HëD¬ ÓC ÐÆ Ýëq lØdDF ÝØNpi¾ lÂ
PÜëq ,lëkpÆ oDiO¾C - éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ - lØ@dC é@F Ä@ì@Ã@e@N é@F
.PvDçælërÊpFÖDØN
HëDº pìº Áp¡× æoßÛ lGÎDÆ ßè¾
,PvC ÚDFDN Þ ÚD¡@hok ,P@vC ækoD@è@Z H@z æD@× l@Ü@ÛD@× yoß@Û ÞC
.PwìÛÚDèÜJ
HçCßØÎC ÐìÏWF øWëlh Mp¿± lÂ
éF lz EDì×D@Æ - D@è@ì@Ï@µ ÕC ÖÔ@v - é@W@ël@h é@Æ Ä@ì@Ã@e@N é@F
.íÊorFêDëD®µ
HvDÜ× Ý× éÎD× ênÎC ÙzDç íO¿F
.PwìÛ HwÛ ok íëDOØç ÞC êCpF éÆ íØzDç ÚCßV éF
HÎD®ØÎC Eo ßè¾ ÙÇÏØz ÕC ¸ØV
kߥÃ× oDÊkoÞpJ PvÞC x@J .l@ÛCkp@Ê l@e@O@× Co D@Ø@z l@ÛÞCl@h
.DçéOvCßhÞ
HÆCoÞ yD× pìh êoßÎC lìv lØdC
.PvC p¾Dw× Þ ælÛÞo ÝëpOèF PvC ÄÏh êDÂA ,lØdC
HÆCpF íwìµ oDv D× ÷Ô¥ÎC éìÏ·¾
.l¡Û Öl ¢ìJ (ÞC pF) p¿v ok íwìµ !kDF ÞC pF xJ
HÏ®ØÎClGµ pOhk é쿤 oD·zC
.lz p¨Dd - ÙÏvÞ éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ - lØe× p©e× ok éWëlh
ÞC qC pOèF Þ pO¿ì®Î ykßh p¥µ ok .kßF lì¿v Þ P×D@ l@Ü@Ï@F í@Ûq ÞC
íëÔ¬ ÍDiÏh Þ ,pv pF pçCßV Þ ok éF ¸¤p× íVDN ÞC .kßF æl¡@Ûæl@ëk
.PzCk ÚkpÊ ok MßÂDë Þ lVpFq qC êlÜGÛkpÊ Þ ,DJ ok oCk æqÞp@ì@¾Þ
ÐÃÛ ,oDeF ok éÆ ækÞpv Co êoD·zC HÏ®ØÎClGµ pOhk é@ì@¿@¤æD@Ë@ÛA
⁽¹⁶⁾:PvCælz
cpOÎC ¸× ußeÜÎC í©×Þ cp¿ÎC ¸× oÞpwÎC öDV
Úrd æCpØç éF í×ßzlF Þ íÛßËzlF Þ .l×A íÎDezßh æCpØç é@F oÞp@v
.PznÊ æÞlÛCÞ
f®GÎCÞ qÞD¿ØÎC ÐÆ í¾ oßÆnØÎC lØeF
éÆ PvC - éÎA Þ éì@Ï@µ ÕC í@Ï@¤ - l@Ø@e@× P@Æp@F é@F oÞp@v Ý@ëC
.PvDèOØ·Û Þ DèëqÞpìJ éØçéØ¡Zpv
fVo ÙèÏÆ ÄÏeÎDF lØdöC ÚqCßë ÚCßÎ
.lFDëí× íÛÞr¾ (DèÛA pF) kßz ÄÏh ÖDØN ÚqÞ ÙçÞ ÌÜwØç lØdC pÊC
f¨Þ l p×C ¢ëpÃÎ éÏ©¾ Ý× ClF lÃÎÞ
lz ÝzÞo ¢ëp pF oDÆ êÞ PÏ쩾 qC
cpF D× lܵ l·wÎCÞ lØdöÓ kß·wÎC ÙN
.kßzíØÛ ÐëCq ÞC qC íFDì×DÆ Þ .lìvo PëDèÛ éF lØdC êCpF íOiGzßh
f¿¬ DèÏëDÛ peF Þ ÍDØÇÎC PÜF øWëliF
.kßF rëpGÎ «D¡Û qC HìµíF Þ Ð×DÆ pOhk ,éWëlh DF Ð¤Þ êDëok éF ÞC
(£) ÖpÆC pG×DìJ kÓÞC kCl·N Þ UCÞkqC jëoDN
í×DËÜç ok) .PvC éO¾pÊ Moß@¤ ÍÞÓC ¸@ì@Fo Ù@çk ok UCÞkqC Ý@ëC
éWëlh Þ ÍDv XÜJ Þ PwìF - ÙÏvÞ éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ p@G@×D@ì@J(é@Æ
