26.به نمايشگاه هاى كتاب برويد 
(وقتى براى اولين بار به نمايشگاه كتاب رفتم ده ساله بودم ، سالن بزرگى را به ياد مى آورم كه پر بود از غرفه ها و قفسه هاى كتاب . در گوشه اى از سالن بچه ها دور ميز نشسته بودند و براى شركت در مسابقه ، نقاشى مى كشيدند و در گوشه اى ديگر، روى ميز دور نويسنده اى حلقه زده بودند كه داشتان خود را با صداى بلند براى بچه ها مى خواند. آن روز بادستى پر و با كلى كتاب و اسباب بازى فكرى به خانه برگشتم اما بهترن خاطره برايم اين بود كه در يكى از غرفه ها با نويسنده محبوب خود آشنا شدم ، با او صحبت كردم و او نيز با كمال مهربانى كتاب جديد خود را برايم امضاء كرد.)
فروشگاه هاى زنجيره اى كتاب جاى بسيار جالبى براى جلب علاقه كودكتان به كتاب و كتابخوانى است . در بسيارى از آنها علاوه بر ارائه كتاب هاى كودكان بخش هايى نيز تعبيه شده است كه به فعاليت هاى جنبى اختصاص ‍ دارد. اجراى نمايش هاى عروسكى ، گروه هاى قصه خوانى ، كارگاه هاى داستان نويسى ، آشنايى با نويسندگان كودكان ، همه فعاليت هايى اند كه مى توانند در شكوفا كردن علاقه ى فرزندانتان نسبت به كتاب و كتابخوانى تاءثير بگذارند.
به آگهى ها و پوسترهايى كه زمان و مكان برگزارى نمايشگاه هاى كتاب را تبليغ مى كنند دقت و سعى كنيد با خانواده در اين نمايشگاه ها حضور پيدا كنيد. شما مى توانيد به غرفه هاى بزرگسالان سر بزنيد و كتاب هاى مورد علاقه ى خود را بررسى كنيد و به فرزندانتان اجازه بدهيد كه هم زمان در غرفه هاى مخصوص كودكان گردش و در فعاليت هاى جنبى بخش كودكان شركت كنند.
حس ديگر اين نمايشگاه ها، برخوردارى از تخفيف ويژه خريد كتاب است !
27.فرزند خود را با كتاب هاى سرى آشنا كنيد 
وقتى بچه بودم عاشق كتاب هاى سرى بودم ، (مثل قصه هاى خوب براى بچه هاى خوب )، و تا امروز هم علاقه ى خود را حفظ كرده ام . وقتى از يك كتاب لذت مى بريم و بعد مى فهميم كه همان نويسنده درباره ى همان شخصيت ها و همان مكان ، سه ، شش يا ده جلد ديگر نيز كتاب نوشته است ، هيجان زده مى شويم . امروزه گرچه سليقه ام نسبت به موضوع كتاب هاى مورد علاقه كودكى ام تغيير كرده روشم هنوز همان روش است : بايد تك تك كتاب ها را بخوانم و بى صبرانه انتظار جلد بعدى را بكشم .
كتاب هاى سرى براى خواننده بهترين دوست به حساب مى آيد. گاهى محبوبيت اين كتاب ها نه به خاطر كيفيت ادبى بلكه به خاطر كميت آنهاست . بچه ها آنها را يك جلد بعد از ديگرى با سرعت مى خوانند و باز هم منتظر جلد بعدى اند.
گاهى كه بچه ها به سرى كتاب هاى مورد علاقه ى خود دست مى يابند به كلى از جلوى چشم غيب مى شوند و فقط هرچند گاه يك بار پديدار مى شوند تا بگويند: (بعدى كجاست ؟)
البته بسيارى از كتاب هاى سرى از ارزش ادبى نيز برخوردارند و بسيارى از نويسندگان بزرگ و محبوب به مجموعه ى كتاب هاى كودكان سرى هاى سه يا چند جلدى افزوده اند.
اگر مى خواهيد فرزندانتان به خواندن علاقه مند شوند و اگر مى خواهيد از ديدن اين كه غرق يك كتابى شده اند لذت ببريد، مى توانيد كمى هم از كيفيت كتاب چشم پوشى كنيد. فرصت براى خواندن آثار كلاسيك در آينده بسيار است . در واقع اگر زرنگ باشيد مى توانيد نويسندگانى مانند آلكوت ، كيپلينگ و شكسپير را نيز به عنوان سرى نويس معرفى كنيد⁽⁴⁾.
28. داستان هايى را پيدا كنيد كه فيلم يا كارتون آن نيز ساخته شده است
كارتن گوژپشت نتردام ، ساخته والت ديزنى تطابق معمول نظرهاى متناقض ‍ منتقدين را برانگيخت : به هيچ وجه امانت را رعايت نكرده است ، بخش هاى مهمى را حذف كرده ، شخصيت ها و اتفاقاتى را به داستان اضافه و داستان را از اصل آن زيباتر و لطيف تر كرده است . درباره سفيد برفى و هفت كوتوله و بامبى هم مردم همين را مى گفتند. اين داستان ها در شكل اصلى خود چندان براى بچه ها خوشايند نبودند بلكه در واقع تا حدى ترسناك و سياه هم بودند.
مادرم مى گويد: (اگر ديزنى سفيدبرفى ، پينوكيو و بقيه را به صورت كارتون در نياورده بود، من هرگز با آن داستان ها آشنا نمى شدم . وقتى من بچه بودم كسى آن داستان ها را برايم نخوانده بود. مادر و پدرم براى من داستان هاى نروژى مى خواندند اما از برادران گرين و هانس گريستين آندرسن چيزى برايم نمى خواندند. من اين فيلم هاى كارتونى را بعد از ظهرهاى شنبه در سينما مى ديدم .)
