title html

ملك سليمان

بِسْمِ اللّهِ الْرَّحْمنِ الْرَّحيمْ محمد بن كعب گفت : لشگر سليمان عليه السلام صد فرسنگ بود. بيست و پنج فرسنگ آدميان را بودند و بيست و پنج فرسنگ جنيان و بيست و پنج فرسنگ (وحس و بيست و پنج فرسنگ ) مرغان و از براى وى بساطى ساخته بودند از زر و ابريشم يك فرسنگ در يك فرسنگ و او را سريرى بود زرين در ميان بساط نهادندى و سه هزار كرسى سيمين و زرين پيرامن آن بنهادندى . پيغمبران بر كرسيهاى زرين نشستندى عالمان بركرسيهاى سيمين گرد بر گرد ايشان آدميان و در پس ايشان جنيان (در پس جنيان و حوش و) از بالاى سر ايشان مرغان پر زدندى باد را امر كردى تا شادروان ⁽⁴³⁵⁾برداشتى بامداد يك ماهه راه ببردى و شبانگاه باز آوردى كه : عدوها شهر و رواحها شهر ⁽⁴³⁶⁾ باد را زهره ⁽⁴³⁷⁾ دم زدن نه غبار را ياراى بر خاستن نه ميغ ⁽⁴³⁸⁾ را قوت ترفع ⁽⁴³⁹⁾ و تصاعد ⁽⁴⁴⁰⁾ نه آفتاب را فرمان گرم تافتن نه جمله طيور بر بالاى شادروان او پر در پر زده و هر يكى را جايى معين كرده . روزى مى گذشت به وادى نمل رسيد. مورچه اى كه رئيس و پيشواى مورچگان بود به بالاى بلندى بر آمد و آواز داد به مورچگان كه در خانه هاى
خود رويد تا سليمان و لشگرش شما را نكشند و در زير پاى نيارند و ايشان را از شما خبر نباشد: قالت نملة يا ايها النمل ادخلوا مساكنكم لا يحطمنكم سليمان و جنوده و هم لا يشعرون ⁽⁴⁴¹⁾ باد سخنش را به گوش سليمان رسانيد سليمان از گفتار وى بخنديد كس فرستاد و وى را بخواند و گفت اين سخن چرا گفتى ؟ گفت : من مهترم بر مهتران نصيحت رعايا واجب باشد و من عذر شما بخواستم و گفتم : و هم لا يشعرون و گفته اند كه آن مورچه گفت : كه من حطم ⁽⁴⁴²⁾ نفس نخواستم حطم دل خواستم ترسيدم كه دلهاى ايشان گرفته گردد به نظر در ملك تو و از تسبيحى كه ايشان راست باز مانند. سليمان گفت : عظنى . مرا وعظى گوى . گفت : دانى كه چرا پدرت را دواوود خواندند؟ گفت : بگوى . گفت : لانه داوى جرحه فود. مداومت جراحت خود كرد مودود و دوست داشته شد. گفت : دانى كه چرا باد را در فرمان تو كردند؟ گفت : بگوى . گفت تا بدانى كه ملك تو ملك همه دنيا بر باد است و هر چه بناى او بر باد بود، پايدار نبود. سليمان گفت : بار خدايا! مرا الهام ده تا شكر نعمت تو كنم آن نعمتى كه بر من كرم كردى و بر پدر و مادر من .⁽⁴⁴³⁾ و تفقد الطير فقال ما لى لا ارى الهدهد ⁽⁴⁴⁴⁾ روزى سليمان بر تخت تكيه داده بود و شادروان مى گذشت فرجه اى در ميان ظلال اجنحه طيور پديد آمد⁽⁴⁴⁵⁾ آفتاب از آن فرجه روشنى فروگذشت سليمان برنگريست جاى هدهد خالى ديد. (هدهد) گفت : يك ساعت به هوا در روم و در طول عرض دنيا نگرم در هوا رفت و از راست و چپ نگريست بوستانى ديد از آن بلقيس به آن بوستان رفت هدهدى ديگر را ديد. آن هدهد از وى پرسيد كه از كجا مى آيى ؟ گفت : از شام با سليمان بودم . گفت سليمان كيست ؟ گفت : پادشاه جن و انس و وحوش و طيور. تو از كجايى كه سليمان را نشناسى ؟ گفت : از اين ولايت گفت : پادشاه اين ولايت كيست ؟ گفت : زنى نام وى بلقيس او را ملكى عظيم است . دوازده هزار قايد ⁽⁴⁴⁶⁾ دارد و هر قايدى هزار سوار. اگر خواهى بيا و ملك او را بنگر هدهد برفت و ملك و پادشاهى و خدم و حشم بلقيس را بديد و بازگشت . سليمان چون وى را طلب كرد، نيافت . گفت : لاعذبنه عذابا شديدا او لاذبحنه او لياتينى بسلطان مبين ⁽⁴⁴⁷⁾ عقاب ! وى را طلب كن عقاب هوا گرفت هدهد را ديد كه از جانب يمن يم آيد. عقاب خواست كه چنگال به وى زند. زنهار خواست عقاب گفت : مگر از تهديد وعيد ⁽⁴⁴⁸⁾ سليمان خبر ندارى و از عقاب ⁽⁴⁴⁹⁾ او نمى ترسى ؟ گفت : سليمان چه فرمود؟ عقاب گفت كه سليمان فرمود كه عذاب سختش كنم يا بكشم يا حجتى ⁽⁴⁵⁰⁾ روشن بياورد گفت : باكى نيست حجتى روشن دارم و با وجودى كه روشن حجتى داشت مى ترسيد و مى لرزيد⁽⁴⁵¹⁾
هدهد را پيش سليمان بردند پر در پاى انداخته به تواضع و مذلت سليمان دست دراز كرد و سرش گرفت و پيش خود كشيد و بانگ بر وى زد كه كجا بودى ؟ من امروز تو را عذابى كنم كه هيچ مرغى را نكرده باشم .
هدهد گفت : يا نبى الله ! عاجزوار پيش تو آمده ام و بر خاك مذلت افتاده خوار ايستاده ام . حكم تو راست . بيت :

