مقدمه ويژگيهاى كتاب فصل پانزدهم : استانداران مصر 1 - محمد بن ابى حذيفه عبدالله بن سعدبن ابى سرح ، كارگزار مصر در دوران عثمان اعتراض به عثمان قيام مردم مصر عليه عثمان به رهبرى ابن ابى حذيفه زمان دستگيرى و شهادت محمد بن ابى حذيفه تحقيق در امارت ابن ابى حذيفه بر مصر كارگزار مصر: 2 - قيس بن سعد بن عباده انصارى ، استاندار مصر اوضاع مصر قبل از ورود ورود قيس به مصر و قرائت نامه اميرالمؤمنين (عليه السلام ) اولين نامه معاويه به قيس پاسخ قيس به نامه معاويه : نامه دوم معاويه به قيس : جواب قيس به معاويه : سومين نامه معاويه به قيس پاسخ قيس به معاويه نامه ساختگى شايعه ابزارى كارآمد جعل حديث توسط معاويه ادامه ماجراى قيس بن سعد در مصر نامه حضرت امير (عليه السلام ) به قيس و پاسخ آن عزل قيس و اعزام محمد بن ابى بكر به مصر نمونه اى از سخاوت قيس بن سعد چرا حضرت على (عليه السلام ) قيس را عزل كرد؟ قيس بن سعد در مدينه زيركى و كاردانى قيس قيس در سمت كارگزارى آذربايجان نامه حضرت امير (عليه السلام ) به قيس قيس در دوران خلافت امام مجتبى (عليه السلام ) سخنرانى قيس بعد از خيانت عبيدالله بن عباس سيماى قيس عبادت و زهد قيس مرگ قيس كارگزاران مصر: 3- مالك بن حارث اشتر نخعى استاندار مصر شرح حالمالك اشتر سخن رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) درباره مالك نامه مالك به عايشه حضور فعال مالك اشتر در جنگ جمل گفتگوى مالك و عايشه بعد از جنگ جمل مالك اشتر استاندار جزيره و نصيبين مالك اشتر و جنگ صفين پيشقراولان لشگر على (عليه السلام ) در صفين انتصاب مالك به فرماندهى پيشقراولان نامه اميرالمؤمنين (عليه السلام ) به زياد و شريح درگيرى اشتر با سپاهيان شام نبرد مالك در يوم الهرير چرا اميرالمؤمنين حكميت را پذيرفت حلم و بردبارى مالك فراخوانى مالك از جزيره و اعزام به مصر نامه هاى اميرالمؤمنين (عليه السلام ) به مردم مصر و مالك اشتر نامه اى از حضرت على (عليه السلام ) نامه اميرالمؤمنين به مردم مصر شهادت مالك در مسير مصر شادى معاويه از شهادت مالك اندوه اميرالمؤمنين (عليه السلام ) و تجليل از مالك نامه اميرالمؤمنين (عليه السلام ) به محمدبن ابى بكر و پاسخ آن عهدنامه مالك اشتر علت نگارش نامه اسناد و مدارك عهدنامه مالك برسى سند ترجمه ها و شرحها توضيحات لازم متن فرمان اميرالمؤمنين (عليه السلام ) به مالك اشتر در نهج البلاغه 1 - انتصاب مالك اشتر 2 - تقوا و خودسازى 3 - اهتمام كارگزار به عمل صالح و نظارت مردم 4- رابطه حاكم و كارگزارا با مردم 5 - آفت حكومت و قدرت 6 - انصاف و اجتناب از ستم 7- حق گرايى و توجه به مردم 8 - طرد عيبجويان و سعايتگران 9 - مشاوران ناشايست 10 - تصفيه ناشايستگان و انتخاب همكاران متعهد و منتقد 11 - مديريت صحيح و اعتماد به مردم 12 - پاسدارى از سنتهاى پسنديده 13 - تبادل نظر با دانشمندان 14 - طبقات مختلف جامعه 15 - نقش طبقات مختلف و رابطه آنان با دولت 16 - ويژگيهاى قواى مسلح و