Þ ê߻ΠíÛD·× éØç ok éÆ koCk ((7))íÛßÊD@Ûß@Ê í@ÛD@·@× æsCÞ Ý@ëC
Þ íÜëßÇN MßGRæCßh ,PvC °ßeÏ× "MßGR" ße@Û È@ë ÚA í@dÔ@®@¤C
êDÜ·× éF ¯Ã¾ DWÜëC ok .êoDGOµC Þ êkCkoCp MßGR æCßh Þ lzDF íÃìÃd
ÞpØÏ ok éØÏÆ ÝëC qC éÆ íëDÜ·× .ÙëqCkpJí×ÁßÃd ok ÚA f@Ï@®@¥@×
ÙìëßÊí× éÆ í×DËÜç ,êoDGOµC PvC í×ßè¿× kßzí× ækD¿OvC ÁßÃd
Ößè¿× ÝìØç ,kp× pF Úq Äd Dë ÚqpF kp× Äd Dë é·¿z Äd Dë oDìhÄ@d
éÆ PvC íÜ·× ÝëCéF Ößè¿× ÝëC ÚkßFêoDGOµC .ÙëoCk p²Û ok Co êoDGOµC
ÍD·¾C DF «DGNoC ok DèÜN Þ koClÛ íVoDh íÜìµ "öCqDF D@×" é@VÞb@ì@ç é@F
Èë oDìOhC HdD¤ Þ kCqA êDèÛDwÛC,kßzí× cp®× DèÛDw@ÛC êoD@ì@O@hC
,lÛrìçpKF lëDF DçoDÆ qC êpËëk éOvk qC Þ lÜçk ÖDWÛC lëDF Co DçoDÆ éOvk
qC íØìçD¿× ,ÚDì×kA oDO¾o pF ÙÆDd êDçlëDGÛ Þ DçlëDF ÝìØçoß@e@× p@F
.lÛßzí× ækCq "ÀìÏÇN" Þ "Äd" ÐìGÂ
Þ MD·ÎD®× ÚDÛClÂßÃd Þ ÁßÃd é¿vÔ@¾ "Ä@d" À@ëp@·@N é@Ü@ì@×q ok
êDèSeF D× êDèÃ¾Þ ÚßìÎߤC Þ lÛCækoÞA Ðص éF íÛCÞCp¾ MDÃ@ì@Ã@e@N
Þ ÍߤC HOÆ ok éÎöDw× ÝëC cp¬ pF æÞÔµ Þ lÛCéOzCk ¸ìvÞ Þ Äì@Ø@µ
£ß¥h ÝëC éF éÛDÊClV êD@çé@O@zD@Ë@ÛÞ ækp@¿@× ÐñD@vo ok ,é@Ã@¾
Þ kß¡F lÛCßNí× Dë ælz Äd qC éÆ íëDè¿ëp·N éØç pÆm éOGÎC .lÛCéOhCkpJ
ok ÍßGÃ× Àëp·N ÚCßܵ éF Àëp·N Èë mDiNC ÖDWÛCpv Þ DèÛA lÃÛÞ ívopF
D× ÝÇÎ ,PvC oCkéÜ×CkÞ ækpOwÊ oDìwF íÎߤC Þ íèþ TeF Èë ÚöDz
pËëk êDè¿ëp·N éF PGwÛ ,ÚD×kßh ÚDØÊ éF éÆ ((8))í¿ëp·N ,DWÜëC ok
Ù¡Z í·ìvÞ Te@G@× ÚD@Ü@Z ok kÞoÞqC Þ Ù@ëoÞAí@× koCk ÚD@e@Vo
.ÙìzßJí×
¸¨Þ (éìϵ) êpËëk pF (éÎ) íwÆ êCpF éÆ êoDGOµC P@vC êp@×C Ä@d"
."kßzí×
Ößè¿× ok íÜ·ë ,lzDF éOzClÛ Dë éOzCk í·ÂCÞ é¡ëo PvC ÝÇØ× Äd ÝëC
í·ÂCÞ é¡ëo Ölµ Dë kßVÞ @íÂßÃd Þ êoDGOµC Ößè¿× Èë ÚCßܵ éF @ ÚA
Þ fÎD¥× êCoCk íµpz ÖDÇdC éØç éÆ ÙëlÃO·× D× éOGÎC .PwìÛ °ßeÏ@×
.lÛßzí× oDGOµC ,lvD¿× Þ fÎD¥× ÚDØç uDvCpF Þ lÜOwçí·ÂCÞ lvD¿×
:Ùëoßhí× pF p¥Üµ év éF Àëp·N ÝëC ok
.(ÄeÎC éÎ Ý×) PvÞC êCpF Äd éÆ íwÆ @1
.(ÄeÎC éìϵ Ý×) PvÞC pF Äd éÆ íwÆ @2
.PvC Äd ÄÏ·O× éaÛA @3
pçßz Äd ok éaÛDÜZ ,PvC ÝN Èë íçDÊ PvÞC êCpF Äd éÆ í@w@Æ
ÝN lÜZ Dë év Dë Þk íçDÊÞ ,PwìÛ ¢ìF íÇë Äd HdD¤ ,Úq éF PGwÛ
PGwÛ ÚDÛDØÏw× éØç éÆ íÃd ÐS× ,PvC é·×DV Èë kCp¾C éØç íOd Þ
"Äd HdD¤" DvDvC íçDÊ Þ lÛoCk ((9))"æßÜ·ÎCcß@O@¿@× í@¨CoC" é@F
