پژوهشگران علوم امروز، مشاهير و اعلام فردايند:
حضرت امام زين العابدين عليه السلام به طالبان علم و دانش نظر مى افكند، آنان را به حضور مى طلبيد و به ايشان چنين مى گفت :
مرحبا بكم انتم ودائع العلم و يوشك اذا انتم صغار قوم ان تكونوا كبار آخرين ⁽¹¹⁵⁾
امام سجاد عليه السلام به دانش پژوهان علوم دين در راه تشويقشان آنان را نزد خود فرا مى خواند و مى فرمود: اميد است همواره در گشايش و راحت باشيد اى محصلين ، شما امانتداران علم و دانشيد. امروز نوجوانان اين جامعه هستيد و عنقريب بزرگان جامعه ديگر خواهيد بود.
حضرت امام به او صافى شايسته طالبان علم و دانش را ستوده است و تحسين دانشجويان به امانتدارى علم اينكه از اندوخته هاى علمى بخوبى پاسدارى و حراست نمايند تا از كودكان امروز و از بزرگان علم و عمل فردا باشند.
حضرت على عليه السلام فرمود: جهل الشباب معذور، و علمه محصور⁽¹¹⁶⁾
على عليه السلام فرمود: عذر نادانى جوان پذيرفته و مقبول است و دانش او در جوانى محدود و محصور مى باشد.
قوانين و آئين نامه هاى آموزشى بر همين معيار تصويب شده است ، كه تا سيكل و يا سوم راهنمائى دروس مختلف را دانش آموز بايد بياموزند. ولى از سيكل به بالا، رشته تخصصى انتخاب مى شود. كه ديگر رشته مثلا شيمى از فيزيك ، و رياضى از تجربه و ديگر رشته ها هيچ اطلاعى ندارند، چرا كه يك نوجوان استعداد و كشش بيش از اين ندارد و مغز عامه جوانان از انديشيدن در محور همه علوم و تخصصها ظرفيت بيش از اين ندارد، ولى قدرتمندى پاره اى از انسانها اعم از زن يا مرد فوق العاده است كه چندين رشته تخصص ‍ و علوم را فرا مى گيرند.
از فرصتهاى طلائى كه همانا دوران جوانى و عنفوان شباب است حدود هيجده تا بيست سالگى بايد اكثريت بهره ورى را نمود، در اين دوره از جوانى است كه پايه و اساس يك زندگى درخشان آينده پى ريزى مى گردد و سعادت و خوشبختى جوان با اعضاى خانواده اش تضمين مى شود. پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمود: ان لله ملكا ينزل فى كل ليلة فينادى يا ابناء العشرين جدوا و اجتهدوا⁽¹¹⁷⁾
فرشته الهى هر شب به جوانان بيست ساله ندا مى دهند و مى گويند كوشش ‍ و جد و جهد كنيد و براى نيل به كمال و سعادت آينده مجاهده نمائيد.
اسلام توصيه و تاءكيد بر معنويت فقط را منظور و مد نظر ندارد، بلكه كمال و رشد علمى و عملى و مادى و اقتصادى را مورد تاءكيد قرار مى دهد.
در اين حديث پيامبر بزرگ اسلام بيست ساله ها را امر و فرمان به جد و جهد نموده و دعوت به تلاش براى رسيدن به كمال مى نمايد.
جوان !! پرارزشترين دوران جوانيت به باد رفت !!
توبيخى و سرزنشى بالاتر از اين نيست كه يك جوان به سن هيجده سال رسيده هنوز از خواب غفلت بيدار نشده است ، و هيچ تداركى براى آينده اش و براى دنيا و آخرت خويش نديده است .
از امام صادق عليه السلام در قول خداى تعالى منقول است كه فرمود:
(اولم نعمركم مايتذكر فيه من تذكر) توبيخ لابن ثمانى عشرسنة ⁽¹¹⁸⁾
حضرت فرمود: اين آيه ملامت و سرزنش جوانان غافلى است كه به هيجده سالگى رسيده اند و از فرصت جوانى خود استفاده نمى كنند.