باز آمده ام چو عاجزان بر در تو

اينك سر و تيغ هر چه خواهى مى كن

اما بازانديش از آن روزى كه تو را پيش حق تعالى بدارند. سليمان چون اين سخن بشنيد، رويش زرد گشت . دست از وى بداشت گفت : آخر كجا بودى ؟ گفت : يا نبى الله ! به شهر سبا افتادم قطره اى آب ندامت در طبقه حدقه ⁽⁴⁵²⁾بلقيس بديدم ابليس پر تلبيس ⁽⁴⁵³⁾ مانده تختى دارد كه هيچ كس ‍ ندارد دين آن ماه روى آفتاب پرستيدن است . سليمان گفت : بنگرم كه سخن تو راست است يا دروغ نامه اى بنوشت و مهرى از مشك بر وى نهاد و هدهد را پيش خود خواند و گفت : تو رسول منى و تو را خلعتى ⁽⁴⁵⁴⁾ داد دست مبارك به تن او فرود آورد. الوان ⁽⁴⁵⁵⁾ مختلف بر وى پديد آمد. انگشت بر سرش زد تاج بر سر وى پديد آمد نامه را در منقار او نهاد و گفت : اذهب بكتابى هذا⁽⁴⁵⁶⁾ هدهد هوا گرفت پيش از آنكه عادتش ‍ بود. برفت هدهد ديگر بنگريست وى را بديد گفت اين چه ترفع ⁽⁴⁵⁷⁾ و تكبر⁽⁴⁵⁸⁾ است ؟ گفت : چرا ترفع و تكبر نكنم كه من رسول رسول خدايم . خلعت او در بر من تاج او بر سر من نامه او بر منقار من پس هدهد بسيار رفت و بر دريچه قصر بلقيس نشست و آن سوراخى بود كه از آنجا در كوشك ⁽⁴⁵⁹⁾ افتادى هدهد بالها بگشاد و سوراخ را چنان بگرفت كه آفتاب در آنجا نيفتاد. چون آفتاب ديرتر آمد، بلقيس برنگريست . مرغكى را ديد كه راه آفتاب را بگرفته و نامه اى در منقار خود دارد. پس هدهد نامه را بر سينه وى انداخت بلقيس نامه را برگرفت و باز كرد و به مهر نگاه كرد مهر ايمان در دلش بجنبيد بزرگان قوم خود را بخواند و گفت : يا ايها الملوا انى القى الى كتاب كريم ⁽⁴⁶⁰⁾ اى مهتران و اعيان لشگر! بدانيد كه نامه اى بزرگوار به من انداخته اند.
تا چرا نامه را بزرگوار و كريم گفت ؟ گفته اند: از براى كرم و شرف صاحبش و گفته اند: براى آنكه مهر بر وى نهاده بود. از اينجاست كه خواجه فرمود كه : كرم الكتاب ختمه ⁽⁴⁶¹⁾ و گفته اند از آنجا كه در اولش بسم الله الرحمن الرحيم نوشته بود.
گفتند: از كيست اين نامه ؟ گفت : انه من سليمان و انه بسم الله الرحمن الرحيم الا تعلوا على و اتونى مسلمين ⁽⁴⁶²⁾ اين نامه از سليمان است و در آنجا نوشته است كه بسم الله الرحمن الرحيم بايد كه بر من گردن كشى نكنيد و بزرگى نجوييد و همه پيش من آييد گردن نهاده و اسلام آورده .