رسيدگى به نياز آنان 17 - تشويق ارتشيان برگزيده 19 - حاكميت و اجتهاد بر اساس كتاب و سنت 20 - شرائط قضاوت و تعهدات حكومت در برابر آنان 21 - گزينش كارگزاران ، تاءمين نيازها و بررسى دقيق كار آنان 22 - گردآورى ماليات براى آبادانى شهرها 23 - گزينش كاتبان 24 - توجه به بازرگانان و صنعتگران (توليد كنندگان ) 25 - جلوگيرى از اجحاف و احتكار 26 - رسيدگى به طبقه ضعيف 27 - يتيمان و سالخوردگان 28 - ارتباط مستقيم با مردم و احقاق حق آنها 29 - رسيدگى به مشكلات و انجام به موقع كارها 30 - تعيين زمانى خاص براى عبادت و اعتدال در انجام واجبات 31 - زيانهاى جدائى حاكم از مردم 32 - دادگرى و جلوگيرى از سوء استفاده نزديكان 33 - صلح گرايى و عمل به معاهدات صلح 34 - پرهيز از خونريزى 35 - دورى از خودپسندى 36 - اجتناب از منت گذارى و وعده هاى بى مورد 37 - موقع شناسى و واقع نگرى 38 - اجتناب از سوء استفاده و خشم 39 - استفاده از تجربه ها و گفته ها 40 - استمداد از خدا براى سعادت و انجام مسؤ وليت اضافات عهدنامه در تحف العقول بخشهايى از عهدنامه مالك در كتاب السعادة و الاسعاد كارگزاران مصر : 4 - محمدبن ابى بكر استاندار مصر فعاليتهاى محمد در مصر عليه عثمان پرسشهاى فقهى محمدبن ابى بكر از اميرالمؤمنين (عليه السلام ) پاسخ على (عليه السلام ) به پرسشهاى محمدبن ابى بكر نامه محمدبن ابى بكر به على (عليه السلام ) سخن معاويه درباره نامه اميرالمؤمنين (عليه السلام ) پاسخ اميرالمؤمنين به نامه محمدبن ابى بكر متن عهدنامه محمدبن ابى بكر شيوه قضاوت توصيه به تقوا پرهيزگاران در دنيا و آخرت مرگ و دشواريهاى آن قبر و سختى هاى آن رستاخيز وترسهاى آن بهشت و ويژگيهاى آن توصيه به والى مصر درباره نماز و وضوء درباره نماز و اوقات آن توصيه هاى حضرت به محمد و مردم مصر درباره روزه و اعتكاف پايان نامه نامه محمدبن ابى بكر به معاويه در ذكر فضائل على (عليه السلام ) پاسخ معاويه به محمدبن ابى بكر اخطار محمدبن ابى بكر به مخالفان توطئه معاويه در تصرف مصر اعزام عمروعاص به مصر نامه معاويه به محمدبن ابى بكر نامه محمد بن ابى بكر به اميرالمؤمنين و پاسخ آن پاسخ محمد بن ابى بكر به نامه هاى معاويه و عمروعاص ورود عمرو عاص به مصر و آغاز درگيرى با محمد بن ابى بكر شهادت محمد بن ابى بكر استمداد محمد بن ابى بكر قبل از شهادت از على (عليه السلام ) خبر شهادت محمد بن ابى بكر و اندوه على (عليه السلام ) در سوگ او نامه على (عليه السلام ) به عبدالله بن عباس بعد از شهادت محمد بن ابى بكر اسماء در سوگ فرزند سخنى ديگر از على (عليه السلام ) درباره محمدبن ابى بكر فصل شانزدهم : استانداران بصره 1 - عثمان بن حنيف انصارى استاندار بصره واليان بصره اعتراض كنندگان به خلافت ابوبكر شرح حال عثمان بن حنيف موضع عبدالله بن عامر در مقابل خلافت على (عليه السلام ) نامه اميرالمؤمنين (عليه السلام ) به عثمان بن حنيف متن نامه و من هذا الكتاب ، و هو آخرخ : پايان اين نامه چنين است : منابع نامه نقل ديگرى از نامه حضرت به عثمان بن حنيف مقدمات نبرد باكثين با على (ع) تقاضاهاى نامشروع طلحه و زبير از امير المومنين (عليه السلام ) سخنان على (ع) در پاسخ به طلحه و زبير توطئه معاويه اجازه خروج از مدينه براى عمره دليل اجازه حضرت على (ع) به آنان اطلاع عايشه از بيعت مردم با على (عليه السلام ) عايشه در مكه انگيزه مخالفت ناكثين با على (عليه السلام ) انتخاب بصره گفتگوى ام سلمه و عايشه حركت ناكثين به طرف بصره سخنان اميرالمومنين (عليه السلام ) درباره ناكثين تصميم على (عليه السلام ) بر جهاد و تعقيب ناكثين سخنرانى على (عليه السلام ) براى مردم مدينه نزديك شدن بيعت شكنان به بصره نامه على (عليه السلام ) به عثمان بن حنيف دربازه ناكثين نامه ديگرى از على (عليه السلام ) به ابن حنيف سخنرانى عثمان بن حنيف براى مردم بصره گفتگوى فرستادگان ابن حنيف با طلحه و زبير روياروى عثمان بن حنيف با ناكثين درگيرى و صلح دستگيرى ابن حنيف و كشتن پاسداران بيت المال در بصره شهادت حكيم بن جبله پيوستن عثمان بن حنيف به اميرالمؤمنين (عليه السلام ) جنگ جمل خطبه على (عليه السلام ) پايان جنگ سخنرانى اميرالمؤمنين (عليه السلام ) پس از جنگ جمل على (عليه السلام ) در بيت المالبصره ترك بصره عثمان بن حنيف همراه على (عليه السلام ) كارگزاران : 2 - عبدالله بن عباس استاندار بصره توصيه هاى حضرت به عبدالله معرفى ابن عباس به مردم بصره شرح زندگانى عبدالله بن عباس ( عبدالله بن عباس و عمر بن خطاب ابن عباس در زمان عثمان پيشنهاد عبدالله به على (عليه السلام ) در ابقاى معاويه ذكر نكاتى درباره پيشنهاد عبدالله سخنان على (عليه السلام ) درباره بنى اميه ابن عباس در جنگ جمل ديدگاه على (عليه السلام ) نسبت به حكومت اعزام عبدالله به كوفه گفتگوى ابن عباس با طلحه ، زبير و عايشه گفتگوى عبدالله با عايشه بعد از جنگ جمل عبدالله در سمت استاندارى بصره اهميت بصره ابتكارات ابن عباس در بصره سخنان ابن عباس در باب ولايت و عول سيره ابن عباس در بصره نامه هاى اميرالمؤمنين (عليه السلام ) به عبدالله بن عباس در بصره 1- نامه به ابن عباس درباره بنى تميم 2 - هدف از تشكيل حكومت 3 - درباره اختلاف مردم بصره 4 - ارسال اضافى بيت المال بصره به مركز حكومت 5 - توجه به آخرت 6 - سؤ ال فقهى 7 - ترك دنيا 8 - نامه عبدالله و مردم بصره براى جنگ با معاويه سخنرانى عبدالله در صفين نامه هاى معاويه و عمرو عاص به عبدالله عبدالله كانديداى نمايندگى اميرالمؤمنين (عليه السلام ) در حكميت آغاز مخالفت خوارج اولين اجتماع خوارج گفتگوى عبدالله با خوارج اعتراضات خوارج به على (عليه السلام ) عبدالله بن عباس در دومة الجندل بازگشت عبدالله به بصره خطبه اميرالمؤمنين در دعوت به جنگ با معاويه نامه به عبدالله قبل از جنگ نهروان عبدالله و شورش خريت بن راشد آغاز مخالفت خريت تعقيب خريت توسط ابن خصفه پاسخ اميرالمؤمنين (عليه السلام ) به قرظة بن كعب نامه اميرالمؤمنين (عليه السلام ) به زياد بن خصفه نامه اميرالمؤمنين به عبدالله براى تعقيب خريت نامه اميرالمؤمنين (عليه السلام ) به زيادبن خصفه در بصره توصيه هاى على (عليه السلام ) به معقل نامه اميرالمؤمنين به معقل در سركوب خريت نامه اميرالمؤمنين (عليه السلام ) به شورشيان مصقلة بن هبيره و اسراى بنى ناجيه عبدالله در سوگ محمد بن ابوبكر به كوفه مى رود فتنه عبدالله بن عامر حضرمى در بصره نامه زياد جانشين عبدالله درباره اوضاع بصره نامه اميرالمؤمنين (عليه السلام ) به زياد در بصره شهاد اعين فرستاده على (عليه السلام ) در بصره اعزام جارية بن قدامه به بصره اخطار اميرالمؤمنين (عليه السلام ) به مردم بصره سركوبى فتنه ابن حضر توسط جاريه عبدالله بن عباس و بيت المالبصره نقل قول ابن اعثم در اختلافات ابواسود و عبدالله ديدگاهها درباره عبدالله و بيت المال بصره نامه ابواسود به على (عليه السلام ) و پاسخ آن اولين نامه على (عليه السلام ) به عبدالله درباره اموال بصره دومين نامه امام به ابن عباس عبدالله بن عباس با اموال بصره در مكه اطلاع اميرالمؤمنين (عليه السلام ) از فرار عبدالله سومين نامه على (عليه السلام ) به عبدالله و پاسخ به آن چهارمين نامه اميرالمؤمنين (عليه السلام ) به ابن عباس نقل ديگرى از نامه پاسخهاى منسوب به عبدالله به نامه چهارم نظر عبدالله درباره جنگهاى اميرالمؤمنين (عليه السلام ) اقوال علما و شارحان نهج البلاغه درباره خيانت عبدالله 1 - نظر ابن ابى الحديد 2 - قول قطب راوندى 3 - نظر ابن ميثم بحرانى 4 - ديدگاه علامه مجلسى 5 - نظر منهاج البراعه 6- نظر استاد شهيد مطهرى 7 - نظر مؤ لف نهج السعاده شواهد خيانت عبدالله ادله منكرين خيانت عبدالله نخستين دليل تحقيق و بررسى دومين دليل مدافعان عبدالله نامه عبدالله بن عباس به امام حسن (عليه السلام ) ديگر ادله مدافعان عبدالله و پاسخ آن نتيجه بحث توبه عبدالله بن عباس نامه اميرالمؤمنين به عبدالله بعد از بازگرداندن بخشى از بيت المال آيا عدالت قابل بازگشت است ؟ احاديث عبدالله در منقبت على (عليه السلام ) دفاع از عبدالله بن عباس 1- روايت طاووس 2 - روايت حسن بن عباس 3- روايت فضيل نظرات علماى رجال شيعه درباره عبدالله اشكال مامقانى و پاسخ آن دفاع عبدالله از على (عليه السلام ) عبدالله و امام حسن (عليه السلام ) عبدالله بن عباس و معاويه گفتگوى معاويه با عبدالله ذكر فضائل على (عليه السلام ) در دربار معاويه عبدالله در مسجد شام نامه معاويه درباره خلافت يزيد و پاسخ عبدالله عبدالله بن عباس و امام حسين (عليه السلام ) نامه يزيد به عبدالله و پاسخ آن عبدالله بن عباس و ابن زبير تبعيد ابن عباس به طائف عبدالله بن عباس در هنگام مرگ آستانه عبدالله كارگزاران بصره : 3 - ابوالاسود دوئلى استاندار بصره مسؤ وليتهاى ابوالاسواد در حكومت على (عليه السلام ) كارگزارى ابوالاسود بر بصره سخنرانى ابوالاسود بعد از شهادت على (عليه السلام ) اشعار ابوالاسود در رثاى على (عليه السلام ) رفع شبهه مرگ ابوالاسود