سنين هيجده سالگى شاخص هشدار دهنده اى است كه خاصه پسران را به ثمره شيرين يا تلخ حيات رسانده است . و كارنامه قبولى يا ردى زندگى آينده را به حد نصاب پيوسته و امضاء مى نمايد. يك برهه از زندگى سپرى شده و آمپر حيات ، اعلان خطر كرده است . و از اين پس توان رشد و ترقى كاسته مى شود پس بكوشيد تا به سن هيجده سالگى به كمال علمى ، عملى ، هنر، و صنعت راه يابيد كه تا در اين دوران از سنين عمر به حد نصاب رشد معنوى و مادى راه يابيد.
جوان و مشكلات اقتصادى و اجتماعى روز:
پيشرفت دانش و تكنيك ، كارها را آسان و راهها را نزديك و مشكلات فرهنگى را حل كرده است ، ولى هزينه هاى زندگى را هم سنگينى تر، و مشكل علم و دانش آموزى و بالاخره كار و مسكن را دشوارتر نموده است .
حضرت مولى الموحدين على (عليه السلام ) فرمود: جهل الشباب معذور، و علمه محصور⁽¹¹⁹⁾
عذر نادانى جوان پذيرفته و مقبول است و دانش او در جوانى محدود و محصور مى باشد.
اگر جوانى در جهالت و نادانى بيسوادى و بى هنرى مانده عذرش خواسته است چون امكانات تحصيل نداشت ، و هزينه كسب هنر و دانش براى او ميسر نبود، اكثريت قاطع نسل جوان ، خسارت و زيان و ضرر پدر و مادرهائى را مى كشند كه هزينه تحصيل و يا كسب و كار فرزندانشان را تاءمين نكردند، و اغلب محروميتهاى جوانان از مسامحه كاريها و سهل انگارى اولياء محترم مى باشد، بنابراين والدين در رشد و تكامل ، يا ركود و تنزل فرزندان ، مؤ ثر و نقش دارند.
جوان در راه تاءمين نيازهاى دوران بزرگسالى :
نسل جوان با تعيين رشته هاى علمى دانشجوئى كه مورد علاقه شان مى باشد در حقيقت همان علوم و صنايع و فنونى را دنبال مى كنند كه در آينده بشدت مورد نياز ايشان و جامعه مى باشد.
حضرت امير (عليه السلام ) فرمود: اول الاشياء يتعلمها الاحداث الاشياء التى اذا صاروا رجالا احتاجوا اليها⁽¹²⁰⁾
بهترين چيزها كه شايسته است جوانان بياموزند، چيزهائى است كه در بزرگسالى مورد نيازشان باشد و بتوانند در زندگى اجتماعى از آموخته هاى دوران جوانى خود استفاده نمايند.
حديث شريف كونوا من ابناء الزمان شايد از حضرت امير (عليه السلام ) باشد كه آن بزرگوار در خطاب به رهروان مكتب و مذهب خويش ‍ مى فرمايد فرزند زمان خويش باشيد. بعضى با تعبيرات خويش بد استفاده مى كنند، اما معناى واقعى سخن امام اين است كه فرزند زمان باشيد يعنى شرايط روز و نيازهاى جامعه خويش را خود بدست آوريد و خواسته هاى مشروع روزتان را به دست غير نسپاريد.
آموزشهاى مجدانه جوانى سعادت و خوشبختى آينده است :
همزمان با مراجعت افتخار آفرينان المپياد رياضى نوجوانان كشور ما كه از كشور تايوان برگشتند و در بين بيش از 70 كشور جهان 5 مدال طلا و يك مدال نقره دريافت داشتند. بلى تحمل رنج و تعب تحصيل علم و دانش ، آينده را درخشان مى سازد و سيادت و سعادت دوران بزرگسالى و پيرى را تضمين مى نمايد.
حضرت على (عليه السلام ) فرمود: تعلموا العلم صغارا تسودوا به كبارا⁽¹²¹⁾
در خردسالى علم و دانش بياموزيد تا در بزرگسالى به برترى و سود برى و سيادت نائل آئيد.