Co íÛq bìç - éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ - pG×DìJ .⁽¹⁷⁾ PvC éOzCk ÍDvÐèZ
Þ pwJ Þk éWëlh qC Mp©d ÚA .kpÆ MD¾Þ DN P@¾p@Ë@Û é@W@ël@hêÞo
ÞC éF CnÎ Þ kßF ÙvD@Â Mp@©@d ÚA ÍÞC l@Ûqp@¾ P@zCk p@O@hkoD@è@Z
ÕClGµ Þ .kßØÛ MD¾Þ lÎßN qC l·F qÞo P¿ç D×C .lÜëßÊí×Ù@vD@Ã@ÎCß@FC
éF éÆ lz lÎßO× PS·F qC l·F - éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ - lØe×pËëk lÛqp@¾
æk éÆ kßF HÜëq ,ÍÞC pOhk Þ .⁽¹⁸⁾lÛkßF ækCk pçD¬ ÞHì¬ H@Ã@Î ÞC
éìÂo éÆ kßF éOznËÛ ÞC MkÓÞ qC ÍDv év Þ lz lÎßO×PS·F qC ÐG ÍDv
éÆ ÖßSÏÆ ÖC ÞC qC xJ Þ .⁽¹⁹⁾PzCnÊ DìÛk éF DJ (pG×DìJpËëk p@O@hk)
Þk pwJ pç êCpF Þ .⁽²⁰⁾PzCnÊ kßVÞ é¤pµéF DJ kßF éÜ@×A ¢@×D@Û
.⁽²¹⁾kpÆí× éÃìõ lÜ¿vßÊÈë pOhk pç êCpF Þ lÜ¿vßÊ
-éWëlh Co ÚClÛqp¾ ÝëC ÖDØN éÆ lÛoCk ÁD¿NC HÏ®× ÝëC pF ÚDwëßÛ jëoDN
éÆíÛDwÆ PzCk - éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ - Clh Íßvo qC - ÖÔwÎCDØèìÏ@µ
:qC lÜNoDGµ lÜOwç ÁD¿NC ÝëC pF
.175 £ ,3 U Þ .197 £ ,2 U ,kßh jëoDN EDOÆ ok pëpV ÝFC - 1
.14 £ ,2 U ,Ð×DÇÎC ok pìRC ÝFC - 2
.153 £ ,1 U ,p¥OiØÎC ok Cl¿ÎCßFC - 3
.294 £ ,2 U ,éëClGÎC ok ,pìSÆ ÝFC - 4
.61 £ ,½oD·ØÎC ok éGìOÂ ÝFC - 5
.308 £ ,1 U ,xìØiÎC jëoDN ok ÝweÎCßFC - 6
.407 Þ 406 £ ,1 U ,HçnÎC UÞp× ok êkß·w× - 7
.172 £ ,£CßiÎC ÷pÆnN ok êqßV ÝFC ¯Gv - 8
.151 £ ,íG÷ÎC pñDhm ok êpG¬ ÝëlÎC He× -9
.161 £ ,3 U ,ÅolOwØÎC ok êoßFD¡ìÛ ÙÆDd - 10
.46 £ ,½CpzÓC HeF ½DeNÓC ok êÞCpGz - 11
.207 £ ,2 U ,ÚApÃÎC ÖDÇdC ok íwÎlÛÓC íFp·ÎC ÝFC - 12
.ED·ìOvÓC ok pGÎC lGµ ÝFC - 13
íϤ - pG×DìJ ÚCpOhk íÊlÛq cpz ok ø@FD@¤ÓC ok p@W@d Ý@FC - 14
.- éÎA Þ éìϵÕC
.182 £ ,íÎDòÏÎC pSÛ ok ívßÎA - 15
:lÛCækpÆ ½CpOµC ´ß¨ß× ÝëC éF Ðëm kCp¾C rìÛ éì×D×C êDØϵ qC Þ
.- éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ - íGÜÎC lÎß× EDF ok í¾DÆ ok íÜìÏÆ jìz - 1
.í¾CÞ EDOÆ ok ªì¾ - 2
.86 £ ,êoßÎC ÖÔµC ok ívpG¬ - 3
.110 £ ,1 U ,HÂDÜØÎC ok EßzA pèz ÝFC - 4
PëCÞouDGµ ÝFC qC 352 £ ,1 U ,Íß÷ÎC MAp× ok íwÏW× é×Ô@µ - 5
.PvC ækßØÛ
.PvC ækpÆ ÐÃÛ êÞ qC íwÏW× é×Ôµ .ÍD¥h ok ÁÞl¤ jìz - 6
.íwÏW× é×Ôµ ÐÃÛ éF DÜF ,íÃOÜØÎC EDOÆ HdD¤ - 7
