200- Olympia
201- Delphi، معبدى در دامنه كوه پارناس در يونان كه در دوران باستان كاهنى كه سروش آپولو بود مقيم آن بود. - و.
202- Delos، جزيره اى در جنوب شرقى يونان . و.
203- Miletus، شهرى باستانى در ساحل غربى آسياى صغير. - و.
204- Ephesus، معبدى در آسياى صغير. - و.
205- Kos، جزيره اى در جنوب شرقى يونان . - و.
206- Sicily، جزيره اى در درياى مديترانه ، در جنوب ايتاليا. - و.
207- علم اقتصاد، ص 231.
208- علم اقتصاد، ص 233.
209- بگذريم از اينكه ما توانسته ايم با حذف ربا از بانكدارى ، موقتا آن را در خدمت اهداف الهى جمهورى اسلامى به كار بگيريم .
210- لنين ، امپرياليسم به مثابه بالاترين مرحله سرمايه دارى ، فصل 2. (متاءسفانه متن اصلى جهت مقابله افت نشد. - و.)
211- هود / 112
212- Structure،ساختار. - و.
213- ما در اين كتاب بعد از آنكه سفر خود را در قلمرو ديكتاتورى اقتصاد به پايان برديم ، يكايك نهادهاى سياسى و اجتماعى اين تمدن را بر مبناى اومانيسم تجزيه و تحليل خواهيم كرد.
214- Joan Robinson
215- Freedom and Necessity
216- جون رابينسون ، آزادى و ضرورت ، كتابهاى جيبى ، تهران ، 1358، صص 132 و 133.
217- استاد داورى نيز در مصاحبه با مجله جهاد همين مطلب را ذكر فرموده اند: ((در يك جامعه ممكن است فاصله طبقاتى بسيار شديد باشد و در عين حال بگويند اين جامعه ، جامعه اى پيشرفته است مثلا شهر نيويورك ...))
218- البته ابطال گرايان و پويريست ها در اينجا سفسطه هايى روا مى دارند كه در ظاهر درست مى نمايد. ما بحث از اين مسائل را ان شاء الله به فصل هاى مربوط به ماهيت علم واگذار مى كنيم .
219- اى مردم ! سنگ تمام بدهيد و از كم فروشان نباشيد. با ترازوى مستقيم وزن كنيد و اجناس را از مردم كم مگذاريد و در كره زمين به فسادكارى بر نخزيد و بترسيد از آنكه شما و طبايع پيشين را خلق فرموده است . شعرا / 181 تا 184.
220- براى تحقيق بيشتر در اين معنا نگ . ك . به ((كوچك زيباست ))، بخش اول ، ص 31، البته بايد توجه داشت كه در كتاب شوماخر سخنى از اسلام به ميان نيامده ، اما علم رسمى اقتصاد و روش آن تا حدودى با يك ديد حقيقت گرايانه مورد بررسى قرار گرفته است . در اسلام از آنجا كه مرزبندى بين مقولات اقتصادى ، اجتماعى ، فرهنگى ، سياسى ، و غيره به صورتى كه در علوم غربى مطرح است وجودندارد، بايد در جست و جوى منابعى بود كه به زمينه اقتصاد منفك از ديگر مقولات پرداخته باشد.
221- و انه حب الخير لشديد # افلا يعلم اذا يعثر ما فى القبور # و حصل ما فى الصدور.
عاديات / 8 تا 10.
222- تفسير الميزان ، ج 20، ص 592.
223- Utilitarianism، سود انگارى ؛ نظريه اى فلسفى كه بر مبناى آن ، ملاك و ميزان عمل سودمندى است . همچنين نظريه اى اخلاقى كه توسط ميل و بنتام عنوان شد و بر اساس آن ، غايت هر عمل اخلاقى ، اجتماعى يا سياسى بايد به دست آوردن بيشترين خير براى اكثر مردم باشد. - و.
224- James Mill (1773 - 1836)، مورخ و اقتصاددان اسكاتلندى ، پدر جان استوارت ميل .
225- John Stuart Mill (1806 - 1873)، اقتصاددان و نظريه پرداز انگليسى . مدافع اقتصاد آزاد و آزادهاى فرد بود. - و.
226- عاديات / 8
227- بقره / 216
228- حكم جهاد (جنگ ) بر شما مقرر گرديد و شما از آن كراهت داريد. اما چه بسا كه شما چيزى را مكروه مى داريد و حال آنكه خير شما در آن است . و چه بسا شر شما در آن چيزى باشد كه محبوب مى داريد خداوند مى داند و شما نمى دانيد. بقره / 216.
229- آزادى و ضرورت ، ص 135.
230- آزادى و ضرورت ، صص 135 و 136.
231- آزادى و ضرورت ، ص 134.
232- Lord Keynes
233- كوچك زيباست ، ص 18.
234- آزادى و ضرورت ، صص 133 و 134.