و در جاى ديگر حضرت فرمود: من لم يتعلم فى الصغر لم يتقدم فى الكبر⁽¹²²⁾.
كسى كه در كودكى تحصيل علم و دانش ننمايد در بزرگى و بزرگسالى پيشرفت و تقدم اجتماعى نخواهد داشت .
حقا كه دانش پژوهان علوم در راه پيشرفت و تكامل ، دانش لازم روز را كسب نمودند و براى ايران و ملت و مملكت خويش افتخار آفريدند، و اينها الآن جزء نوابغ كشورند و در آينده چراغهاى پرفروغ خانواده خويش و جامعه خواهند بود و شما جوانان انقلابى كشور سعى كنيد با ابتكارات و نوآوريهاى علمى و فرهنگى براى ملت و كشور خويش افتخار بيافرينيد و چشم و چراغ ملت باشيد. و در دوران بزرگسالى و پيرى سود برده و خانواده و ملت و مملكت خويش را سرافراز نمائيد.
نقش تربيت در آئين دوست يابى
در آئين دوست يابى اسلام از طرف خاندان وحى ، دوستى و مصاحبت با ضالين و گمراهان را مورد نهى قرار داده است گرفته و شما جوانان سعى كنيد هرگز با چنين مردمى مصاحبت و دوستى براه نيندازيد.
حضرت على بن الحسين امام سجاد (عليه السلام ) به بعضى از فرزندانش ‍ فرمود: يا بنى انظر خمسة فلا تصاحبهم و لا تحادثهم و لاترافقهم فى طريق . فقال يا ابت من هم ؟ قال (عليه السلام ) اياك و مصاحبة الكذاب فانه بايعك باءكلة او اقل من ذلك و اياك و مصاحبة البخيل فانة يخذلك فى ماله احوج ما تكون اليه و اياك و مصاحبة الاحمق فانه يريد ان ينفعك فيضرك و اياك و مصاحبة القاطع الرحمه فانى وجدته ملعونا فى كتاب الله .⁽¹²³⁾
حضرت على بن الحسين (عليه السلام ) بعضى از فرزندان خود را مخاطب ساخت و فرمود: فرزند عزيزم متوجه پنج گروه باش كه با آنان مجالست نكنى و هم كلام نشوى ، در مسافرت با آنها رفاقت ننمايى ، عرض كرد پدر جان آنان كيانند؟ حضرت سجاد (عليه السلام ) فرمود: از مجالست با دروغ پرداز پرهيز كن چه او مانند سرابى است كه مطالب را برخلاف واقع نشان مى دهد، دور را در نظرت نزديك و نزديك را دور جلوه مى دهد، از رفاقت با گناهگار و لاابالى اجتناب كن زيرا او تو را به يك لقمه يا كمتر از آن مى فروشد، از رفاقت بخيل پرهيز نما كه او در ضرورى ترين مواقع احتياج ، تو را يارى نخواهد كرد از رفاقت با احمق اجتناب كن كه او نفعت را اراده مى كند و از نادانى به تو ضرر مى زند از مصاحبت كسى كه قطع رحم كرده است بپرهيز كه او در كتاب آسمانى مورد لعن و نفرين قرار گرفته است .
برعامه مسلمين و شيعيان جهان بويژه تو جوان امروز، كه پدر فردائى و تو دختر امروز كه مادر فردائى ضرورت دارد تا از سخنان سيد الساجدين در انتخاب دوست و مصاحبت دقت كن و هركسى را لايق دوستى و رفاقت باخود نبينى .
با دوستانت مدارا كن تا محبوب خدا گردى
جوان ، براى كسب محبوبيت بيشتر از پيشگاه خداوند مهربان با دوستانت مدارا كن و سعى كن كه مهربان تر از او باشى پيامبر مهربان امت فرمود:ما اصطحب اثنان الا كان اعظمهما اجرا و احبهما الى الله تعالى ارفقهما بصاحبه ⁽¹²⁴⁾
دو نفر كه با هم رفاقت كنند آنكه نسبت به رفيقش با مداراتر است اجرش ‍ اعظم است و خداوند وى را بيشتر دوست مى دارد.
