باشد)).
كـلمـه ((يـمـلا الارض قـسـطـاً)) كـه عـبـارت اخـراى تشكيل حكومت جهانى است در همه روايتها و كتابهايى كه ذيلاً اشاره مى شود، موجود است :
1ـ مـسند امام احمد بن حنبل ، ج 3 در صفحات 17، 27، 28، 36، 37، 52 و 70 از صحابى كبير ابو سعيد خدرى .
2ـ اسد الغابه ابن اثير، ج 1، ص 557 در حالات جابر بن ماجد صدفى عن قيس عن جابر صدفى عن ابيه عن جدّه .
3ـ مـستدرك حاكم ، ج 4، در آخر كتاب : الفتن و الملاحم ، ص 557، از ابو سعيد خدرى با دو سند.
4ـ تلخيص ذهبى ، پاورقى مستدرك با دو سند فوق (ج 4، ص 557)
5ـ سنن ابى داوود، ج 2، كتاب المهدى ، ص 422 از على عليه السّلام و عبداللّه بن عمر و از ابو سعيد خدرى با سه سند.
6ـ سنن ابن ماجه ، ج 2، كتاب الفتن ، باب خروج المهدى ، ص 1366 از عبداللّه بن عمر.
7ـ نور الابصار شبلنجى ، فصل تـتـمـة فـى الكـلام على اخبار المهدى ، ص 170 از على عليه السّلام و ابو سعيد خدرى و حـذيـفـة بـن يـمـان و جـابـر بـن عـبـداللّه . و نـيـز از صـواعـق ابـن حـجر، تواتر حديث را نقل مى كند.
8ـ سنن ترمذى ، ج 4، كتاب الفتن ، باب 52 (ماجاء فى المهدى ) ص 505 از عبداللّه بن عمر با دو سند.
9ـ صواعق محرقه ابن حجر، باب : خصوصياتهم الدالة على عظيم كراماتهم ، ص 235 از عـلى عـليـه السـّلام و ابـن عـبـاس و در ص 161 ذيل آيه دوازدهم از آيات نازله در شاءن اهل بيت عليهم السّلام تا ص 165 با شش طريق .
10ـ تـذكـره سـبـط ابـن جـوزى ، فـصـل فى ذكر الحجة المهدى ، ص 326 از على عليه السّلام و عبداللّه بن عمر.
11ـ الــبـدء والتـاريـخ ، تـاءليـف : ابـن زيـد بـلخـى ، ج 1، الفصل السابع ، ص 62 از ابن مسعود.
12ـ معجم كبير طبرانى ، ج 10، ص 78 از ابن مسعود با سه سند و از عبداللّه بن عمر با چهار سند.
13ـ فـتـوحـات مـكـيـّه ابـن عـمـر بـن مـحـى الديـن ، ج 3، بـاب 366، ص 106 بـه طـور ارسال مسلّم .
14ـ مـطـالب السئول ابن طلحه ، باب ثانى عشر، ص 125 از ابوسعيد خدرى و عبداللّه بن مسعود.
15ـ تذكره قرطبى ، باب منه آخر فى المهدى و صفته ، ص 615 از ابوسعيدخدرى .
16ـ ذخائر العقبى ، ص 136 از على بن هلال از پدرش .
17ـ فرائد السمطين ، ج 2، ص 310، ح 561 از ابوسعيد و عبداللّه بن عباس .
18ـ الفـتن والملاحـم ابى الـفداء، ج 1، فـصل فـى ذكـر الـمهدى ، ص 25 از حجّاج .
19ـ فصول المهمّه ابن صبّاغ ، فصل ثاني عشر، از عبداللّه عمر وابن مسعود.
20ـ كـنـزالعـمـال ، حـديـث 38653 از ابـوسعيد خدرى و نيز در احاديث ديگر از على عليه السّلام و ابن مسعود و غيره .
ايـنـها كه اشاره شد به عنوان نمونه است و گر نه بيشتر از پنجاه كتاب معتبر فعلاً در نزدم موجود است و در همه آنها جمله يَملا اْلاَرْضَ قِسْطاً كه حكايت از حكومت جهانى دارد، نـقـل شـده اسـت . بـنابراين ، مسأ له مهدى موعود ـ صلوات اللّه عليه ـ مسأ له حكومت جهانى اسـلام و مسأ له آينده اسـلام و قـرآن مى باشد و او زنده است و ظـهور خواهد فرمود.
ايـن بـود آنـچـه در زمـيـنه ((اتفاق شيعه و اهل سنّت )) درباره حضرت مهدى ـ صلوات اللّه عـليـه ـ بـه نـظـرمـان آمـده بـود.وصـلّى اللّه عـلى مـحـمَّد وآله الطاهرين والحمد للّه ربِّ العالمين .

اروميه ـ سيدعلى اكبر قرشى
27 ربيع الاوَّل 1411
25/8/1369