1- دكتر استاس چسر، پزشك و روان شناس معروف انگليسى .
2- علم حضورى : ما هر يك خويشتن خود را بلافاصله و بدون واسطه ، به محض اين كه به ((خود)) توجه كنيم ، مى يابيم ؛ ادراك ما از خودمان علم حضورى است ، اما در علم حصولى اين طور نيست ؛ صورت اشيا در ذهن ما به واسطه حواس حاصل مى شود و آن گاه ما آن را درك مى كنيم . (براى مطالعه بيشتر به آموزش فلسفه ، نوشته استاد محمد تقى مصباح ، جلد اول ، بحث ((علم حضورى )) مراجعه شود.)
3- بل الانسان على نفسه بصيرة * ولو اءلقى معاذيره (قيامت (75) آيه 13 و 14).
4- البلاء للظالم ادب و للمؤمن امتحان وللاءولياء درجة (بحار الانوار، ج 81، ص 108)؛ بلا و ناگوارى در زندگى براى ستمگر گوشمالى و براى مؤمن به منزله آزمايش و امتحان و براى اوليا و دوستان خدا درجه (موجب كسب درجه والاتر) است . قال على (عليه السلام): ((المؤمن يبتلى بانواع البلاء؛ شخص مؤمن به انواع گرفتاريها مبتلا مى شود.)) (ميزان الحكمه ، ج 1، ص 484).
5- معرفه النفس اءنفع المعارف .
6- من عرف نفسه فقد عرف ربه . رسول اكرم (صلى الله عليه و آله و سلم ).
7- از لحاظ علمى ثابت شده است كه غدد مترشحه داخلى و خارجى هر چه تهيه مى كنند، مورد احتياج خود بدن است . اما غدد جنسى ، چه در مرد و چه در زن ، از رديف غددى هستند كه هم ترشحات داخلى و هم ترشحات خارجى دارند؛ ترشحات داخلى آنها كه هورمونهاى جنسى محسوب مى شوند، براى برخى فعاليت هاى بيولوژيكى بدن و بلوغ جنسى ضرورى است ، مانند تستسترون testosterone، پروژسترون progestrone و استروژن estrogen، ولى ترشحات خارجى غدد تناسلى در زن ، سلول تخمك يا اوول (ovule) مى باشد كه مورد نياز خود شخص ‍ نبوده و براى ايجاد نسلى ديگر بكار مى رود.
8- مستحب است كه موهاى اطراف عورت و زير بغل برطرف شود و بهداشت آن رعايت گردد.
9- وقتى نخستن عادت ماهانه فرا مى رسد، دختر احساس مى كند كه اين حادثه نشانه آن است كه دوران كودكى را پشت سر گذارده و اكنون بزرگ شده است . دخترانى كه براى اولين بار قاعده مى شوند، اگر از آن هيچگونه اطلاعى نداشته باشند با مشاهده اولين خون ريزى خود، دچار ترس و وحشت عجيبى مى شوند كه تواءم با ناراحتى روحى و نگرانى مى باشد و آن را چيز بدى مى دانند كه ممكن است اين طرز فكر و ناراحتى روحى بر جسم آنان تاءثير نموده و هنگام قاعدگى احساس درد كند؛ اين وحشت ناگهانى تواءم با اين عقيده غلط است كه سؤ ال درباره اين حالت طبيعى چيزى شرم آور مى شود و در نتيجه ممكن است موجب ناراحتيها و رنجهاى جسمى و روحى او بشود، زيرا روح و بدن رابطه بسيار نزديك با هم دارند.
اين حالت تا هنگامى كه بدن به آن عادت نكرده است ، ادامه خواهد يافت . برخورد صحيح و اطلاع از اين رويداد طبيعى ، حالت قاعدگى ، بدون درد، دوران خود را سپرى خواهد كرد.
10- از اين رو غالبا اتفاق مى افتد كه مربى يا والدين ، هنگامى كه كودك به سن بلوغ مى رسد، شكايت مى كنند كه : ((ما ديگر قادر به شناخت اين كودك نيستيم ، مثل اين كه او به كلى عوض شده است )).
11- هنگامى كه جوانى به سن بلوغ مى رسد، از جمله تظاهرات اين دوران ((حس ‍ استقلال طلبى )) و ((آزاد انديشى )) است و بلكه به قول دكتر دوريس اودلوم : ((اولين تجلى و ظهور تغييرات حاصله در دوران بلوغ ، كه بزرگسالان را از وجود تغييراتى در اخلاق و رفتار نوجوانان آگاه مى كند، همين درخواست استقلال است كه براى خود دامنه وسيعى دارد.))