(u) éWëlh qC (£) pG×DìJ êpìÊæoDÜÆ 
Clh Íßvo éÆ PvC ælz koCÞ ÖÔwÎC éì@Ï@µ ÁkD@¤ ÖD@×C qC í@S@ël@d
DF ((f®FC)) ÖDÛ éF êCé®ÃÛ ok ÚDG·z æD× ok éÎA Þ é@ì@Ï@µ ÕCí@Ï@¤
l×A kÞp¾ ÞC pF Ýì×C ÐìñpGV ÖDËÜç ÚA ok .kßF éOw¡Û ¢×ßÂqC íçÞpÊ
ÝëC éF kpÆ p×C Mp©d ÚA éF (Clh HÛDV qC) Þ lÛDvo ÞC éF CoClh ÖÔv Þ
.lÜÆ êpìÊ æoDÜÆ éWëlh ypwØç qC qÞoÐèZ DN éÆ
DN kpÆ éÛCÞo éWël@h êß@v é@F Co p@vD@ë l@Ûqp@¾ oD@Ø@µ Mp@©@d ÚA
qC oDZDÛ ÞC éÆ ÝëC (lëßË@F) Þ l@Ü@Æ ÖÔ@µC ÞC é@F Co yoD@ÊkoÞp@Jp@×C
kCk MoD¡F éWëlh éF Þ .koClÛ kßVÞ pìh rV p×C ÝëC ok Þ Pwç¢×DWÛC
MDçDG× ÞC éF ¢ØëpÆ ÚDËOzp¾ ÐFDÃ× ok ÍD·@O@× êCl@h é@ÆÝ@ëC é@F
) lvC pOhk éجD¾ ÍrÜ× ok éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ pG×DìJxKv .lÜÆí@×
ÐèZ qC l·F Þ .P¾pÊ ÝÇw× qÞo ÐèZ (ÖÔwÎC éìϵ ÝìÜ×åØÎCpì×CokD×
kßF íÃG¬ ,Þk ÚA éF Þ lÛl×A kÞp¾ Mp©d ÚA pF ÐìñDÇì× Þ ÐìñpGVqÞo
lÛkCk oCp Mp©d ÐFDÃ× ok Co ÚA ,kßF ælz ælÛDzßJ íÎDØ@O@vkD@F é@Æ
pG×DìJ oD®¾C éÆ PvCßh éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ ÖpÆC Íßvo qC Ð@ìñp@G@VÞ
.lzDF ÖD·¬ ÝëC qCÖpÆC
okéÆ kßF ÝëC - ÙÏvÞ éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ - Mp©d êDèzÞo éÏØV qC Þ
ok íÎÞ ,PzCnÊí× qDF PzCk oD®¾C ækCoC éÆ í@w@Æ êCp@F Co é@ÛD@h
PvC ÖCpd DìGÛC pìº pF ÖD·¬ ÝëC :kß×p¾ Þ kpÆ ok ÝOwF éF p@×C H@zÚA
D×ph qC êCézßh ,PzCkp@F Ä@G@¬ ÚA êÞo qC Co yß@JÞo Ð@ìñp@G@VÞ
- ÙÏvÞ éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ - pG×DìJ .kßF ÄG¬ ÚA ok oßËÛC êCé@zß@hÞ
êCpF Co ÚD¡Ovk Þ lÛlì×DzA EA êoClÃ× Þ l@Ûkß@×p@¾ Ð@ì@× Þk p@çqC
DF ÖD·¬ Þ Piëo Mp©d Pvk pF EA ÐìñpGV xJ lÛkpÆ qCokÝO@w@z
.P¾o ÓDF¢¾p±
éWëlh ÍrÜ× éF éÆ PvCßh Mp©d ÚA qC (Clh H@ÛD@V qC) Ð@ìñp@G@V
ÝëC éF ækoßh lÜÊßv ykßh éF ÚDeGv êClh ,kÞpF Dèìϵ ÕC ÖÔv-
-pG×DìJ PÂÞ ÚDØç ok .lÜëp¾DìF ÅDJ íÏwÛ Hz ÝëC ok ÞC H@Ï@¤ qCé@Æ
ok Þ l×A - Dèìϵ ÕC ÖÔv - éWëlh ÍrÜ× ½p¬ éF - éÎA Þ éìϵ ÕCíϤ
rV Co ÚA ?PwìÆ ok éÃÏd ælÜFßÆ :P¿Ê éWëlh Mp©d .l@ì@Fß@ÆCo
Co ok kpÆ ClÛ pG×DìJ xJ .lFßÆíØÛ - ÙÏvÞ éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ -lØe×