به نظر شما چند خواننده مانند مادر من وجود دارد؟
وقتى مردم درباره ى (سواد فرهنگى ) صحبت مى كنند منظورشان دانش ‍ ما از مجموعه ى فرهنگ است كه مردم جامعه به صورت مشترك از آنها استفاده مى كنند. داستان هاى پريان اروپايى بخشى از دانش مشترك مردم آمريكايى را تشكيل مى دهد. بچه ها بايد كليّت داستان زيباى هفته ، سندرلا و بسيارى از داستان هاى ديگر را بدانند. اگر اين داستان ها را در خانه نخوانند ممكن است در مدرسه با آنها آشنا شوند. اگر نه چه ؟
آيا بايد از شنيدن اشاره هايى كه مردم در زندگى روزمرّه خود به اين داستان ها مى كنند، يا مثال هايى كه از اين داستان ها مى زنند، گيج شوند؟ فليم هاى ديزنى ، به رغم تمام ضعف هايى كه دارند، خدمت بزرگى كرده اند و اين داستان ها را براى عموم قابل دسترس كرده اند. گرچه ممكن است برادران گريم خود نتوانند بعضى از شخصيت هاى گرم و مهربانى را كه ديزنى آفريده است به عنوان شخصيت ترسناك و تلخ اصلى خود بشناسند، اما اين فيلم ها شخصيت هاى مهم ادبى را به صورت تصويرى براى چندين نسل ارائه كرده است . گوژپشت نُتردام هم با اضافاتى كه دارد يكى از همين هاست .
براى خواندن ، كتاب هاى فراوان و خوبى وجود دارد كه فيلم يا سريال تلويزيونى آن ها نيز ساخته شده است . بسيارى از كتاب هايى كه هرگز تجديد چاپ نمى شدند، با بسته شدن قرارداد توليد فيلم آن با جلدى خوش آب و رنگ تجديد چاپ مى شوند. بسيارى از كتاب هاى كلاسيك كودكان مانند شازده كوچولو يا زنان كوچك ، با جلدى تازه و مخاطبينى جديد، دوباره متولد مى شوند.
براى اين كه از اين داستان ها و فيلم ها بهترين استفاده را بكنيد بهتر است كتاب را قبل از ديدن فيلم به فرزندتان بدهيد. بدين ترتيب بچه ها ابتدا فرصت مى كنند شخصيت ها و حوادث را پيش خود تصور كنند و سپس آنها را با تصور فيلم ساز مقايسه كنند. بعضى از بچه ها داستان را بيشتر به اين دليل مى خوانند كه مى خواهند بدانند آخر چه مى شود، ديدن فيلم از خواندن داستان ، كتاب را براى چنين بچه هايى خراب مى كند. البته ديدن فيلم براساس داستان نويسنده اى بزرگ ممكن است بچه ها را به خواندن داستان هاى ديگر آن نويسنده نيز ترغيب كند. بعضى از بچه ها نيز دوست دارند كتاب متعلق به خود آنها باشد و ممكن است از اين كه صاحب كتابى اند كه دوستانشان تنها فيلم آن را ديده اند، لذت ببرند. در جدول زير چند داستان آن ساخته شده است و براى بچه هاى سنين مختلف مناسب است پيشنهاد كرده ام . شايد بد نباشد قبل از اين كه فرزندتان فيلم را ببيند، خودتان آن را تماشا كنيد تا ببينيد آيا براى ديدنش آمادگى دارد يا نه .
چند داستان كلاسيك كودكان (كارتون ) 
چند داستان كلاسيك كودكان (فيلم ) 
براساس عناوين ترجمه شده به فارسى يا كتاب و فيلم هاى فارسى .
29. از كتاب هايى كه موضوع آن جشن هاى ملى و مناسبت هاى مذهبى است ، استفادهكنيد
در كتابخانه عمومى محله ما، كتاب هاى كودكان در يك سمت سالن اصلى قرار دارد. اولين بارى كه به آن قسمت سر زدم تعجب كردم : يك فقسه ى كامل از كتابخانه به كتاب هايى اختصاص داده شده بود كه موضوع آن جشن هاى ملى و مناسبت هاى مذهبى بود، چه دابيات داستانى ، چه كتاب هاى غير داستانى ، چه شعر و چه انواع ادبى ديگر. ظاهرا ميزان درخواست اين كتاب ها از طرف والدين و معلم ها آنقدر زياد است كه كتابدارها مجبور شده اند آنها را از ساير كتابها جدا كنند. اگر در قفسه جدايى باشند راحت تر مى شود به آنها دسترسى پيدا كرد. از آن پس دقت كردم و ديدم در كتابخانه ها و كتاب فروشى هاى ديگر نيز قفسه مشابهى وجود دارد كه به كتاب هاى مربوط به جشن هاى ملى و مناسبت هاى مذهبى اختصاص ‍ دارد.
اگر ترديد داريد كه ادبيات الهام گرفته از مناسبت هاى ملى و مذهبى تا چه حد نزد مردم محبوب است يك لحظه به فيل هاى آهنگ برنادت و كريسمسِ چارلى براوان بيانديشيد. اهميتى ندارد كه شما يا فرزندانتان چند بار اين فيلم ها را ديده باشيد، آنها در تار و پود مناسبت هاى ملى و مذهبى تنيده شده اند.
برقرار كردن رابطه بين ادبيات و زمان معقول به نظر مى رسد. معلمين هميشه همين كار را مى كنند و مناسبت هاى ملى و مذهبى را هر سال با دانش آموزان خود مرور مى كنند، از روز دانش آموز گرفته ، تا سالگرد انقلاب و پيروزى و روز استقلال و اعياد مذهبى و ...
كتابدار مى تواند به شما كمك كند تا كتاب هايى را پيدا كنيد كه به اين مناسبت ها مربوط مى شود. بعضى از آنها را مى توانيد هنگام خواب براى بچه ها بخوانيد و بعضى را مى توانيد به آنها بدهيد تا به تنهايى بخوانند⁽⁵⁾.
30.براى تابستان يك برنامه مطالعه ى آزاد تنظيم كنيد 
دبستان ترگود مارشال كه در گذشته بر اساس نظام آموزشى معمول داره مى شد، اخيرا تغيير كرده است و در حال حاضر هر معلم به مدت دو سال به دانش آموزان خود درس مى دهد: اول و دوم ، سوم و چهارم يا پنجم و ششم . معلم ها و دانش آموزان از ارتباط ادامه دار خود با هم در اين طرح جديد لذت مى برند اما با الجراى اين طرح مشكلى كه قبلا هم وجود داشته است اكنون بيشتر به چشم مى آيد:
آداكوهن كه معلم كلاس سوم و چهارم است گويد: (از نظر تئوريك بايد بتوانيم در ابتداى سال دوم ، از آخرين مطالبى كه در سال پيش خوانديم شروع كنيم و با سرعت پيش برويم و به برنامه درسى جديد بپردازيم . اما متاءسفانه بچه هايى كه در طول تابستان مطالعه نمى كنند خيلى عقب تر از بچه هاى ديگرند و مدتى طول مى كشد تا بتوانند دوباره به توانايى هايى كه سال پيش به دست آورده بودند، برسند. بعضى از بچه ها هم انگار هيچ وقت نمى رسند.)