íÂßÃd lÜÛD× koCk íÂßÃd Pì¥iz éÇÏF ,PwìÛ í@Ã@ì@Ã@d ¦@i@z
Þ éÜìFDÆ éF ÙñD "PÎÞk" êoDGOµC ÚCßܵ éÆ PvC Pvok ,koCk PÎÞkéÆ
°DeÎ éF ÚCßܵ ÝëC ÝÇÎ,PvCoqÞ MöDìç Þ PÎÞk xìño íÜ·ë ÚA êD©µC
Èë êD©µC ,lzDFí× ÚD¡G¥Ü× Þ ÖDÃ× °DeÎ éF éÇÏF ,PwìÛ DèÛA ¦iz
£Dh "ÁßÃd" qC lÜìÂDF kßh H¤DÜ× Þ MD×DÃ× okéÆ í×DËÜç DN éÜìFD@Æ
@ íOϵ pç éF @ Co MD×DÃ× ÚA éÆ í×DËÜç Þ lÜÜÆí× ækD@¿@O@vC P@ÎÞk
Pvk qC rìÛ Co £Dh ÁßÃd ÚA qC êoCkp@Fæp@è@F Ä@d ,l@ÛkCk P@vkqC
Þ P¾o éÆ ÙìÜìFí×.lÛoDKví× éÜìFDÆ lëlV êD©µC éF Co ÚA Þ lÜçkí×
,kqDv íØÛ ÍCÞq Þ pìì»N yßiOvk Co PÎÞk ÁßÃd éÜìFDÆ êD©µC l@×A
kßh ÝëC Þ ,lFDëí× ÍDÃOÛC pËëk æÞpÊéF íçÞpÊ qC ÁßÃd Ý@ëC D@è@Ü@N
,lÜÃd HdD¤ íÂßÃd £DizC ((PÎÞk ÁßÃd)) ok éÆ PvC ÚA éÛD¡@Û
.íÃìÃd£DizC éÛ
D× êDèþ @ koCk íÂßÃd Pì¥iz Äd HdD¤ éÆ @ koCß× éÛßÊ ÝëC ok
"PvC PèV ÚA qC Äd ÝëC":lÜëßÊí× Þ lÛpFí× oDÆ éF Co "PèV" pìG·N
êCpF éÆ PvC ÝÇØ× ÔS× ,PwìÛ ÚDwÛC Ô@¤C Ä@d êm r@ì@Û í@çD@Ê
éϤD¾ DN Þ koCk íØëpd lWw× ÝëC :lÜëßËF ÞlÛßz ÐñD íÃd êlWw@×
.kßz ÚA ÙdCr× íwÆ lëDGÛ ¢¾Cp¬C êpO× lÜZ
íçDÊ ,PvC ÁkD¤ rìÛ "PvÞC pF Äd éÆ íwÆ" æoDFok ÚDÜiv ÝìØ@ç
íÜ·ë ÝN Èë DèÜN pçßzéF PGwÛ Úq Äd ok ÔS× ,PvC ÝN Èë p@F Ä@d
Dë év Dë Þk pF Äd rìÛ íçDÊ ,PvC ælz ¸¨Þ ÞC pF íÃd éÆ PvC pçßz
êCpF éÆ íÛD×q ÔS× ,kßzí× ¸¨Þ é·×DV ÐÆ ÞÚClÛÞpèz éØç Dë lÜ@Z
éOhDÜz pGO·× éÛDh ÚA ok ½p¥N éÛß@Ê p@ç Ä@d é@ÛD@h È@ë È@ÎD@×
´ßÜØ× í¾p¥N ÚDÜZ qC éÛDh ÈÎD× rV éF ((10))ÚClÛÞpèz éØç,kßzí×
PFDRB íÃìÃd éÛ @ íÂßÃd ¦iz Èë pF Äd rì@Û í@çD@Ê ,l@Ü@O@w@ç
.koCk pËëk PÎÞk pF íOÎÞk Dë PÎÞk pF Ökp× éÆ íÂßÃd ÐS× kkpÊí×
qC "Äd" éÆ lëkpÊ ÖßÏ·× lz éñCoC "Äd" qC éÆ í¿ëp·@N é@F é@Vß@N D@F
Dë í¾D¨C ÙìçD¿× Þ íw¿ÛÙìçD¿× éF ÙìçD¿× ,PvC é¾D¨ÓCMCm ÙìçD¿@×
ok PGwÛ Dë é¾D¨C éÛßÊ bìç ,íw¿Û ÙìçD¿× .lÛßzí× ÙwÃÜ× íG@w@Û
Þ é¾D¨C íµßÛ í¾D¨C ÙìçD¿× D×C "MDìd" Þ "EA"Ößè¿× lÜÛD× ,PwìÛ DèÛA
éÆ "MolÂ" Þ "Ùϵ" ÙìçD¿× lÜÛD× ,P@vC é@O@¿@è@Û D@è@ÛA ok P@G@w@Û
Ùϵ lzDGÛ "ÖßÏ·×" rìZ ÚA DN Þ kpìÊí× ÄÏ·N êrìZ éF Ùϵé¡ì@Ø@ç
DN éÆ kpìËFÄÏ·N êoDÆ éF lëDF "MolÂ" o߬ÝìØç ,kkpÊíØÛ ÄÃe@×
Ùw ÝìØç qC rìÛ Äd Ößè¿× .lFDëíØÛ ÄÃeN Mol@ l@zD@G@Û oD@Æ ÚA