235- منظور سودپرستى و منفعت گرايى انسان است كه ناشى از خودپرستى اوست .
236- آزادى و ضرورت ، ص 135.
237- Mercantilism، نظريه و نظام اقتصاد سياسى حاكم بر اروپا بعد از زوال فئوداليسم ، مبتنى بر خط مشى ملى انباشتن طلا و نقره ، ايجاد مستعمرات و تجارت دريايى ، و گسترش صنايع و استخراج معادن به منظور دست يافتن به موازنه تجارى مطلوب . - و.
238- اين اگر و مگرها و چون و چراها براى شناخت بهتر ماهيت تمدن غرب و حدود غرب زدگى خودمان انجام مى شود، اگر نه پر روشن است كه تمدن غرب مرحله اى لازم از تاريخ جهان است كه خواه ناخواه تحقق يافته و ما نيز همان طور كه اتفاق افتاد، نمى توانستيم از روى آوردن بدان و پذيرش دست آوردهايش پرهيز كنيم . غرب زدگى لازمه تاريخى عبور ما از اين مرحله زمانى است و هنوز هم اين مرحله سپى نشده است .
239- حاتم قادرى ، شناخت امپرياليسم و ديدگاه اسلام ، مركز تحقيقات اسلامى ، 1363.
240- John Joy (1745 - 1829).
241- Eisenhower
242- شناخت امپرياليسم و ديدگاه اسلام ، صص 71 و 72.
243- اشاره است به اين حديث نبوى : انى بعثت لاتمم مكارم الاخلاق .
244- بايد سعى و تلاش تو براى بعد از مرگ باشد؛ نهج البلاغه ، نامه 22.
245- ايوان ايليچ ، قتل عام پزشكى در پزشكى آفت زا، د. شيخاوندى (ترجمه و تاءليف )، جار، تهران ، 1354، صص 73 و 74.
246- در اصل كتاب نمادها آمده .والله اعلم بالصواب . - و.
247- قتل عام پزشكى ...، ص 87.
248- قتل عام پزشكى ...، ص 88.
249- قتل عام پزشكى ...، صص 91 و 92.
250- بايد سعى و تلاش تو براى بعد از مرگ باشد. نهج البلاغه ، نامه 66.
251- Arnold Toynbee
252- اين مطلب را ان شاءالله مفصلا در بررسى ماهيت علم مورد بحث قرار خواهيم داد.
253- نگ . ك . به مجموعه مقالات درباره طب سنتى ايران ، مؤ سسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالى ، تهران ، 1362.
254- قتل عام پزشكى ...، ص 94.
255- Alivn Toffler
256- موج سوم ، صص 41 و 42.
257- موج سوم ، ص 42.
258- امام خمينى ، صحيفه نور، 22 ج ، مركز مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى ، ج 15، ص 250.
259- رضا داورى اردكانى ، مقام فلسفه در تاريخ دوره اسلامى ايران ، دفتر مطالعات و برنامه ريزى فرهنگى ، 1356، صص 24 و 25.
260- Pithecanthropus
261- Sinanthropus
262- آنتونى بارنت ، انسان به روايت زيست شناسى ، محمدرضا باطنى و ماه طلعت نفرآبادى ، نشر نو، چاپ سوم ، تهران ، 1369،ص 101.
263- انسان به روايت ... ص 102.
264- بقره / 30
265- علامه سيد محمد حسين طباطبايى (ره )، تفسير الميزان ، 40 ج ، صالحى كرمانى ، ج 7.
266- الميزان ، صالحى كرمانى ، ج 7.
267- Swanscombe
268- Thames
269- Dartford
270- Gravesend
271- انسان به روايت ...، صص 106 و 107.
272- حديد / 3
273- Mutation
274- و اذ قال ربك للملائكة انى جاعل فى الارض خليفة قالوا اتجعل فيها من يسفد فيها و يسفك الدماء.
275- الميزان ، صالحى كرمانى ، ج 7، صص 241 - 243.
276- الميزان ، صالحى كرمانى ، ج 7، ص 243.
277- مقصود معنايى اصطلاحى است كه امروز از اين لفظ اختيار كرده اند.
278- انسان به روايت ...، ص 230.
279- مثنوى معنوى ، نى نامه
280- در بررسى ماهيت علوم غربى ، ان شاءالله با تفصيل بيشتر به اين معنا خواهيم پرداخت .
281- خلقت انسان در قرآن ، محمود محمدى عراقى (جمع آورى و تنظيم )، شفق ، قم .
282- مسيح مهاجرى ، نظريه تكامل از ديدگاه قرآن ، دفتر نشر فرهنگ اسلامى ، تهران ، 1363.
283- ان مثل عيسى عند الله كمثل ءادم خلقه من تراب ثم قال له كن فيكون .
284- نظريه تكامل از ديدگاه قرآن ، صص 77 و 78.
285- خلقت انسان در قرآن .