مهارت خواندن در بچه هايى كه در خانه مطالعه نمى كنند ممكن است در طول تابستان به اندازه ى يك سال تحصيلى يا بيشتر، پس رفت كند. خواندن هم مانند اغلب مهارت هاى ديگر است : اگر از آن استفاده نكنيد آن را از دست مى دهيد. معلمان به خوبى نتيجه آن را مى بينند. بچه هايى كه در طول تابستان مطالعه مى كنند، در ابتداى هر سال تحصيلى بسيار جلوتر از پايان سال تحصيلى گذشته اند. بچه هايى كه كمى مطالعه مى كنند معمولا سطح مهارت هاى خود را حفظ مى كنند و بچه هايى كه اصلا مطالعه نمى كنند عقب مى افتند و ممكن است هنگامى كه بقيه كلاس پيشرفت مى كند، باز هم عقب بمانند.
بسيارى از كتابخانه ها با برنامه مطالعه تابستانى در مقابله با اين مشكل كمك مى كنند. اين برنامه هاى مطالعاتى بين طيفى از برنامه هاى پر زرق و برق و رقابت آميز و برنامه هاى آموزشىِ صرف قرار گرفته اند. در برنامه هاى نوع اول بچه ها درباره ى موضوع هاى خاصى مطالعه مى كنند، مطالب خلاق مى نويسند و به ازاى خواندن تعداد مشخصى كتاب جايزه مى گيرند، اما در نوع دوم كتابدار با بچه ها به طور منظم در تماس است و گاهى مى خواهد كه بچه ها از كتاب هايى كه خوانده اند گزارش شفاهى ارائه دهند.
اگر فرزندانتان اجتماعى و اهل رقابتند، شايد برنامه مطالعاتى كتابخانه همان چيزى باشد كه بتواند خواندن آنها را در سراسر تعطيلات مدرسه تضمين كند. قبل از پايان سال تحصيلى با كتابخانه ى محله تان تماس بگيريد و ببينيد براى ايام تابستان چه برنامه اى دارند. حتى برنامه قصه خوانى گروهى هم مى تواند مفيد باشد چون به هر حال باعث مى شود كه بچه ها به داخل محيط كتابخانه بيايند و آنها را تشويق مى كند كتابى را انتخاب كنند و به خانه ببرند.
اگر كتابخانه محله تان چنين برنامه هايى ارائه مى دهد يا اگر فرزندانتان علاقه ندارند به صورت هدفمند و در رقابت با بچه هاى ديگر مطالعه كنند، مى توانيد برنامه شخصى خود را تنظيم كنيد. به اهدافى كه فرزندانتان بيان مى كنند و پاداش هايى كه به دريافت آن علاقه مندند توجه كنيد.
چگونه براى تابستان برنامه مطالعه ى شخصى خود را تنظيم كنيد
1. از فرزندانتان بپرسيد براى تابستان چه آرزوهايى دارند. آيا مى خواهند سفر كنند، به بازى هاى ورزشى بپردازند، باغبانى كنند؟ در كتابخانه كتاب هايى پيدا كنند كه به اين موضوع ها ربط داشته باشد.
2. با فرزندتان هدفى معقول براى مطالعه تعيين كنيد، آيا فرزندتان مى تواند در هفته يك كتاب بخواند؟ دو كتاب چه ؟ آيا بايد براى رسيدن به هدف پاداش بگيرد؟
3. براى ماه هاى تابستان يك تقويم درست كنيد. هر بار كه فرزندتان كتابى را تمام كرد از او بخواهيد روى تقويم يك برچسب بچسباند.
4. فرزندتان را تشويق كنيد درباره ى كتاب ، يعنى موضوع ، طرح داستان و شخصيت هايش برايتان تعريف كند. از او بپرسيد كه چه جنبه هايى از كتاب براى او خوشايند يا ناخوشايند بود.
5. به صورت منظم به كتابخانه سر بزنيد. وقتى فرزندتان كتابى را تمام كرد حتما كتاب ديگرى در دسترس داشته باشيد.
6. در پايان تابستان ، سؤ ال هاى زير را از فرزندتان بپرسيد و برنامه مطالعه ى او را ارزيابى كنيد.
آيا به هدف مطالعاتى اوليه خود دست يافتى ؟
آيا چيز جديدى ياد گرفتى ؟
آيا در ميان آنچه خواندى مطلب خيلى جالب هم بود؟
آيا مهارت هاى خواندنت پيشرفت كرده است ؟
31. در سفرهاى طولانى با ماشين كتاب بخوانيد 
كيت و شوهرش هر تابستان همراه سه فرزندشان با ماشين چبپ خود به مقصدى تازه فر مى كنند: منتانا، كبك ، كوه هاى نيومكزيكو. بيشتر دوستان كيت كه حتى مى ترسند سه بچه را با ماشين از خانه تا بازار ببرند تعجب مى كنند كه كيت چگونه مى تواند خود را با سه بچه شش ، ده و دوازده ساله در ماشين حبس كند و چندين روز 600 - 500 كيلومتر سفر كند.
كيت مى گويد در صندلى عقب هميشه فقط دو نفر مى نشينند پس اولين كارى كه بايد بكنم اين است كه جاى نشستن هر كس را تعيين كنم . بيشتر روزها گرگ با چمدان ها در عقب ماشين مى نشيند تا امبر و اشلى جاى بيشترى داشته باشند. براى خوردن ، شنا كردن و ديدن مناظر زياد مى ايستيم . بچه ها كلى كتاب نقاشى ، كتاب مصور و داستان هاى ماجرايى همراه دارند. وقتى حوصله بچه ها سر مى رود و با هم دعوا مى كنند با هم (بيرون را تماشاكن ) بازى مى كنيم . ما همه در طول تابستان هاى گذشته بازى هايى اختراع كرده ايم . حتى اشلى هم تابستان گذشته يكى بازى اختراع كرد: هر كس تعداد بيشترى جيپ مانند جيپ ما مى ديد يك نوشيدنى جايزه مى گرفت . اين جورى وقتمان مى گذرد و از شدت خشم نيز ديوانه نمى شويم .