برادرم ، جوان عزيز!
مداراى بيشتر با دوستانت موجبات محبوبيت و كرامت نفس ترا به پيشگاه خداوند مهربان فراهم مى سازد. بلى !! برادر دوستانى انتخاب كن كه - آنان را دوست بدارد و از دوستى با ضالين و گمراهان براى كسب رضاى خدا اجتناب كن و با دوستان خوب اگر مدارا كنى در اين صورت است كه خداوند دوستت مى دارد و لذا بكوش كه اين جايگاه عزتمند را به خود اختصاصى دهى . و محبوبيت از طرف ذات اقدس بارى تعالى را براى خود كسب كنى كه خدا دوستت بدارد نه شيطان و شيطان صفتان . از شياطين هميشه اجتناب كن و از ايشان دور باش .
با گمراهان مصاحبت و دوستى مكن :
در انتخاب دوست ، و اينكه چه كسى صلاحيت مصاحبت با شما را دارد حضرت على مى فرمايد: اياك و صحبة من الهاك و اغراك فانه يخذلك و يوبقك .⁽¹²⁵⁾
از رفاقت با كسى كه اغفالت مى كند و فريبت مى دهد كه سرانجام مايه خوارى و هلاكت خواهد شد اجتناب كن .
برادرم در انتخاب دوست ، با كسى كه از صداقت و درستى و امانت برخوردار نيست بپرهيز و از دوستى او تفكر صحيح و اخلاق وارسته ات را از دست مده . على (عليه السلام ) كه مرشد انس و جن و عرب و عجم است نظر مباركش در انتخاب رفيق آن است كه مردان و زنانى كه با فريبكارى و اغفالگرى خود هر لحظه طرحى پيشنهاد مى كنند و رنگ عوض مى نمايند و از درستى اعمال و اخلاق بهره مند نيستند دوستى و رفاقت تو با چنين افرادى موجب گمراهى و گاهى هلاكت مى گردد لذا انتخاب دوست يا سرنوشت و آبروى تو سر و كار دارد، بكوش دوست صديق و مهربان بيابى و قدرش را بدانى . كه هر كس صلاحيت مصاحبت و دوستى با تو فرد شايسته را ندارد.
عزاب بدان امت منند!!
جوانهاى پاك و مؤ من در اسلام بحمد الله زياد به چشم مى خورند، دختران خليق و با ايمان و پاكدامن فوق العاده زيادند، ولى اكثريت قاطع جوانانى كه به سنين ازدواج مى رسند و آنهائى كه از تقواى الهى و ايمان برخوردار نيستند همچون حيوان افسار گسيخته دست به هر جنايت و فساد اخلاقى مى زنند تا جائى كه تجاوز به محارم را نيز بر خود حلال مى نمايند.
رسول گرامى اسلام مى فرمايد: شرار امتى عزابها⁽¹²⁶⁾
جوانان بى همسر بدترين افراد امت من هستند.
در روايت آمده مردى به نام عكاف ، زن نمى گرفت ، روزى به محضر پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله و سلم ) شرفياب شد. حضرت پس از اينكه از امكانات مالى و سلامت جسمى او پرسشهائى كرد و او جواب مثبت داد در كمال صراحت فرمود: تزوج و الا فانت من المذنبين ⁽¹²⁷⁾ ازدواج كن و الا از گناهكاران خواهى بود. يعنى گناه و شيطان به آدم بى زن ، خيلى نزديك است .
جوانى نوعى جنون است
براى پسران و دختران دورانى است ، كه جنون و ديوانگى به همراه دارد، يعنى در دوران شباب و جوانى بيشترين جوانان گمراه شده و نمى توانند سرنوشت زيبائى را براى آينده خود رقم بزنند.
پيامبر بزرگ اسلام مى فرمايد:
الشباب شعبة من الجنون ، و النساء حبالة الشيطان ⁽¹²⁸⁾
جوانى شعبه اى از ديوانگى است و زنان دام شيطانند.