12- اگر جوان به تحقيق دقيق ، درباره جهان بينى نپردازد و با اصول محكم جهان بينى اسلامى آشنا نگردد، افكار و انديشه هاى خشك علمى ، عقل او را در حساسترين و فعالترين دوران عمر، مغلوب انواع تخيلات و توهمات خيال انگيز و رؤ ياهاى طلايى خواهد نمود. در چنن شرايطى جوان ، قادر به تشخيص راه درست از نادرست و موضع گيرى صحيح از ناصحيح نخواهد بود، زيرا او در عالم رؤ ياهاى شيرين دوران جوانى غوطه ور شده و از حقايق و مسلمات جهان خارج و از شناخت مبداء كمال و آفرينش و وسايل تكامل جدا شده و بى خير مانده است .
13- الغضب يفسد الايمان كما يفسد الخل العسل . (اصول كافى ، ج 3، باب غضب ، ص 302).
14- الغضب مفتاح كل شر (بحار الانوار، ج 73، ص 66).
15- قال على (عليه السلام): ((كان النبى (صلى الله عليه و آله و سلم ): لا يغضب للدنيا فاذا اءغضبه الحق لم يعرفه احد و لم يقم لغضبه شى ء حتى ينتصر له )) ميزان الحكمه ، ج 7، ص 240.
16- و من آياته اءن خلق لكم من اءنفسكم ازواجا لتسكنوا اليها و جعل بينكم مودة و رحمة (روم 30 آيه 21).
17- منظور از نه سال ، تمام شدن نه سال و وارد شدن به سن ده سالگى است ، نه پا گذاشتن به نه سالگى . نه سال قمرى ((سه ماه و چند روز)) جلوتر از نه سال شمسى است . و تعيين تفاوت دقيق ، متوقف است بر اين كه معلوم شود كه دختر در چه ماهى متولد شده است .
18- جدا شدن و فرو ريختن مخاط داخل رحم به درون رحم كه به علت پارگى عروق در اثر جدا شدن مخاط) مى باشد و با فشار به برون هدايت مى شود، اصطلاحا رگل و يا قاعدگى گفته مى شود. در اصطلاح شرعى اين عمل ((حيض )) و فردى كه درمرحله خونريزى قاعدگى است ((حائض )) ناميده مى شود. در اسلام براى شخص حائض ... احكام و وظايف خاصى وجود دارد كه هر دختر مسلمانى بايد آنها را فراگيرد. مدت زمان خونريزى قاعدگى 5 الى 7 روز بوده و فاصله بين آغاز دو رگل ، معمولا حدود يك ماه يا 28 روز مى باشد. اين مدت و فاصله را (ايام حيض ) كه از زمان آغاز خونريزى قاعدگى تا پايان خونريزى طول مى كشد، اصطلاحا عادات ماهانه هم مى گويند.
O علائم خون در قاعدگى
خون حيض بطور غالب داراى صفات ذيل است : 1 - سرخ يا سرخ مايل به سياهى ؛ 2. غليظ؛ 3. گرم ؛ 4. بيرون آمدن با فشار و كمى سوزش .
O شرايط تحقق حيض
خونى كه دختر مى بيند با چهار شرط، خون حيض است كه اگر يكى از چهار شرط را نداشته باشد خون حيض نيست .
الف ) دختر كمتر از نه سال و زن بيشتر از پنجاه سال نداشته باشد.
ب ) از سه روز كمتر و از ده روز بيشتر نباشد.
ج ) در سه روز، استمرار داشته باشد.
د) ميان دو حيض ، دست كم ده روز فاصله باشد.
19- براى شخص حائض ، مستحب است كه در ايام حيض در اوقات نماز، پنبه را عوض كرده و وضو بگيرد و به اندازه وقت خواندن نماز، رو به قبله بنشيند و با حضور قلب تسبيحات حضرت زهرا (عليها السلام ) را بگويد.
20- خداوندا مرا پاك گردان ، و قلب و روح مرا نيز پاك نما!
21- بر دختر در اين زمان واجب است كه تمامى بدن خود به جز گردى صورت و دستها تا مچ را از نامحرم بپوشاند، البته بايد سعى كند از لباسهايى كه توجه نامحرم را بخود جلب مى كند، اجتناب ورزد.