ÚA Þ l×A ok ½p¬ éF Pµpv DF kßF ÝìGzßh Þ kDz éÆ íÎDd ok,ÝÆ qD@F
Þ) lz koCÞ Clh Íßvo .kß¡Ê - éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ - pG×DìJêÞo éF Co
ækCoC Co éaÛA lÛDvo ÖDWÛC éF Clh Þ kpÆ ÍDSO×C Co ÚD@zoD@ÊkoÞp@Jp@×C
éÏ×Dd - Dèìϵ ÕC ÖÔv -Cpçq éجD@¾ é@F é@W@ël@h x@J(kß@F ækp@Æ
.⁽²²⁾lz
íÆDJ éF êlÛÞClh éVßN Þ PëDܵ í@ÛÞr@¾C í@è@ÎC p@×C Ý@ëC oCp@vC qC Þ
qC MßGÛ PÃìÃd Úlz ÅDJ DÛDØç .PvC - DèìÏ@µ ÕC ÖÔ@v - Cp@çqÚl@F
PëkD× êDìÛk ÖqCßÎ qC ,ÓDF oDìwF ld ok ÚA kpWN Þ í¥Ã@Û Þ H@ì@µp@ç
DF êkD× ¦ÃÛ pç qC oÞk Þ P¬DwF éGNp× qC éÇÜ@ëC D@N ,P@vC æl@zækCoC
HGv éF DWÛA ok Þ .lÜÆ P¡Ê qDF ÅDJ öClG× êßv éF yCíOw@çÖD@Ø@N
qC l·F Þ .PzCk P¾Dëok Co ælÜhp¾ êD®µ Þ éÆoDG× éëlç ,ulÂCªì@¾
éOwF Þ kD÷ÛC qC l·F Þ kßF ælz ækCoC (MßGÛ PÃìÃd æoDFok) éaÛAÖDØNC
pG×DìJ éF)´D®× p×C ÖDWÛC ok ,P¡èF æßì× qC ÉorF êßÛDF ÚA é¿®ÛÚlz
éWëlh DF íFCßiØç ÖDWÛC qC éëDÜÆ)lz ækCk æqDVC (éÎA Þ éìϵ ÕCíϤ -
- éWëlh Ùdo ok - Dèìϵ ÕC ÖÔv - éجD¾ é¿®@Û Ý@O@¾p@ÊoCp@ Þ
.(PvC -ÖÔwÎCDØèìϵ
pëDvæoDFok Þ PvC ÙÎDµ Þk ÚDÛq ælìv éF ÍD·O× êClh £Dh PëDܵ ÝëC
xJ.PwìÛ kßè·× êrìZ ÝìÜZ - éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ - pG×DìJ ÚCpO@hk
PëDܵÝëC PwìÛ Þ .lÛoClÛ pËëk íhpF pF êpNpF DèÜëC qC Èë pç D@ÛD@Ø@ç
ok - DèìϵÕC ÖÔv æpçD¬ éÃël¤ éÆ ÝëC p¬Dh éF rV êlÛÞClh £Dh
.PvC pì²ÛíF Þ éÛDËë ,íÆDJ Þ ul æDËÎrÜ×
- lëkpÊ piO¿× Clh Íßvo êpwØç éF éWël@h Mp@©@d é@Æ êqÞo
ÞC PÆpF éF Þ PhDv oßÜ× kßh oßÛ éF Co ÙÎDµ éÆ íw@Æ êp@w@Ø@çé@F
ÚDìÛDèV ÖDØN PØdo HVß× ykßVÞ Þ l@z r@G@vp@v Þ Öp@hÝ@ì@×q
íÛq DF .lÛkßØÛ é®FCo ¸®Â éWëlh Mp©d DF éÇ@× êD@è@Ûq-l@ëkp@Ê
ok Þ kßF MÞDiv Þ PÏ쩾 êCoCk éÆ lÛkßØÛ ¸®Â Co¢@ëß@h «D@G@NoC
æDÜJ ÞC éëDv ok Þ lÛkpÆí× é·VCp× ÞC éF ¢ëpÂDèëoDO@¾p@Ê Þ HñD@¥@×
,ÄëDÂk Þ Dçl×D¡ìJ éØç pF Þ PzCk é¡ëlÛC ÞpǾ éÆ íñßÛDF .lÜO¾pÊí×
éO¾pÊ HÃÎ ¢ëp ælìv Þ ⁽²³⁾æpçD¬éF éÆ êoß®F PzCk MoD²Û
kCk MoD¡F ÞC éF ypG×DìJ ¯vßNÙÎDµ oDÊkoÞpJ éÆ íñßÛDF .⁽²⁴⁾kß@F
Þ XÛo éÛDh A ok éÆ ((H¥Â))qC ÞC êCpF P¡èF ok PvC êCé@ÛD@h é@Æ