دوران جوانى ، دوران نبوغ فكرى و تبلور رشد، كمال و كرامت انسانى است ، هرگاه جوان اين نيروى خلاق و كار آمد جوانى را در مسير تعلم و آموزش و پرورش قرار ندهد. در وادى تحير و سرگردانى دو صد پا از جنون و ديوانگى فراتر خواهد رفت ، و در اين حالت هيچ تمايزى بين پسر و دختران نيست ، هر دو به نوعى گرفتارند، و اما اينكه چرا زنان دام شيطانند را بعد از جنون جوانى ذكر كرد؟ بايد گفت چه بسا جنون جوانى از عشق به زن و بر عكس ‍ به وجود مى آيد، و از همين راه دختر و پسر و زن و مرد گرفتار عشق و عاشقى مى گردند و مجنون وار يكديگر را تعقيب مى نمايند و مشكل بزرگ جوانان و مردان همين است كه در دوران جنون جوانى بتوانند از دام زنها رهائى يابند و زنان و دختران هم گرفتار عشق پسران و مردانند و اگر به سرنوشت صحيح زندگى مهر صحت وسلامت و ديانت بزنند و از دام حيله و مكر زنان بى بندو بار بدر آيند. در حقيقت جنون جوانى گرفتارى در دام پر مكر و حيله زنان است . اى جوان ، آب ندامت و توبه به آتش گناهان و غفلتهاى گذشته بپاش ، و از چنگال جنون جوانى و نادانى بدرآ و بگريز و به وادى عقل و درايت و كمال و رشد علمى و عملى وارد شو كه سعادت و خوشبختى خود را تضمين خواهى كرد.
تربيتهاى ضد فضيلت و ضد انسانيت !
انسان در تاريخ دستخوش تحولات و تغييرات فاحش قرار دارد، بيشترين اهداف شوم استعمارگران و استثمارگران در جوامع بشرى روى جوانان اعم از دختر و پسر سرمايه گذارى مى شود.
آريستوم حاكم جابر گوم سعى مى كرد كه رشادت جوانان را كم كند و تبديل به خفت و خوارى نمايد، او دستور مى داد كه نوجوانان مانند دوشيزگان بايستى زلفهايشان را بگذارند دراز شود و موهايشان را با گلها آرايش كنند و پيراهنهاى رنگارنگ كه تا پاشنه پاى آنها بيايد بر تن نمايند، وقتى نزد معلم رقص و موسيقى مى روند، زنها بر ايشان چتر و باد بزن و عطر ببرند و در گرمابه به آنها شانه و آئينه بدهند اين طرز پرورش تا بيست سالگى ادامه داشت .⁽¹²⁹⁾
نظر بسيارى از حاكمان و سردمداران لائيك ، كمونيسم ، ماركسيسم ، لنينيسم و اگزيستانسياليسم مثل آريستوم ، جنايتكار حاكم بر گوم ، اين چنين است ، خيلى از كشورهاى عالم اسلامى ، هم اكنون از غربيها آموخته اند، دو پا هم به آنطرف تر رفتند اگر فرهنگ آزادى خواهى و سنت سئيه هرج و مرج و فرهنگ ضد فضيلت بر انسانها تحميل گردد و با سعادت و فضائل انسانى مبارزه گردد مثل آريستوم كه مى گويد پسران لباس دختران بپوشند و دختران هم لباس پسران ، و در آرايشگاهها و در حمام دختران و زنان براى پسران شانه و آينه ببرند، و زلفهايشن را مثل دختران ، و دختران مثل پسران آرايش ‍ نمايند و... اين فرهنگ و سنت سيئه به سراشيبى سقوط و پستى مى گرايد و بر خلاف نظام آفرينش در حركت مى باشند.
بنابراين خود با وجدان بيدار و آگاه خويش قضاوت كنيد بعد از اينكه شاهد بر اين همه فضائح و قبايح آزادى باشيد سپس به آن بگرويد؟! و چشم و گوش و سر دل را ببنديد، و سپس هر كارى كه مى خواهيد بكنيد!!!
محبوبترين انسانها جوانان تائبند:
توبه در سنين جوانى امتيازات بسيارى را به خود جلب كرده است و توبه پشيمانى از گناه در جوانى محبوبيت خاصى به پيشگاه خداوند دارد.
قال رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم ) ما من شى ء احب الى الله من شاب تائب ⁽¹³⁰⁾
پيغمبر اكرم فرمود: محبوبتر از هر چيز نزد خداوند جوانى است كه از گناه توبه كند و از پيشگاه الهى طلب آمرزش مى نمايد.
چرا جوان تائب به پيشگاه خداوند محبوب است ؟
چشم پوشى از همه لذائذ و زيبائيها، و نقد موجود را رها كردن و لذائذ مادى جلوه هاى زرق و برق حيات را پشت سر افكندن و آخرت ناديده و نسيه را نگريستن ، و به خدا و دين و دل به پيامبران باختن ، كار حضرت فيل است لذا جوان تائب محبوبترين انسانها به پيشگاه حضرت احديت است .
جوان و بازگشت او به اصالت و فطرت اسلامى خويش :
توبه در جوانى بازگشت به خدا و فطرت پاك اسلامى خويش است ، و احراز و بدست آوردن اين خصيصه در جوانى گرامى تر و پرارزشتر است .
پيامبر گرامى اسلام فرمود: التوبة حسنة لكنه فى الشباب اءحسن ⁽¹³¹⁾
توبه از گناه هميشه پسنديده است ولى در سنين جوانى بهتر و نيكوتر است .

در جوانى پاك بودن شيوه پيغمبرى است

ورنه هر گبرى به پيرى مى شود پرهيزكار

در بيانى ديگر پيامبر بزرگوار اسلام جوان تائب از گناهان اخلاقى و ساير معاصى را محبوبترين انسانها به پيشگاه خداوند معرفى كرده است و مى فرمايد: ما من شى ء احب الى الله من شاب تائب ⁽¹³²⁾ محبوبتر از هر چيز نزد خداوند جوانى است كه از گناه توبه كند و از پيشگاه الهى طلب آمرزش نمايد.
در جوانى پاك زيستن با همه توان گناه ، و چشم از همه تلذذ، و تكيف حرام پوشيدن هنر است ، همت و مقاومت خدا پسندانه است . پاك زيستى ، و از سلامت نفس و عمل شايسته برخوردار بودن نشان سعادت و احراز انسانيت كامل و نيكبختى تام و تمام است ، و اختيار هم با شما است ، كه تا چه راهى را برگزينى ، و خجالت چه كسى را داشته باشى ، خدا؟! يا شيطان ؟!!! انتخاب با تو است .
در بوستان قلبت بذر گلهاى محمدى (صلى الله عليه و آله و سلم ) بيفشان :
دلهاى نوجوانان همانند زمين مساعد و هموار خالى از هر نوع گل و گياه و خار و علفهاى هرزه است كه هر بذر گل و خارى در آن بپاشى مى پذيرد. امام على (عليه السلام ) فرمود: و انما قلب الحدث كالارض الخالية ما القى فيها من شى ء قبلته .^{(133 )}
على (عليه السلام ) مى فرمايد: دل نوجوان مانند زمين آماده اى است كه از هر سبزه و گياه خالى باشد، هر بذرى كه در آن افشانده شود مى پذيرد و در آغوش خود به خوبى مى پرورد.
اى نوجوان ، برادرم :
خواهرم ، دخترم !! قلب تو نيز همانند قلب پاك برادران و خواهران عفيفه و نجيب و همانند قلب پاكان خالى از هرگونه غل و غش مى باشد، و شما نيز در راه پيشبرد معنويت و كمال وجودى از آنها كه از عقل و درايت و معنويت و روح پاك و رشد كمال بيشترى برخوردارند كمتر ندارى ، پس بكوش در زمين مساعد و شايسته دلت بذر همه فضائل و رشد و كمال و كرامت انسانى را بپاشى و تو نيز پا يا پاى برادرانت و خواهرانت كه به او عزت و سرافرازى راه يافتند راه يابى ، و در فرداى ديگر در بوستان حيات و زندگيت فرزندانى رشد و تربيت مى يابند تا تو نيز غنچه هاى زيبا و گلهاى محمدى (صلى الله عليه و آله و سلم ) در دامنت بپرورانى . هم اكنون به تهذيب نفس ‍ و به آرايش دل و اصلاح صورت و سيرت پاكت بپرداز، كه امروز را به فردا و فرداهاى ديگر نينداز كه فرصتهاى طلائى چون ابر بهارى درگذر است .