عبادتهايى كه با وضو، غسل و يا تيمم بايد انجام شود بر شخص حائض حرام است ، مانند نماز، روزه ، طواف ، اعتكاف ، بخلاف نماز ميت . نمازهايى را كه در اين ايام نخوانده قضا ندارد، ولى روزه هايى را كه نگرفته بايد بعدا قضا كند.
22- واقم الصلوه لذكرى ؛ نماز را براى ياد من بپادار (طه (20) آيه 14.
23- دعا وسيله كمال و رشد جوان است . خداوند مى فرمايد: ادعونى استجب لكم ؛ غافر (40) آيه 60) بخوانيد مرا تا اجابت كنم شما را)) و در آيه ديگر مى فرمايد: و اذا ساءلك عبادى عنى قانى قريب اجيب دعوة الداع اذا دعان فليستجيبوا الى و ليؤ منوا بى لعلهم يرشدون (بقره (2) آيه 186).
((و هنگامى كه بندگانم درباره من از تو سؤ ال كنند، در پاسخ ايشان بگو همانا من نزديكم ، دعاى دعا كننده را اجابت مى كنم ؛ هرگاه مرا بخوانند، پس بايد دعوت مرا اجابت كنند و به من ايمان بياورند، باشد كه راه يابند.))
24- خداوند فرشتگانى دارد كه هر شب فرود مى آيند و به جوانان ندا مى دهند: كوشش كنيد براى رسيدن به كمال و سعادت خود. ((مستدرك ، ج 2، ص 353.))
25- سعدى .
26- الولد سيد سبع سنين و عبد سبع سنين و وزير سبع سنين . (مكارم الاخلاق ، ص 222).
27- قال رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم ): ((اءوصيكم بالشيان خيرا)) (ميزان الحكمه ، ج 1، ص 349).
28- مايلفظ من قول الا لديه رقيب عتيد؛ سخن از خير و شر به زبان نياورد (انسان ) جز آنكه در نزد او فرشته اى نگهبان و آماده (نوشتن ) است )) (ق (50) آيه 18).
29- ر.ك : سيد بن طاووس ، كشف المحجه .
30- گرچه قوه تعقل تقويت مى شود، اما چون عقل ، محتاج علم و تجربه است ، جوان در كمال عقلانى نيست ، بلكه به تدريج با تحصيل علم و اندوختن تجربه به كمال عقلى نزديكتر مى شود؛ لذا بايد جوان از مشورت و مطالعه غفلت نكند، زيرا بزرگترين نقطه ضعف وى نداشتن بصيرت در امور است . جوان بايد با جدى گرفتن تعقل جلو تخيل را در خود بگيرد؛ تخيل جولان فكر است در خارج از موازين عقلانى و منطقى ، و بنابه عللى كه در روانشناسى توضيح داده مى شود، در جوان تخيل قوى است .
31- همه اين نيروها و خواسته ها و كششها ابزارهايى هستند در دست عقل كه براى فعاليتهاى حياتى و تكامل انسان در شؤ ون مختلف زندگى از آنها استفاده مى شود. اگر نيروى عقل قوى باشد و خير و شر و مصلحت و مفسده را خوب تشخيص دهد و تسلط خود را بر نيروهاى ديگر حفظ كند، انسان در راه صحيح قرار مى گيرد و به طرف سعادت ابدى پيش مى رود، ولى اگر به غريزه شهوتش و يا به احساسات و عواطفش ميدان دهد، در اين صورت كم كم نداى عقل ، خاموش مى گردد، مغلوب هواى نفس واقع شده و انسان به سراشيبى سقوط و انحطاط اخلاقى افتاده و از حيوان هم پست تر مى گردد و در نتيجه به طرف شقاوت ابدى مى گرايد.
32- كذلك يبين الله لكم آياته لعلكم تعقلون (بقره (2) آيه 242). در قرآن بيش از صد آيه به انديشيدن در كارها و پديده ها سفارش شده است .
33- ان الله تعالى يباهى بالشباب العابد للملائكه يقول : انظروا الى عبدى ! ترك شهوته من اجلى (ميزان الحكمه ، ج 5، ص 9).
34- قل للمؤمنات يغضضن من ابصارهن و يحفظن فروجهن (نور (24) آيه 31).