é¾D¨C ,koCk kßVÞ é¾D¨C ÞPGwÛ lÜZ ÚA ok Cpëq PvC í¾D¨C ÙìçD@¿@×
Þ ÄeÎC éìϵ Ý× DF ÄeÎC éÎ Ý× é¾D¨C Þ Äd ÄÏ·O× D@F Ä@e@ÎC é@Î Ý@×
.koCk é¾D¨C éÇÏF ,PwìÛ é¾D¨C kßh Äd Ößè¿×éÆ lìÜÆ PÂk .xÇ·ÎDF
íwÆ ,PvC "êoÞæpèF" DèÛA ÝëpNoDÇzA qC íÇë éÆ koCk rìÛ í×qCßÎ Ä@d
oÞæpèF kßh Äd ÄÏ·O× qClÛCßNí× koCk Äd íwÆ Dë êrìZ éF PGwÛ éÆ
.kpGF ((11))í·¿Û Þ kßz
qC Äd HdD¤ éÆ í·¿Û ÚßZ ,lÜÃd ÖqCßÎ qC rìÛ "qDìO×C" Þ "£D¥@O@hC"
.lÛpGF Co æpèF ÚAÚCpËëk éÆ kßzí× ÚA qC ¸ÛD× kpFí× Ä@d Ä@Ï@·@O@×
ÚCpËëk ÚßZ Þ koCk £D¥OhC Ädêm éF oßÆn× ¸¿Û éÆ P¿Ê ÚCßNí×
ÚCßNí× ,PvC ÚDÛA pF Äd êm kßvéF Äd Þ lܵßÜØ× êoÞæpèF Ý@ëC qC
.PvC ækpÆ kDWëC Äd êm êCpF qDìO×C íµßÛ Äd éÆ P¿Ê

ÚA éFD¡× ÙìçD¿× Þ Äd 
éFD¡× ÙìçD¿× DF ÚA «DGNoC Þ Áp¾ ÚDìF éF lz éOhDÜz "Äd" éÆ ÚßÜ@ÆC
.ÙëqCkpJí×

ÈÏ× Þ Äd - ÀÎC           
ælz éO¿Ê íÛCÞCp¾ ÚDÜiv Ùç DF Ößè¿× Þk ÝëC «DGNoC Þ Áp@¾ æoD@Fok
qDF Co kßh êöCo Þ ÙìÜÆí×p²Û ½p¤ ÀÏOi× ÍCßÂC ívopF qC éÆ P@vC
.ÙìëßÊí×
Þ ÄeÎC éÎ Ý× ÝìF ,Äd ok éÆ PvC ÝëC Ößè¿× Þk ÝëC MÞD¿N ÝëpOØè× 
Þ ÈÎD× ÚDì× íOGwÛ ÈÏ×ok íÎÞ ,PvC oCpÂpF êCé¾D¨C ÄeÎC éìϵ Ý×
,êrìZ éF PGwÛ ÈÎD× PìÇÎD× éÆ PwìÛ ÝìÜZ ,PwìÛ ÈÏØÎC éìϵ Ý×
lÛCßNí× ÈÎD× éÆ PvC ÝëC PìÇÎD× ÖDÇdC qC íÇëêoA .lzDF êpË@ëk p@F
ÅßÏØ× éF PGwÛ êoCkpFæp@è@F Þ ½p@¥@N é@Ûß@Ê p@ç qC Co ÚCp@Ë@ëk
pËëk éF .koCk ÈÎD× éÆ PvC íÃd kßh ,Úlz¸ÛD× ÝëC D×C koCkqD@Fkß@h
ÖqCßÎ qC íÇëéZ pÊC lWÜÊíØÛ "íϵ pF" ÈÏ@× Öß@è@¿@× ok Ý@i@v
.koCk ÚCpËëk éF PGwÛ ÈÎD× éÆ PvC í·Ü× Äd ,PìÇÎD×
íëDV ok ÈÏ× cÔ®¤C éÆ PvC ÚA Ößè@¿@× Þk Ý@ëC ÚD@ì@× ÖÞk Áp@¾
kßh ÅßÏØ× qC êCækD¿OvCéÛßÊ pç lÛCßOF ÚDwÛC éÆ kßzí× ÍDØ·O@vC
éZ Þ @ Úlì×DzA Þ Úkoßh lÜÛD× @ íÜëßÇN Þ íÃìÃd ækD¿OvC éZ ,kpG@F
rÊpç .Úlì¡iF Þ ÚkpÆ oCnÊCÞ ,ÝOhÞp¾lÜÛD× êoDGO@µC ækD@¿@O@vC
ækD¿OvC Þ ½p¥N ´ßÛ lÜZ Dë Þk Dë Èë Äd ¯Ã¾ ÈÎD× éÆ PwìÛ ÚDÜ@Z
lÛCßOÛ íÎÞ koßiF Co ÚA lÛCßOF ÔS× Þ lzDF éOzCk kßh ÅßÏØ×éF PGwÛ
.lzÞp¿FCo ÚA lÛCßOÛ íÎÞ lÜërÊ íÜÇv ÚA ok lÛCßOF Dë l¡@i@G@F Co ÚA
lëA ¢ìJ ÈÎD× êCpF íëDèOëkÞle× @ ÚßÛD ÙÇd éF @ PvC ÝÇØ× éOG@ÎC
HGv éF éÆ PvC êoß×C Þ §oCßµÐìG qC DèOëkÞle@× Ù@w@ Ý@ëC D@×C
íòìz ÈÎD× éZpÊC ¼ÎDFDÛ ÅkßÆ ÔS× ,PvC æl×A ¢ìJ íVoDh Ð×Cßµ