سفرهاى طولانى با ماشين مى تواند حتى صبورترين پدر و مادرها را از پا دربياورد و دادن داروى خواب آور به بچه ها چندان تجويز نمى شود. البته مى توانيد راه هايى پيدا كنيد تا بچه ها در سفرهاى طولانى از سر و كول هم بالا نروند. حتى بعضى از اين روش ها تا حدودى كاركرد آموزشى نيز دارند:
بچه ها را مسئول مسيريابى كنيد: بچه ها مى توانند، بسته به سن خود، نقشه ، تابلوهاى جاده ، تابلوهاى خيابان ها، علامت خروجى جاده ها يا علامت ابنيه تاريخى را بخوانند. اگر مى خواهيد براى صرف ناهار بايستيد از فرزندانتان بخواهيد تابلو رستوران مورد علاقه شان را پيدا كنند.
(بيرون را تماشا كن ) بازى كنيد: بد نيست از پلاك خودروها شروع كنيد. ببينيد كدام يك از بچه ها مى تواند زودتر از بقيه ده پلاك از ده استان مختلف ببيند، يا از استان مجاور ده پلاك پيدا كند. از بچه ها بخواهيد خنده دارترين تابلوى تبليغاتى يا عجيب ترين نام براى شهرهاى سر راه يا تابلوى جالب ترين مكان ديدنى توريستى را پيدا كنند.
با صداى بلند كتاب بخوانيد: منطقى ترين مطلب براى خواندن ، كتابچه ى راهنماى جديد است كه همان روز به آنجا مى رسيد. از يكى از بچه ها بخواهيد تمام اطلاعات مربوط به آنجا را با صداى بلند بخواند. اگر خانواده تان خيلى دموكراتيك باشد مى توانيد حتى براى اماكن ديدنى ، محل اقامت ، يا رستورانى كه مى خواهيد امتحان كنيد، راءى گيرى كنيد. كار ديگرى كه مى توانيد بكنيد اين است كه هنگام ديدار از يك مكان ، بروشور مربوط به آن را برداريد و وقتى به ماشين برگشتيد آن را با صداى بلند بخوانيد.
بازى هاى لُغَوى بكنيد: يك موضوع پيدا كنيد، مثلا حيوانات . يك حيوان نام ببريد: شير نفر بعد بايد حيوانى را نام ببرد كه با حرف آخر حيوان قبلى ، يعنى (ر) شروع شود. آن قدر ادامه بدهيد تا همه خسته شوند سپس موضوع را عوض كنيد. يا نام شهر، استان يا منطقه اى را كه از آن عبور مى كنيد به فرزندانتان بگوييد و از آنها بخواهيد با استفاده از حروف آن هر چند لغت كه مى توانند روى كاغذ يادداشت كنند.
بازى هاى جغرافيايى بكنيد: سعى كنيد به كمك خانواده ، همه ى استان هاى كشور را به ترتيب الفبا نام ببريد، مراكز استان ها يا استان هاى مجاور استانى كه در آن قرار داريد را نام ببريد. به اطلس مراجعه كنيد تا جواب خود را كنترل كنيد.
از بچه ها بخواهيد بازى اختراع كنند: به بچه ها پنج دقيقه فرصت دهيد تا با هم قوانين يك بازى را تنظيم كنند و بتوانيد با هم در ماشين بازى كنيد. با گذر زمان مى توانيد قوانين بازى را اصلاح كنيد و بهبود بخشيد. شايد تعجب كنيد بسيارى از اين بازى ها نزد خانواده تان يك بازى محبوب مى شود و مى تواند همه را كيلومترها سرگرم كند.
32. به نوار قصه گوش كنيد 
يكى از آشنايان من هر روز براى رفتن به محل كار يك ساعت نيم رانندگى مى كرد تا به لوس آنجلس برسد. اگر من مجبور مى شدم چنين كارى كنم ، حتما ديوانه مى شدم . اما او مى گفت كه اين كار را دوست دارد و اين زمان را (زمان خصوصى خود) مى ناميد كه مى توانست دور از خانواده و كار خود باشد. او اين مسير را در ماشين كوچك خود طى مى كرد و هر هفته نوارهاى داستان جديدى را در ضبط صوت ماشين خود مى گذاشت و اين اولين بارى بود كه من درباره اين شكل شنيدارى ادبيات چيزى شنيدم . البته از آن موقع به بعد نوارهاى داستان هم نزد كسانى كه بايد از خانه تا محل كار مسيرى طولانى طى كنند و هم نزد كسانى كه وقت مطالعه ندارند اما مى توانند گوشى را روى گوش هاى خود بگذارند، بسيار محبوبيت پيدا كرده است .
نوار قصه هم براى بزرگسالان وجود دارد و هم براى بچه ها.
بعضى از نوارهاى قصه هاى كودكان نيز در بسته هايى همراه كتاب قصه فروخته مى شود تا كودك بتواند ضمن گوش كردن به قصه متن آن را نيز در كتاب دنبال كند. اين روش براى تقويت مهارت هايى كه به تازگى در خواندن پيدا شده ، روش مؤ ثرى است و قابل درك است كه چرا والدينِ نگران نيز از آن استقبال مى كنند. البته اين روش هرگز نبايد جاى خواندنِ والدين يا خواندن براى والدين را بگيرد.
بعضى از نوجوانان ، على رغم اين كه در كودكى خوب مى خواندند، ترجيح مى دهند درِ اتاق را روى خود ببندند و گوشى واكمن را روى گوش هاى خود بگذارند. نوار قصه براى چنين نوجوانانى نيز مى تواند مفيد باشد. نوارهاى قصه در بسيارى از كتابخانه ها و كتابفروشى ها يافت مى شود. صورت زير برخى از نوارهاى موجود در بازار را ذكر مى كند.
حسن كچل
ترانه هاى كودكان
لچك قلى
حسن و خانم حنا
اتل متل توتوله
بزبزقندى
و ...