بلقيس گفت : اى مهتران و اشراف قوم من ! چه فتوا مى دهيد و چه مصلحت مى بينيد؟ گفتند: ما مردان روزگار و شجاعان كارزاريم فرمان توراست هر چه فرمايى آن كنيم بلقيس چون اين سخن بشنيد گفت : راءى شما حرب است و راءى من صلح و صلح بهتر باشد از حرب و شما مى دانيد كه پادشان چون در شهر و دهى روند آن شهر و ده را با غضب و غلبه خراب كنند و عزيزان آن شهر را ذليل و خوار كنند. مصلحت من آن است كه هديه اى راست كنم و بفرستم و احوال بازدانم وهب ⁽⁴⁶³⁾ گفت : پانصد غلام و پانصد كنيزك فرستاد و همه را يك رنگ جامه در پوشيد تا بر سليمان مشتبه ⁽⁴⁶⁴⁾ شود و اسبهاى تازى ⁽⁴⁶⁵⁾ با زينهاى مرصع ⁽⁴⁶⁶⁾ و پانصد خشت ⁽⁴⁶⁷⁾ سيمين و زرين و تاج مرصع به انواع جواهر و درى يتيم ناسفته ⁽⁴⁶⁸⁾
و مهره كج سفته ⁽⁴⁶⁹⁾ در حقه اى ⁽⁴⁷⁰⁾ نهاده و نامه اى نوشت كه اگر تو پيغمبرى فرق كن كه غلامان كدامند و كنيزان كدام و بگو در حقه چيست ؟ و رسول را گفت : چون بگويد در حقه چيست بگو تا ناسفته را سوراخ كند و سفته را رشته دركشد هدهد از پيش بپريد و سليمان را خبر داد. سليمان جنيان را بفرمود تا خشتهاى زرين و سيمين راست كردند چندانكه ميدان او بود خشتها در انداختند و بفرمود تا اسبان از دريا بر آورند كه از آن نيكوتر نباشد و همه را زينهاى زرين برنهادند و به دو صف در ميدان بداشتند بفرمود تا چهار هزار كرسى زرين و سيمين بر راست و چپ او نهادند و وزرا و علما بر آنجا نشستند. جنيان در پس آدميان و سباع ⁽⁴⁷¹⁾ از پس ايشان و مرغان بر بالاى سر ايشان پر در پر زده . رسولان بلقيس چون برسيدند اسبان ديدند بدان نيكويى بر خشتهاى زرين و سيمين بداشته آنچه داشتند در چشم ايشان حقير آمد. چون به سباع رسيدند بترسيدند ايشان را گفتند: بگذريد كه ايشان جز به فرمان سليمان ضرر به كسى نمى رسانند چون به ديوان ⁽⁴⁷²⁾ رسيدند از نظرهاى هولناك و بيمناك ايشان فروماندند گفتند: بگذريد و مترسيد چون پيش ‍ سليمان رسيدند سليمان ايشان را پرسيد و گشاده روى و خندان در ايشان نگاه كرد. نامه بلقيس را عرضه كردند سليمان گفت : حقه را بياوريد بياوردند جبرئيل سليمان را خبر داد. سليمان گفت : درى ناسفته است و مهره كج سفته . گفتند: راست گفتى . اكنون بفرماى تا ناسفته را سوراخ كنند و سفته را رشته دركشند سليمان گفت : كه ⁽⁴⁷³⁾ اين سفته را رشته در تواند كشيد؟ كرمى سفيد آمد و گفت : من پس ريسمان در دهن گرفت و به يك جانب در رفت و از ديگر جانب بيرون آمد و گفت كيست كه ناسفته را سوراخ كند؟ گفتند: كار لينك است وى را بخواندند بيامد و سوراخ كرد غلامان و كنيزان را بفرمود تا دست و روى بشستند كنيزان آب بر باطن ساعد ⁽⁴⁷⁴⁾ ريختند و غلامان بر ظاهر⁽⁴⁷⁵⁾ ايشان را از يكديگر جدا كرد هديه ها را باز پس فرستاد و رسولان را گفت : بلقيس را بگوييد كه ما را به مال شما حاجت نيست غرض من آن است كه شما به دين و طاعت من در آييد اگر نه لشگرى مى فرستم كه شما را طاقت مقاومت آن نباشد رسولان برفتند و احوال باز گفتند. بلقيس بدانست كه سليمان پيغمبر است و كسى را قوت مقاومت او نباشد بفرمود تا تخت او را در خانه نهادند و نگهبانان را بر آن موكل كرد و با دو هزار امير رو به لشگرگاه سليمان نهاد. چون سليمان از آمدن او خبر يافت ، گفت : كيست كه تخت وى پيش من آورد پيش از آنكه وى بدينجا رسد؟ عفريتى ⁽⁴⁷⁶⁾ گفت من بيارم پيش از آنكه تو از مقام خود برخيزى گفت : زودتر از اين خواهم يكى نزديك وى بود عالمى از كتاب ود گفت : من بيارم پيش از آنكه چشم بر هم زنى سليمان چون بازنگريست تخت بلقيس را ديد در پيش ‍ خود گفته اند: آن عالم آصف برخيا بود. خداى را بدين دو نام بخواند كه ؛ ياحى ياقيوم .
بعضى روايات آمده است كه دويست ارش ⁽⁴⁷⁷⁾ قامت و بالاى تخت و هشتاد ارش پهناى آن بود بنگر كه چون بزرگ بوده باشد كه خدا آن را عظيم خوانده است كه : ولها عرش عظيم ⁽⁴⁷⁸⁾
روايت است كه چون بلقيس بيامد به قصد آنكه پيش سليمان رود سليمان را سيصد و هفتاد جاثليق ⁽⁴⁷⁹⁾ بود. در زير دست هر جاثليق هزار سوار و بر قول محمد بن اسحاق دوازده هزار قبول ⁽⁴⁸⁰⁾ بود و با هر قبولى صد هزار مرد بود ديوان ترسيدند كه سليمان وى را به زنى قبول كند و سركوب ايشان شود و بلقيس زنى بود با خرد و كمال ديوان بر او حسد برند سليمان را گفتند كه وى همچون حيوان سم دارد و پاى او مو دارد و خرد ندارد. او را امتحان كردند كه : نكروا لها عرشها ⁽⁴⁸¹⁾ بدان وجه كه بيانش در تفسير است ، وى جواب داد آنگه سليمان را معلوم شد كه دروغ گفته بودند كه وى بى عيب بود و بى شبه ⁽⁴⁸²⁾ پس امتحان كردند پاى وى را به كوشك آبگينه ⁽⁴⁸³⁾ گروهى كه برداشت سليمان ديوان را گفت علاج وى چه باشد؟ ديوان آهك و زرنيخ ⁽⁴⁸⁴⁾ در هم آميختند و بلقيس در پاى خود ماليد و پاك شد و قول اصح ⁽⁴⁸⁵⁾ آن است كه مو نداشت .
آورده اند كه سليمان را هفتصد زن بود آزاد و هفتصد كنيز، و گروهى گويند: هزار و چهار صد آزاد و ششصد كنيز در مطبخ ⁽⁴⁸⁶⁾ سليمان از خداى تعالى درخواست كه مهمانى خلايق بكند ترتيب آن بداد در چهار ماه همه آدميان و ديوان و پريان و ستوران ⁽⁴⁸⁷⁾ طعام فرا آوردند ديوان از كوه ديگ مى تراشيدند هر يكى چون كوهى زيرش تهى مى كردند آب را فرمود كه خود مى آمد و در ديگها مى شد باد را فرمود تا خلقان را جمع مى كرد كه كس نتوانست كه حساب وى كند تا مدت چهار ماه پس سليمان مناجات كرد كه : يارب ! هيچ خلقى باشد كه اين طعامها بخورد حق تعالى وحى كرد كه من دابه اى آفريده ام در دريا كه اين طعامها يك لقمه بيش نيست وى را بعد از آن سليمان ثناى حق تعالى گفت و خلق را طعام داد.
روايت است كه سليمان يك ماه يا دو ماه به نماز ايستاد چنانكه به هيچ كس نپرداخت .
بدان كه مدت مملكتش سى و دو سال بود و مدت عمرش شصت و يك سال .