ÅßÏØ× ÚA ok ½p¥N Äd ÞC íÎÞ éÇÏF,lÜÆ ½p¥N ÚA ok lÛCßNíØÛlzDF
éÎrÜ× éF ÞC ½p¥N Þ PvC ÅkßÆÝì¡ÛDV ,íÎÞ rìÛ koß× ÝëC ok D×C .koCk
°ß¿e× ½p¥N éÛßÊ pçÄd rìÛ DWÜëC ok .lzDFí× ÅkßÆ kßh ½p¥@N
Moߤ ÈÎD× kßh Pvk éF Þ é®vCÞíF æDÊ ½p¥N éÆ Ý@ëC r@V P@vC
.PvÞC íÎÞ Dë HëDÛ éÆ íwÆé®vCÞ DF æDÊ Þ kpìÊí×
qC íÇÎD× ,ÚßÛD HVß× éF PvC ÝÇØ× éZ pÊC é@Æ ÚA Ý@i@v æD@Nß@Æ
lÛCßOÛ Þ kkpÊ oßWe×íNl× êCpF íOd Dë kßz ´ßÜØ× MD¾p¥N í©·@F
DF koCß× ÝëC íÎÞ ,lzDF éOzCk í¾p¥N éÛßÊ bì@ç kß@h Åß@Ï@Ø@× ok
.koClÛ MD¾DÜ× @ PvC í¾p¥N éÛßÊpç qßW× éÆ @ ÈÏ× íNCm êD©OÂC
Äd ,íÜÇv Äd ,PvC í¤Dh koß× ok æoCßØç "Äd" ÈÏ× ½Ôh pF D×C
éÛßÊ bìç koCk oDìh ÄdB êCéÏ×D·× ok @ éÆ íwÆ Ô@S@× ...Þ é@·@¿@z
íwÆ éÆ í×DËÜç íOd .lçk ÖDWÛC éÏ×D·× ok lÛCßNíØÛ êpËëk ½p¥@N
Äd ,ÁßÃd ÚA qC Èë pç koCk ÚßÊDÛßÊ ÄdlÜZ êrìZ é@F P@G@w@Û
íÃd bìç Þ koCk ÅDÇ¿ÛC íÏÆ éF ÁßÃd pËëk qC Þ PvC êCé@ÛD@ÊCl@V
.koÞDìF ÍDGÛk éF Co ÁßÃd pëDv kßh éF kßh éÆPwìÛ

ÀìÏÇN Þ Äd - E           
Äd íwÆ íOÂÞ ,lÛCéÇv Èë êÞo Þk Þ ÐFDÃO× Ößè¿× Þk ÀìÏÇN Þ Äd
lÛoCk ÀìÏÇN ÚCpËëk xJ,lÜÇF í¾p¥N éÛßÊ pç ykßh ÈÏ@× ok koCk
((12))ÔFDÃO× ÀìÏÇN Þ Äd éWìOÛ ok .lÜÜÇÛ í¾p¥N bìç ÞC ÈÏ× ok éÆ
зV rìÛ í¿ìÏÇN DØOd kßzí× Ð·V íÃd DV pçíÜ·ë ,lÛßzí× Ð@·@V
ÝëC qC íÇë éF fëp¤ зV PvC ÝÇØ× éOGÎC .x@Ç@·@ÎD@F Þ P@vC æl@z
.Pwç Ùç êpËëk ÚA зV yCé×qÓ ÍDd pç éF D×C kpìËF ÄÏ·NÞk
ok éÆ íwÆ ,í×CrÎC ÀìÏÇN Þ PvC êoDìOhC Äd éÆ PzCk éVß@N l@ëD@F
ÚCpËëk íÎÞ lÜÇÛ Dë lÜÇFækD¿OvC ÚA qC lÛCß@Ní@× koCk í@Ã@d êkoß@×
Þ rëpÊ ÀìÏÇN ÝëC qC Þ lÛoDØ¡F ÖpOe× Co êÞ Äd éÆ lÛoCk À@ì@Ï@Ç@N
.lÛoClÛ êpërÊ

ÙÇd Þ Äd - U           
Äd DF ÚA «DGNoC éF æDËÛA Ùìçkí× íNDeì¨ßN "ÙÇd" æoDFok P@w@i@Û
êDçDV ok éÆ íÛCÞCp¾ídÔ®¤C íÛD·× pF æÞÔµ @ ÙÇd ,Ù@ëqCkp@Jí@×
:kßzí× ÍDØ·OvC íÜ·× Þk éF ÐÂCÓ ÁßÃd ÞpØÏ ok @ koCk pËëk
Þ Ð·V Þ ÚkCkÚD×p¾ êDÜ·× éF Þ koCk êol¥× êDÜ·× ,ÙÇd íçDÊ @1 
íÜ·ë ,lFDëí× êol¥×ÙvC êDÜ·× íçDÊ Þ kÞoí× oDÆ éF ÚkpÆ öD¡@ÛC
Þ Íß·W× ) ÚkpÆ öD¡ÛC Þ Ð·V ФDd Þ (ÚD×p¾ =) ÚkCkÚD×p¾ Ð@¤D@d
Clh ÙÇd Co qDØÛ ÚkpÆ HVCÞ Þ EDWëC íçDÊqDØÛ æoDFok ÔS× .(öD¡Ü@×
.ÙìÛCkí× Clh ÙÇd Co ÚA Úlz HVCÞ Þ EßVÞ íçD@Ê Þ Ù@ì@×D@Ûí@×