بخش 3: رفتار بچه ها را اصلاح كنيد 
33.اطمينان حاصل كنيد كه فرزندتان براى خواندن آمادگى دارد 
جنيفر كه متولد ماه آوريل است هنگام ورود به كلاس اول در ماه سپتامبر شش سال تمام داشت . نسبت به سن خود قو بلند بود، خيلى خوب صحبت مى كرد، عاشق رنگ آميزى بود و بلافاصله از نظر توانايى خواندن در بالاترين گروه كلاس خود قرار گرفت و تا پايان سال تحصيلى نيز در آن گروه درخشيد. دو سال بعد كه برادرش جاستين به كلاس اول رفت ، او پنج سال و ده ماه سن داشت او يكى از كوچك ترين و كوتاه قدترين بچه هايى كلاس خود بود. معلم او به زودى متوجه شد كه جاستين نمى تواند براى مدت زيادى روى موضع واحدى تمركز كند، هماهنگى بين چشمان و دستان او ضعيف است و هيچ علاقه اى به خواندن از خود نشان نمى دهد. جاستين از نظر خواندن در پايين تر سطح كلاس خود قرار داده شد. در كلاس ‍ سوم جاستين به طور ناگهانى انرژى زيادى را از خود نشان داد، از دانش آموزان ديگر جلو زد و جايگاه حقيقى خود را بين بهترين هاى كلاس ‍ به دست آورد.
وقتى فرزندتان به كلاس اول مى رود با بچه هايى همكلاس مى شود كه ممكن است حدود يك سال با هم اختلاف سن داشته باشند، تفاوت سنّى در اين مرحله يعنى تفاوت رشد جسمى ، عاطفى و ذهنى . البته سن تقويمى كودك نسبت به عواملى چون جنسيت ، درك تصويرى و شنيدارى ، سلامت جسمى ، توانايى زبانى و علاقه به خواندن ، در آمادگى او براى خواندن تاءثير كمترى دارد.
دخترها معمولا زودتر از پسرها براى خواندن آمادگى پيدا مى كنند. آمادگىِ بيشتر دخترها به اين واقعيت ها ربط دارد كه دخترها اغلب زودتر از پسرها زبان باز مى كنند و هنگام ورود به دبستان از دايره ى لغات گسترده ترى برخوردارند.
اطلاعات زمينه اى بچه ها، يعنى تجربياتى كه با خود به مدرسه مى آورند، در آمادگى آنها براى خواندن عامل كليدى اند. به عنوان نمونه يكى از بچه هايى كه من امتحان مى كردم در مركز شهر بزرگ شده بود، امتحان ، آزمايش ‍ ساده اى بود و او بايد كلمات را با تصوير مربوط به خود ربط مى داد. تصوير، تصوير يك حيوان شاخدار بود و كلمات : گاو، پرچم و گوزن . كودك كلمه گاو را برگزيد و وقتى از او پرسيدم گفت : (خوب اين گاو است .) معلوم شد كه هرگز نه گوزن ديده است و نه درباره آن چيزى شنيده است . معلوم شد وقتى بايد به كمك قدرت درك خود مى خواند، از موقعيت خوبى برخوردار نبوده است .
درك تصويرى در بچه هاى مختلف با سرعت متفاوتى رشد مى كند. بچه هاى خيلى كوچك ممكن است M و A را با هم اشتباه بگيرند چون نوك هر دو رو به بالا است و وقتى كمى بزرگ تر مى شوند ممكن است d و b، p يا m و w را با هم اشتباه بگيرند.
درك شنيدارى در آمادگى براى خواندن ، به توانايى كودك براى تشخيص ‍ تفاوت صداى حروف يا تشخيص كلمات هم صدا مربوط مى شود. كودكانى كه مهارت آنها براى تشخيص تفاوت صداها به قدر كافى رشد نكرده است ، ممكن است نتوانند كلمات هم وزن را تشخيص بدهند يا صداى ب و پ را با هم اشتباه بگيرند.
مشكلاتى جسمى از قبيل ضعف بينايى يا شنوايى و ضعف مهارت هاى حركتى مى تواند بچه ها را از خواندن باز دارد. و گاهى ناتوانى در تمركز، به مشكلات جسمى مانند كم خونى ، كمبود خواب و سوء تغذيه برمى گردد و نه مشكلات عاطفى .
وقتى فرزندتان به كلاس اول وارد مى شود احتمالا معنى چند هزار لغت را مى داند و البته دايره لغاتى كه به زبان مى آورد و مى شنود بر آمادگى او براى خواندن تاءثير به سزايى دارد. عامل مؤ ثر ديگر درك درونى او از ساختار و دستور زبان است . اگر اين درك درونى را داشته باشيد مسلما آنچه را مى خوانيد، بهتر مى فهميد. با اين درك درونى مى توانيد حدس بزنيد كه كلمه اى كه بعد از اسم آمده است و نمى توانيد آن را بخوانيد صفت است و اسم را توصيف مى كند و مى توانيد حدس بزنيد كه بعد از فاعل بالاخره فعل مى آيد. لازم نيست اين واژگان دستورى را بلد باشيد، تنها چيزى كه لازم است بدانيد اين است كه يك زبان چگونه عمل مى كند.
تمايل كودك براى خواندن تابع دو چيز است : رشد عاطفى او و برخوردهايى كه در خانه مى بيند. اگر با صداى بلند براى كودكتان مى خوانيد و به او نشان داده ايد كه خواندن كار باارزشى است ، كودكتان با علاقه براى ياد گيرى به كلاس مى آيد.
در هر گروهى از بچه هاى كلاس اول ، هم بچه هايى پيدا مى شوند كه مى توانند كمى بخوانند، هم بچه هايى كه با كمى تلاش براى كسب آمادگى ، خواندن را مى آموزند و هم بچه هايى كه تا يكى دو سال بعد آمادگى واقعى را به دست نخواهند آورد. كار معلم سخت است و سخت تر از آن احساس ‍ ناكامى والدينى است كه فرزندانشان در گروه سوم قرار مى گيرند، ممكن است فرزندتان در سال دوم دبستان مهارت و علاقه ى لازم را به دست آورد تا به همكلاسى هاى خود برسد و اين خود تجربه ى خوبى است . شايد از اين بترسيد كه فرزندتان هيچ وقت به سطح همكلاسى هاى خود نرسد اما مهارت هاى او ناگهان شكوفا شود و شما را به تعجب وا دارد.