در صفت و فضيلت دوستان و خاصان درگاه الهى

اشك خوف

بِسْمِ اللّهِ الْرَّحْمنِ الْرَّحيمْ ((منصور عمار گويد: سالى به حج مى شدم به كوفه فرود آمدم . شبى در كوچه هاى كوفه مى شدم به در خانه اى رسيدم . آوازى از آن خانه بيرون مى آمد كه يكى مى گفت : خداوندا! آن گناه كه كردم مخالفت تو نخواستم و به عذاب تو جاهل نبودم اما شقاوتى ⁽⁴⁸⁸⁾ روى نمود و بدبختى حاصل شد خداوندا! اگر مرا نيامرزى و بر من رحمت نكنى كه مرا آمرزد؟ كه بر من رحمت كند؟ من دهن بر شكاف در خانه نهادم و اين آيت بر خواندم : فاتقوا النار التى و قودها الناس و الحجارة ⁽⁴⁸⁹⁾ آن شخص نعره اى بزد و ساعتى اضطراب كرد و ساكت شد در سراى وى نشان كردم . ديگر روز بر در آن سراى شدم پيرزنى را ديدم نشسته و جنازه اى در پيش نهاده . گفتم : اى پيرزن ! اين كيست كه وفات كرده ؟
گفت : جوانى بود خدا ترس از فرزندان رسول خدا دوش در ورد⁽⁴⁹⁰⁾ و مناجات خود بود يكى بدين در گذشت و آيتى از قرآن برخواند او ساعتى اضطراب كرد و جان عزيز به حق تسليم كرد. گفتم : طوبى له ! طوبى له ⁽⁴⁹¹⁾ چنين باشند اولياى خدا.

شهيد عشق الهى

بِسْمِ اللّهِ الْرَّحْمنِ الْرَّحيمْ هم منصور گويد: روزى به مسجد درشدم جوانى را ديدم نماز مى گزارد با خضوع و خشوع و گريه .
گفتم : از اين جوان بوى آشنايان مى آيد. توقف كردم تا سلام بداد. گفتم : اى جوان ! مى دانى كه خداى را وادى اى است در دوزخ نام او: لظى نزاعة للشوى ⁽⁴⁹²⁾
وى نعره اى بزد و بيهوش شد چون باهوش آمد گفت : زيادت گردان . گفتم : يا ايها الذين آمنوا قوا انفسكم و اهليكم نارا وقودها الناس ‍ والحجارة ⁽⁴⁹³⁾
آن جوان نعره اى ديگر بزد و جان به حق تسليم كرد به كار وى قيام نمودم چون جامه از تن وى باز كردم بر سينه وى نوشته اى ديدم به خطى سبز فهو فى عيشة راضيد فى جنة عالية ⁽⁴⁹⁴⁾
چون وى را دفن كردم شبانه وى را در خواب ديم كه مى آمد تاجى بر سر نهاده گفتم : ما فعل الله بك ؟ خداى با تو چه كرد؟
گفت : مرا به درج شهدا رسانيد و زياده تر.
گفتم : زيادت چرا؟ گفت : لانهم قتلو بسيوف الكفار قتلت بسيف الملك الجبار..
ايشان به شمشير كفار كشته شدند و من به شمشير ملك جبار.

عزيز ويرانه نشين

بِسْمِ اللّهِ الْرَّحْمنِ الْرَّحيمْ آورده اند كه پادشاه عالم موسى عليه السلام را گفت : دوستى از دوستان من در ويرانه اى وفات كرده برو كار وى بساز موسى عليه السلام بدان ويرانه شد. مردى را ديد وفات كرده و خشتى در زر سر نهاده و پاره اى پلاس ⁽⁴⁹⁵⁾ در عورت خود پوشيده موسى عليه السلام بگريست و گفت : خداوندا! دوست خود را چنين مى دارى دشمن خود را چون خواهى داشت خطاب عزت رسيد كه اى موسى ! به عزت ما و جلال قدرت ما كه اين دوستى است از دوستان ما فردا در قامت كه بر خيزد نگذارم كه قدم از قدم بردارد تا از عهده آن خشت و پلاس بيرون نيايد موسى عليه السلام برفت و جماعتى از بنى اسرائيل را حاضر كرد تا سنت وى به جاى آوردند چون بدان ويرانه در آمد آن شخص را نديد. گفت : خداوندا! دوست تو كجا شد مگر بر زمين فرو شد يا به آسمان رفت يا سباع ⁽⁴⁹⁶⁾ وى را بخوردند؟ ندا آمد كه دوستان ما را سباع نخورد و به زمين فرو نشوند دوست كجا باشد جز به نزديك دوست ؟ فى مقعد صدق عند مليك مقتدر⁽⁴⁹⁷⁾