Þ Ð·V qC @ oDGOµC ÙÎDµ ok @ íÜ·ë ,PvC qDØÛ EDWëC ФDd qDØÛEß@VÞ
.lëAí× lëlJ ÍD·O× êClh êD¡ÛC
.PvC (Ù¤DiO× Þk ÝìF ÚkpÆêoÞCk) MÞD©Â ,ÙÇd êDÜ·× Ýì×Þk @2
Ù¤DiO× Þk ÝìFDÜ·× ÝëC ok D×C kßGÛ oDÆ ok í@µCr@Û ,ÍÞC êD@Ü@·@× ok
.kpënJí× Moߤ PìØÇd
ÖDÇdC Cpëq PvC @ íÂßÃd êDÜ·× éF @ Äd qC ÙµC ÍÞC êDÜ·@× ok Ù@Ç@d
ÚDì×kA íµDØOVC oDO¾opF p±DÛ éÆ Pwç íÛCÞCp¾ í¿ì@Ï@Ç@N Þ í@·@¨Þ
í¡iF ÖÞk êDÜ·× éF ÙÇd D×C .kßzí× UoDh ÁßÃd æpëCk qC Cpè ,PwìÛ
ÁßÃd qC íërV CnÎ lçkí× £D¥OhC kßh éF Co (íëD©ÂÁßÃd) ÁßÃd qC
íw¿Ûí×ßè¿× ÍÞC êDÜ·× ok ÙÇd ,éOznÊ ÝëC qC .lëAí@× oD@Ø@z é@F
pËëk íwÆ pF Þ íwÆ êCpF öD¡ÛC Þ Ð·V Þ ÚD×p¾ éÆ PwìÛ ÝìÜZ Þ PvC
.PvCé¾D¨ÓCÞm í×ßè¿× Äd íÎÞ lzDF

ÁßÃd íÜ·× Þk ÝìF PGwÛ 
íÊlÛq pF ÙÆDd éÆ íNCopÃ× ÙìÛClF PvC ÖqÓ HÏ®× ÝëC Ùè@¾ êCp@F
:kßzí× ÚDìF ÐÇz év éF PvDèÛDwÛC íµDØOVC
ÚDìF @ íGÏv Dë íFDWëC qC ÙµC @ í¿ìÏÇN ÖDÇdC Moߤ éF í@çD@Ê (À@ÎC
:lÜÛD× kkpÊí×
!lëCækoÞA ÚDØëC éÆ íÛDwÆ êC ,((13))kß÷ÎDF Cß¾ÞC CßÜ×C ÝënÎC DèëC D@ë))
.((lìÜÆ D¾Þ ÚDOëDèÛDØìJ éF
!lëCækoÞA ÚDØëC éÆ íÛDwÆ êC ,((14))CßFpÎC CßÏÆöDN Ó CßÜ×C ÝënÎC DèëC Dë))
.((lëoßi× DFo
¸ëDF pÊC :lÜÛD× kßzí× ÚDìF í·¨Þ ÖDÇdC Moß@¤ é@F í@çD@Ê Þ (E
xWÛ Úßh Dë PvClvD¾ éÏ×D·× PwìÛ ÚA ÈÎD× éÆ lzÞp¿F Co êr@ì@Z
.ÅDJ EA Þ PvC
íÇÎD× pç éÆ ÝëC ÐS× kkpÊí× ÚDìF Äd Ýìì·N Moߤ éF íçDÊ Þ (U
ok pË× koCk Co ´D¿OÛCÞ ½p¥N éÛßÊ pç Äd kß@h È@Ï@× é@F P@G@w@Û
êpO¡× lÜÆ xìÎlN ¸ëDF pÊC Dë ,lzDF ækpÆ öDÜSOvC ÚßÛD éÆ êkoCß@×
.PzCklçCßh Co ¸ìF jw¾ Äd
DØìÃOw× Þ íÜzÞo éF lÛßzí× ÚDìF Ößv ÐÇz éF éÆ íNCopÃ× Þ ÝìÛCßÂ
D×C .lÛßzí× ÄG®Ü× @ PvCÄd ¸ØV éÆ @ ÚA ÖÞk êDÜ·× éF ÁßÃ@d p@F
lÛCælz okD¤ ÖÞk Þ ÍÞC ÐÇz Þk qC íÇë éF éÆ í@NCop@Ã@× Þ Ý@ì@ÛCß@Â
MDGRC ÖrÏOw× D×C lÜÜÆíØÛ Ýìì·N Co íÃdé®vCÞ ÚÞlF Þ DØì@Ã@O@w@×
.lÜÃd
kßzí× ÀìÏÇN ÚDìF éÛ DñClOFC í·¨Þ ÖDÇdC ok :ÙìñßÊí× fì¨ßN êCpF
Þ ÍD·¾C éVßO× é®vCÞ ÚÞlF ÞDØìÃOw× í·¨Þ ÙÇd Cpëq ,Äd MDGRC éÛ Þ
Þ Pì¬pz ,kDw¾ Þ Pe¤ ÐìG qC íGÎD®× éÇÏF ,PwìÛ ÚDw@ÛC oD@O@¾o
pF ÙìÃOw× pìº o߬ éF éÆ lÜÆí× ÚDìF Co PvDWÛÞ MoDè¬ Þ Pì·ÛD@×
æoDFok éÆ í·¨Þ ÖDÇdC ÍDS× ÚCßÜ@µ é@F .koCk p@ì@RöD@N í@×kA oD@O@¾o
í«DGNoC ¯Ã¾ DØìÃOw× PvC kp× Èë Þ Úq Èë ÚDì× íëßzD@Ûql@Ûß@ì@J