هر بچه با بچه هاى ديگر تفاوت دارد (مراجعه كنيد به روش 49). تشخيص ‍ اين تفاوت ها به شما كمك مى كند با فرزندتان كه با سرعت خاص خود براى خواندن آماده مى شود، كنار بياييد. كارهايى هست كه مى توانيد براى آماده كردن فرزندتان براى خواندن انجام دهيد. اما به خاطر داشته باشيد كه به زودى نمى توان او را وادار به رشد كرد. اگر قبل از اين كه آمادگى پيدا كند او را به خواندن وادار كنيد ممكن است توانايى خواندن داشته باشد اما از خواندن لذت نبرد.
چگونه فرزند خود را براى خواندن آماده كنيد. 
تجربه
از جاهاى جديد ديدن كنيد و درباره ى آنها صحبت كنيد.
براى معرفى مفاهيم تازه از برنامه هاى آموزشى تلويزيون استفاده كنيد.
درباره ى تجربيات مختلف زندگى براى او صداى بلند قصه بخوانيد.
درك بينايى
رسم شكل و نقاشى را از روى سرمشق تمرين كنيد.
با همديگر پازل درست كنيد.
با خمير بازى و آجرهاى خانه سازى كار كنيد.
درك شنيدارى
با هم با صداى بلند شعر و ترانه بخوانيد و بازى هاى زبانى بكنيد⁽⁶⁾. (مراجعه كنيد به روش 43).
بازهاى لغوى كنيد كه شامل ذكر كلمه هايى مى شود كه مانند هم شروع يا تمام مى شوند.
مشكلات جسمى
قبل از ورود به دبستان بخواهيد كه چشم ها و گوش هاى فرزندتان توسط متخصص معاينه شود.
توانايى گفتارى
فرزندتان را تشويق كنيد جمله ها را به صورت كامل بيان كند.
.وقت بگذاريد و از تجربيات خود براى همديگر تعريف كنيد و به حرف يكديگر گوش كنيد.
تمايل براى خواندن
به صورت منظم به كتابخانه سر بزنيد.
به بچه هايى كه سواد خواندن ندارند كتاب هايى بدهيد كه ظاهرى جذاب دارند.
در هر فرصت ممكن با صداى بلند كتاب بخوانيد.
34. خواندن فعال را تشويق كنيد 
جادى كه 16 سال داشت يك سال تابستان داوطلب شد تا براى بچه ها در كتابخانه قصه هاى پريان بخواند. روز اول وقتى بعد از اتمام كار خود به خانه برگشت ، چهره اش حالت متحير داشت :
(خيلى عجيب است ، من اين همه صداى ترسناك از خود در مى آورم و صداى شخصيت هاى وحشتناك را تقليد مى كنم اما هر بار كه به آخر صفحه مى رسم و مى رسم : حالا چه مى شود؟ يا به نظرتان چطور بود؟ هيچ پاسخى نمى گيرم . بچه ها همين طور مى نشينند. آخرش فقط يكى از دخترها گفت : ديو آنها را مى گيرد! و بعد سرخ شد، انگار كسى اجازه ندارد در كتابخانه حرف بزند!
(به خاطر همين بعد از يك جلسه با يكى دو تا از بچه ها حرف زدم و از آنها پرسيدم كه آيا از قصه خوششان آمد. گفتند، بله ، خوششان آمد، قصه خوب بود. پرسيدم از خواندن من خوشتان آمد؟ گفتند صداى ترسناكى كه تقليد مى كردم خوب بود. پرسيدم چرا خوابم را نمى دادند. گفتند چون معمولا وقتى براى شنيدن قصه مى آيند، كسى كه قصه را مى خواند، فقط كتاب را بر مى دارد و از اول تا آخر مى خواند. آنها بايد فقط مى نشستند و گوش مى كردند و به همين دليل نمى دانستند بايد چه كار كنند.)
خوانندگان و شنوندگان فعال نسبت به خوانندگان و شنوندگان منفعل مطلب را بهتر درك مى كنند. خودتان فكر كنيد: وقتى هوشيار هستيد، سؤ ال مى كنيد و درباره ى روايت شخص مقابل اظهار نظر مى كنيد، گفت و گو را بهتر از حالتى كه فقط سخنان گوينده را مى شنويد، دنبال مى كنيد و به خاطر مى آوريد. به همين دليل است كه بيشتر افراد با شركت در سمينار بهتر مى آموزند تا با گوش كردن به سخنرانى . احتمالا سقراط اولين كسى بود كه فوايد ياد گيرى فعال را تشخيص داد. در روش سقراطى با پرسيدن يك سرى سؤ ال از دانشجويان و بررسى عميق پاسخ آنها، دانش را از زبان خود دانشجويان بيرون مى كشند. بدين ترتيب دانشجويان تشويق مى شوند دانسته هاى خود را در ارتباط با آنچه نمى دانند به كار بگيرند.
اصلى كه خواندن جدى براساس آن نهاده شده است نيز شبيه به همين است . گاهى قبل از شروع به خواندن از دانشجويان يك سرى سؤ ال پرسيده مى شود. ممكن است در طول داستان چند بار مكث كنند تا آينده ى داستان را پيشگويى كنند، به سؤ الات پاسخ دهند يا درباره ى اتفاقات داستان اظهار نظر كنند. در پايان داستان ، دانشجويان آنچه را كه آموخته اند دوره مى كنند.
ما بزرگسالان بدون اين كه كسى برايمان سؤ ال فراهم كند به صورت فعال مى خوانيم . از خودمان مى پرسيم كه چه چيزهايى برايمان خوشايند و چه چيزهايى ناخوشاينداند، علايقمان چيست ، در دانشمان چه خلاءهايى وجود دارد و بدين ترتيب انتخاب مى كنيم كه چه چيزى بخوانيم . هنگامى كه مى خوانيم به طور پيوسته آينده را پيشگويى مى كنيم و پيش خودمان درباره تعصّبات نويسنده ، انگيزه ى شخصيت ها يا علاقه مان نسبت به مطلب اظهار نظر مى كنيم . ما به صورت خودكار دانسته هاى خود را در ارتباط با متنى كه مى خوانيم به كار مى گيريم و ضمن خواندن ، عقايد خود را تغيير داده و پالايش مى كنيم . فعال ترين خوانندگان بعد از خواندن به عمل واداشته مى شوند: براى ويراستار نامه مى نويسند، با دوستانشان درباره ى آنچه آموخته اند بحث مى كنند يا به جست وجوى كتاب هاى ديگر از همان نويسنده مى پردازند.