عبادت ميزبان و غفلت ميهمان

بِسْمِ اللّهِ الْرَّحْمنِ الْرَّحيمْ آورده اند كه شبى اميرالمؤمنين عليه السلام را مهمانى رسيد. طعامى در پيش وى نهاد چنين فارغ شد جامه خواب از براى وى حاضر كرد. مرد غافل وار تا به روز در جامه خواب خفته و حضرت شاه مردان در محراب روى به حضرت حق آورده چون روز شد مرد برخاست و گفت : ما كانت لى ليلة مثل ليلتك فى التيفظ و العبادة . يعنى : هرگز مرا شبى نبوده چون شب تو در طاعت و عبادت شاه مردان گفت : مرا نيز هرگز شبى نبوده است چون شب تو در غفلت و بطالت .

ملكزاده خرابه نشين

بِسْمِ اللّهِ الْرَّحْمنِ الْرَّحيمْ يكى از بزرگان راه حق گفت كه مدتى در شهر واسط ⁽⁴⁹⁸⁾ بودم جوان ترك چهره عمى زبانى را ديم كه در هفته اى يك روز به مزدورگاه آمدى و كار طلبيدى و تا هفته ديگر ديگر نيامدى . در وى نگاه كردم مهابت ابناى ملوك از ناصيه ⁽⁴⁹⁹⁾ شريف او مى تافت آثار احترام و دلايل احتشام از جبين ⁽⁵⁰⁰⁾ مبين ⁽⁵⁰¹⁾ او لمعان ⁽⁵⁰²⁾ مى زد هفته اى ديگر بگذشت كه او را نديدم .
شوق ديدار او در دل من جاى گرفت . مواضعى كه منازل غريبان بود به قدم طلب پيمودم تا از حدود آن بگذشتم به خرابه اى رسيدم ناله اى به سمع من رسيد بر اثر آن ناله رفتم .
جوان را ديدم بر خاك مذلت خفته ناتوانى بر وى مستولى ⁽⁵⁰³⁾ شده ، چهره ارغوانى زعفرانى گشته قد صنوبرى ، خيزرانى شده ؛ ديده نرگسينش از آب حسرت پر شده لبان لطيفش از باد سرد خشك گشته و غريب و بى مونس و بى يار در آن گوشه خرابه منتظر حكم الهى و مترصد⁽⁵⁰⁴⁾ قضاى سماوى ⁽⁵⁰⁵⁾ گشته .
بر وى سلام كردم جواب سلام داد و تيز در من نگاه كرد خوشدل شدم كه هنوز قفس قالبش از مرغ جان خالى نشده است مگر وصيتى كند تا بجاى آرم و آرزويى خواهند كه بدان قيام نمايم .
گفتم : اى جوان ! هيچ آرزو دارى ؟ گفت : رضاى او گفت : از دنيا مى گويم گفت : من دل از آرزوى دنيا بر داشته ام گفتم ، هيچ وصيت دارى ؟ گفت : آرى مهره اى بر بازوى من بسته نامى بر وى نوشته آن مهره از بازوى من بگشاى و بعد از وفات من به والى ماوراءالنهر به نوح بن منصور برسان و بگو كه خدايت از خداوند اين مزد دهاد⁽⁵⁰⁶⁾. ديگر وصيت من آن است كه در پس اين خرابه گودى است كه هر شب مهتر و حوش ⁽⁵⁰⁷⁾ آنجا طلب قوت ⁽⁵⁰⁸⁾ مى كند، چون روح از تنم مفارقت كند، پايم بگير و نگونسار در آن گود انداز كه مى ترسم كه خاكم قبول نكند تا به زخم دندان دد ⁽⁵⁰⁹⁾ و دام متلاشى شوم و از خجلت خاك ايمن شوم . چون وصيتش تمام شد، آفتاب عمرش به مغرب فنا فرو شد و جان عزيز به حضرت حق جل و علا تسليم كرد، به حكم وصيت مهره از بازوى وى باز كردم . ياقوتى بود نام نوح بن منصور بر وى نوشته .
پس وى را برگرفتم و به كنار گود بردم تا وصيت ديگرش بجاى آورم . آوازى آمد كه : دعه اما علمت ان اولياء الله لا يهانون ⁽⁵¹⁰⁾. دست از وى بردار.

