آيات 218 - 216 ، سوره بقره چرا جنگيدن و قتال بر مؤ منين كره و گران بوده ؟ وجه تكرار كلمه عسى در آيه شريفه (و عسى ان تكرهوا) سؤ ال درباره جنگ در ماه حرام و پاسخ آن معنا و آثار حبط اعمال و بيان اينكه مراد از حبط ابطال مطلق اعمال (عبادى و معيشتى است ) بى اساس بودن نظام در اين كه آيا اعمال شخص مرتد تا حين مرگ باقى است يا به محض ارتداد حبط مى شود بررسى مسئله تاءثير اعمال نيك و بد در يكديگر (احباط و تكفير) مسئله اصلى در مبحث احباط و تكفير، زمان و مكان استحقاق جزائى اعمال است اشاره به اعمال نيك و بدى كه به انحاء مختلف در يكديگر اثر مى گذارد نظامى كه از لحاظ پاداش و كيفر اعمال بر اعمال حاكم است مغاير نظام طبيعى اعمال است اختلاف بين اين دو نظام نه تنها مخالف مبانى عقلى نيست بلكه مبتنى بر احكام كليه عقلائيه است طريقه سخن گفتن قرآن با مردم در خصوصيات احكام جزا نمونه هايى از موارد جزايى كه عقل عملى اجتماعى هم به آنها حكم مى كند بيان عدم اختلاف و تعارض بين دو دسته آيات مربوط به جزاى اعمال مردم از نفى علم از مجرمين در دنيا و آخرت گفتارى از امام غزالى پيرامون نقل اعمال (از شخصى ديگر) اشكال بر كلام غزالى محفوظ بودن اعمال و تجسم آنها وجود ارتباط بين اعمال انسان و حوادث خارجى اين جهان نتايج اعمال نيك و بد افراد و جوامع در اين عالم نعمت ها و بلاهاى الهى و عناوين آنها در خصوص دو دسته مختلف : امت صالح ، امت طالح و بد اعتقاد به تاءثير اعمال انسان در پيدايش حوادث عمومى به معناى انكار نظام عليت در جهان طبيعت نيست وجود شرور در دنيا جزئى از نظام تكوينى خالق عالم است آنچه را خداى متعال آفريده است بيهوده و عبث خلق نكرده است عوامل سعادت و خير بر عوامل شقاوت و شر غلبه دارد به علت محدود بودن فكر و درك انسان ، غلبه خدائى براى اكثريت مردم مجهول است غلبه معنويات غير غلبه جسمانيات است مؤ من در هر حال منصور و غير مغلوب است و حق در دنيا هم در ظاهر و هم در باطن غالب است مناط و ملاك در حق بودن و باطل بودن قول و فعل . اقوال و افعال نيك (حسنات ) منطبق بر حكم عقل هستند (در ذيل آيات گذشته ) رواياتى به نقل از ابن عباس در خصوص آيه (و عسى ان تكوهوا شيئا) و بيان مفاد روايت روايتى در شاءن نزول آيه (يسئلونك عن الشهر الحرام قتال فيه ...) داستانى از تاريخ صدر اسلام و شاءن نزول آيه حرمت جنگ در ماههاى حرام از زبان يك روايت