oDO¾o éF ÙìÃOw×pìº ÐÇz éF D×C ,lÜÆí× ¸ëp¡N Co Úq Þ kp× ÚDì× £Dh
Ùç pFCpF ok Co íÜì·× oDO¾o Þ Åß@Ï@v ÚD@ÛA qC Þ koCk p@²@Û kp@× Þ Úq
ælÜzÞp¾ éÆ êrìZ ÝOhÞp¾"kßzí× éO¿Ê éÆ í×DËÜç Dë .lçCßhí@×
pF okD êpO¡× kßh éÆ ÝëC pË× PvC ЬDF koClÛ Co ÚA ÙìÏwN pF MolÂ
Co í¿ìÏÇN DØìÃOw× í·¨Þ ÙÇd ÝëC éZ pÊC "lzDFÚA ÚkoÞA Pvk é@F
Þ ælÜzÞp¾ qC Èë pç éÆ PvC ÝëC Ör@Ï@O@w@× D@×C l@Ü@Æí@Ø@Û ÚD@ì@F
½lç éÆ DWÛA qC Þ .lÜçlÛ pRC HìNpN êC éÏ×D·× ÝìÜZ pF lÜ¿ÏÇ×oClëp@h
koCnËF pìRöDN DèÛDwÛCoDO¾o Þ Ðص pF éÆ PvC ÝëC í·¨Þ ÖDÇdC з@V qC
í¿ìÏÇN íØÇd éÆ ÝëC ÚÞlF kßz зV í·¨Þ íØÇd éÆ PwìÛ Íß÷×
ÙÇd pç Èz ÚÞlF .kßF lçCßh ߻ΠêoDÆ ÝìÜZ,lzDF éOzCk ÍDGÛk éF Co
ÚA pF í¿ìÏÇN XëDOÛ éÆ kßzí× ¸@¨Þ Ð@ì@Îk Ý@ëC é@F ¯@Ã@¾ í@·@¨Þ
.kkpÊHNpO×
Þ PvC íÃd ÖrÏOw× í¿ìÏÇN ÙÇd pç @ ÙìO¿Ê éÇÛDÜZ @ pËëk êßv qC
Þ íµDØOVC oß×C ok .kßzí×PFDR rìÛ íÃd ,í¿ìÏÇN pç æCpØç æoCß@Ø@ç
ÀìÏÇN ÚA éF ÀÏÇ× éÆ ÚDÛA êCpF kßz MDGRC í¿ìÏÇN DV pç rìÛ íÂßÃ@d
lõ ok kp×" kßzí× éO¿Ê íOÂÞ ,PvC ælìvo MßGRéF íÃd ,lÜOwìÛ
ÄdÙñCk lõ ok Úq íÜ·ë ,"kqCkpKF Co Úq éÃ¿Û éÆ PvC À@Ï@Ç@× ÙñCk
lÜëßÊí× éÆ í×DËÜç Þ lÜÆ éGÎD®× Co kßh éÿ@Û p@çß@z qC é@Æ koCk
íÜ·ë ,"lÛCkpÊpF ¢GdD¤éF Co ÚA lëDF lÜÆ H¥º Co êrìZ ÚDwÛC pÊC"
.lëDØÛ HϬ H¤Dº qC Co kßh ÍD× koCk Äd ÍD× HdD¤
Þ lÜÆí× í¿ìÏÇN íØÇd pF PÎÓk D×CrOÎC í·¨Þ ÙÇd pç ÚßZ ÝëCpFDÜF
éÆ P¿Ê ÚCßNí× xJ ,PvCíÃd MDGRC ÖrÏOw× í¿ìÏÇN ÙÇd pç ÚßZ
ÚDìF í¿ìÏÇN Dë í·¨Þ ÖDÇdC ÐÇz éF éÆ íµDØOVC Þ íÂßÃd MCopÃ× ÚA
éÆ íNCopÃ× DF PèV ÝëC qC Þ lÛCé·×DV kCp¾C ÁßÃd pËÛDìFrìÛ lÛß@zí@×
ÍÞCæDËÛ ok éZ pÊC xJ .lÛoClÛ íÂp¾ lÜÜÆí× Äd Ýìì·@N D@O@dCp@¤
@ PëDèÛ ok @ íËØç íÎÞ lÛßzí× ÚDìF ÐÇz év ok íµDØOVC MCopÃ@×
.lÛoCké·×DV Èë êD©µC éÆ lÜOwç íÂßÃd ÝìG×
¯Ã¾ pÊC ,lz ÝzÞo "ÁßÃd" ídÔ®¤C êDÜ·× Þk ÚDì× PGwÛ ÚßÜÆC
ÚDì× PGwÛ ÙìëßËF lëDFÙìÜÆ p²Û íÂßÃd lµCß íÃFD®× êDèOÎÓk é@F
éÆ íÂßÃd lµCß éØç ÚDì× qC Cpëq ,PvC ÄÏ®× £ß¥h Þ Ößص D@çÚA
kqDví× Co é·×DV Èë kCp¾C íµDØOVC oDO¾o pF ÙÆDdÖD²Û DçÚA ´ßØW×
íÃd pËëk Ùw Þk Þ PvC Äd ÚD@ì@F Ð@¿@Ç@O@× Öß@v Ù@w@ ¯@Ã@¾
@ PvC Äd ¸ØV éÆ @ "ÁßÃd" ÖÞk êDÜ·× ÝëCpFDÜF .lÜÜÆíØÛÝì@ì@·@N