سجده مرگ

بِسْمِ اللّهِ الْرَّحْمنِ الْرَّحيمْ شيخ ابوالحسن ثورى روزى با ياران خود به صحرا رفته بود. از دور جوان ماه ديدارى پديد آمد، سر و پاى برهنه ، كهنه پوشيده ، شراب محنت نوشيده ، سلام كرد و گفت : اى شيخ ! مرا آبى پاك مى بايد و جايى پاك تا غسلى بيارم و رازى بگويم و جان تسليم كنم كه آرزو از حد در گذشت . ابوالحسن گفت : بر سر آن بالا آب پاكى است و جاى پاك . وى برفت . چون ساعتى بگذشت ، برفتم تا بنگرم كه حالش چيست ؟ غسل آورده بود و نماز گزارده و سر به سجده نهاده و جان به حق تسليم كرده . كار وى بساختم چون وى را دفن كردم ، رويش بر خاك نهادم و گفتم : خداوندا! بى كس و غريب است ، بر وى رحمت كن .
جوان گفت : تو خوارم مى كنى ، وى عزيزم مى دارد. گفتم : اى جوان ! بعد از مرگ سخن مى گويى ؟! ان احباؤ ه لا يموتون بل ينتقلون من دار الى دار.
دوستان وى نمى ميرند وليكن از سرايى به سرايى نقل كنند و در رياض ⁽⁵¹¹⁾ انس و خلوت خانه لحد راز گويند. بيت :

بى عشق مباش تا نباشى مرده

در عشق بمير تا بمانى زنده

خيمه كوى محبت

بِسْمِ اللّهِ الْرَّحْمنِ الْرَّحيمْ آورده اند كه شيخ شبلى ⁽⁵¹²⁾ اول امير دماوند بود. خليفه ، وى را، و امير رى را خلعت ⁽⁵¹³⁾ پوشانيد. روزى امير رى را عطسه آمد. آب دهن را به جامه خلعت پاك كرد. به خليفه رسانيدند كه وى خلعت تو استخفاف كرد.⁽⁵¹⁴⁾
بفرمود تا خلعت را از تنش به دركشيدند و وى را از اميرى رى معزول كردند. خبر به شبلى رسيد.
گفت : كسى كه با خلعت مخلوقى استخفاف مى كند، مستحق عزل مى شود.
بنگر كه چگونه بود حال كسى كه خلعت پادشاه عالم را دستمال حديث شيطان كرده باشد.
در حال خلعت بيرون كرد و به پيش خليفه فرستاد و هر چه داشت همه صرف كرد و روى از دنيا و عقبى بگردانيد و به طلب مولى برخاست و بر سر كوى محبت خميه بزد و روز تا شب و شب تا روز مى گريست و نعره مى زد و مى گفت : الله ، الله ، الله .

پارساى بلند نظر

بِسْمِ اللّهِ الْرَّحْمنِ الْرَّحيمْ آورده اند كه روزى نادانى محاسن ابراهيم ادهم ⁽⁵¹⁵⁾ بگرفت و وى را برنجانيد و استخفاف ⁽⁵¹⁶⁾ عظيم كرد با وى . ابراهيم تبسم كنان روى به قبله آورد و دعا كرد. جوانمردى گفت : گوش فرا داشتم كه چه مى گويد؟ گفت : خداوندا! اين اگر امتحان است كه بر سر من مى زنند، اگر هفت طبق آسمان را چون سنگ آسيا بر سر من گردانند، هاى هوى كنان به حضرت تو مى آيم و مى گويم : بيت ،

در بيع توام به هر بهايى كه كنى

در حكم توام به هر قضايى كه كنى

فردا به گفت زبانيه به دوزخ نروم تا بى واسطه از تو نشنوم كه راه دوزخ گير و در قعر دوزخ قرار گير.
اگر من به لذات نامت ، هزار بهشت نسازم من پسر ادهم نباشم . بيت :

با ياد تو در سفر، نعيم انگارم

بى ياد تو خلد را جحيم انگارم

سوار بى قرار

بِسْمِ اللّهِ الْرَّحْمنِ الْرَّحيمْ بزرگى گويد: در باديه اى مى رفتم . جوانى را ديدم پشمينه ⁽⁵¹⁷⁾ پوشيده و كلاهى بر سر نهاده و با روى زرد و دل پر درد و چشم پر آب و جانى از آتش عشق كباب ، در زير لب چيزى مى گفت و نوحه مى كرد. گفت : گوش بر لب او داشتم ، اين معنى مى گفت ، بيت :