286- استاد شهيد مرتضى مطهرى ، علل گرايش به ماديگرى ، صدرا، تهران ، 1367، ص 116.
287- مرتضى مطهرى ، مقالات فلسفى ، حكمت ، تهران ، ص 67.
288- اين قسمت در چاپ هاى جديد و در دسترس اين مقاله يافت نشد. - و.
289- در چاپ هاى پيشين ((غيرقابل توجيهى )) آمده كه درست تر به نظر مى رسد. - و.
290- علل گرايش به ماديگرى ، صص 117 تا 119.
291- علل گرايش به ماديگرى ، ص 123.
292- اعلى / 2 و 3.
293- World in Collision
294- ايمانوئل وليكوفسكى ،... و جهان واژگون شد، محمد حسين نجاتيان ، سيمرغ ، تهران ، 1365.
295- آل عمران / 59
296- الميزان ، صالحى كرمانى ، ج 32، صص 91 - 101.
297- و ما نوح را به رسالت به سوى قومش فرستاديم و او هزار سال پنجاه سال كم (نهصد و پنجاه سال ) در ميان آنان ماند. پس ‍ طوفان آنان را فرا گرفت ، چرا كه ظالم بودند و به نوح ايمان نياوردند و تنها خود نوح و اصحاب كشتى را نجات داديم و آن كشتى را به مثابه آيتى براى خلق عالم قرار داديم : عنكبوت / 14 و 15.
298- به نقل از صص 674 تا 676 سال دوازدهم نشريه ((مكتب اسلام ))؛ در اين نشريه به عنوان تذكر آمده است كه اين مطالب ترجمه اى از مجله ((بذره )) نجف و كتاب ((قبس من القرآن )) تاءليف عبداللطيف خطيب بغدادى ، چاپ 1389 نجف .
299- و ما آن كشتى را محفوظ داشتيم تا آيت عبرت خلق شود. پس كيست كه از آن پند و تذكر يابد؟
300- ما نازل كننده عذابى آسمانى بر اهل اين قريه هستيم به جزاى آنچه فسق مى ورزيده اند. و از آن ديار لوط آثار خرابى را واگذاشتيم تا براى عاقلان نشانه اى روشن باشد؛ عنكبوت / 34 و 35.
301- هود / 41
302- بقره / 156
303- و تنها ذريه او را بر زمين باقى گذاشتيم .
304- نوح / 26
305- هود / 43
306- صافات / 77
307- الميزان ، صالحى كرمانى ، ج 21، صص 108 و 109.
308- الميزان ، صالحى كرمانى ، ج 21، ص 110.
309- حقير تصور مى كنم كه در ترجمه مطلب نارسايى وجود دارد؛ منظور حضرت علامه اين است كه وقتى در بحث هاى طبيعى امروز تطور انواع امر مسلمى انگاشته مى شود، ديگر بروز تطور در يك نوع و تبديل آن به نژادهاى مختلف ضرورتا متحمل است .
310- الميزان ، صالحى كرمانى ، ج 7، صص 228 - 245.
311- اعراف / 172
312- اين عصر اصلا عصر تفرقه است . وحدت و اتحاد ناشى از توحيد است و انسانيت هر چه از توحيد به سوى شرك والحاد گرايش پيدا كند، بيشتر و بيشتر به سمت تفرقه در همه زمينه ها پيش خواهد رفت . پيدايش ايسم هاى متعدد در تفكر بشر امروز، فى نفسه تاءييدى بر همين سخن است و نياز به هيچ دليل ديگرى نيست .
313- رنه گنون ، سيطره كميت و علائم آخر زمان ، عليمحمد كاردان ، مركز نشر دانشگاهى ، تهران ، 1361.
314- سپس به آسمان استوا فرمود و آن دودى بود و به آسمان و زمين گفت كه با طوع و رغبت يا به جبر و كراهت بسوى من بشتابيد. عرض كردند كه با شوق و رغبت مى آييم .
315- خداست كه خلقت را آغاز فرموده است و سپس آن را باز خواهد گرداند. آنگاه به سوى او رجعت خواهيد كرد.
316- بازگشت به سوى آفريدگار توست .
317- بقره / 156
318- آل عمران / 54
319- اين سنت الهى است كه از پيش جريان داشته است و ابدا در سنت خدا تبديل و تغييرى نخواهى يافت .
320- احزاب / 72
321- Progress
322- The Idea of Progress
323- سيدنى پولارد، انديشه ترقى تاريخ و جامعه ، حسين اسدپور پيرانفر، اميركبير، تهران ، 1354، ص 20.
324- انديشه ترقى ...، ص 15.
325- انديشه ترقى ...، ص 21.
326- انديشه ترقى ...، ص 21.
327- Edmond Leach
328- انديشه ترقى ...، صص 10 و 11.
329- انديشه ترقى ...، ص 16.
330- روم / 41