35- براى اين كه افكار باطل و شهوت انگيز به ذهن انسان خطور نكند، بايد تا آن جا كه مى تواند از ياد خدا غفلت نورزد و اوقات خود را با برنامه هاى مفيد و سودمند پر كند تا ديگر مجالى براى وسوسه هاى بيجا و تخيل و توهم درباره صحنه هاى شهوت انگيز باقى نماند، چرا كه بيكارى منشاء تمام انحرافات است (بخصوص در ايام تعطيلى تابستان ). دانش آموزان و جوانان عزيز بايد اوقات فراغت خود را با برنامه ريزى صحيح به مطالعه در كتابخانه ها و يا تحقيقات علمى و فعاليتهاى هنرى مورد نياز، همچون طراحى و خياطى و گلدوزى و كارهى ابتكارى مشغول سازند و در ضمن از شركت در فعاليتهاى ورزشى و سالم سازى بدن ، غفلت نورزند.
36- اگر زندگى شخصيتهاى علمى و محققان ، نوابغ و دانشمندان مذهبى و متفكران بزرگ را مورد مطالعه قرار دهيم ، متوجه خواهيم شد كه همه آنان افرادى بوده اند كه از خوشگذرانيها و هوسبازيها خود را كنار كشيده اند و احتياجهاى طبيعى و غريزى خود را از طريق مشروع و معقول با صبر و بردبارى در موقع مناسب خود اعمال كرده اند. محال است كسى ادعا كند كه در عين حالى كه ميل جنسى سراسر وجودش را تحت تسلط خود در آورده ، از نظر درسى و مطالعه و تحقيقات علمى لطمه اساسى بر او وارد نشده باشد، چنين ادعايى فريبى بيش نبوده ، بخصوص در دوران نوجوانى ، تحقق چنين امرى از محالات است . انسانهاى حقيقى و شخصيتهاى بزرگ و به كمال رسيده ، همگى در رديف كسانى بوده اند كه با پاكى و تقوا زيسته و هرگز عظمت روحى و شخصيت معنوى خود را در قربانگاه نفس و شهوت سر نبريده اند.
37- ((تا جوانيد فكرى كنيد نگذاريد پير و فرسوده شويد)) (امام خمينى قدس سره ، جهاد اكبر).
38- بادر شبابك قبل هركم (غرر الحكم ، ص 340).
39- السرور يبسط النفس و يثير النشاط (غرر الحكم ، ص 157).
40- تماشاى برنامه هاى خشونت آميز و جنايى فيلمهاى تلويزيون در اوقات فراغت خود موجب آشفتگى روحى و گسستگى شخصيتى مى شود. دختر جوان بايد بداند هر آنچه كه در صفحه تلويزيون ظاهرز مى گردد براى همه افراد و در همه سنين مناسب نيست ، بلكه فيلمهاى جنايى و مبتذل ضررهاى فراوانى دارد كه تاءثير آن به تدريج در زندگى فرد نمايان مى شود.
41- قال على (ع ) : ((اءوصيكما و جميع ولدى و اءهلى و من بلغه كتابى بتقوى الله و نظم امركم (نهج البلاغه ، نامه 47).
42- يا ويلتى ليتنى لم اءتخذ فلانا خليلا (فرقان (25) آيه 28).
43- فلا نقل لهما اف و لا تنهرهما و قل لهما قولا كريما (اسراء (17) آيه 23).
44- اصولا بايد توجه داشت كه انسان جز از طريق خويشتن دارى نمى تواند به انسانيت دست يابد، زيرا نفس و غريزه بطور طبيعى به طرف لذات و شهوات تمايل دارد و اگر انسان در برابر اين كششهاى غريزى مقاومت نكند، عملا قدم به قدم به ورطه حيوانيت و سقوط و تباهى نزديكتر مى شود. انسانيت از اين جا آغاز مى شود كه انسان در برابر كششهاى نفسانى مقاومت و پايدارى كند و تسليم اميال و شهوات زودگذر خود نگردد تا زمينه براى رشد و پرورش استعدادهاى روحى و ملكوتى در او فراهم شود. بدون چنين خويشتن دارى راه به روى انسانيت و معونيت بكلى مسدود است ؛ لذا مى توان گفت كه لازمه هر كمالى در انسان ، خويشتن دارى در برابر اميال و شهوات است .
45- الا الذين تابوا من بعد ذلك و اصلحوا فان الله غفور رحيم (نور (24) آيه 5).
46- قال (عليه السلام): ((هو ان يتوب الرجل من ذنب وينوى ان لايعود اليه ابدا ميزان الحكمه ، ج 1، ص 552)).
47- ملكه ، حالت و صفتى است پايدار در فرد كه به صورت عادت در مى آيد و تغيير آن ، بسيار مشكل بوده و در بعضى اوقات محال است .