.⁽²⁵⁾PwìÛ íOá×
êpNpF ÚDèV êDèÛq éØç pF ÐñD©¾ ÝëC p@¬D@i@F é@W@ël@h Mp@©@d
Mp©d ÐS× êpOhk éÆ PvC ÝëC ÞC MCoDiO¾C éÏwÏv p@v í@ÎÞP@zCk
.PvC ælz lÎßO× ÞC qC - ÖÔwÎC DØèìϵ- éجD¾
éÏ×Dd - ÖÔwÎC Dèìϵ - éجD¾ éF é@W@ël@h Mp@©@d é@Æ í@×D@ëC ok
pFCpF ok Co êÞ Þ P¿Êí× Ýiv Ùdo ok ÞC DF éØ@¬D@¾ Mp@©@d,kß@F
Mp©d .kßØÛí× yoD¿v íñDGìÇz Þ pG¤ éF Þ kCkí× íÏwNDèëoDO¾pÊ
kßØÛí× ÚDèÜJ ÖpÆC pG×DìJ qC ÞC DF Co éجD¾ ÝO¿Ê Ýiv ÚDëpVéWëlh
éÆ lìÜz ,lz éWëlh Mp©d ÍrÜ× koCÞ Clh Íßvo DçqÞo qCêqÞo D@×C
,PwìÛ ClìJ íwÆ éÛDh ok íÎÞ lÜÆí× PGe¤ éW@ël@h D@Fí@¥@i@z
:kpÆ §pµ éWëlh Mp©d ?íñßÊí× Ýiv í@w@Æé@Z D@F :kß@×p@¾
íϤ - ÖpÆC pG×DìJ .lëßÊí× Ýiv Ý× DF lzDF Ý×Ùdo ok éÆ íÆkßÆ
,ÅkßÆ ÝëC éÆ PvC ækCk pGh ÐìñpGV éÆ kCk ækt×ÞC éF - éÎA Þ éìϵ ÕC
ÚDëCß¡ìJ ,ÖÔvC pG×DìJ PÏdo Þ ídÞ Úlz ¸®ÂqC l·F Þ lzDFí× pOhk
éÆ íNl× ÖDØN ok ,êoA .lÜzDFí× pOhk ÝìØç ÐwÛqC lÛÞClh êD¿Ïh Þ
ÝëC pµDz Þ kßF ußÛöD× ÞC DF PzCk Ùdo ok Co éجD¾Mp©d éW@ël@h
:PvC ækÞpvÝìÜZ Co PëDÇd
Ôhk íGÜÎC CmC éØOÇN Dè×C Þ Dè×C QleN PÛDÆ
Ôh PìGÎCÞ ÝìRleN ÝØÎ lÏëßh PÜF Dë ÍDþ
íÏF ÍD éSëld íÜwÛåë Clº íÜ®F í¾ ÝìÜWÎC PÎDþ
ÔRDØØÎC DèÏ©¿F Mlþ l íOÎC íSÛÓC DèÛCÞ íOÜFC íç
ÔvoC DèìÎC ÷ßwÛ ¸FoC Dè·¨Þ DèìÎC ÚA n× ÕC Þ
⁽²⁶⁾ÔçnN ÔòÎ Þ öDwÜÎC íÏN DØÆ øWëlh Ý× ÝìÏë íÇÎ
í@G@Û qC Co ÚA ÞC Þ ,Ù@do ok P@¿@Êí@× Ý@i@v ÞC D@F)) :í@Ü@·@ë
lÏëßh pOhk êC :kß×p¾ Þ lz ÐhCk Clh Íßvo êqÞo .PzCkí×í¿i×
.((PwìÛ íwÆ éÆ éÛDh ok íëßÊí× Ýiv íwÆéZ DF
DF Þ lzDFí× Ý× xÛß× lzDFí× Ùdo ok éÆ í@Ækß@Æ :kp@Æ §p@µ))
Þ lzDFí× Ý× pOhk ÝëC ,êoA :kß×p¾ Mp©d .lëD@Ø@Ûí@× Ù@Ï@Ç@NÝ@×
.((koClÛpì²Û
oDÊkoÞpJ ½p¬ qC Úq oDèZ ¢NkÓÞ ÖDË@Ü@ç l@Ü@Êß@v Cl@h é@F))
PdCoDÛ DN ÚDØëCq p×C ok lÜëDØÛ êoDë Co é@W@ël@h é@Æ l@Ûl@zoß@×öD@×
.((kß¡Û
(u) éجD¾ MkÓÞ 
ÍD»OzClÛÞClh pÇz Þ lØd éF ¢ëßh æpWd ok éWëlh Mp©@d êqÞo
ok ,ækpÆPØdp× ÞC éF oDÊkoÞpJ éÆ íëDèOØ·Û ÐFDÃ× ok pÇz - PzCk
ÙNDh - éÎAÞ éìϵ ÕC íϤ - Clh Íßvo DF êpwØç ÉorF PØ·Û ÐFDÃ@×
ÝF lØe×DìGÛC ÙNDh Þ - éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ - ÕClGµ ÝF lØe× D@ì@G@ÛC