ياد گيرى فعال يك مهارت است و بچه ها لزوما به صورت خود به خود به آن دست نمى يابند. اگر هنگامى كه با صداى بلند براى فرزندانتان كتاب مى خوانيد از برخى از روش هاى زير استفاده كنيد مى توانيد به آنها كمك كنيد خواندن و گوش دادن فعال را بياموزند.
خواندن جدى و هوشمندانه را چگونه تشويق كنيم 
قبل از خواندن
1. جلد كتاب را بالا نگه داريد و از بچه ها بخواهيد موضوع داستان را حدس ‍ بزنند.
2. عنوان كتاب و نام نويسنده را ذكر كنيد. اگر داستان مشابهى براى بچه ها خوانده ايد برايشان يادآورى كنيد يا اگر از همان نويسنده چيزى ديگر خوانده ايد ذكر كنيد.
در ضمن خواندن
3. تصاوير را به بچه ها نشان دهيد و از آنها بخواهيد شخصيت هاى داستان و كارهاى آنها را مشخص كنند.
4. درباره ى شخصيت ها و وقايع داستان ، سؤ الاتى مانند سؤ الات زير بپرسيد:
آيا چنين اتفاقى واقعا مى تواند بيفتد؟
چرا چنين كرد؟
اگر تو بودى همين كار را مى كردى ؟
مشكلش چيست ؟
چگونه مى تواند مشكلش را حل كند؟
بعدا چه اتفاقى مى افتد؟
5. اگر داستان به نظم نوشته شده است يا ترجيع بند دارد هنگام رسيدن به بندهاى تكرارى مكث كنيد و به بچه ها اجازه بدهيد آنها را به زبان بياورند.
بعد از خواندن
6.به بچه ها يادآورى كنيد كه درباره ى داستان چه چيزهايى پيش گويى مى كردند و از آنها بپرسيد كه داستان با پيشگويى آنها چه تفاوتى داشت .
7. نظر بچه ها را درباره ى تصاوير، شخصيت پردازى ، سبك نگارش و طرح داستان بپرسيد.
35.اجازه بدهيد بچه ها به موضوعى علاقه مند شوند و آن رادنبال كنند
آرون مثل همه بچه ها به مهد كودك مى رود. اگر چيزى حتى شكل سبزيجات باشد، آن را نمى خورد، فقط لباس قرمز و آبى مى پوشيد و چند ماه است كه تنها به كتاب هاى دايناسورها نگاه مى كند. نود نه درصد از نقاشى هاى كه مى كشد نقاشى دايناسورها است . در اتاق خواب خود پوستر دايناسورها را نصب كرده است . و روى هر سطح ممكن نيز دايناسورهاى كوچك پلاستيكى و لاستيكى قرار داده است . از محاسنش اين كه واقعا درباره دايناسورها چيزهاى زيادى مى داند: نام ها، زيستگاه ها، علايق غذايى و غيره . وقتى مهمان داريم على رغم ميل خود چند لحظه اى بازى با دايناسورها را قطع مى كند و كمى از اين اطلاعات را با بى ميلى با مهمانان در كيان مى گذارد. پدرش مى گويد كه در كودكى هرگز چنين دوره اى را با عشق دايناسورها نگذرانده است اما در خاطرات مهمش به ياد مى آورد كه در يك دوره تنها چيزى كه توجهش را جلب مى كرد آمار بازى هاى بيس بال بود.

چرا دايناسورها مشكل است بگويم كه چه چيزى پسرها را به سمت اين خزندگان منقرض شده جلب مى كند و چه چيزى دخترهاى كوچك را در يك سن خاص به اسب ها علاقه مند مى كند. پدر و مادرهاى هوشمند از اين وسواس هاى زودگذر حسن استفاده را به عمل مى آورند و از آنها به عنوان انگيزه اى براى ايجاد علاقه به خواندن كمك مى گيرند.
يادگيرى براساس پرسش نوعى آموزش است كه در آن معلم به دانش آموز اجازه مى دهد كه به موضوع خاص خود علاقه مند شود و تا جايى كه مى خواهد آن را دنبال كند. اين كار براى معلمى كه مسئول 30 دانش آموز است پرزحمت است اما اگر يك ، دو يا سه فرزند داشته باشيد خيلى ساده تر است . در ياد گيرى براساس پرسش تمام ياد گيرى كودك براساس سؤ ال هايى صورت مى گيرد كه نسبت به دنياى اطراف خود دارد. اين روش ياد گيرى روشى طبيعى است كه مشابه روش ياد گيرى او درباره ى دنيا، هنگام خردسالى است . اين چيه ؟ آها، چقدر نرم است . چه بوى خوبى دارد. مزه اش عجيب است .
بچه ها نسبت به دنياى خود به طور طبيعى كنجكاوند اما وقتى مجبور مى شوند با 29 نفر ديگر كه هر كدام گذشته ، نقطه نظر، علايق و توانايى هاى متفاوتى دارند، در يك كلاس بنشيند، اغلب اوقات اين كنجكاوى طبيعى تضعيف مى شود. گاهى بهترين جا براى پرورش اين كنجكاوى خانه است .
فرض كنيد كه جاى يك روز به خانه مى آيد و مى پرسد: (امريكاى جنوبى كجاست ؟ امروز يك شاگرد جديد به كلاسمان اضافه شد كه از امريكاى جنوبى آمده است . مگر امريكاى كشور ما نيست ؟)
حالا شما فرصت داريد كه كره ى جغرافيايى را گردگيرى كنيد و قاره ها را به فرزندتان نشان دهيد. هنوز وقت آن نرسيده است كه با عجله به كتابخانه برويد و با يك بغل كتاب درباره ى پوشش گياهى و جانورى و توليدات ناخالص ملى برزيل و اكوادور به خانه برگرديد. شايد درسى كه با كره ى جغرافيايى به فرزندتان داده ايد كاملا او را راضى كرده باشد و به موضوع پايان داده باشد. در ياد گيرى براساس پرسش ، نكته اين است كه اجازه بدهيد كودك علايق خود را تا جايى كه ادامه دارند دنبال كند و بدين ترتيب سبب شود تا چيزى ياد بگيرد.