آنجا كه والدين عاق فرزند صالح مى گردند!!
حق است كه با زحمات طاقت فرسا و بى شائبه والدين كه براى فرزندان متحمل مى گردند در صورت عدم اطاعت عاقشان كنند ولى پيامبر اسلام مى فرمايد: يلزم الوالدين من العقوق لولدهما اذا كان الحا ما يلزم الولد لهما⁽¹³⁴⁾
رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمود: همان طور كه فرزند عاق پدر و مادر مى شود پدر و مار نيز عاق فرزند شايسته مى شوند.
پدر و مادر وظيفه شناس و غير متعهد كه حقا در حقوق فرزند خويش ‍ خيانت مى نمايند و از هر جهت مانع رشد و تكامل مادى و معنوى فرزند خود مى شوند سزاوار است كه فرزندان شايسته و صالح والدين بى فضيلت و بى ايمان را تحت عاق خويش قرار مى دهند.
معلم و كارهاى ارزشى او
ارزش هاى وجودى انبياء در كار تعليم و تربيت و پرورش انسانها است ، پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمود انما بعثت معلما من براى تعليم و تربيت مبعوث شده ام ، معلمى كار انبياء است و معلم شغل و كار پيامبران را بعهده گرفته است . و كار تربيتى معلم چنانچه پيامبر خاتم (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمود. برات آزادى از آتش جهنم را در بردارد، هر چند كه مستوجب آتش بود چرا كه معلم شايسته در ديوان محاسبات الهى معاف است . پيامبر بزرگوار اسلام مى فرمايد: من ربى صغيرا حتى يقول لااله الا الله لم يحاسبه الله ⁽¹³⁵⁾
كسيكه فرزند كوچكى را تربيت كند و او را صحيح تعليم و پرورش دهد بقدرى كه توان گفتن لا اله الا الله داشته باشد خداوند در قيامت از او حسابرسى نخواهد كرد و اعمالش را محاسبه نمى كند. لقمان حكيم فرزندش را اينطور تربيت نمود و به او فرمود: اى فرزند عزيزم نماز بپادار و امر به معروف و نهى از منكر كن و بر اين كار از مردم نادان هر آزار و اذيتى بينى صبر پيش گير، كه اين صبر و تحمل در راه تربيت و هدايت خلق ، نشانه اى از عزم ثابت (مردم بلند همت ) در امور لازم عالم است .⁽¹³⁶⁾
سوگند به قلم و به آنچه كه مى آموزد: و اين نيز از عظمت اسلام و پيش رفت مسلمين است كه مروج علم و دانش بشر شده است . در كتاب قرآن و روانشناسى مى خوانيم :
خداوند به قلم سوگند ياد كرده است . و اين خود نشان دهنده ارزش والاى قلم و كتابت است ، و اشاره به اين است كه قلم و نوشتن در كار آموزش و فراگيرى دانش تاءثير تعين كننده اى دارد.
ن والقلم و ما يسطرون .⁽¹³⁷⁾
قسم به نون كه نام نور و ناصر حق يا لوح زرين نور خدا است .
و قسم به قلم و آنچه (تا ابد در لوح محفوظ) خواهد نگاشت .
هيچ مكتبى و مذهبى همانند اسلام علم و دانش را ترويج نكرده است .
اين آيه از قرآن با سوگند به قلم شعار ترويج علم و دانش را سر مى دهد و روشنفكران ، دانشجويان ! بهوش باشيد كه هيچ مكتب و مذهبى بيشتر و برتر از اسلام به علوم و فنون توجه نداشته است و به كسب علوم و فنون اسلام دلبسته شده و عاشق بدست آوردن آن باشيد و به هر قيمتى در اكتساب و اكتشاف آن بكوشيد.