Co êÞ éÆ lÛÞClh£Dh À®Î ÐFDÃ× ok - éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ - ÕClG@µ
Cp¾ Co ÞC ÚDØëCqkok æDÊDÛ - lÜzDFí× ídÞ Ýì×C éÆ ækCk ÅDJ êCé@ëom
Eok Úkß¡ÊéÆ êoß®F lëkpÊ oCßzk Þ Piv ÞC pF ¸¨Þ Þ P¾p@Ê
fO¾ qC Pvk,lì¡iGÛ ælëD¾ kßØÛ yÔN éÆ æqClÛC pç Þ lz oCßzk ÞC p@F
lçCßh éÛßËZyp×C PGÂDµ éÆ PwÛCkíØÛ Þ kßF pìeO× íÎÞ lì¡Æ EDF
éF ÝìÜZ ,lzP×D lÜÏF Þ ÚßË×lÜÊ Úq oDèZ éVßO× æDÊDÛ xJ .l@z
Co DèÛA lÛÞClh,lÜOwç ÙzDçíÜF êDèÛq qC DèÜëC DëßÊ éÆ lìvo yp²@Û
PÂÞ ok Þ ylÛqp¾MkÓÞ ok Co éWëlh DN kßF ækDOvp¾ éWëlh êßv éF
pOhk éìvA ,æoDv:qC lÛkßF MoDGµ Úq oDèZ ÝëC Þ .lÜÜÆ êoD@ë ÚD@Ø@ëCq
.ÚCpصÝF ívß× pOhk ÖßSÏÆ Þ ÚCpص pOhk Ùëp× ,ÙdCr×
Þ ÅoDG× ,éOwWh éÆ êpOhk ,lz lÎßO× - Dèìϵ ÕC ÖÔv - é@Ø@¬D@¾
Þ Epº Þ P¡Ê ¢iJ éÇ× êDçéÛDh ÖDØN ok DN lìFDN ÞC oß@Û .kß@FÅD@J
P¡¬ kßh DF éÆ lÛlz koCÞ Úq p¿Û æk xKv .P¾pÊ Cp¾ Co Ýì×qÁpz
ÖÔv - éجD¾ ,kßF éWëlh êÞo ¢ìJ éÆ íÛq ,lÜOzCk æCpØçéF éFDO¾A Þ
ÚA qC ßÇìÛ êßF éÆ - lì¿v é×DV Þk éF Co ÞC Þ kCk ß¡Owz Co -DèìÏ@µ ÕC
.lëßËF Ýiv DN lÜOvCßh éجD¾ qC DèÛA Þ .lìaìJ - lìvoí×ÖD¡× é@F Þk
:PzCk ÚDìF - Dèìϵ ÕC ÖÔv- éجD¾
Ùçkí× MkDèz Þ PwìÛ ÕC rV êkßG·@× é@Æ Ù@çkí@× MkD@è@z))
Þk Þ Dì¤ÞC lìv Öpçßz DÛDØç Þ ,öDìG@ÛC l@ì@v Þ Cl@h Íß@vo Öol@Jé@Æ
.⁽²⁷⁾((lÜOwç Dè®Gv lìvÖlÛqp¾
éWëlh xKv .kpF ÖDÛ ÚD¡ØvC éF Co DèÛA Þ kpÆ ÖÔv ÚDÛq ÚA kp¾ kp¾ pF
PzCnÊ ¢ÛDçk éF ÚDOwJ Þ .P¾pÊ yߺA ok Co ÞC - ÖÔwÎCDØèì@Ï@µ-
Co pËëlÇë Dçéëoßd .lzí@× ækÞr@¾C yl@zo Þ Þp@ì@Û ,oß@Û p@F qÞop@ç
pËëk í©·F ,íhpF ÚDØvA ÐçC Þ lÛkCkí× ækt× Þ MoD¡F ¢@NkÓÞé@F
qC ¢ìJ éÆ l×A lëlJ êCælÜ¡hok oßÛ ÚDØ@vA ok Þ kCkí@× MoD@¡@FCo
.⁽²⁸⁾lÛkßF ælëlÛ ÚDËOzp¾ÚA
XÜJ ,⁽²⁹⁾íÛDSÎC êkDØV ÙOwìF ok - Dèìϵ ÕC ÖÔv - éجD¾ MkÓÞ
Þ ⁽³⁰⁾ - éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ - ÖÔvC í×CpÊ íGÛ PS·F qC l·@FÍD@v
êkDØV ÙOwìF) ÅoDG× qÞo ÝëC ok ⁽³¹⁾kßF UCp·× qCl·@F ÍD@v é@v
pF ¢ëßh ulÂC ªì¾ HGv éF íÎqC À®Î éÆlìvo ÚA P@ÂÞ (í@ÛD@S@ÎC
oßÛ ÝëC ÐëlÜ éÆ ÝëC (éز·× éÇ× êCpF) kßFoCÞCrv Þ l¡holF íOwç
qC ÅDJ Þ pçD¬ éÆ lÜÆ P¡ÊqDF íÜëoßÏFé¡ìz Þ ÚClºCp@Z ok í@è@ÎC