oDO¾o pFÙÆDd ÖD²Û êDÜ·× éF éÆ kßF lçCßh ÚA ÍÞC êD@Ü@·@× qC ¦@hC
ok Co íÂßÃd ælµD Èë MD×CrÏOvC éØç pÊC D×C .PvDèÛDwÛC íµDØO@VC
DçÚA ÝìF Þ lÛßzí× ÄG®Ü× ÙçpF "ÁßÃd" cÔ®¤C Þk pç ,ÙëoÞA p²@Û
ÖD²Û éÆ @ íµDØOVC MCopÃ× éØç éÆ CpZ ,PwìÛ í¤ß@¥@h Þ Öß@Ø@µ
Äd Ýìì·N ,ÚDìF æßìz qC p²Û½p¤ DF @ lÜçkí×ÐìÇ@¡@N Co í@Âß@Ã@d
.lÜÜÆí×

MDëCÞo Þ ÚAp ok Äd æsCÞ 
ÐñDw× DF koCß× pO¡ìF ok éÆ koCk íÛCÞCp¾ íÛD·× ÚAp ok Ä@d é@Ø@Ï@Æ
éO¾o oDÆ éF oDF 247kÞld @ ÚAp ok éØÏÆ ÝëC .PvC «DGNoCíF íÂßÃ@d
Moߤ éF oDF 3 Þ DÃd Moߤ éF oDF 17 ,ÄeÎC Moߤ éF oDF 227 ,P@vC
éF íçDÊ ÔS× ,koClÛ íÂßÃd Ößè¿× koß× PwëÞkqC ¢ìF ok D×C .éÃ@d
:lÜÛD× PvC ælz ÍDØ·OvC íÎD·O× êClh êCpF P¿¤ ÚCßܵ
Äd lÛÞClh éÆ PvC ÚA p¬Dh éF DèÜëC ,((15))ÄeÎCßç ÕC ÚöDF ÈÎm))
.((PvC
:ÐS× PvC éO¾o oDÆ éF lÛÞClh êDçoDÆ koß× ok íçDÊ Þ
Clh ,((16))ÄeÎDF ÓC DØèÜìF D×Þ §o ÓCÞ MCß@Ø@w@ÎC ÕC Ä@Ï@h D@×))
.((lëp¾DìÛÄd éF rV PvC Þk ÚA ÚDì× ok éÆ Co éaÛA Þ Ýì×q Þ DèÛDØvA
æpwÇë éÇÏF PwìÛ TGµ Þ ß»Î ,H·Î ,ßèÎ Cl@h oD@Æ é@Æ P@vC ÚA kCp@×
.PvC éÛDØìÇd
éÆ éO¾o oDÆ éF êCéÛßÊ éF "Äd" éØÏÆ ÚAp@ ok D@V Ð@è@Z kÞl@d Þ
Þk ÝëC qC íÇë éFoßÆn× éØÏÆ koCß× ÝëC pO¡ìF ok .koCk íÂßÃd Ößè¿@×
:PvC ælz ÍDØ·OvC Moߤ
:ÐS× PvC éO¾o oDÆ éF ÀÏÇ× ÚDwÛC з¾ êCpF íO¿¤ ÚCßܵ éF @1
,((17))ÄeÎC pì»F ÝììGÜÎC ÚßÏOÃëÞ ÕC MDëDF ÚÞp¿Çë CßÛDÆ ÙèÛDF ÈÎm))
éÆ PvÞo ÚAqC (ÚD¡ÛkßF Clh Ù¡h oDO¾pÊ Þ íëCßÛ íF Þ êoCßh) Ý@ëC
.((lÜO¡Æí× ÄdDÛ éF Co ÚCpG×DìJ Þ lÛlëqoÞí× p¿Æ íèÎC MDëA éF
ælz À¤Þ "ÄdDÛ" éF @ ÚCpG×DìJ ÝO¡Æ íÜ·ë @ ÚDëkßèë Ðص éëA ÝëC ok
Þ éOwëDz ,Äd éF" P¿¤DF íwÆ oDÆ íÛD×q ,koCß× p@O@¡@ì@F ok .P@vC
Þ lzDF éOzCk @ íÂßÃd Ößè¿× éF @ íÃd êÞ éÆ kßzí× À¤Þ "´Þp¡×
éÆ lÜÜÆí× À¤Þ "´Þp¡×DÛ Þ éOwëDzDÛ ,ÄdDÛ" éFCo í¤Dh з¾ íO@ÂÞ
íwÆ pÊC ÔS× .lzDGÛ @ íÂßÃd Ößè¿× éF @ Ä@d H@dD@¤ ,ÚA Ð@µD@¾
Co ÞC Þ lÜÆ ÍDصC Co kßh Äd ÝëC Þ lzDF éOzCk Co êpËëk ÝO@¡@ÆÄ@d
éÆ íwÆ ½ÔhpF,PvC ækßF "Äd éF" ÞC Ðص P¿Ê ÚCßNí× ,l@¡@Ç@F
ÞC Ðص íNoߤ ÝìÜZ ok ,koClÛ Co ÞC ÝO¡Æ Äd éÆ l¡ÇF Co í¥@i@z
íÜÇv kßh éÛDh ok éÆ íwÆ ÝìÜaØç.kkpÊí× kCl@Ø@Ï@ "Ä@dD@Û"
pç Cpëq lÜÆí× "Äd éF" êoDÆ kßz ÚA koCÞ éÛDhHdD¤ ÚmC DF Dë lÜërÊ