دانستنيهاى جوان و تاءمين نيازهاى آينده !
رشته هاى تخصص كه امروز جوانان در دانشگاهها دوره اش را مى بينند تماما نيازهاى آينده جامعه و ايشان را تضمين نمى نمايند. كارشناسان و كاردانان از ابتكار عمل بيشترى برخوردار شوند و طرح و برنامه ريزى عميقترى بنمايند.
از على (عليه السلام ) است كه فرمود:اولى الاشياء اءن يتعلمها الاحداث الاشياء التى اذا صاروا رجالا احتاجوا اليها⁽¹³⁸⁾
بهترين مطالبى كه شايسته است جوانان بياموزند چيزهايى است كه در بزرگسالى مورد نيازشان باشد بتوانند در زندگى اجتماعى از آموخته هاى دوران جوانى استفاده نمايند.
بنابراين معلمم با علوم و دانش و فنونى كه براى من انتخاب مى نمائيد نياز خود و جامعه اسلامى و آينده مرا در نظر بگيريد و مرا براى زمانهائى دور و دراز مدت مترقى و متمدن بسازيد و از علوم و دانش مفيد و مؤ ثر بمن بياموزيد كه بتواند جامعه و آينده ام را درخشان سازد.
معلمم ، فطرت آگاهم را شكوفا كن
در شكوفا ساختن فطرت دينى و عقيدتى كودك ، مدرسه و معلم چه نقشى دارند؟
قوانين زندگى براى آنكه كامل باشند بايد بصورت فطرى در آيند. كسيكه در آغاز زندگى به شناخت خوبى و بدى عادت كرده ، در تمام عمر انتخاب خوبى و بدى عادت كرده ، در تمام عمر انتخاب خوبى و پرهيز از بدى ها براى او آسان خواهد بود، انسان همانطور كه از آتش مى ترسد از بدى ها نيز بايد بهراسد. آتش گناه هم سوزاننده است و هم رسوا كننده . پس مبادا به آتش گناه سوخته و رسوا شويد. عهد شكنى و دروغگوئى و خيانت بنظر نه تنها اعمالى ممنوع مى باشد، بلكه غير ممكن مى نمايد براى بسط و گسترش ‍ اين واكنشها در فرد، محيطى ضرورى است كه در آن اصول اخلاقى بطور دائم مورد توجه باشد.
فقط وجود الگو و سرنوشت درست است كه مقررات زندگى را به ذهن ياد آورى مى كند. نويسنده معتقد است كه تمايلات غريزى انسان به سوى بديها متمايل تر و بيشتر است تا به خوبيها، و مى گويد: در انسان نيز همانند بعضى از حيوانات تمايل غريزى بتقليد وجود دارد. ولى بديها را خيلى آسانتر از خوبيها تقليد مى كنند، كودك طرز فكر و عمل افرادى را كه مى شناسد و يا مى شنود و مى خواند و فرا مى گيرد؛ رفقا، استادان ، پدر و مادر، و بخصوص ستاره هاى سينما و شخصيتهاى حقيقى و يا فرضى را كه در روزنامه ها و مجلات مى خواند سر مشق خود قرار مى دهد، بقول فلتون در اين سراشيب تقليد كودكان ، اگر آنانرا بدست افراد بى فضيلتى بسپارند معايب بيحدى ببار خواهد آورد فقط كسانى مربى خوبى هستند كه به آنچه ميگويند معتقد باشند و عمل كنند.⁽¹³⁹⁾
طبق نظريه اين دانشمند مدرسه ، محيط زيست و غريزه نقش مهمى در تربيت دارند.
حافظ گويد:

در اين چمن نكنم سرزنش به خود روئى

چنانكه پرورشم ميدهند مى رويم

به نوعى كه كودك و نوجوان را بپرورانند رشد مى يابد و تربيت مى پذيرد.