.PvC íOvpJPF (ÖD²Û) PzqMCkDµ Þ PìÏçDV êDèìÊkßÎA
pçD± ,kßF ælz éO¾DÇz CpGÆ PÎDvo Ð@¤C qC é@Æ P@×D@×C ½l@¤ x@J
(PvC kp¾ éF p¥eÜ× éÆ) P¾Ôh êDçpçßÊ DF é@Ç@ÛA ÍD@d ÞP@¡@Ê
DèOÛC DN Þ lì¡hok ClOFC qC (éÆ ÞC íÊlÛq ÚCoÞk ÖD@Ø@N).kp@Æ êp@FCp@F
ok Co (PÏ쩾) p®µ êßF xJ ,lì¡hokí× ÞC .lzêpKv ,kßF p@®@·@×
Þ ÙëlÂ Þ QkDd ÝìF ¯FCo ÞC éÆ Cpëq ,lÜÆCpJí×Äd ÝO@hD@v ÚD@ëD@Ø@Û
ok ,lz pçD± - Dèìϵ ÕC ÖÔv - éجD¾ xJ.PvC ª@ì@¾ ok é@®@vCÞ
Þ ækßF íÊorF Þ Pزµ ФC Þ ½pz éOzoÞ íÆDJ p¥Ü@µ é@Æ í@ÎD@d
ÚA lz kDz ÞC kßVÞ éF êkD× Þ ÈÏ× ÙÎDµ PvCÐñD©¾ éÛßØÛ Þ Ùϵ éÛD¡Û
ækpÆ íëDØÛkßh ÞC kßVÞ éF ÍqC qC kpW× ÚDèVÞ MßÇÏ× ÙÎDµ éÇÛD@Ü@Z
.PvC
½pdÓC MDìÎDµ MlFD¾ MlF í¿iÎC rÜÇÎC Ý× ulÃÎC ÷pçßV
xJ lz lÎßO× .PvC ÚDèÜJ íWÜÊ qC íÆDJ Þ ul@ p@çß@V é@Ø@¬D@¾
.lìÛCkpÊ pçD± Co (PÏ쩾) lÜÏF êDçæsCÞÞC
øØÏÆ íØvC öDØvÓC ÙÎDµ Ý× øز·ÎC öDØv Ý× íÏWN lÂÞ
,éØÏÆ ÝëpNpF Þ öDØvC ÚDèV qC ,PØ@²@µ ÚD@Ø@vA qC P@Ã@ì@Ã@d ok ÞC
.P¡ÊíÏWO×
øèG× PÛDǾ DèNCm Hìº í¾ øØÇeØÎC MDØÏÇÎC ÖC íç ÐF
ÖßÏ·×DÛxJ Hìº ok ÚA MCm ,PvC ÝzÞo Þ ÙÇe× MDØÏÆ Ð¤C ÞC éÇÏ@F
.PvC
öDì©ÎC DèNpçq Ý× xØ¡ÏÎ öCpçrÎC íç lWØÎC ľC í¾
lìzoßh éÆ PvC - Dèìϵ ÕC ÖÔv Cpçq ÝëC Pز@µ é@ÛCp@Æ Þ Ä@¾C ok
.PvC íÛCoßÛ Þ ÝzÞo ÞC íÊlÜ¡hokqC
oDØÂÓC Þ ußØ¡ÎC ¸Ï®× Þ oCßÛÓC ÙÎDµ oßÛ íç ÐF
Dçlìzoßh ´ßϬ qDºApv ÞC Þ PvC oCßÛC ÙÎDµ oß@Û (öD@¡@Ü@×) ÞC é@Ç@Ï@F
.PvDèçD×Þ
ÍߤßÎC Þ kßè¡ÎC øG·Æ Þ Íß÷ÎC Þ cCÞoÓC øÏG Dë
.(EßÏ®× éF) Íß¤Þ Þ kßè@z é@G@·@Æ êCÞ Íß@Ã@µ Þ cCÞoC é@Ï@G@ êC
íÜØÎC øëDº ÅolN DèF Ý× Þ (íÜ×) P¾p¡N Dè×ÞlÃFÝ×
HGv éF éÆ íwÆ Þ kpÆ ClìJ P¾Cpz ¢×Þl HGv éF íÜ× é@Æ í@w@Æ
.kßzí× Åok DçÞqoA PëDèÛÞC
(u) éجD¾ MD¿¤ Þ í×DvC 
ÖDÛ ÝëC Þ lì×DÛ ((éجD¾)) Co ÞC - éÎA Þ éìϵ ÕC íÏ@¤ - Cl@h Íß@vo
êßv éF éÆ êCéOzp¾ ÚDFq éF lz ídÞ ÞC éF ÍD·@O@× êCl@h H@ÛD@VqC
Ùϵ qC éجD¾ ÚßZ :éÆ kCk pGh Mp©@d é@F Þ l@z é@O@i@ì@Ë@ÛCp@FÞC
éجD¾ Co ÞC CnÎ ,lÜOwç oÞlF ÙÜèV ¢NA qC êÞ ÚDì·ìz Þ éO¡ÊECpìv
éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ - pG×DìJ éÆ PzCk Ùϵ ÍD·O× lÛÞClh rìÛ ÞoCnËF ÖDÛ
p×C ÝëC PRCoÞ ok ¸Ø¬ DèÜëC Þ lÜÆí× UCÞkqC ÀÏOi× ÐñDG ÚDì@×ok -