48- ما من شى ء اءحب الى الله تعالى من شاب تائب (ميزان الحكمه ، ج 5، ص ‍ 7).
49- من اطاع نفسه شهواتها فقد اءعانها على هلكتها؛ هر كس نفسش پيروى شهواتش را بنمايد، به تحقيق در هلاكت به نفس خود كمك كرده است . (غرر الحكم ).
50- ان النفس لامارة بالسوء الا ما رحم ربى ؛ به راستى كه نفس ، انسان را به سوى بدى امر مى كند، مگر اين كه مورد رحمت خداوند قرار بگيرد (يوسف (12) آيه 53).
51- قال على (عليه السلام): اكره نفسك على الفضائل فان الرذائل انت مطبوع عليها (مستدرك ، ج 2، ص به نقل از ميزان الحكمه ، ص 310).
52- المؤمن كيس ؛ مؤمن زيرك است .
53- البته بايد توجه داشت كه در اين سنين ، ممكن است زمينه شيوع انحرافات ديگر نيز در زندگى جوان پيش آيد، مثل انحراف عقيدتى ، سياسى يا اجتماعى ، چون فرار از خانه يا مدرسه و ولگردى و هرزه گرى و يا انحراف اقتصادى ، چون دزدى و رشوه خوارى كه عموما علت آن ، دوست يا موقعيت و محيط فاسد است .
54- سوره ناس .
55- به طور پنهانى .
56- قال على (عليه السلام): ((النفس متجاذبه بين العقل و الهوى ؛ نفس انسان در معرض كشش بين عقل و تميلات نفسانى است )). (ميزان الحكمه ، ج 6، ص 405).
57- عدو العقل الهوى ؛ دشمن عقل هواهاى نفسانى است )) (ميزان الحكمه ، ج 6، ص 436).
عبد الشهوه اسير لاينفك اسره ؛ بنده شهوت زندانيى است كه برايش نجات و آزادى از زندان احتمال نمى رود (غرر الحكم ). كم من عقل اسير تحت هوى امير چه بسيار انسانهايى كه عقلشان اسير هواى نفس و اميالشان است . (ميزان الحكمه ، ج 10، ص 379).
58- دعا به خصوص وسيله كمال و رشد است . خداوند مى فرمايد: ادعونى استجب لكم ؛ بخوانيد مرا تا اجابت كنم شما را؟ (غافر (40) آيه 60) و در آيه ديگر مى فرمايد: و اذا ساءلك عبادى عنى فانى قريب اجيب دعوة الداع اذا دعان فليستجيبوالى و ليؤ منوا بى لعلهم يرشدون (بقره (2) آيه 186).
59- البلاء للظالم اءدب و للمؤمن امتحان و للاولياء درجة ؛ بلا و ناگوارى در زندگانى براى ستمگر، گوشمالى و براى مؤمن ، آزمايش و امتحان و براى دوستان خدا درجه (يا موجب كسب درجه بالاتر) است )) (بحار الانوار، ج 81، ص 108) قال على (عليه السلام): لمؤمن يبتلى باءنواع لبلاء؛ شخص مؤمن به انوع گرفتاريها مبتلا مى شود)) (ميزان الحكمه ، ج 1، ص 484).
60- آرى غفلت از هدف آفرينش و راه صحيحى كه به آن منتهى مى شود، انسان را از چهارپايان هم پست تر و گمراه تر، بلكه از هر جانور و جنبده اى بدتر مى كند. ان شر الدواب عند الله الصم البكم الذين لا يعقون (انفال (8) آيه 22).
61- قال على (عليه السلام): رب شهوة ساعة تورث حزنا طويلا؛ چه بسا يك ساعت شهوت رانى ، اندوهى طولانى ببار آورد (ميزان الحكه ، ج 10، ص 381).
62- در تعاليم اسلام و در احكام اسلامى دو موضوع هست كه همواره با دقت و حساسيت خاصى دنبال مى شود: يكى موضوع ((حق الناس )) است كه اسلام اجازه تجاوز به حقوق ديگران را نداده و ديگر روابط ((با فرد نامحرم )) است ، بخصوص در نگاه رفت و آمد، تكلم بين زن و مرد، در محل خلوت ولو براى آموزش دين .
63- حتى مى تواند از جمله نيكان و پرهيزگاران روزگار شود و با رهايى از چنگال اين عات شوم ، زندگى پاك و شاداب جوانى را از سر گيرد و در مسير كمال و سعادت گام بردارد.