ممكن است قسمتى از امريكاى جنوبى كه نزديك قطب جنوب است براى جان جالب باشد. در اين مرحله مى توانيد دايرة المعارف را بياوريد و او را راهنمايى كنيد كه مقاله هاى مربوط به شيلى ، آرژانتين و قطب جنوب را بخواند. اگر در آن مقاله ها موضوع جالبى پيدا كرد شايد لازم باشد سرى به كتابخانه بزنيد يا براى كسب اطلاعات بيشتر در اينترنت سير كنيد.
هنگام گردش علمى با همكلاسى ها يا خانواده ، هنگام گفت و گو با يك دوست يا با ديدن كلمه اى ناشناخته در روزنامه ممكن است فرصتى براى ياد گيرى پديد آيد. هدف اين نيست كه شما پاسخ سؤ الات فرزندتان را بدهيد، بلكه نقش كتابدار كتاب هاى مرجع را باز كنيد و منابع اطلاعاتى مورد نياز فرزندتان را در اختيار او قرار دهيد.
والدين آرون دقيقا به خاطر نمى آورند كه وسواس او نسبت به دايناسورها چگونه آغاز شد اما فكر مى كنند به زمانى برمى گردد كه نزد داندانپزشك مى رفتند و او هر بار كه دندانهاى پسرشان را تميز مى كرد به آرون يك دايناسور لاستيكى مى داد. در آن زمان بود كه آرون از والدينش يك پوستر از دايناسورها خواست و بعد خواست هنگام خواب اطلاعاتى را كه درباره هر دايناسور روى پوستر نوشته شده است براى او بخوانند. بعد مادر آرون كه از خواندن عناوين و اعداد و ارقام روى پوستر خسته شده بود ابتكار عمل به خرج داد و درباره دايناسورها كتاب داستانى پيدا كرد تا آنها را در هنگام خواب براى آرون بخواند. از اينجا بود كه آرون تصوير دايناسورها را از كتاب ها كپى مى كرد و در اطراف آنها مناظر خيالى مى كشيد و بعد از آن هم بر اساس ذهن خود از دايناسورها تصاويرى خلاق رسم مى كرد.
آرون اكنون صاحب دوازده جلد كتاب درباره ى دايناسورها است و به تازگى يك مجله كودكان خريده است كه روى جلد آن تصوير دايناسور چاپ شده است . در همى مجله نيز يك مقاله درباره ى نهنگ ها بود، و بعد ناگهان عكس نهنگ آبى روى ديوار اتاق آرون نصب شد. هفته گذشته كه به كتابخانه رفتند، دو جلد كتاب درباره ى نهنگ ها قرض كرد. اكنون مى توانند چند نوع از نهنگ ها را شناسايى كند. تصور كنيد كه وقتى آرون واقعا خواندن بياموزد چه توانايى هايى به دست مى آورد!
36. به بچه هايى كه نمى توانند بخوانند اجازه بدهيد قصه را از روى تصاويرتعريف كنند
خواهر زاده ام كه چهار ساله است دوست دارد هنگام گفت و گوى تلفنى با من (اتاق را بخواند) او بدون اين كه از نظم خاصى تبعيت كند و بدون هيچ منطق قابل دركى به تك گويى مى پردازد:
(خب ، مى دانى يك كاسه سيب آنجاست ، و بلوز بافتنى مامان روى صندلى افتاده بود. به اسب هاى كوچولوى روى ميز نگاه مى كرد و بيرون پنجره يك ماشين است و ماشين هاى اسباب بازى روى زمين اند.)
اگر غريبه اى رهگذرى اين سخنان را بشنود شايد به نظرش ديوانه وار بيايد اما من مى توانم خواهرزاده ام را تصور كنم كه در اتاق ايستاده است ، گوشى را در يك دست خود گرفته است ، به اطرافش نگاه مى كند و آنچه را مى بيند، (مى خواند).
او اجسام فيزيكى را به زبان تبديل مى كند و به شكلى روايت گونه پشت سر هم بيان كند. روايت او مانند روايت هايى است كه از زبان بزرگسالان هنگام گفت و گو مى شنود يا شبيه آنچه از كتاب هاى داستان كه براى او مى خوانند.
او از برخى عناصر روايت ، يعنى توصيف ، ترتيب فضايى و از حروف ربط نيز استفاده مى كند. خواهر زاده ام هنوز از نظر رشدى در مرحله قبل از خواندن قرار دارد اما به سرعت مفهوم خواندن در ذهن او شكل مى گيرد. اگر يك كتاب تصويرى به او بدهيم مى تواند صفحات آن را ورق بزند و ماجرا را برايتان تعريف كند. اگر داستان كتاب را بارها شنيده باشد و بر اثر تكرار مطلب آنها را حفظ كرده باشد مى توانند آنها را مانند كسى كه مى خواند از بر بگويد. همين روزهاست كه جهش كند و خواندن بياموزد.
هر مادرى يا پدرى كه كتاب را براى صدمين مرتبه خوانده باشد حاضر است براى ابد از خواندن قصه با صداى بلند صرف نظر كند. حوصه ى مادر بزرگ ترها از تكرار سر مى رود اما همين تكرار در رشد فرزندانمان نقشى باور نكردنى دارد. تكرار و كار يكنواخت بچه ها را آرام مى كند و به آنها احساس ‍ امنيت مى بخشد. وقتى بچه ها قصه اى را بارها و بارها مى شنوند. با اين تكرار آن را حفظ مى كنند و سپس يكدفعه خواندن را مى آموزند. در ميان تكرار يكنواخت داستان ، كودك متوجه مى شود كه بين كلماتى كه به زبان مى آوريد و كلماتى كه نوشته شده است رابطه اى وجود دارد. علائم پيچ در پيچ و بى معنى صفحه معنى پيدا مى كند و يك انسان ديگر باسواد مى شود.