éÛDhHdD¤ ÚmC DF Dë lÜërÊ íÜÇv ¢ëßh éÛDh ok éÆ koCk Ädíw@Æ
Ößè¿× Þk"ÚkßF Äd éF" Þ "ÝOzCk Äd" é@Z p@ÊC x@J .kß@z ÚA koCÞ
ÍDصC Þ ÍD·¾C éF í×Þk Þ kßzí× ækCk PGwÛ ÚDì×kA éF íÎÞC Þ lÛpëD»O×
æoDFok Þ .lÛßzí× ÄG®Ü× ÙçpF Ößè¿× Þk pç koCß× pO¡ìF ok ÝÇÎ ,ÚDÛA
P¿Ê ÚCßNí× koCk Co ÚA ÚkCk ÖDWÛC Äd éÆ lÜÆí× êoDÆ éÆ í¥iz
.PvC íÃd oDÆ yoDÆDë lÜÆ ÝìÜZ éÆ koCk Äd
ælz ÍDØ·OvC DÜ·× ÝëC éF ÚAp ok "Äd" éØÏÆ éÆ êkoCß@× é@Ï@Ø@V qC
æoßv qC 155 éëA Þ ÚCpصÍAæoßv qC 181 Þ 112 ,21 MDëA :PvC pëq MDëA
ælz í¾p·× "Äd pìº éF" íÏص íèÎC ÚCpG×DìJ ÝO¡Æ DèÛA ok éÆ öD@w@Û
qC DèÛA ok éÆ öCpvC æoßv qC 33 éëA Þ ÖD·ÛC æoßv qC 151éëA ÝìÜaØç .PvC
éÆ ÚDÂp¾æoßv 68 éëA Þ PvC ælz íèÛ @ ÄdDÛ éF @ é×pOe× x¿Û ÐO@Â
x¿Û éÆ lÛCkí× ÝëC Co Clh ÝìOvCo ÚDÊlÜF êD@è@ì@Êt@ëÞ qC í@Ç@ë
éÆ ½CpµC æoßvqC 33 éëA Þ lÜ¡Æ íØÛ @ Ä@d é@F r@V @ Co é@×p@O@e@×
éëA Þ PvC ækßØÛ ÖCpd Co Äd pìº éF í»F ... Ý× oDÊkoÞpJ :lëD×p@¾í@×
ok í»F" éF Þk pç ok éÆ êoßz æoßvqC 42 é@ëA Þ x@Ûß@ë æoß@v qC 23
æoßv qC 39 Þ ½CpµC æoßv qC 146 MDëA ok .lÜÆí× æoDzC "ÄdDÛ éF Ýì×q
75 Þ Xd æoßv qC 40 Þ ½DÃdC æoßv qC 20 Þ PÏ¥¾ æoßv qC 15Þ ¦¥Â
"ÄdDÛ" éF PwëDzDÛÍD·¾C qC í©·F Þ éO¾o oDÆ éF pìG·N Ýì@Ø@ç ,p@¾D@º
.PvC ælz À¤Þ
ok éÆ PvC ÚDwÛC ÍD·¾C qC íÇë rìÛ @ êoÞCk êDÜ·× éF @ ÙÇd Þ D©Â з¾
éF æDËÛA MÞD©Â .PvC ælzÀ¤Þ "ÚkßFÄd éF" P¿¤ DF íçD@Ê ÚAp@Â
ÝëqCß× ÄG¬ Þ lzDF éOzCk êoÞCk Äd ÙÆDd Þ í¨D@ é@Æ P@vC Ä@d
.kßF lçCßh "ÄdDÛ éF" Moߤ ÝëC pìº ok ,lÜÆêoÞCk íÂßÃd pGO·×
´r¿¾ kÞÞCk íϵ CßÏhk mC # ECpeØÎC CÞoßwN mC Ù¥iÎCCåGÛ ÈìNC Ð@çÞ))
ÓÞ ÄeÎDF DÜÜìF ÙÇdD¾ª·F íϵ DÜ©·F í»F ÚDØ¥h ÀiN Ó CßÎD ÙèÜ×
qC éÆ í×DËÜç ÚDìÆDz ÚDOvCk DëA ,((18))«Cp¥ÎC öCßv íÎC DÛlçCÞ ¯®¡N
ÞC pF (é×lÃ×íF) éÆ ÖDËÜç ÚA ok # PvCælìvo ßN éF lÜÜO¾o ÓDF ECpe×
íÆDz p¿Û Þk upOÛ :lÜO¿Ê ,lìvCpèF Dè@ÛA Úl@ëk qC ÞC Þ l@Ûl@z koCÞ
Äd éF D× ÚDì× ok ÚßÜÆC ,ækpÆ ÙOv êpËëkpF D× qC íÇë éÆ Ù@ì@O@w@ç
.((ÝÆ PëClç PvCo æCo éF Co D× Þ oCl× CÞo ÙOv Þ ÝÆ êoÞCk
uDÜÎC ÝìF ÙÇdD@¾ §o ÓC í@¾ ø@¿@ì@Ï@h ÅD@Ü@Ï@·@V D@ÛC kÞÞCk D@ë))
Ýì×q ok (kßh ælÜëDØÛ Þ) é¿ìÏh Co ß@N D@× !kÞÞCk êC ,((19))Ä@e@ÎD@F
.((ÝÆ êoÞCk Äd éF Ökp× ÚDì× ok xJ ,ÙëkCkoCpÂ