ولادت
شيخ تقى الدين بن نجم الدين بن عبيد الله بن عبد الله بن محمد، معروف به ابو الصلاح حلبى
اهل شامات است .
در برخى تعبيرات نيز از او به تقى بن نجم بن عبد الله حلبى ياد كرده اند.
تاريخ ولادت او همانند بسيارى از ديگر بزرگان فقه و ادب و علم ، درست مشخص نيست و با مسلم گرفتن تاريخ وفات او، احتمالاً ولادت او حدود
سال 347 هجرى در اواسط سده چهارم هجرى مى باشد.
نام او تقى بن نجم الدين بن عبيد الله حلبى و شهرتش ((تقى الدين)) فقيه بزرگوار و شيخ
جليل القدر، فاضل ، محدث ، مفسر، ثقه و مورد اعتماد و يكى از بزرگان و مشايخ اماميه درسده پنجم مى باشد. او به مقام علمى و منزلتى بس شامخ
نائل آمد.
او شاگرد سيد مرتضى و پس از درگذشت او، شاگرد شيخ طوسى بوده است .
در ((ريحانة الادب)) مى نويسد كه او شاگرد سلار بن عبدالعزيز نيز بوده است . اگر اين نسبت درست باشد، مى بايست ابوالصلاح سه طبقه را
شاگردى كرده باشد.
كتاب معروف او در فقه ، ((الكافي)) است .
عصر زندگى
((حلب)) شهرى بسيار بزرگ و معمور و پر نعمت و پر جمعيت از ديار شام بوده و هم اكنون نيز از شهرهاى پر جمعيت و آباد سوريه مى باشد.
آب و هواى خوش و نعمت فراوان دارد. حلب سابقه ديرينى در پرورش رجال علم و دين دارد و شخصيت هاى علمى و تاريخى بسيارى منسوب به آن
نقطه مى باشند كه شيخ ابوالصلاح ، تقى بن نجم الدين بن عبيد الله حلبى يكى از آنان است .
اساتيد
او تحصيلات عاليه خويش را نزد فقيه بزرگوار، علم الهدى و شيخ طائفه ، شيخ طوسى انجام داد و اندكى نيز در محضر عالم بزرگوار،
عبدالعزيز ديلمى معروف به سلار تلمّذ كرده است . او از طرف سيد مرتضى علم الهدى براى تدريس و تبليغ و...به شام و حلب اعزام گرديد و
به همين جهت او را خليفة المرتضى (نماينده سيد مرتضى ) مى گفتند.
وى پس از درگذشت سيد مرتضى ، از سوى شيخ طوسى در آن مقام ابقا شد و به خليفة الشيخ هم معروف گشت .
موضوع نيابت و نمايندگى نشان دهنده نفوذ علما و فقها در آن زمان است كه مراجع تقليد نمايندگانى به اطراف و اكناف مى فرستادند تا مردم در
امور خود به آنها مراجعه نموده و مشكلات دينى خود را حل نمايند.
گفتار بزرگان
1 - مرحوم ميرزا عبدالله افندى صاحب رياض العلما، مى نويسد:
((شيخ تقى الدين بن نجم الدين بن عبدالله حلبى ، شاگرد سيد مرتضى علم الهدى و شيخ طوسى و استاد قاضى ابن براج حلبى مى باشد.
شيخ طوسى نام او را در كتاب فهرست خويش آورده و گفته : او نزد ما و سيد مرتضى درس خوانده است .
سپس او را توثيق كرده و اين امر نشانگر عظمت شأن و اعتبار اوست .
2 - علامه متتبع ، مرحوم ميرزا محمد باقر خوانسارى قدس سره مؤلف روضات ، در تأليف منيف خود فصلى را در مورد زندگى اين فقيه نامدار
گشوده و مطلبى را درباره او بازگو مى كند كه بخشى از تقريرات او را در
ذيل مى آوريم . او مى گويد:
فقيه نامدار و بزرگوار، ابوالصلاح تقى الدين بن نجم الدين بن عبدالله حلبى ، فقيه و مورد اعتماد
اهل رجال از اعيان اماميه و از مشاهير فقهاى حلب و موصوف به خليفة المرتضى است و آن بر اساس نيابتى است كه از سوى استاد بزرگوارش
داشته است ، آنچنان كه ابن براج از سوى شيخ طوسى اعلى الله مقامه داشته است . اين گونه نيابت بر اساس قضاوت يا جنبه نيابت در تدريس
است ، چون هر دو نيابت مورد نص و تصريح قرار گرفته اند. اين امر نشانگر عظمت و شأن اين فقيه بزرگوار مى تواند باشد.
3 - مجمع البحرين هنگامى كه نامى از سلار مى برد، در شرح حال او مى نويسد: ابوالصلاح حلبى نيز از او فرا گرفته است ، و هنگامى كه از
شهر حلب مورد استفتاء و پرسش فقهى قرار مى گرفت ، در پاسخ مى گفت : پيش شما ((تقى)) وجود دارد؛ يعنى به او مراجعه كنيد.
آثار و تاليفات
او داراى آثار و تأليفات متعددى است كه نوعاً در زمينه فقه و كلام مى باشد و اسامى برخى از آنها به اين ترتيب مى باشد:
1 - البداية (فقه )
2 - تقريب المعارف (كلام )
3 - دفع شبه الملاحدة (كلام )
4 - شرح ذخيره علم الهدى (كلام )
5 - الشافية
6 - العدّة (فقه )
7 - اللوامع (فقه )
8 - المرشد في طريق المتعبد (احكام )
وفات
او پس از يك عمر طولانى و پر بركت كه همه را در راه خدا و احياى شريعت او صرف كرد، در صد سالگى به
سال 447 هجرى در شهر حلب به رحمت ايزدى پيوست و در همان جا مدفون گرديد.
با اين حساب ، اگر عمر او صد سال بوده و در سال 447 وفات كرده باشد، او از هر دو استادش
بزرگسال تر بوده است .
|