64- نارسايى ذهن و حواس پرتى حاصله از تسلط ميل جنسى همان طور كه در تمام حالات زندگى تاءثيرات منفى بر جاى مى گذارد، مانع از رشد فكرى و فعاليتهاى ذهنى و تمركز حواس مى گردد. اين حواس پرتى حتى در امور زندگى ، در فعاليتهاى تحصيلى و در كلاس درس به خصوص زمانى كه معلم مساءله دقيقى را مطرح مى كند كاملا مشاهده مى شود و دانش آموز از اين مساءله بسيار رنج مى برد. بنابراين ميدان دادن به غريزه جنسى و آزاد گذاشتن تخيل و تفكر در اين باره خطايى نابخشودنى و شكستى بزرگ و رسوا كننده در بر خواهد داشت و در عمل ، بسيار ديده شده جوانانى كه زمام عقل و انديشه خود را به دست ميل و غريزه جنسى مى سپارند به علت پريشانى افكار و حواس پرتى ذوق درس خواندن و اشتياق به هرگونه مطالعه اى را اعم از كتابهاى درسى و غير درسى بكلى از دست مى دهند، در نتيجه بهترين دوران ارزشمند و حساسترين لحظات عمر خود را از دست داده و در آينده دچار حسرت و پشيمانى خواهند شد، كه ديگر سودى ندارد.
65- بقره (2) آيه 255 - 257.
66- براى اين منظور، بهترين راه ، روزه دارى حقيقى است كه منجر به تضعيف اميال غريزى شده و متعاقبا موجب تقويت ايمان و اراده و جنبه هاى ملكوتى و اخلاقى انسان مى گردد. حضرت رسول اكرم (صلى الله عليه و آله و سلم ) در اين باره مى فرمايد: اى گروه جوانان - هر كس از شما قدرت بر ازدواج دارد، ازدواج كند و اگر برايش مقدور نيست ، بر او باد روزه گرفتن ، زيرا كه روزه براى او قطع شهوت است . گاهى اتفاق مى افتد كه به نحوى از انحا تحريكاتى جنسى در انسان بيدار مى شود و شخص ، احساس مى كند كه در مقابل اين ميل (جنسى ) طاقتش خيلى كم شده است ، كه اگر دراين مورد صبر كند، متوجه خواهد شد كه اينها بحرانهاى غريزى زود گذرى هستند و حداكثر يك هفته باقى مانده و از بين مى روند، ولى اگر ديد كه نمى تواند مقاومت كند، با چند روز روزه گرفتن اين حالات رفع خواهد شد.
البته مى دانيم كه روزه دارى در اسلام منحصر به ماه مبارك رمضان نيست ، بلكه روزه هاى استحبابى به مناسبتهايى وارد شده كه ائمه معصومين (عليهم السلام ) و بزرگان مقيد بودند كه آن ايام را روزه بگيرند و در كتاب مفاتيح الجنان شيخ عباس قمى روزه هاى مستحبى هر ماه ذكر شده است . (براى اطلاع بيشتر از فويد روزه ، ر.ك : دكتر احمد صبور اردوبادى ، اهميت روزه ، از نظر علم روز، بحث چهارم ((تعديل ميل جنسى با روزه دارى )).
67- فلا تخضعن بالقول فيطمع الذى فى قلبه مرض (احزاب (33) آيه 32).
68- الا بذكر الله تطمئن القلوب (رعد (13) آيه 28).
69- و من اءعرض عن ذكرى فان له معيشه ضنكا (طه (20) آيه 124).
70- جوان بايد بداند كه تحمل هر ناگوارى و محروميتى همراه با يك گشايش باطنى خواهد بود: ان مع العسر يسرا؛ با هر سختى البته گشايش و آسانى هست (شرح (94) آيه 6).
71- روضه كافى ، ص 93؛ غررالحكم ، ص 340.
72- كافى ، ج 2، ص 454.
73- كافى ، ج 2، ص 135.
74- تاريخ يعقوبى ، ص 59.
75- غرر الحكم ، ص 449.
76- روضه كافى ، ص 93.
77- بحار الانوار، ج 67، ص 362.
78- مستدرك الوسائل ، ج 2، ص 35.
79- كافى ، ج 6، ص 47.
80- غرر الحكم ، ص 677.
81- مستدرك الوسائل ، ج 2، ص 532.
82- مستدرك الوسائل ، ج 2، ص 532.