éF ,lÜÜÆí× - éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ - í×CpÊ íGÛ qC l·F (P¾Ôh ÞMßGÛ)
ÝëC DN oCnËF éجD¾ Co MpOhk éÆ kß×p¾ ídÞ ÖÔvC í×CpÊp@G@×D@ì@J
ok Co P¾Ôh p×C ÍD·O× lÛÞClh éÆ lÜÛClF Þ lÜëDØÛ ¸Ø¬¸®@ ,ÐñD@G@Â
Co Úßh ÞC qC éÛöDz ÐV êClh éÆ ÚDÜZ .⁽³²⁾PvC ækCkoCp êÞ éëom
ok DèÛq éÆ Co êrìZ kpÇÛ ælçD¡× ¢NDìd Ml× ÖDØNok xJ ,kpÆ ¸®Â
Þ DèëlìÏJ ´CßÛC ÖDØN qC DN ,lÛßzí× ÔOG× ÚA é@F uD@¿@ÛÞ MkD@µ ÚD@×q
ok Þ lÛpè®× Þ pçD¬ éÆ íÛDwÆ êCpF lzDF íOÏì©¾Þ lzDF ÅDJ DèìOzq
MoCnÂ Þ TGh DF pzDG× Þ æCpØç éÆ íëDèÛA,l@Ü@Ü@Æí@× l@zo ÞC Ù@do
oß®ÛDØç .⁽³³⁾ PvC ælz ælì×DÛ ((ÍßOF))éÆ PèV ÝëC qC ,lÜOwìÛ
,éìÆq ,æpçD¬ ,⁽³⁵⁾CpGÆ éÃël¤ ,Coßd,⁽³⁴⁾æoߥÜ× ÚDØvA ok éÆ
éF Þ .PvC ælz ælì×DÛ ⁽³⁷⁾éRle× Þ ⁽³⁶⁾ éì¨p× ,éì¨o ,éÛßØì@×
éF ÞC Ð×DÆ P¾p·× qCéÆ yolJ éF ÞC oDìwF íÛDFpè× Þ êqßw@Îk °D@e@Î
- kßF éO¾pÊ éØ¡ZpvMp©d ÚA ÚöDz Þ p×C PÃìÃd éF Þ Clh Íß@vo
ælz ((DèìFC ÖC)) éFHÃÏ× - lÛp¤D ÚA Åok qC ÍDØÆ ÐçC éÆ íO¾p·×
.⁽³⁸⁾PvC
Dèìϵ ÕC ÖÔv Cpçq Mp©d 
êoßÛ Þ Moߤ íëDGëq PèV éF - Dèìϵ ÕC ÖÔv - éÃ@ël@¤ é@Ø@¬D@¾
éÆ íÛD×q íOd .P¾Dë Mpèz Cpçq éF kßF ÞC íÛD¡ìJ ok ÚDëDØÛ Þ ÚDFDNéÆ
o߬ ÚDØç lì¡hokí× ÚDØvA ÐçC pF ÞC oßÛ ,kDOwëCí× ¢@FCp@e@×ok
HϬ êCpF pÊC Þ .⁽³⁹⁾.lÜ¡hokí× Ýì×q ÐçC êCpF ÚDÊoDO@vé@Æ
- Dèìϵ ÕC ÖÔv - éجD¾ æpèZ oßÛ éGϺ PèV éF lzí× p¨DdæD× ÍÞC
,æD× oßÛ oßè± ÖDËÜç ÝëC ok Þ lzíØ@Û æl@ëk ÍÔ@ç oß@Û ,æD@×oß@Û p@F
(:lëßÊí× æoDF ÝëC ok pµDz) .⁽⁴⁰⁾lzí×ße×
Ä¿¡ÎDF xØ¡ÎC êoCßON DèOWèF oßÛ Ý× ÔWh
.lzí×ÚDèÜJ Ä¿z ok lìzoßh ,êoDw×pz DF ,ÞC oÞpv Þ PWèF oßÛ qC
⁽⁴¹⁾ÁoßÎDF Ý¥»ÎC êoCßOë DèÏñDØz Ý× öDìdÞ
DèÊpF ok ÐÊ êDçéhD@z ,ÖoqA Þ Öp@z D@F ÞC Moß@¤ Þ Ð@ëD@Ø@z qC Þ
.lÛlzí×lëlJDÛ
ulÂC oßÛ qC éÇÛA qC l·F PÎDvo Þ MßGÛ pOhk ok lëkpÊ ÚD@ì@F é@a@ÛA
yolJ éF éìGz æpèZ ok ÞC kßGÛ êlëlV oßè± ,ækpÆ ClìJ ÁDÃOzCíèÎC
ÙÏÇN éÆ í×DËÜç Þ .⁽⁴²⁾kßF - éÎA Þ éì@Ï@µ ÕC í@Ï@¤ - Cl@hÍß@vo
PëDÇd ÞC ÝO¾o æCo Þ.⁽⁴³⁾kßØÛí× ÙÏÇN ÙëÔ× íÜeÎÞ Cl¤ DF kpÆí×
Þ PvCo éF ÐëD× íçDÊ éÆ kßF ÝìÜZ xJ ,P@zCkí@Fß@h ÍCl@O@µC qC
.⁽⁴⁴⁾lzí×LZ éF ÐëD× íçDÊ