جويان ترا هميشه با غم بينم

خواهان ترا ديده پر مى بينم

آسوده و رسته از غمت كم بينم

در كشتن دوستانت محكم بينم

گفتم : اى جوان ! از كجا (مى آيى )؟ گفت : از رحم مادر. گفتم : كجا مى روى ؟ گفت : به شكم زمين . گفتم : سوارى يا پياده ؟ گفت : سوار بر پنج مركب نشسته و پنج جنيبت ⁽⁵¹⁸⁾ در دست گرفته :
اول ، بر مركب بلا نشسته ام و جنيبت رضا در دست گرفته ام ؛
دويم ، بر مركب بلا نشسته ام و جنيبت صبر در دست گرفته ام ؛ چچ ، بر مركب نعمت نشسته ام و جنيبت شكر در دست گرفته ام ؛
چهارم ، بر مركب خوف نشسته ام و جنيبت ترك گناه به دست گرفته ام ؛
پنجم ، بر مركب رجا نشسته ام و جنيبت عبادت و دعا به دست گرفته ام .

نيكى زشتى

بِسْمِ اللّهِ الْرَّحْمنِ الْرَّحيمْ آورده اند كه مردى بس زشت ، ديدار كريه ⁽⁵¹⁹⁾ داشت . روزى در آينه نگاه كرد. به تعجب با خود گفت كه حق را چه حكمت بود در آفريدن ديدار زشت من ؟ از ميان آينه آواز آمد كه : حكمتى فى خلقك محبتى فى قلبك . حكمت من در خلقت تو، محبت من است كه در سر تو سرشته است تا ديده غبرى بر او نيفتد.

حجره شهود

بِسْمِ اللّهِ الْرَّحْمنِ الْرَّحيمْ آورده اند كه جمعى كفار قصد زكرياى پيغمبر عليه السلام كردند. زكريا عليه السلام روى آن نديد كه با ايشان مقاومت نمايد: الفرار مما لا يطاق من سنن المرسلين ⁽⁵²⁰⁾، را كار بست ، (پشت بديشان كرد) به درختى رسيد. اشارت به وى كرد. درخت شكافته شد. زكريا عليه السلام در ميان درخت رفت . چنين گويند كه ابليس لعين گوشه رداى زكريا عليه السلام بگرفت و بيرون درخت نگاه داشت . درخت درهم پيوست . آن ملاعين ⁽⁵²¹⁾ بدانجا رسيدند. ابليس لعين ايشان را دلالت كرد و بفرمود تا اره بياوردند و بر سر درخت نهادند و باز مى بريدند و هر لحظه از سرادقات ⁽⁵²²⁾ غيب ندا به گوش زكريا عليه السلام مى رسيد كه : هان ؛ بنگر تا ننالى و آهى كه اگر بنالى و آهى كنى نامت از جريده ⁽⁵²³⁾ صابران محو كنيم و دشمنانت از سراى وجود برون كنند و ما در حجه شهودت ⁽⁵²⁴⁾ نگذاريم . پس چون اره به فرق زكريا عليه السلام رسيد، گفت : شكر تو را كه خون من بر سر كوى تهمت تو مى ريزند. صبر كرد و آهى نكرد تا به دو نيمش باز مى بريدند و در آن وقت كه به دو نيمش باز مى بريدند، اگر از وى سؤال كردند كه چه خواهى ؟ از اجزا و ذرات او نعرات ⁽⁵²⁵⁾ عشق برآمدى كه آن مى خواهم كه تا قيامت اين بريدن از سر مى گرفتند.

ديه الهى

بِسْمِ اللّهِ الْرَّحْمنِ الْرَّحيمْ عزيز مصر، يوسف را بخريد و خواص و اهلش را به خدمت وى مشغول گردانيد. اهلش را گفت : اكرمى مثواه ⁽⁵²⁶⁾ ؛ حق تعالى تو را بخريد و ملايكه ملكوت را فرمود تا بعضى حافظان تو باشند كه : و ان عليكم لحافظين ⁽⁵²⁷⁾؛ و بعضى دبيران تو باشند: و كراما كاتبين ⁽⁵²⁸⁾؛ بعضى وكيل داران و عذر خواهان تو باشند: