ÚA PÆÔç ½ßh Þ ækp× ¢ØÇz ok éaF éÆ íÛq æoDF ok ÖÔwÎC éìϵíϵ qC @ 1
,lÜÜÆ ÈØÆ ÞC éF lÜÛCßOÛ ÚDÛq éÆ íNoߤok)) : kß×p¾ Mp@©@d ,kÞoí@× Úq
Co[ækp× ÝìÜV] ÚA Þ lÜÆ ÐhCk [Úq Ùdo ok] Co ¢Ovk êkp× éÆ koClÛ ÍDÇzC
⁽³⁸⁸⁾.((lÜÆUoDh Þ éÇN éÇN
lÛkpÆ ÍCåv ,koCk í¨Cp×C ¢ÛlF éÆ íÛq æoDF ok ÖÔwÎC éìϵ pÂDF ÖD@×C qC @ 2
,kßz oßGW× éÆ íNoߤ ok)) : kß×p¾?lÜÆ éWÎD·× Co ÞC kp× PvC rëDV D@ëA é@Æ
⁽³⁸⁹⁾.((koClÛ íÎDÇzC
ÖkpÆ ÍCåv íÛDØÏw× Úq æoDFok lëßÊí× êÞCo PvC æl×A pË@ëk P@ëCÞo ok Þ
PdCpV Dë Þ PvC íËOwÇz Dë kok ÝëC Þæl×A lëlJ ¢ÛlF ok êkok Þ ÔF Èë éÆ
,lÜÆæDËÛ DWÛA éF PwìÛ rëDV kp× ÈzrJ êCpF éÆ æl×A lëlJ íëDV ok Þ lzDFí×
êCpF PvC rëDV DëA ,lÜÆ éWÎD·× lÛCßNí× Úq ÈzrJ qC pOèF kp× Èzr@JÚß@ZÞ
oCp®¨C æDÊpç)) : lÛkß×p¾ Mp©d?ªëp× Úq ÝëC éF lÜÆ æDËÛ éÆ kp× ÈzrJ
lçCßiF Úq éÆ íNoß@¤ ok Co Úq l@ÛCß@Ní@× kp@× ,kß@z Cl@ì@J oD@Æ Ý@ëC é@F
⁽³⁹⁰⁾.((lÜÆéWÎD·×
(éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ) pGØ»ìJ éF ((ÍkpØz)) DÛDØç éÆ kßzí× é@O@¿@Ê Þ @ 3
Ý× krÛ ÚCßV ÚDÛq Þ PvC rëDVÝ× êCpF éaÛA ok ÙÜÆí× PFDG¬ Ý× : P@¿@Ê
éF PGwÛ pÊC)) : lÛkß×p¾ Mp©d ?PwìZ Ý× ÀìÏÇN ,lÜëAí× PFDG¬ êCp@F
Dç§p× Þ êpìËF Úßh éWÎD·×l¥Â éF ÚDÛA qC íÛCßNí× ,êkpÆ ClìJ oCp®¨CÚDÛA
⁽³⁹¹⁾.((íÜÆ éWÎD·× Co
ÚA Þ lëA lëlJ í¨p× ,íÛq ÚlF ok pÊC)) : PvC éO¿Ê pñCpv ok xëokC Ý@FC Þ
Þ .((PvC rëDV ,lÜÆ CÞCl× kp× ÚDÇzrJéÏìvÞ éF éÇÜëC éF lÜÆ ClìJ oCp®@¨C Úq
lÜÆ MpVC HϬ (kp× ÈzrJ) PvC rëDV)) :PvC éO¿Ê íèO@Ü@× ok é@×Ô@µ
⁽³⁹²⁾.((... DçrìÜÆ Þ éëoDV ÚkpÆ éWÎD·× Þ ÚkpÆ éÜOhêCpF
ælz DÜSOvC êkoCß× ok Öpe×DÛ éF ÚkpÆ æDËÛ PvC éO¿Ê íÃRßÎC ÷Þpµ ok íÎÞ
Þ ÁÞpµ Þ DèÊo ªGÛ ÝOhDÜzÞ Öpe×DÛ êCÞCl@× l@zD@Fí@× koCß@× ÚA qC é@Æ
pÊC koCß× ÝëC ÐS× Þ ÚkpÆ P×DWd Þ Úkq Éo Þ ÚlF PdCpV Þ íËO@w@Ç@z
éÆ í×DËÜç ,Co ªëp× lÜÆ xØÎ Þ x× PvC rëDV éÇÏF ,lzDGÛ oDØìFxÜWØ@ç
⁽³⁹³⁾.lzDGÛ ykßh xÜV qC íÇzrJ
éWÎD·× Dë ÚkpÆ xØÎ éÛ ÚkpÆ æDËÛ éF lzDF «ßÜ× éWÎD·× p@ÊC : ækß@×p@¾ Þ
éF lÜÆ D¿OÆC PvC HVCÞ ,ÚkpÆæDËÛ éÛ ÚkpÆ xØÎ pF lzDF éOzCk í@Ë@O@w@F
⁽³⁹⁴⁾.PwìÛ rëDV ÚA pìº ok Þ MoÞp¨ oClÃ×
Þ ÖCpd æDËÛ PvC ælz DÜSOvC éWÎD·× ÖDÃ× ok)) : ækß×p¾ íÜìØh ÖD×C Mp©d
,lzDGÛ ÝÇØ× xÜWØç DF ÚA éWÎD·×æDÊpç éìGÜVC Þ íGÜVC ok ÚkpÆ x@Ø@Î
æpìº Þ (XÜvoD¡¾ lÜÛD×) éVok ÐS× êCéÏìvÞ DF pÊC ªGÛ ÝO@hD@Ü@z Ð@S@×
ÖDÃ× Þ koCß× ÝëC ÐS× Þ êlÜF éOwÇz Þ P×DWd Þ Éo Úkq Þ ,lzDGÛÝ@Ç@Ø@×
éF íËOwF ÞC ÚkCk MDWÛ PvCælz Ápº í¥iz pÊC éÆ oß®ÛDØ@ç ,MoÞp@¨
éWÎD·×Dë lÜÆ D©OÂC MoÞp¨ pÊC Þ PvC rëDV ,lzDF ÚkpÆ xØÎ Þ ÚkpÆ æDË@Û
kßzí× D¿OÆC ,xÇ·ÎDF Dë ÚkpÆ xØÎ pF éÛ Þ lzDF éOzCk íËOwF ÚkpÆæDËÛ éF
qC êl·N Þ PvC rëDV ÚA oClÃ× éF¯Ã¾ ,MoÞp¨ Moߤ ok Þ MoÞp¨ oClÃ×p@F
⁽³⁹⁵⁾.PwìÛ rëDV ÚA
éÆ lÜçkíØÛ PìØçC ÓßØ·× éÆ ÚDØÏw× pì@º Moß@µ é@F Úkp@Æ æD@Ë@Û D@×C Þ
@ lÛßzí× p¨Dd ÌÜÎ ÞoCßÏz ÚÞlF Dè×DØd ok Þ lÜ@ÛD@zß@K@F Co ÚD@¡@Noß@µ
ÚkpÆ æDËÛ ÝëC ok @ PvC ÝÃìO× ol éÇÜëC Dë kßzí× ælìØè¾ ÓDØVC éÇÛDÜaØç
fëp¥N HÏ®× ÝëC éF pGO·× PëCÞo éÆ oß®ÛDØç koClÛ kß@VÞí@µp@z ÍD@Ç@zC
⁽³⁹⁶⁾.koCk
íSÜh éF ÚkpÆ æDËÛ 
pÊC .lÜÜÆ êoÞk D¬DìOdC ((íSÜh)) éF ÚkpÆ æDËÛ qC Úq Þ kp× PvC éOwëD@z
éF ÚkpÆ æDËÛ Þ .lzDFí×æCo DèÜN kßz éWÎD·× éÜìëA éÏìvÞ é@F P@vC Ý@Ç@Ø@×
ælw¿× DO@ lzDGÛkßVß× ÞCkßh ÐS× íÇzrJ éÆ í@Noß@¤ ok í@S@Ü@h Moß@µ
:kßzí× ækD¿OvC ÝìÜZPëCÞoqC lzDFpOØÆ
Mp©d ¢ëD×p¾ koß× ok kpÆ ÍCåv ÖÔwÎC éìϵ êkDç ÖD×C qC ÙSÆC ÝF íìe@ë
xJ : P¿Ê .((kßzí× êoDØìF oDZkíSÜh)) : lÛCækß×p¾ éÆ ÖÔwÎC éìϵ íϵ
Þ lzDF Úq íSÜh lëDz éÆ íÎDd ok lÜÆ æDËÛ ÞC éF íwÆ éZ lz oDØì@F í@O@ÂÞ
rëDV ÝëC Þ lÜÜÆ æDËÛ ÞC éF ÚDÛq Þ lzDF kp× éÇÜëC Dë Þ lÜÜÆ æDË@Û ÞCé@F D@çkp@×
. PwìÛ
Moߤ ÝëC ok ,PvC Pvok ÖÔwÎC éìϵíϵ ¢ëD×p¾)) : lÛkCk ECßV Mp©d
ÚDÛA P¡J éÜçpF íSÜh Þ lÛpìÊí× Pvkok êCéÜìëA ÖClÆ pç ÍkDµ íÛD×kp@×
éÜëA ok ælz ælëk Moߤ pFCpF Þ lÛp@Ë@Ûí@× é@Ü@ì@ëA é@F ÚD@ÛA ,l@O@w@ëCí@×
⁽³⁹⁷⁾.((lÜçkí×p²Û
í¾DÇz lGÎDÆ 
Dë Þ ÚCßiOvC ÝOwÇz Dë ÚlëpFpv éF éÆ Co ÚDØÏ@w@× ækp@× p@F Ù@O@v ÖÔ@vC
ÚA êCpF ((yoC Þ éëk)) Þ lÛCkíØÛCÞo lzDF DçÚlëpF öDeÛC pËëk Þ ÙÇz ÝO¾DÇz
éÇÏF PvÞC ælÛq ÖCpOdC ÐS× ÚDØÏw× ækp× ÖCpOdC éÆ CpZ .PvC ækpÆ Ýìì@·@N
⁽³⁹⁸⁾.PvC æl×A MDëCÞo qC í©·F ok éaÛDÜZ lzDFí×pNÓDF
êoCnË×DÛ í¾DÇz lGÎDÆ ÖDÛ éF qÞp×C éaÛA ÚkCk ÖDWÛC PwìÛ rëDV éÇÜëC íÜ@·@ë
MoÞp¨ éÆ íÛD×q pË× ,lzDF êpËëkPϵ éF Dë Þ ÙÏ·N p¬Dh éF é@Z ,kß@zí@×
. koClÛ íÎDÇzC MoÞp¨ ol éF Moߤ ÝëC ok éÆ lÜÆ D©OÂC
lGÎDÆ éÇÜëC éF lzDF éOzCk p²Û MDëCÞo PvC ÝÇØ× : kßz éO¿Ê koCk ÚD@Ç@×C
Èë p¬DiF pÊC Þ koCk ÍDÇzC,lzDF íÜØzk pRC pF pÊC ß©µ ¸®Â Dë í@¾D@Ç@z
p¬DiF éÆ PvC í×ÔÆ ÝëC íÎÞ .kßzíØÛ Ð×Dz Co lzDF ÙÏ·N ÐS× íëÔõ Pϵ
.PwìÛ ÝÇØ× ¢ÎßGÂéÎDw× Þk
:éÇÜëC ÍÞC
D®h êÞo qC Co íOì× éÆ íwÆ pF Co æoD¿Æ ækpÆ PFDR MDëCÞo qC í©·F ok DÛDØç
(ÝÆ PÂk xJ) ⁽³⁹⁹⁾. PwìÛ Moߤ ÝëCok íÛCÞlµ éÆ íÎDd ok lÜÆ cÞpW×
:éÇÜëC ÖÞk
ælÛq ÚDwÛC í¾DÇz lGÎDÆ ÚkßF ÖCpd ÐS× ækp× í¾DÇz lGÎDÆ ÚkßF ÖCpd Pϵ
ækCk Ð쥿N ÙìÏ·N Moߤ pìº ÞÙìÏ·N Moߤ ÝìF ,Ðì@Ï@e@N Ý@ëC ok Þ .P@vC
ÚkßF ælÛq ÚD×q ok ÙìÏ·N p¬Dh éF í¾DÇz lGÎDÆ éÆ êoß®ÛDØç x@J .æl@¡@Û
Ðص ÝëC rìÛ kÞoí× DìÛk qC ÚDwÛC éÆ íÛD×q ok oß®ÜìØç ,PwìÛrëDV ÚD@w@ÛC
.PwìÛ rëDV
qC ækpÆ íèÛ éÆ íSëkDdC éF í¾DÇzlGÎDÆ P×pd êCpF ÙìÜÆ ÍÓlOvC éÇÜëC D@×C
qC íèÛ éÆ PvC p¬Dh ÝëC éF p×CÝëC Þ PwìÛ fìe¤ ÝëC ,ÚDwÛC ÚkpÆ é@Ï@S@×
í¿¡N Þ lzDF í¿¡N ,éÏS× qC §pº éÆ lzDF PèV ÝëC qC PvCÝÇØ× ÚkpÆ éÏS×
Þ EßÏ®× íëÔõ §pºÚA éF éÆ í¾DÇzlGÎDÆ ½Ôh éF ,PwìÛ íëÔ@Ã@µ p@×C
.ÚA lÜÛD× Þ ÙÏ·N ÐS× kpìÊí× ÄÏ·N PGºo koß×
êClèz éF PGwÛ Co oDÆ ÝëC ÝØzk éÆ kßzí× TµDF éÏS× rëßWN éÇÜëC æÞÔµ éF
ÝëC Þ kßzí× Clèz P×pd ÈOç HGvMoߤ ÝëC ok Þ lçk ÖDWÛC ÚDØ@Ï@w@×
éF íÎßÃ·× ælëD¾ éÆ íÎDd ok lÛCækpÆ §Cp@µC ÚA qC D@µp@z é@Æ P@vC êp@×C
. ÙìO¿Ê ÔG éÆ êoß®ÛDØç ,PwìÛ HNpO× lzDF ÚA êCpF íµCk Dë HGvéaÛA
ÖpOe× ¢ÛkßF ælÛq lÜÛD× Co ÚDØÏw× ækp× éÆ íNDëCÞo qC íhpF éF PvC HvDÜ×
⁽⁴⁰⁰⁾.ÙìÜÆ æoDzC ,koDØzí×
Þ .koCk DèÜëC ÐS× Þ ((Pì×kp×)) Þ ((Pì×)) pìG·N pËëk MDëCÞo PvC pÆm ÐFD Þ
pF ÐØd Co ÄÏ®× DWÜëC ok xJ .ÚDØÏw×Dë lzDF Ý×å× Pì× kp× éÆ lëßÊíØÛ
pëDv koCk ½Cp¥ÛC éÆ ÙìÜÆ DµkC PvC ÝÇØ× éÇÛDÜaØç ,Ù@ì@Ü@Æí@× l@ì@Ã@×
Þ ækßF ÔOFC Ðe× ÚDØÏw× Pì× Cpëq ,ÚDÛDØÏw× qC Pì@× £ß@¥@h é@FMD@ëCÞo
.lÜÜÆ ÍCåv ÚA qC DN lÛCækpÆ l¥Â éÆ PvC ÝìØç
í×m éZ pÊC kßzíØÛ PwìÛ ÚDØÏw× éÆ íwÆ ÙwV Ð×Dz xJ : ÝëC p@FD@Ü@F
ok PdCpV éëk Dë PvC HVCÞ í×mp¾DÆ ok éëk éÇÜëC qC ælz koCÞ éaÛA Þ lzD@F
ækCk oCp éÆ PvC Äd Èë ÝëC éÆ PvC ÝëC êCpF ,lzDFí× H@VCÞ ÞC êD@©@µC
é·×DV ok Co ÞC Þ lÜÆ ³¿d Co yCíÊlÛq éÆ PèV ÝëC qC ,í×m p¾DÆ êCpFælz
ok Co éëk éÆ HÏ®× ÝëC éF koCk æoDzCéµDØv éÃRß× PëCÞo éÇÛDÜaØç .lÜÇÛ Dço
⁽⁴⁰¹⁾.lÜÆí× PFDR í×m p¾DÆ ÐOÂ
,koClÛ kßVÞ pËëk oD¿Æ Þ í×m p¾DÆ ÚlF ÝìF íÂp¾ ,í×m p¾DÆ Ép× qC l·F D@×C
Èë ÞC êCpF éÆ íwÆ pç Ð×Dz DN ÙìÜÆÈwØN ÐìÏ·N Pì×ßص éF éÇ@Ü@ëC p@Ë@×
éF éVßN éÆ íÎDd ok í×m p¾DÆ íOd ,kß¡F ,PvC MD@ì@d ÍD@d ok í@O@×p@d
Þ .pOØÆ éÛ Þ pO¡ìF éÛ PvC Äd HÏ®× ÝëC éÆ ÝëC qC .koClÛ ÙëkpÆ pÆmé@a@ÛA
Co í×m Pì× éëk ÚA ok éÆ lµCßÂHdD¤ êCpF ælz ærìËÛC HÏ®× ÝìØç lëD@z
Þ pè±C ÙëkpÆ pÆm D× éaÛA íÎÞ ⁽⁴⁰²⁾.lÜÆ oDGOµC ,í×m kCqA p¾D@Æ é@ëk 110
.PvCEpÂC
xJ (íFpd p¾DÆ) koCk ÌÜV ÝìØÏw× Þ ÖÔvC DF éÆ êp¾D@Æ é@F P@G@w@Û D@×C
íO×pd Ùç ¢Êp× qC l·F éWìOÛok ,PwìÛ ¢NDìd ÍDd ok ÞC êCpF íO@×p@d
Þ §pº pç p¬Dh éF koClÛ kßVÞ íFpd p¾DÆ ÚlF fëp¡N qC í·ÛD@× x@J koCl@Û
. PwìÛ koß× ÝëC ok Ùç íçDÜÊ Þ koClÛ kßVÞ Ùç éëk Þ ,lzDFéÆ í¾lç
oDØìF MkDìµ : ÙWÜJ Ð¥¾ 
MkDìµ êD©¾ 
Þ ªëp× êCpF éÆ êoDRA Þ PvC HNpO× ªëp× MkDìµ pF éÆ íFCßR êoÞAkDë éF D×
.ÙëoClÛêqDìÛ koCk ÍDGÛk éF ¢ÛDçCpØç
Þ PzCnÊ lçCßh êDWF íOGS× MCp@RC æl@Ü@ëA ok oD@RA Ý@ëC ,P@vC f@¨CÞp@J
.lì¡iFlçCßh ÖDÇeOvC Co DçlÛßìJ Þ PìØìؤ
ÚDGëpÊ éF Pvk ÚA DF ¢ÛDçCpØç Þ ªëp× éÆ íOì·ÂCÞ ok oDRA ÝëC qC í@©@·@F
ælçD¡× koCk æCpØç éF Pì·ÂCÞ ÚAéÆ êCí¿Ü× Þ PGS× êDçEDNqDF Þ lÜO@w@ç
.kßzí×
Þ HvDÜO× MkDìµ ßV MÓD·¿ÛC Þ Ð·¾ Þ DçkoßhpF lëDF êlV oß®F ÝëC p@FD@Ü@F
.lzDF DèÛA DF ÌÜçDØç
ælÜÛCßh éF Co êpËÛ½os Þ é¡ëlÛC P¤p¾ Þ ækpÆ æDNßÆ Co Ýiv D× uDvC ÝëC pF
MDÂÔ× Þ oDØìF éÆ íëDèìÊtëÞ ækÞle×éF Pµpv DF D×C .Ùì@Ü@Æí@× oCn@ÊCÞ
ÝìF¯FCÞo Ùì²ÜN ok éÆ lëk ÙìçCßh Þ ælz koCÞ lÜzDF éOzCk lëDF ÚDÊlÜÜ@Æ
MDì¤ß¥h MDëCÞo éÆ CpZ ,PvC ælz PÂk æqClÛC éZ ÚDÊlÜÜÆMkDìµÞ oDØìF
ªëp× éÆ íwÆ pç ælz éO¿Ê Þ PvC ælz§p·O× ´ß¨ß× ÝëC ok Co í¿ÏOi×
pO¡ìJ Þ lÜÆí× ÞC Hì¥Û íO¡è@F êD@çæß@ì@× qC l@ÛÞCl@h l@çl@F ÖD@·@¬ Co
PwìÛ DèÛA æoDFÞk ÚkpÆ cp®× P¤p¾ éÇ@ oDØìF ÚkpÆ PdCoDÛ qC éÆPznÊ
æDÊA ÚA pF Co DØz DWÜëC ok ÙìçCßhí×D× éÆ êrìZ D×C .PvC æl×A ÐØ·F í@è@Û
:ÙëoÞDìF pëq «DÃÛ Ýب ok Co ÚDØÜiv ÙìÛCßNí× éÆ PvC ÝëC ÙìÜÆ
lÜÆ æDÊAkßh êoDØìF ¸¨Þ qC Co ¢ÛDOvÞk ,ªëp× 
Mp©d éÆ ælz PëCÞo ÖÔwÎC éìϵ ÁkD¤ ÖD×C qC ,pGO·× MDëCÞo qC í©@·@F ok
æDÊA yCêoDØìF éF Co ¢ÛDOvÞk éÇÜëCªëp× êCpF PvC éOwëDz)) :lÛkß@×p@¾
koß× ok Ùç ÚDÛA Þ ÚDÛA koß× ok ªëp× Þ lÜëDìF ¢@NkD@ì@µ é@F ÚD@ÛA Þ l@Ü@Æ
.((lÛßzí× ækCk pVC ,ªëp×MkDìµ
MkDìµ koß× ok lÛpìÊí× pVC ÚDÛA êoA : lz éO¿@Ê ÖD@×C é@F P@¿@Ê êÞCo
?kßzí× ækCk pVC éÛßËZ ªëp×kßh D×C ,lÛCéO¾o ªëp× krÛ éÇÜëC éF ªëp×
ok Co ªëp× xJ ,ÚDÛA êCpF íNDÜwd ÚkoÞA Pvk éF DF)) : lÛkß×p@¾ Mp@©@d
ÞC êCpF éÜwd æk ÝëCpFDÜF .kßzí× oß²Üתëp× êCpF Þ lçkí× pVC ÚDÛA koß×
Þ kßFDÛ æD@Ü@Ê æk ª@ëp@× qC Þ kÞoí@× ÓD@F é@Vok æk Þ kß@zí@× é@O@zß@Û
⁽⁴⁰³⁾.kßzí×ße×
MkDìµ êCpF oDØìF æqDVC 
êDçDµk Þ lÜëDØÛ MkDìµ ÞC qC Ökp×DN l@çk æqD@VC oD@Ø@ì@F P@vC é@O@w@ëD@z
qC oß²Ü× Þ koCk ælz PFDVCíëDµk xÆ pç éÆ CpZ lÜÜÆ oDSÛ Co ÚDzéÛD¥@ÎD@h
⁽⁴⁰⁴⁾.lÜOwç Dçé·ìz ,æl×A MDëCÞo qC í©·F ok éaÛA pFDÜF ((uDÛ))
,kpìÊí× éØ¡Zpv íOvÞk Þ PëD¨o qC éÛD¥ÎDh êDçDµk ÙìÜÆ æoDzC lëD@F Þ
.lÜzDF oCkoßhpF íOvok Þ D¿¤ ,íëßÇìÛqC MD¬DGNoC Þ DçlÛßìJ lëDF ÝëC p@FD@Ü@F
ÚDÛAíÛCßNDÛ Åok qDvéÜì×q ÞC MÔÇ¡× Åok Þ oDØìF DF ÚCpËëk lÛßìJ éaÛDÜ@Z
éÆ lÜFDëí×ok Þ kßzí× ÚDÛA MpGµ éëD× éWìOÛ okPvC l@ÛÞCl@h Ð@FD@Ã@× ok
éÆ koClÛkßVÞ íÜìØ©N Þ ælz ÐÇ¡× ÝìØç oDZk Ùç ÚD¡@ëC P@vC Ý@Ç@Ø@×
qDvéÜì×q Þ koCnÊí× íÂDF ½pËz êpRC uDvC ÝëC pF .lÛßzíØÛ oDØìF ÚCpËëk
.kkpÊí×éÛD¥ÎDh Þ Äìص í«DGNoC
PvC HeOw× ªëp× MkDìµ 
p²Û qC Þ PvClh EßÏ®× Þ EßGe× ªëp× MkDìµ éÇÜëC ok P@w@ì@Û í@Ç@z
lÜÆ MkDìµ Co í©ëp× xÆ pç éÆælz koCÞ PëCÞo ok Þ PvC HeOw× íµp@z
éÇÜëC DN lÜëDØÛí× oD¿»OvC ÞC êCpF Þ lÜÜÆí× P·ëD¡× Co ÞC éOzp¾ oCrç kDO¿@ç
⁽⁴⁰⁵⁾.kkpÊpF ¢ÎrÜ×éF
oDGhC ÚA éØç ÚkpÆ ívopF êCpF íëDV Þ PvC oDìwF ´ß¨ß× ÝëC ok oD@G@hC Þ
ÚDØÊ éÆ íëDèFDOÆ éF lÜÆ é·VCp×lëDF lçCßhí× éÆ xÆ pç x@J ,P@w@ì@Û
oCßÛÓCoDeF Þ 2U ,ÐñDvÞ ÐS× ,íSëld êDèFDOÆ qC lzDF ÚA ok oDGhC ÚA kÞoí@×
. æpìºÞ
oDØìF MkDìµ Þ Äëp¬ í« 
Mp©d éF (éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ) pG×DìJ Íß éÆ kßz éO¿Ê PvC ÝÇØ× DwF éZ
,((DØÛ MkDìµ ªëp× qC Þ ÝÆ pìvÐì× Èë)) :lÛkß×p¾ éÆ ÖÔwÎC éìÏ@µ í@Ï@µ
éF íÎÞ . PwìÛ EßÏ®× ,Ðì× Èë qC pO¡ìF ªëp× MkDìµ éÆ kßzí× ækD¿O@vC
Þ ÙìOwìÛ ækD¿OvC ÝëC DF ľCß× D× Þ kßzíØÛ ækD¿OvC o߬ ÝëC TëldqC D× p²Û
qC éëDÜÆ xJ .PvCÝO¾o ækDìJ ,Ðì× Èë éF p@ì@v qC kCp@× l@voí@× p@²@Û é@F
pìv Co æCo Ðì× Èë ÚDwÛC éZ pÊC ,PvC æCo ÝëC ok íOiv ÐØeN PìFßÏ@®@×
ok Þ . lzDF HeOw× MkDìµ éÆ PwìÛ íÜì·× P¾Dw×Þ ld ÖD@Ã@× ok Þ l@Ü@Æ
,lzDFí× kßVß×rìÛ ªëp× MkDìµ êCpF ÐëDvÞ Þ PvC kDëq P¾Dw× éÆ í@ëD@V
Þ EßÏ®× ÈzíF ÔS× lÜÆ pìv ÝìzD× DF Co æCo Ðì× lÜ@Z ÚD@w@ÛC é@Z p@ÊC
æCo ÝëC ok íOiv Þ PÃ¡× pÊC PvC pO¡ìF¢OìFßGe× éÇÏF ,PvC Eß@G@e@×
. kßz kDëq
oDØìF MkDìµ Þ ÚDÛq 
qC MkDìµ éF ÚDÛq Þ PwìÛ EßÏ®× ,ªëp× MkDìµ êCpF ÚDÛq Úlz UoD@h D@×C
rëDV MkDì@µ ÚD@Ûq p@F é@Ææl@z koCÞ í@O@ëCÞo ok .l@ÛCæl@¡@Û p@×C ª@ëp@×
koCk PvÞk ´oDz éÆ lzDF ÝëC éF HÏ®× ÝëC P¡ÊqDF lëDz Þ ⁽⁴⁰⁶⁾.PwìÛ
Þ DèWÛo qC êoDìwF qC é·×DV éÇÜëC p¬DiF ,Co ÚDÛq DF ÚCkp׫ÔOhC ÚkCk ¢çDÆ
PèV ÝëC qC Þkßz ³¿d PvC ÚCkp× Þ ÚDÛq «ÔOhC D¡Ü× éÆ í@ëD@çí@O@i@v
Þ lÜìGÛ Co êkp× éÇÜëC ,Úq êCpF lÜçkí× fìVpN Cpçq Mp©d éÆ ÙìÜìFí@×
Co êpìË¡ìJ ,MD¾CpeÛC qC êpìÊßÏV êCpF ÖÔvC éÆCpZ lÜìGÛ Co ÞC Ùç êkp@×
ok éÇÏF lçCßhíØÛCo kqk Pvk ¸®Â p×C ,Þo ÝëC qC ,lÛCkí× yÞo ÝëpNHvDÜ×
Ùç ¸®Â éF pWÜ× êkqk ÍDìh qC íOd éÆ kqDv ÙçCp¾ êCéÜ@ì@×q koCk p@²@Û
.lÜÆ êpìÊßÏV
éGNp× Èë qÞo év pç ,MkDìµ 
pF koClÛ oCp¤C éÆ : Ýì×ߥ·× éØñC qC ælz koCÞ íNDëCÞo éÆ ÙëkpÆ é@²@dÔ@×
,lçkíØÛ oCp Co MkDìµ ªëp× êCpF qÞopç ok xJ .ªëp× MkDìµ ÚkßF kD@ëq
,kßzÖDWÛC MkDìµ éGNp× Èë qÞo év pç ok éÆ lÜÆí× éì¤ßN ,MDëCÞo ÝëC éÇÏF
év qC pOØÆ MkDìµ)) : lÛkß×p¾ éÆ ælz PëCÞo ÖÔwÎC éìϵ ÁkD¤ ÖD×C qC éÇÏF
ÞpF MkDìµ éF qÞo Èë lz HVCÞ ªëp× qC MkDìµíOÂÞ xJ PwìÛ Pvok qÞo
,lz íÛÓ߬yCí©ëp× ,êoDØìF pÊC xJ (ÚDì× ok qÞo Èë) Þp@Û qÞo È@ë Þ
⁽⁴⁰⁷⁾.((lìÜÆ Dço yCækCßÛDh DF Co ªëp×
qC)) : lÛkß×p¾ éÆ ælz koCÞ (éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ) pG×DìJ qC êpËëk PëCÞo ok Þ
¢ëoDØìF éÇÜëC pË× ,êoDØìF ÖoDèZ qÞo qClìÜÆ MkDìµ ÚDì× ok qÞo Èë ªëp×
⁽⁴⁰⁸⁾.((lzDF Piv
¢NkDìµ ok ,kßz Piv êoDØìF íOÂÞ éÆ PvC ÝëC PëCÞo ÝëC qCkߥÃ@× x@J
éaÛA ÄG¬ .lÛÞpF ¢NkDìµ éF ÚDì× okqÞo Èë ,íOiv Moߤ ok .lÜÜÆ pìhD@N
.PvCæl×A PëCÞo ÝëC Ðëm ok éaÛA lÜÆí× lìëDN ,kßF ælz koCÞ íÎÞC PëCÞo ok
éÆ PvC ÝëC PëCÞo qC kߥÃ×)) éÆ PvC ÝëC ÚDzp²Û íwÏ@W@× é@×Ô@µ í@ÎÞ
DF Co ªëp× lÜÜÆ Dço éÇÜëCPvC oCÞCrv ,lzDF oDØìF í@O@i@w@F kp@¾ æD@Êp@ç
éÆ PvC ÝëC ((CßGºöC)) éF kCp× Þ kßF íÎÞC PëCÞo ok éÆ êoß®ÛDØç yCækCßÛDh
⁽⁴⁰⁹⁾.((lÜÜÆ ÅpN Co ÚA pËëk qÞo Þ lÜÜÇF ªëp× qC MkDìµqÞo Èë
êoDØìF íOiv ÖDËÜç éF ÙìëßÊí× Þ ÙëoDØzí× lì·@FCo é@×Ô@µ Ý@i@v D@×
,lzDFí× éÃìÏv Þ ÁÞm Þ ¸G¬í©OÃ× éÇÛDÜaØç PvC lìÆDN koß× ÞC qC MkDìµ
Moߤ ÝëC ok Þ PvC êpËëk p×C ÝëC xJ ,lz íÛÓ߬ yCêoDØ@ì@F p@ÊC D@×C
êCpF lzDF éOzCk ÚDÇ×C DN ÙëoCnËF DèÜN yCækCßÛDh DF Co ªëp× éÆPvC HvDÜ×
éF D× Þ lÜÜÆ ÐØeN Co DçíOivÞ ækpÆ P×lh ÚD¡©ëp× éF éÆ ªëp× ækCßÛDh
PeN Co yCækCßÛDh ªëp× éÆ êoß®ÛDØç .ÙìÜÇÛ é¾D¨C ÚDÛA Upd Þ í@O@i@v
Èë qÞo év pç MkDìµ .PwìÛ ÚDÛA ÚCßN ok éÆ lçCßiF êrìZ Þ lçkoCp oD¡¾
kßzí× pçD± PëCÞo Ðëm ÈØÆéF íÎÞC PëCÞo qC HÏ®× ÝëC Þ PvC rëDV éGNp×
éÆ PvC ÝëC pOèF PvC lì¿× éÆ êrìZ ÚA Þ .í×Þk PëCÞo éÜëp DF oß®ÜìØç Þ
DF MkDìµ éÆ PvC ÝëC MkDìµ ok fVoC Þ pNpF éÇÏF ,lzDGÛ Ùç pv P¡JMkDì@µ
ækpÇÛ MkDìµ qÞo év éÇÜëC qC l·FlÜÆ MkDìµ ÖoDèZ qÞo ok xJ .lzDF éϤD¾
.PvC
ÝëC PëCÞo qC kCp× éÆ PvC ælìØè¾ o߬ ÝëC íÎÞC PëCÞo qC íwÏW× é×Ôµ íÎÞ
éF Ößv qÞo DN kßzí× oDØìF ¦izéÆ íÎÞC qÞo ok PwìÛ éOw@ëD@z)) : P@vC
PwìÛ ÖqÓ íNkDìµ pËëk éÆ qÞo év qC ÐG lz Eßh pÊC xJ ÙëÞpF ÞC MkDìµ
éÆ koCk ÍDØOdC Þ ÙëÞpÛ qÞo Èë Þ ÙëÞpF MkDìµ éF qÞo Èë l¡Û Eßh p@ÊCÞ
qC l·F Þ kßz MkDìµ Ùç pv P¡J qÞoév ªëp× éÆ lzDF ÝëC MkDìµ ÐÂC DÛDØç
Èë qÞo év pç ok Co ªëp× éÆ PvC ÝëC MkDìµ Ð@ÂC D@ë Þ P@w@ì@Û r@ëD@V ÚA
ÝëC ,PvC pOèF qÞo pç ,ªëp× MkDìµ éÆ kßz ¦i¡× íOÂÞ xJ .lÜìGFéGNp×
ÚkßF pçD± éÇÛDÜZ PwìÛí¿i× Moߤ Þk l·F Þ .kßzí× DÜ@S@O@vC é@ÎD@w@×
⁽⁴¹⁰⁾.((lzDFí× oDÇzA ÍÞC Moߤ
Þ PvC pNpçD± êphA Moߤ @ PznÊ éÆ êoß®ÛDØç @ ÙìÜì@Fí@× D@× í@ÎÞ
ok éÆ PvC íOÎÓk Þ éÜëp p¬DiFéÎDw× ÝëC Þ PvC lì@·@F ÖÞk Þ ÍÞC Moß@¤
éÇÜëC pË× ,kÞpÛ qÞo Èë Þ kÞpF MkDìµ éF qÞo Èë P@¿@Êí@× Þ kß@F P@ëCÞo
qC l·F í·ìG¬ ÍDd ok MkDìµ éÆ PvC ÝëC ¢ëDÜ·× lzD@F P@i@vêoD@Ø@ì@F
pFDÜF .kCk ÖDWÛC ÚCßNí×ÖoDèZ qÞo ok MkDìµ xJ ,lzDFí× qÞo év ÝOzn@Ê
qÞo Èë Þ kpÆ MkDìµ qÞo Èë lëDF xJ lzDF Piv ¢¨p× ªëp× æDÊpç ,ÝëC
. koCnËF DèÜN yCækCßÛDh DF Co ªëp× ,lz íÛÓ߬ §p× pÊC Þ.kpÇÛ MkDìµ
lzDF qÞo év qC l·F lëDF MkDìµ 
lzDFí× qÞo év qC l·F MkDìµ éÆ PvC ælz ÐÃÛ ÖÔwÎC éìϵ íϵ Mp©@d qC
pËëk ,lz Eßh Þ kpÆ ClìJ D¿zqÞo év qC ÐG ªëp× éÆ íOÂÞ x@J ⁽⁴¹¹⁾...
lÛkCk íwÏW× é×Ôµ éÆ íÎDØOdC lìvo §pµ éF ÔGÂÞ ...PwìÛ ÖqÓ ¢NkDì@µ
PznÊ Þlz ækoÞA éOznÊ ÚCßܵ PeN éÆ íÎÞC PëCÞo qC DÜ·× ÝëC éÇÜëC é@F
oDÜÆ Co pËëk PëCÞo éÆ PvC HVCÞ ÓC Þ koClÛ PëCÞo ok oßè± ÍDØOdC ÝëC é@Æ
. oDGhC ÝìF ÚkpÆ ¸ØV ok PvC pOèF ÙëkpÆ pÆmDWÛA ok D× éaÛA Þ ÙëoCnËF
lzDF éGNp× év MkDìµ 
pO¡ìF pÊCxJ ,lÜÆMkDìµ éGNp× évCo ¢©ëp×okCpF éÆ PvC HVCÞ Ý×å×p@F
Þ lÜÆ ÅpN yCækCßÛDh DF Co ªëp× lëDFÞ l¡Æí× Í߬ §p× ,lz éGNp× év qC
lÛkß×p¾ éÆ (éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ) pG×Dì@J qC æl@z P@ëCÞo Þ .koCn@Ë@F D@è@Ü@N
⁽⁴¹²⁾.((PvC éGNp× Èë éër·NÞ éGNp× év MkDìµ)):
MkDìµ MDÂÞC 
éÆ koClÛ kßVÞ íÂp¾ ªëp× qC ÚkpÆ MkDìµ ok éÆ kßzí× ælìØè¾ MDëCÞo qC
: lÛkß×p¾ éÆ ælz PëCÞo ÖÔwÎC éìϵÁkD¤ ÖD×C qC Þ Hz Dë kpìÊ ÖDWÛC fG¤
ÞC éOzp¾ oCrç kDO¿ç ,lÜÆ MkDìµ Co í©ëp× ,fG¤ ÖDËÜç é@Æ í@Ü@×å@× p@ç))
PØdo (lÜì¡ÜF ªëp× oDÜÆ) lÜì¡ÜF ªëp× DF æDÊpç xJ .lÜÜÆí× P·ëD¡×Co
qC Hz ÖDËÜç DN ælÜÜÆ MkDìµ êCpF éÇñÔ×Þ kßzí× ÞC ÍDd Ð×Dz íèÎC À®Î Þ
ÝìØçÐS× ,lÜÆ MkDìµ Hz ok Co í©ëp× íÜ×å× pÊC Þ lÜÜÆí× oD¿»OvC Clh
⁽⁴¹³⁾.((kßz fG¤ DN PvÞC êCpF é×DÛpF
´ßìz éaÛA PëCÞo ÝëC qC kßz ækD¿OvC lëDz)) : PvC éO¿Ê íwÏ@W@× é@×Ô@µ
íÎÞ ,kpÆ MkDìµ Hz ok Coªëp× PwìÛ éO@w@ëD@z é@Æ P@vC Ý@ëC ÚA Þ koCk
⁽⁴¹⁴⁾.((PwìÛ Ýiv ÝëC éF íëDÜOµC
Þ ßWOwV Þ ¸GON PÂÞ Þ ÍDW× éÆ koCk kßVÞ íÜ·× ÝìØç ok êkD@ëq MD@ëCÞo
Hz ÖDËÜç ok ªëp× éÆ ÙìëßËF ÙëokDÂD× éÇÏF ⁽⁴¹⁵⁾.koClÛ kßVÞ ÚA ívopF
oDìwF Co ÚA éÆ íGz PvC p²OÜ× Þ kpìÊí× Cp¾ Co ÞC Dè@Ø@º Þ D@è@ì@O@dCoD@Û
ÞC MoDëq Þ MkDìµ xJ ,kßz êpKv PvC íÛÓ߬ ÞC êCpF Þ lÜìFí@×í@ÛÓß@¬
ªëp× êCpF Hz ÚkßF íÛÓß¬Þ P¡dÞ éÆ koCk rìÛ Co ælëD¾ ÝëC Hz ÖDË@Ü@ç
lëDz Þ kkpÊí× ½p¬pF íOdCoDÛ Þ æÞlÛC Þ Ùº PÎDd ÞC qC Þ kßzí@× È@G@v
ÚkpÆ MkDìµ pÆm pF ÖÔwÎC éìϵÝwd ÖD×C éÆ ÙìÜìFí× HÏ®× ÝìØçp¬DiF
:lÛkß×p¾ ,P¾o ÞC MkDìµéF ívß× íFC éÆ íOÂÞ xJ .lÜÜÆí× D¿O@ÆC H@z ok
kDO¿ç ÞC DF éÇÜëC pË× ,lÜÆ MkDìµ Hz ok Co í©ëp× éÆ PwìÛ êkp× b@ì@ç))
íOhok ÞCêCpFÞ lÜÜÆí×oD¿»OvCÞC êCpF fG¤ DNÞ lÛßzí× UoDhéOzp@¾ oCr@ç
CoÞC ívß× íFCéÆ lzDFp¬Dh ÝëC éFlëDzDë ⁽⁴¹⁶⁾.((l@zD@Fí@× P@¡@è@F ok
H@vD@Ü@×ÞCêCp@F T@ël@dP@Ø@w@Â Ý@ëC p@Æm x@J .kp@Æ MoD@ëq H@zok
.lÜÆíØÛ PÎÓk HzokMkDìµ £D¥OhCpFPëCÞoÝëCÞkßF
ÖD×C MkDìµ éF éÆ í·Âß× ,ívß× ßFC Þ íϵ Ýì@F æl@z P@ëCÞo Ý@ì@Ü@a@Ø@ç
Þ ÖÔwÎC éìϵíϵ Mp©dÝìF Tëld ÝìØç éìGz ,lÛl×A ÖÔwÎC éìϵÝ@w@d
pÆm Ùç DF Hz Þ qÞo ok MkDìµ ,PëCÞo Þk pç ok Þ ælz PëCÞo Tëpd ÝF Þpص
. kßz oCpÇN MDëCÞo ¸ìØV ok éRkDd ÝëC éÆ koClÛ í·ÛD× Þ ⁽⁴¹⁷⁾.PvCælz
?kpÆ MkDìµ lëDF íwÆ éZ qC 
: PwìÛ rëDV éOvk lÜZ qC ÚkpÆ MkDìµ éÆ ælz koCÞ MDëCÞo ok
:pØh EoDz @ 1
ÐÃÛ yoCßÊorF ÚColJ qC Ùç ÚD¡ëC Þ PvC ælz ÐÃÛ ÖÔwÎC éìϵ D@¨o ÖD@×C qC
ªëp× pØh EoDz pÊC)) : lÛkß×p¾(éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ) pG×DìJ éÆ lÛCækßØ@Û
⁽⁴¹⁸⁾.((lëÞpÛ ¢NkDìµ éF lz
:é×m ÐçC @ 2
oD¿Æ êDè©ëp× qC)) : lÛkß×p¾ éÆ ælz PëCÞo (éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ) pG×D@ì@J qC
ok íÎÞ ⁽⁴¹⁹⁾.((lìëDØÜÛ PÆpzÚDÛA æqDÜV ¸ìì¡N ok Þ lìÜÇÛ MkDìµ í@×m
qC (éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ) pG×DìJ DÛDØç éÆ ylÜv éF ælz PëCÞo MDëp¿·V EDOÆ
⁽⁴²⁰⁾.lÛkpÆ MkDìµ kßF ªëp× éÆ í·Âß× ok êkßèëÈë
é×m ÐçC MkDìµ ok íOeÏ¥× pÊC : éÆ PvC ÝëC kßzí× pçD± D× êCpF éaÛA Þ
Þ éìϵ ÕC íϤ)pG×DìJ éÇÛDÜaØç ,koClÛí·ÛD× ÚDÛA MkDìµ ,lzDF éOzCk kßVÞ
í×ÔºÚA êkßèë qC ÚDÛA kCp× éÆ PvC ÝëC pçD± ÚßZ ,lÛkpÆ Co oDÆ Ý@ëC (é@ÎA
ÚA éWìOÛ Þ lÛkpÆ MkDìµ ÞC qC (éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ) pG×DìJ Þ kßF ªëp× éÆ kßF
éÆ íÛD×q D×C PvC ælz PëCÞo éÇÛDÜZ ,lz ÚDØÏw×,ÖÔº ÚA éÆ kßF ÝëC MkDìµ
p×C ,PÜv ÐçCMkDìµ æoDF ok D×C .lìÜÇÛ MkDìµ ,PwìÛ oDF MkDìµ pF íOeÏ¥×
HGv Þ kßzí× ÝìØÏw× Mkß× ÖDÇeOvC HGv ,MkDìµ Cpëq P@vC æl@z koCÞ
kkpÊí× EßÏ PëßÃN HGv Þ kßzí× ÚD¡ÜØzkpFCpF ok ÚDÛA ÚCßN P@ëß@Ã@N
⁽⁴²¹⁾.kßzí× PìÛDwÛC Þ lÜØzqoC ÁÔhC uDÇ·ÛC HGvéÆ ÚDÜaØç
íÏص Èë qC lërìçpKF)) : lÛkß×p¾ éÆ PvC ælz ÐÃÛ ÖÔwÎC éìϵ ÁkD¤ ÖD×C qC
ok)) : lÛkß×p¾ éÇÜëC DN .((kßzí×D× oDµ Þ ÌÜÛ TµDF Þ lìçkí@× ÖD@W@ÛC é@Æ
ÚDÛA ÚCoDØìF qC Þ lìÛCßiF qDØÛ Þ lìÜÆ PÆpz PÜv ÐçC PµD@Ø@V êD@çqD@Ø@Û
qC êrìZ éF ÚDÛA éÆ lÜÇÛ Þ lìÜÆ PÆpz ÚDÛA æqDÜV ¸ìì¡N ok ÞlìÜÆ MkD@ì@µ
⁽⁴²²⁾.((lÛpìËF PÃGv DØz qC pìh êDçoDÆ
:5 Þ 4 ,3
éÆ lÜOwç éOvk év)) : lÛkß×p¾ éÆ ælz ÐÃÛ (éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ) pG×Dì@J qC
íwÆ Þ lÜÆ ClìJ D¿z êoDØìF qC PvCÈëkrÛ éÆ íwÆ : PwìÛ rëDV DèÛA MkDìµ
í¨p× éÆ íwÆ Þ (lzDF éOzCk kok ÚClÛk) lzDF ECph ¢ëDì@vA ÚCl@Ûk é@Æ
⁽⁴²³⁾.((lzDF ¢ÛDØ¡Z oklëlz
@ 6
PëCÞo : (lzDF lëlz Þ ÅDÛkok íÏìh ÞC Ù¡Z kok éÆ íwÆ) lëlz kok Ù¡Z
í©ëp× koß× ok ÚkpÆ MkDìµ)) : lÛkß×p¾éÆ ÖÔwÎC éìϵ ÁkD¤ ÖD×C qC æl@z
ÕC íϤ) pG×DìJ éÆ ælz koCÞ íÎÞ ⁽⁴²⁴⁾.((PwìÛ rëDV koCk kok Ù¡Z é@Æ
MkDìµ ÚD¡ëC qC ,lÜOzCk Ù¡Z kok ÖÔwÎC éìϵ íϵ éÆ í×DËÜç (éÎA Þéì@Ï@µ
PëCÞo ok ÖÔwÎC éìϵÁkD¤ ÖD×C Íß kßz éO¿Ê éÇÜëC pË× ⁽⁴²⁵⁾l@Ûkp@Æ
(éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ) pG×DìJ éaÛA Þ kßzí× ÐØd EDGeOvC lÆDNí¿Û éF ¢ì@J
oDÆ éÇÜëC Dë Þ koCk êpNpF ,MkDìµéÏØWÎC í¾ éÇÜëCpF kßzí× ÐØd lÛkCk ÖDWÛC
éÆ PvC íOì¤ß¥@h p@¬D@i@F (é@ÎA Þ é@ì@Ï@µ ÕC í@Ï@¤) Öp@ÆC p@G@×D@ì@J
.lÛCéOzCkÝìÜ×åØÎCpì×C
ÚDÛq qC Dçkp× ÚkpÆ MkDìµ 
MkDìµ ÚDÛq qC í©·F qC (éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ) pG@×D@ì@J é@Æ P@vC æl@z koCÞ
kok éÆ í¨p× ok kßF oD¥ÛCqC éÆ íÛq qC ÝìÜaØç Þ öÔ@µÖC Ð@S@× ,l@ÛCækp@Æ
⁽⁴²⁶⁾.lÛkpÆ MkDìµ ,PzCk êlëlz
ÙzDçíÜF qC ÚkpÆ MkDìµ 
í×CpÊ Þ ÖCpÆC ,lÜOwç ÕC Íßvo éF EßwÜ× éÆ íÛDwÆ ÝOzCk í×CpÊ DÛDØç
éZ Þ lÜÆí× PìÛ Þ l¥Â ÝìÜZælÜÜÆ ÖCpÆC ÚßZ ,PvC pG×DìJ kß@h Ý@O@zCk
éÇÛDÜaØç ?kßz éOzCk ÙëpÇN Þ Ùì²·N éÆ pG×DìJ qC PvC pNéO@w@ëD@z í@w@Æ
ÐØeO× Þ lÛCælz ¸ÂCÞ DèØϱ §p·× ok éÆíÛDwÆ ,ÙzDçíÜFÝOzCk í×CpÊ
ÝëpOÇëkrÛ qC ÖCpÆC ÝëC .lÛCælz pGØ»ìJDF ÚD¡¬DGNoC p¬DiF oDìwF êDèOGì¥@×
PëCÞo éaÛA D× êCpF lÜÆí× pìw¿NHÏ®× ÝìØç lëDz Þ PvClh éF DèìÇ@ëkr@Û
pG×DìJ éÆ pGØ»ìJ qC ÚDÛAÞ ÚD¡ì×CpÊ êDFA qC ÚD@¡@ëC Þ Ù@±D@Æ ÖD@×C qC æl@z
PÜv ÚDÛA MoDëq Þ HVCÞ Þ é©ëp¾ ÙzDçíÜ@F Úkp@Æ MkD@ì@µ)) :l@Ûkß@×p@¾
⁽⁴²⁷⁾.((PvC
Ðì×D¾ Þ ÚDÇëkrÛ qC ÚkpÆ MkDìµ 
: lÛkß×p¾ éÆ ÚDzlÛqp¾ éF ÖÔwÎC éìϵ ÝìÜ×åØÎCpì×C Pì¤Þ ok ælz PëCÞo Þ
éÇÜëC DN .((lÜOwç ßN oDÆÈØÆ ÚDÛAÚßZ ,ÝÆ ÖCpÆC Co PÏì@×D@¾ Þ ÚD@Ç@ëkr@Û))
⁽⁴²⁸⁾.((DØÛ MkDìµ Co ÚDÛA ªëp× Þ ÙìÃv Þ ÝÆ ÖCpÆC Co ÚDÛA ÙëpÆ)) : kß×p¾
oDØìF éF éëlç 
ok À®Î Þ PGe× oDè±C Þ koCk UDìOdC À®Î Þ PGe× oDè±C éF ªëp@× Úß@Z
PGe× ÞC éF ÚCpËëk éÆ kqDví× ÝòØ®×Co ªëp× HÏÂ Þ kpìÊí× oCp ÞC HÏÂ
Þ íOvÞk Þ PGe× ÝëC qC ª@ëp@× êCp@F Úkp@F é@ël@ç x@J ,l@ÛoCk À@®@Î Þ
.kßzí× pìG·N,À®Î
íÎCß× qC íÇë éÆ ælz PëCÞo ÖÔwÎC éìϵÁkD¤ ÖD×C ÚDÊlzkCqA qC í©@·@F qC
MkDìµ PèV éÛDh qC ÖÔwÎC éìϵÖD×C íÎCß×qC êCælµ D× ,lz ªëp× ÁkD¤ ÖD×C
éF Þ lÛkpÆ koßhpF D× éF ÖÔwÎC é@ì@Ï@µÁkD@¤ ÖD@×C æCo ok Ù@ël@z UoD@h ÞC
.((?lëÞpF DWÆ éF lìçCßhí×)) : lÛkß×p¾D×
D× ,lìOwëDF)) : lÛkß×p¾ .ÙëÞpF íÛÔ¾ MkDìµ é@F Ù@ì@çCß@hí@× :Ù@ì@O@¿@Ê
.((ÙëkDOwëC
Dë yßh êßF qC êoClÃ× Dë êCéëlç Dë êCé¿eN DØz æCpØç DëA)) :lÛkß×p@¾ x@J
.((?Pwç kßµ qC êCé·®Â
. PwìÛ DèÜëC qC êrìZ D× æCpØç : ÙìO¿Ê
pç éÏìvÞ éF lÜÆí× ClìJ ¢×CoA ªëp× ¦iz lìÛCkíØÛ pË×)) : lÛkß×p¾ xJ
p¬DiF kßzí× pOèF yCêoDØìF ªëp×íÜ·ë ,kßzí× ækpF ÞC êCpF éÆ êrì@Z
⁽⁴²⁹⁾.((lÜOvp¾í× ÞC êCpF Ökp× éÆ êCéëlç
lÜÆ PëDÇz ¢ÛDÊlÜÜÆ MkDìµ éF lëDGÛ oDØìF 
Mßµk §p× ÚkpÆ ÚDèÜJ éF Co ÚDwÛC éÆ æl@z koCÞ MD@ëCÞo qC êoD@ì@w@F ok
éÇÜëC Þ ⁽⁴³⁰⁾.lzDFí× ÈìÛêDèWÜÊ qC §p× ÚDØOÆ lÛCækß×p¾ Þ lÜÆí@×
ÐVÞrµ êClh éF Þ ÚDØOÆ Ökp× qC ,qÞo év ælìvo ÞC éF éÆ Co êkok xÆ p@ç
Hz Èë xÆ pç éÇÜëC Þ ⁽⁴³¹⁾.Co ÞC l¡iGF éÆ Clh pF PvC Äd,lÜÆ PëDÇz
,kpÇÛ PëDÇz êldCkrÛ kDO¾C ÁD¿NC ÞC êCpF H@z ÚA ok é@a@ÛA Þ l@z ª@ëp@×
ok ªëp× DÛDØç Þ ⁽⁴³²⁾.lwëßÛí× ÞC êCpF Co ÍDv P¥z MkDG@µ l@ÛÞCl@h
⁽⁴³³⁾.lÜÇÛ PëDÇz yCælÜÜÆ MkDìµ éF éÆí×CkD× PvClh ÚClÛq
íwÆ éF êkßGèF qC xJ DN Co ykok éÆ Co êkp× ÖÔwÎC éìϵ ÝìÜ×åØ@ÎCp@ì@×C
⁽⁴³⁴⁾.kßØÛ ¢ëDOv ,P¿ÊíØÛ
,PwìÛ DèÛA ívopF êDV éÆ koCk kßVÞ rìÛ êpËëk ÚDÜ@i@v é@Ü@ì@×q Ý@ëC ok
⁽⁴³⁵⁾.lÜëDØÛ é·VCp× é¬ßFp× HOÆ éF ÝìGÎD¬
ÚDèÜJ éF koCk p²Û MDëCÞo ÝëC éÇÜëC éF ÙìÜÆ æoDzC DWÜëC ok ÙìçCß@hí@× D@× Þ
Þ koCk kDØOµC Clh À®Î Þ ÖpÆ pF ªëp× ¦iz éÆ PèV ÝëC qC §p@×Úkp@Æ
ÝëC êß éìdÞo ÚA æpØR éÆ lÜÆí×PëDܵ êß éìdÞo Èë ªëp× éF lÛÞCl@h
kßz ÈëkrÛ @ PvC MDVok ÝëpOÊorF qC éÆ @ ÝìÏÆßO× é@Vok é@F é@Æ P@vC
PiGzßhÞlì·vÞlvpF éVok ÚA éF éÆíwÆ PvC oDËOvo éÆ êCéVokÚDØ@ç
.koÞAPvk éF Co éVok ÚA éÆíwÆ PvC
éF lÛÞClh éÆ kkpÊí× ¸ÛD DÜ·× ÖDØN éF ÚDwÛC ,éOznÊ HÎD®@× p@F ÚÞr@¾C
D¿z Þ lçkí× D¿z ÞC Þ PvC ÚDwÛCêCpF op¨ Þ ¸¿Û ÈÎD× éÆ PvC íwÆ íëDèÜN
Þ PµD®OvC Clh qC pìº xÆbìç Þ ÙëpìÊí× D¿z Clh éÏì@vÞ é@F Þ P@vÞC qC
PvC ÝÇØ× éÇÏF . lÜÆ PëClç íçCo éF Co ÚDwÛC lÛCßNíØÛ Þ koClÛ Co ÝëCíëDÛCßN
pç ÄÎDh Þ ÈÎD× lÛÞClh Cpëq ,lÜzDFClh ½p¬ qC pìh ªì¾ êCpF é®vCÞ ÚD@ÛA
. PvC rìZ
PzCk lìÆDN Þ PznÊ ÔG éÆ íNDëCÞo ÚA koCk æoDzC HÏ®× ÝìØç éF lëDz Þ
êßv éF éÛ (êoDØìF ok) kpGF Clh êßvéF Co ¢OëDÇz ÚDwÛC PvC ÖqÓ éÇÜëCpF
.Clh pìº
ÞC éÆ ídÞo ¢ëD×qA Þ éFpWN DF ÚDwÛC ÝëC éÇÜëC p¬DiF pË× PwìÛ HÏ®× ÝëC Þ
l·F ,lÜÆí× í¿Û ÚDwÛC qC Co êlìÏJ Þ íÊkßÎApç Þ lçkí× oCp DèìOiv ok Co
. lëDìF ÚÞpìF ÅDJ Þ pè®× ,pçD¬ DèìOiv ÝëC qC
¢ëD×qA Þ éFpWN PvC qÞpìJ Þ Ä¾ß× olÃZ Þ ¢ëD×qA PvC Ýëp@ì@z ol@Ã@Z Þ
qÞo év ÚDwÛC Þ kpFí× íJ kßh qDìÛ ÞÀ·¨ éF PÂÞ ÝëC ok ÚDwÛC éÆ í×DËÜ@ç
êßÂ Þ qDìÛíF Clh éÆ íÎDd ok Clh êDçéëlç Þ yCkDJ ok lÜ@Æí@× í@Êl@Ûq
DF ¢¨p× qC Co ªëp× éÆ PvC íëD©¾ ÚDØç ÝëC Þ lzDFí× êrìZ pç È@ÎD@×Þ
pF Þ koCnÊí× pìRöDN ªëp× MÓDdéØç pF Þ ,lÜÆí× UoDh êlël@V é@ì@dÞo
êDèÛD×q Ð×Dz Þ lì·F Þ êß pìRDN Èë lÛConÊí× êoDØìF ok ªëp× éÆ íçCo
pF éÆ íÛDwÛC Þ ídÞo PÎDd ÚA PvC ÍkD·×Þ êÞDw× DwF éZ Þ .kßzí×êkDëq
ÍDv P¥zqC ªëp× êCpF éaÛA DF kßzí× Ð¤Dd ¯Ã¾ Hz Èë §pµ ok ªëp×
. PvC æl×A PëCÞo ok éÆ oß®ÛDØç kßzí× Ð¤Dd ÚkpÆ MkDGµ
éÆ íOëDÇz ÙìØè¾í× ,ælz koCÞ TeF ÝëC ok éÆ íNDëCÞo ÚkpÆ é²dÔ× D@F Þ
éÆ PvC íOëDÇz ÚA ,ÙìÜÆ êoÞk ÚAqC éÆ ækpÆ HìºpN Þ Äëß¡N ,T@ëkD@dC ok
PëDÇz ÝëC Þ lÜÆ HϬ ⁽⁴³⁶⁾((éìÎC ßÇ¡×)) íÛDFpè× Þ P¾ß®µ ,ݬD@F ok
Clh Þ PvC rVDµ Þ Àì·¨ íÆDz éÇÜëC éF lzDF ¦iz ÝëC Ùè¾ êCpFêCéWìO@Û
.ÐVÞ rµ êClh ÐFDÃ× okpË× lzDF rVDµ Þ Àì·¨ ylGµ éÆ lçCßhíØÛ
Þ êrìZ Clh qC pìº éÆ kßz lÃO·× yCælÜF éÆ lçCßhíØÛ Clh pËëk PèV qC Þ
rìçpJ Þ êoÞk ÚA qC éÆ PvC êp×C ,p×CÝëC Þ PvÞC op¨ Dë ¸¿Û È@ÎD@× í@w@Æ
éF op¨ Þ ¸¿Û Þ PvC êrìZ pç ÈÎD× íëDè@Ü@N é@F l@ÛÞCl@h Úß@Z ,kß@zí@×
. PvC éGNp× lÜÏF Þ ÉorF lÛÞClh Þ Pwç ClhPvk
íÆDz pF éÆ Co êoDØìF Þ §p× Þ p×C ÚA ÚkpØz ÉorF éÆ íOëDÇz ÝìÜa@Ø@ç
ÞC PØdo Þ À®Î Þ Clh Ílµ DF (êoDØìF)p×C ÝëC éÇÜëC Þ koCk pF ok ælz ÍqD@Û
éF Þ ælz êoÞk ÚA qC ´pz p²Û qC íOëDÇz Ý@ì@Ü@Z D@ÛD@Ø@ç .koCk MD@¾D@Ü@×
Þ kpÆ pG¤ lëDF éÇÏF ,ælz ÅpN ÖÔvC ulÃ× ´pz p²Û qC Ð쥿N Þ ÍDØVCo߬
.lz ÙìÏwN
Þ lvpF ÞC éF íOëDÇz Hz Èë xÆ pç)) :ælz PëCÞo ÖÔwÎC éìϵÁkD¤ ÖD×C qC
ÝìÜZ êCpF lëDØÛ CkC Clh êßv éF Co PëDÇzÚA pÇz Þ lÜÆ ÍßG Co PëDÇz ÚA ÞC
. ((lzDFí× ÍDv P¥z æoD¿Æ í¥iz
?PwìZ PëDÇz ÚkpÆ ÍßG qC oß²Ü× Ù@O@¿@Ê ÖD@×C é@F :l@ëß@Êí@× êÞCo
⁽⁴³⁷⁾.((PwçPëDÇz ÚA ok éaÛA pF lÜÆ pG¤)) :lÛkß×p¾
éÆ êkp× pç)) : lÛkß×p¾ éÆ ælz PëCÞo ÖÔwÎC éìϵÁkD¤ ÖD×C qC ÝìÜaØç Þ
lìèz oCrç pVC ÞC êCpF lÛÞClh,lzDF ÙìÏwN Þ l@Ü@Æ p@G@¤ Þ l@Ü@Æ P@ëD@Ç@z
⁽⁴³⁸⁾.((lwëßÛí×
éOzßÛ ªëp× êCpF)) : lÛkß×p¾ éÆ ælz ÐÃÛ (éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ)pG×D@ì@J qC Þ
,lëDØÛ ´r¾ Þ ´rV ,êpG¤íF pÊC ,lÜÆí×pG¤ éaÛA ÐFDÃ× ok MDÜwd kßzí×
⁽⁴³⁹⁾.((PvC ækßØÛ ´rV Þ êpG¤íF ªëp× ÝëC éÆ kßzí× éOzßÛ
ªëp× PëDÇz æqClÛC Þ ld qC ÖÔwÎC éìϵÁkD¤ ÖD×C qC éÆ ælz koCÞ PëCÞo ok
Hz Þ ÖkpÆ pìì»N qÞp×C lëßËF íwÆ pÊCDÛDØç)) : lÛkß×p¾ Mp©d .lz ÍCåv
PëDÇzÞ lëAíØÛ EDwd éF PëDÇz ,lëßËF PvCo éÆ íÎDd ok ÖlìFCßiÛ Ô¤C Co
éF ÔOG× êldC éÆ Ölz í¨p× éF ÔOG× Ý× lëßËF ªëp× ¦iz éÆ PvC Ý@ëC
ækpÇÛ PFD¤C êldC éF éÆ Ölz í¨p× oDZkÝ× lëßËF Þ PvC æl¡Û §p× ÝëC
⁽⁴⁴⁰⁾.((PvC
ÝìF qC Co Ðص ECßR éÆ PvC íOëDÇz pìw¿N ÝëC)) : PvC éO¿Ê íwÏW× é×Ôµ
éÇÛDÜaØç ,lÜÇÛ æDÊA oß×C ÝëC éFCo êldC Ô¤C éÆ PvC ÝëC pOèF ÓCÞ kpFí@×
pGh éF Co PëDÇz ÝëC ÙìÜÆ ÐØd PvC ÝÇØ× Þ .kßzí× pçD± Ýì¡ìJ oDGhC ok
⁽⁴⁴¹⁾.((lçlF pGh ÈzrJ éF lçCßhí× éÇÜëC ÐS× í¨pº p¬DiFÚkCk
PÎÓk éÆ êoß®ÛDØç ,PwìÛ ÚkpÆ PëDÇz DF ÖqÔ× ,êoDØìF ÚkCk pG@h x@J
éÆ lz ÖlÃ× ÝìÜaØç Þ .lzéO¿Ê ÚÓC éÆ êpGh éÎDw× ÝìØç pF l@Ü@Æí@×
Þ lÜÇÛ PëDÇz ¢ÛDÊlÜÜÆ MkDìµ éF éÆ íOÂÞ DN PvClh ÚCl@Ûq ok ª@ëp@×
,lÜÇÛ PëDÇz ¢ÛDÊlÜÜÆ MkDìµ éF Þ kßz ªëp× qÞo éÛD@G@zÈ@ë x@Æp@ç
êCælÜF bìç Þ lÛCkpÊí×Qß·G× ÙìçCpFC ¢OvÞk DF Co ÞC P×Dì qÞo lÛÞCl@h
pË× lÜÇÛ ¢ÛDÊlÜÜÆ MkDìµ éF PëDÇz Þ ÙìÜÆ §p× éF ÔOG× Co ÞC éÆ PwìÛ
⁽⁴⁴²⁾....ÙìÜÆí× ÐëlGN êpOèF PzßÊ éF ¢ÛlF ok CoÞC PzßÊ éÇÜëC
Þ PvC rìZ Èë êoDØìF ÚkCk pGh éÇÜëC pF lÜÆí× PÎÓk ÐëDw@× Ý@ëC é@Ø@ç
.PvC êpËëk éÛDÊClVrìZ ,kpÆ §CpµC lëDF ÚA qC éÆ íOëDÇz
Dë qÞo éÛDGz Èë éÇÜëC éF ÚDwÛC ÚkCk PGºo ok lÛoCk ½ÔOhC MDëCÞo éÇÜëC D×C Þ
ÐØd PëDÇz ok Щ¾ êDçéVok ½ÔOhCpF ,lÜÇÛ PëDÇz DÃÏ@®@×D@ë qÞo é@v
,lÜÆÚDèÜJqÞo évCo ykok xÆpç :lëßÊí× éÆ íOëCÞo koß× ok D×C ,kßzí×
PvC ÝëC ,PëCÞo ÝëC qC kCp× éÆ kßz éO¿Ê PvC ÝÇØ× l¡iFí× Co ÞC lÛÞClh
kCp× éÇÜëC Dë .koCk íOÏ쩾 Èë qÞo év qC l·FÚDëDÜzA éF êoDØìF ÚkCk pGh éÆ
Þ éÜëpÂéF ,lçlÛ pGh ¢¨p× qC DÃÏ®× éÇÜëC éÛ PvC ÚkpÇÛ PëDÇz ,ÚDØO@Æ qC
((ÐVÞrµ êClh êßv éF Þ)) :lÛkß×p¾ éÆ PëCÞo ok ÖD@×C Íß@ í@ëD@Ø@Ü@çCo
.lzDFí× pËëkMDëCÞoqC,ÚApìºÐS× PëCÞo ÝëC xJ ,lÜÆPëDÇz
êCæoDZ ,kCk oCp ÈìÛ êDèWÜÊ qC Co §p× ÚkpÆ ÚDèÜ@J é@Æ í@O@ëCÞo D@×C Þ
éF kßz ÐØd ¸ëpv êD¿z MoߤéF Dë Þ lz pÆm éaÛA pF kßz ÐØd éÆ Pwì@Û
Ößdp× ¢ìJ é²eÎ lÜZ éaÛApF kßz ÐØd Dë Þ l¡ÇÛ Í߬ §p× é@Æ êoß@¬
. kpÆ pÆmíwÏW×
ÝF Ýwd éF ÖÔwÎC éìϵ ÁkD¤ ÖD×C éaÛA éF ÙìÜÆ æoDzC éÆ lÛD×í@× í@ÂD@F Þ
qC xÆ bìç éF xJ ,lz ÍqDÛíëÔF ßN éF æDÊpç !Ýwd êC)) :lÛkß×p@¾ l@zCo
éF ÝÆ êoÞAkDë Co ÔF ÚA PÛCokCpF qC í©·F éF íÎÞ ,ÝÇÛ PëDÇz Ý@ì@¿@ÎD@i@×
PëD¿Æ ßN êCpF Dë :íÜÆíØÛ ÖÞl·× Co pëq PÏ¥h oDèZ qC íOÏ¥hßN éÆ íOvok
EDWOw× éÆ PvC íëDµkDë Þ íÜÆí× PvDëo Þ ÖDÃ× éF ÈØ@Æ D@ë Þ l@Ü@Æí@×
⁽⁴⁴³⁾.((íëDØÛí× êCo éF Moß¡× Dë íÜÆí×
ÝìÜ×å× éF xÆ pç)) : éÆ ÖÔwÎC éìϵ ÁkD¤ ÖD×C qC ælz PëCÞo oß®Üì@Ø@ç Þ
Clh qC ,lÜÆ PëDÇz í¿ÎDi× éF xÆpç Þ ækpÆ PëDÇz Clh éF ,lÜ@Æ P@ëD@Ç@z
⁽⁴⁴⁴⁾.((ækpÆ PëDÇz
êoDØìF Þ §p× pìº PëDÇz éF MDëCÞo ÝëC éÆ PvC ÝëC pçD± íOvok é@F x@J
oCrìF ÚA qC ´oDz éÆ PvC íÛD·× qCíÇë PëDÇz ݬDF éÆ íëDV éF Þ koCk p@²@Û
ßN êCpF Dë)) : lÛkß×p¾ éÆ ÖD×C Íß koCk HÏ®× ÝìØ@ç é@F æoD@zC Þ .l@zD@G@Û
qC l·F D×C Þ .lëAíØÛ PëD¿Æ êoDØìF ok éÆ PvC ÝëC ¢Oϵ Þ ((lÜÆí×PëD@¿@Æ
ÝÇØ× Moߤ ÝëC ok íÜÆí×PvDëo Þ ÖDÃ× éF ÈØÆ :lÛkß×p¾ éÆ PØw ÝëC
éÇÜëC êCpF kpìÊ oDÆ éF Co kßh mß¿Û éÆ Moߤ ÝëC éF lëDìF PëD¿Æ é@Æ P@vC
lÜÆ ÐhCk ÚDOvoDØìF ÚÔ¾ éF Co ÞC Dë Þ lÛDvpF éWÎD·× êCp@F CoÈ@zr@J ÚÔ@¾
.PvC f¨CÞ éÆ DµkPFDWOvC Þ êCo éF Moß¡× éF PGwÛ Þ DèNoߤ ÝëC éìGzÞ
,kßF lzCo ÝF Ýwd Tëld ÚßØ©× éaÛA éF lëDz Þ PvC ÄÏ®× ,ÖÞk Tëld D×C
Cpëq ,ÚA pìº qC pO¡ìF kßF ÙWwÜ× ÖÞk TëldDF ÖÔÆ ÚßZ ,lzDF éO@zCk æoD@zC
éZpÊC Þ kßF ælz ´ßÜØ× ¢ÛDÊlÜÜÆ MkDìµ éF íOd ÚkpÆ PëDÇz qC ªëp×
. lz æoDzC éÆ oß®ÛDØç lÜzDF ÞC ÚCokCpF qC ÚDÊlÜÜÆ MkDìµ
PwV æDÜJ êoDØìF Þ ÔF qC lëDGÛ oDØìF krÛ 
ÔF qC ªëp× krÛ rÊpç (ÖÔwÎCDèìϵ) íϵ ÝF lØe× Mp©d éÆ PznÊ ÔGÂ
ÚDìF oDÆ ÝëC PØÇd ,((ÚDOvoDØìFok êoDOvpJ)) ´ß¨ß× ok .PwVíØÛ æD@Ü@J
.lëkpÊ
Pw¡Û kDëq oDØìF krÛ lëDGÛ 
íçDÊ kßzí× §oDµ ªëp× pF éÆ pì»O× êDèOÎDd Þ êoDØìF êDçl×DìJ DÛDØ@ç
lÜÆ ClìJ ´Ô¬C ÚDÛA pF êldC koClÛPGºo éÆ kpìÊí× oCpÂ í·¨Þ ok ªëp@×
éF ªëp× qC pìº pÊC íçDÊ ªëp× êCpF éWÎD·× PÎDd kßh éÆ êoß®@ÛD@Ø@ç
ok kßzí× ªëp× x¿Û Úlz ÅDÛkok HVß× ,lÜÆ ClìJ ´Ô¬C éWÎD·× PÎDdÚA
ÝëC Ýiv Þk ÝëC ÝìF ¸ØV xJ ,PvC ÖqÓÙç ªëp× qC ÚkpÆ MkDìµ éÆ íÎDd
ªëp×éF op¨ Þ Upd DN lÜì¡ÜÛ kDëq ªëp× krÛ ælÜÜÆ MkDìµ éÆ kßzí× o߬
.kkpËÛ kDëq ÞC íÛCÞo êDçkok DN kß¡Û kDëq
kDëq ªëp× krÛ PvC HeOw× éÆ ælz PëCÞo Ýì×ߥ·× éØñC qC Pè@V Ý@ëC qC
@ lÛCækpÆ pìG·N ÚA qC ÖÔwÎC éìϵ ÁkD¤ÖD×C éÆ íëDV DN lçlÛ Í߬ Co MkDìµ
æqClÛC éF lëDF MkDìµ)) : éÆ Ýiv ÝëC é@F @ æl@z P@ëCÞo é@Æ êoß@®@ÛD@Ø@ç
⁽⁴⁴⁵⁾.((lzDF pOzÚlìzÞk
éÆ íëDèNkDìµ qC :lÛkß×p¾ éÆ ælz ÐÃÛ ÖÔwÎC éìϵ ÝìÜ×åØÎCpì×C Mp©d qC Þ
krÛ Þ lÜÆ MkDìµ ªëp× qC ælÜÜÆ MkDìµéÆ PvC íOÂÞ koCk Co pVC ÝëpO¡ì@F
lzDF éOzCk PvÞk Þ lçCßiF ªëp× éÆ í·Âß× pË× ,lÜ@ì@¡@Ü@F Ù@Æ ª@ëp@×
HÏ®× ÝëC ªëp× Þ lçlF Í߬ pO¡ìF Co yoDÜÆ ok ÝOw¡Û ælÜÜÆ MkDìµé@Æ
,PëCÞo ÝëC êDÜ·× Ùç Þ .lÜÆ PvCßhokÞC qC (Co ælÜÜÆ MkDìµ ußÏV Í߬) Co
⁽⁴⁴⁶⁾.koCk kßVÞ rìÛ êpËëk MDëCÞo
ªëp× PFDWOvC ,lçCßiF Co ælÜÜÆ MkDìµ pO¡ìF ußÏV ªëp× éÆ íOÂÞ x@J
koß× ÝëC ok ªëp× ÚkpÆ HϬ éÆ oß®ÛDØç,PvClh êßv éF EpÃN íOèVqC
éF ÚDëqÞ op¨ HVß× koCk ÍDØOdC éÆ êrìZ kqDví× ÝzÞo ,pË@ëkP@è@V qC
.koClÛ kßVÞ ,kßz ªëp×
ªëp× éF PGwÛ ÚkpÆ íÛDFpè× 
krÛ éÆ kßz ÝòØ®× ªëp× éÆ PvC p¬Dh ÝëlF ªëp× éF ÚkpÆ íÛDFpè× lëDz
oß®ÜìØç Þ lÜOwìÛ p¿ÜO× ÞC qC ÚCpËëkÞ PvC ÍßG koß× éO@vß@ì@J ÚCp@Ë@ëk
kßF êp×CÞC DWÛA ÙìÜÆí× é²dÔ× D× .lzDFí× ælÜÜÆ MkDìµ kßh éF P@G@w@Û
MkDìµ ÚA éÆ ækpÆ oDGOµC Þ koCnËF ªëp× pF Co ¢Ovk ælÜ@Ü@Æ MkD@ì@µé@Æ
qC ÄØdC ÚkpÆ MkDìµ Þ PvCÄØdC ,lÜÆ Ðص ÝëC ÀÎD@i@× é@Æ êCæl@Ü@Ü@Æ
qC êoDìwF HGw× ÄØdC éÇÛßZ ,koCk ªëp× éÆ PvC êkok qC pNl@F ,ª@ëp@×
ªëp× ÄëÓ éÆ íND¾p¥N ,ÄØdC éÇÜëC p¬DiF ,kßzí× ªëp× í@ÛCÞoêD@çkok
. lÜÆíצÃÛ Þ À·¨ oDZk Co ªëp× Þ lÜÆí× PwìÛ
í©ëp× qC PÂÞ pç (éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ)pG×DìJ)) :éÆ lÛCækp@Æp@Æm í@©@·@F
Co ÚD¡Ovk DwF éZ Þ lÜOzCnÊí×ÞC íÛD¡ìJ éF Co ÚD¡Ovk lÛkpÆí× MkDì@µ
⁽⁴⁴⁷⁾.((lÛkpÆí×Dµk ÞC êCpF Þ lÜOzCnÊí× ÞC éÜìv Þk ÝìF
ÝëC éF ªëp× qC MkDìµ Úlz Ð×DÆ éÆ ælz PëCÞo ÖÔwÎC éìϵ ÁkD¤ ÖD×C qC Þ
éF ,êrìhpF kÞq ªëp× krÛ qC ÞêoCnËF yCéÛD@z p@F Co P@O@vk)) :é@Æ P@vC
ªëp× kßh éÆ êoDØìF qC ªëp× êCpF PvC pNlF ÄØdC MkDì@µ é@Æ í@O@vok
⁽⁴⁴⁸⁾.((koCk
ªëp× éÛDz pF Co ¢Ovk ælÜÜÆ MkDìµ éÆ PëCÞo ÝëC qC ækpÆ ækD¿OvC lìè@z
⁽⁴⁴⁹⁾.lzDF Dµk ÍDd ok Þ ækCk oCpÂ
íëDçrìZ qC íÇë)) :lÛkß×p¾ éÆ ÖÔwÎC éìϵ íϵ Mp©d qC ælz P@ëCÞo í@ÎÞ
¢Ovk Þk qC íÇë ælÜÜÆ MkDìµ éÆ PvCÝëC lÜÆí× Ð×DÆ Þ ÖDØN Co MkDìµ éÆ
⁽⁴⁵⁰⁾.((koCnËF yCíÛD¡ìJ pF Dë Þ êpËëk pF Co
éÆ PvC ÝëC kߥÃ× ,ækpÆ ækD¿OvC o߬ ÝëC PëCÞo ÝëC qC íwÏW× Öß@dp@× Þ
ÝëC éÆ koCk ÍDØOdC Þ koCnËF ykßhíÛD¡ìJ pF Co ykßh Pvk ælÜÜÆ MkDìµ
kßh ÀvDN Þ æÞlÛC Þ Úrd lçCßhí× ælÜÜÆ MkDìµ éÆ lzDF ÝëC p¬DiF ÐØ@µ
lì·F xJ . koCk ´ßìz Ðص ÝëC éÆ êoß®ÛDØç lÜÆ oDè±C ªëp× êoDØìF p@FCo
ÍDS× ÚCßܵ éF ,lÛkß@×p@¾Mp@©@d é@Æ êkoß@× Þk Ý@ëC p@Æm é@Æ P@w@ì@Û
⁽⁴⁵¹⁾.lzDF
kßh pF Co ¢Ovk ælÜÜÆ MkDìµ éÆ PznÊ éÆ PvC êrì@Z ÚA p@è@±C í@ÎÞ
éF CpçD± PëCÞo ok éÛDz ÚkpÆpÆm Þ) koCnËF ªëp× kßh éÛDz p@F D@ë ª@ëp@×
,ÙìÜÇF íÎÞC PëCÞo pF ÐØd Co PëCÞo ÝëC PvC ÝÇØ× Þ (P@vC ÍD@S@× ÚCß@Ü@µ
xJ ,PvC éO¿Ê íwÏW× é×Ôµ éaÛA ok lÜÆíØÛ fëp¥N PëCÞoÝëC é@Ç@Ûß@Z
ÝëC éF kßzí× æoDzC Þ lÜÆP¡ÊpF ªëp× éF pìب PëCÞo ÝëC ok PvC ÝÇØ×
qC lÛkß×p¾ éÆ ÖÔvC pG×DìJ qC lz ÖlÃ× éÆ íNDëCÞo éF ÚkpÆ é¾D¨C DF HÎD@®@×
íÛD¡ìJ pF Co ¢Ovk DØz qC íÇë éÆ PvC ÝëC ªëp× MkDìµ ÚlzÐ×DÆ Þ ÖDØ@N
Co ÚDNkßh Þ PvC oß®Z ¢ÎDdéÆ lÜÆ ÍCåv ªëp× qC Þ koCnËF ªëp× Pvk Dë
: lÛkß×p¾ éÆ pG×DìJ Íß ÝìÜaØç Þ ⁽⁴⁵²⁾.lìÜÆ PìeN ,ÚkpÆ ée¾D¥× D@F
,êlz koCÞ ªëp× pF æDÊ pç éÆ PvC ÝëC ªëp× MkD@ì@µÚl@z Ð@×D@Æ qC))
⁽⁴⁵³⁾.((êkpÆfG¤ éÛßËZ ßËF Þ êoCnËF ªëp× pv pF Co POvk
pF Co ¢Ovk ælÜÜÆ MkDìµ éÇÜëC ok koCk oßè± PëCÞo ÝëC éÆ íOvok éF x@J
é×Ôµ pF íÎÞ lÛCækpÆ ½CpOµC íwÏW×é×Ôµ éÆ êoß®ÛDØç @ koCnËF ª@ëp@×
íÜ·ë @ PëCÞo ÝëC íÎÞ ,PvC pNpçD± DÜ·× ÝëC éZ pÊC ælz kCp@ëC í@w@Ï@W@×
⁽⁴⁵⁴⁾.lÜOwç ÖDµ Þk pç @ kßF ÚA qC ÐG éÆ íOëCÞo ÚA Þ êphA PëCÞoÝëC
ÚkpÆ Ð×DÆ Þ ÖDØN)) : P¿Ê éÆ êpËëk PëCÞo DÛDØç : Ùì@ëß@Êí@× D@× í@ÎÞ
ªëp× pF Co POvk ,íO¾oªëp× MkDìµ éF æD@Êp@ç é@Æ P@vC Ý@ëC MkD@ì@µ
. lÜOwìÛ ÖDµ PëCÞo Þk ÝëC ,éÛDz pF Pvk ÝOzCnÊ PëCÞo Þ ⁽⁴⁵⁵⁾.((oCnËF
ªëp× Pvk pF Co ¢Ovk ælÜÜÆ MkDìµ éÆ PvC ÝëC l@ëå@×P@ëCÞo Þk Ý@ëC Þ
. koCnËF yCíÛD¡ìJ éF Co ¢Ovk Dë koCnËF
Dë ªëp× pF Co ¢Ovk ælÜÜÆ MkDìµ éÇÜëC koß× ok êpËëk TëkDdC DWÜ@ëC ok Þ
é·VCp× MDëCÞo ÝëC éF lçCßhí× xÆ pç,koCk kßVÞ koCnËF ªëp× íÛD¡ìJ p@F
⁽⁴⁵⁶⁾.lÜÆ
éF íOÂÞ pGØ»ìJ)) : P¿Ê éÆ kßzí× ÐÃÛ uDGµ ÝFC qC PëCÞo Ý@ëC p@hA ok Þ
⁽⁴⁵⁷⁾.((lÜOw¡Ûí×ÞC pv êÓDF ok lÜO¾oí× ªëp× MkDìµ
xÇ·ÎDF Þ ælÜÜÆMkDìµ êCpF oDØìF êDµk 
,lzDFí× ælÜÜÆ MkDìµ qC íÎD·N êClh éF pOÇëkrÛ §p× ÍDd ok ªëp× Úß@Z
ÝëC ok lØè¿F ªëp× éÇÜëC p¬Dh éF PvCPFDWOvC éF pOÇëkrÛ ªëp× êDµk xJ
éFoD·zC xJ ,lÛoClÛ Co qDìO×C ÚA ÚCpËëk éÆ PvC êqDìO×C Èë êCoCk ¢@¨p@×
ÚCpËëk éF UDOe× ªëp× éÆ êoß®ÛDØç PwìÛ ÖqÓ ªëp× êCpF À·¨ Þ P@Îm
ÙìÜìFí× D× éÎDw× ÝëC p¬DiF lÜOwç ÞC éFUDOe× Ùç ÚCpËëk ÝìÜaØç ,P@vC
MkDìµ éF DØz qC íÇë æDÊpç)) : lÛkß×p¾ éÆ ÁkD¤ ÖD×C qC æl@z P@ëCÞo é@Æ
êDµk ÚßZ ,lÜÆ Dµk ÞC Äd ok éÆ lçCßiF ªëp× qC xJ ,kÞpF kßh íÜëkokCpF
⁽⁴⁵⁸⁾.((lzDFí× éÇñÔ× êDµk ÐS× ªëp×
DèÛA éF lçCßhí× xÆ pç ,koCk kßVÞ DÜ·× ÝìØç éF êpËëk TëkDdC DWÜëC ok Þ
ªëp× êCpF Ùç ælÜÜÆ MkDìµ PvCHeOw× éÇÛDÜaØç ⁽⁴⁵⁹⁾.lÜÆ é·VCp@×
lÜÆí× ÐÃÛ Co íOëCÞo (ÖÔwÎCDèìϵ) pÂDF ÖD×C Dë ÁkD¤ ÖD×C qC æoCoq .lÜ@Æ D@µk
êClh éF ÖpFí× æDÜJ ßËF xJ ,lëlzÐhCk ªëp× pF æDÊpç)) : lÛkß@×p@¾é@Æ
lçlF æqDVC éÆ PvC HeOw× Ùç ªëp× êCpF éÆ lz ÖlÃ× Þ ⁽⁴⁶⁰⁾.((Ùì²µ
êDµk íwÆ pç êCpF ÚßZ ,lÜëDìF ÞC MkDìµ êCpF éÆ ¢Ïì×D@¾ Þ ÚD@O@vÞké@F
. koCk kßVÞ íFDWOw×
ªëp× êCpF Cpþ Þ ÝìÆDw× êDµk 
êCpF ÝìÆDw× êDµk)) :lÛkß×p¾ éÆ ælz ÐÃÛ ÖÔ@w@ÎC é@ì@Ï@µÁkD@¤ ÖD@×C qC
ok ÚDÛA êDµk DwF éZ éÇÛßZ,lëoDØ¡Û PwJ Þ Àì¿h Co ÚDNkßh êD@è@©@ëp@×
ÚDÛA kßh koß× ok ÝìÆDw× kßh êDµk Þ kßzí@× ED@W@O@w@× D@Ø@z koß@×
.((kß¡ÛEDWOw×
êCpF PvC HeOw×)) :lÛkß×p¾ éÆ ælz PëCÞo ÖÔwÎC éì@Ï@µÁkD@¤ ÖD@×C qC Þ
ÞC êCpF éÆ ÐñDv éF lÜÆ p×C Þ lçlF êrìZykßh Pvk DF ÐñDv éF éÇÜëC ªëp×
⁽⁴⁶¹⁾.((lëDØÛ Dµk
koCk DèOzC éaÛA koß× ok Þ ¢ÎDd koß× ok ªëp× qC ÍCåv 
ªëp× kok Þ MÔÇ¡× qC (éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ) pG×DìJ éÆ lÛCækpÆ pÆm Dèì©·F
¢vpJ ÝëC éÆ CpZ ⁽⁴⁶²⁾.lÛlìvpJí×koCk DèOzC ÚCl@F ª@ëp@× é@a@ÛA qC Þ
¢×CoA qDvéÜì×q Þ lzDFí× ¢ëDèOvCßhok Þ oDØìF éF ÚkCk PìØçC pË@ÛD@¡@Û
.kkpÊí× oDØìF ÚDÜìجCÞ
Pe¤ Þ íO×Ôv êÞqoA 
ClìJ éGϺ §p× pF DN koCk UDìOdC ykßh ok ÚDÜìجC ÝOiìËÛCp@F ok ª@ëp@×
§oCßµ ÚA ¸¾k êCpF Þ PwìÛ ÚA qCêCæoDZ éÆ §p× §oCßµ ÐFDÃ× ok Þ lÜ@Æ
ækpJ ´ß¨ß× ÝìØç lëDz Þ lëDØÛ P×ÞDÃ× ,P@w@ì@Û í@çCo ª@ëp@× x@¿@Û qC
í©ëp× pF æDÊpç)) : lÛkß×p¾ éÆ ælz ÐÃÛ pG×DìJ qC éaÛA D× êCpF koCkí@×p@F
êrìZ oDÆ ÝëC éÆ íOvok éF xJ,lìçlF é·vßN Ép× Þ ÐVC ok Co ÞC lëlz koCÞ
⁽⁴⁶³⁾.((lÜÆí× ÅDJ Co ªëp× x¿Û íÎÞ ,lÜÆíØÛ ko Co
é·vßN Ép× Þ ÐVC ok ªëp× êCpF íÜ·ë ,PvC é·vßN ,((xì¿@Ü@N)) qC kCp@× Þ
lìëßËF ªëp× éF éÇÜëC ÐS× .lëqDv oCÞlì×CíO×Ôv Þ Pe¤ éF Co ªëp× Þ lìçk
ClìJD¿z ,lzDF Clh PvCßh pÊC êkÞq éF Þ lÛqíØÛ ßN éF êop¨ ,§p× ÝëC éÆ
⁽⁴⁶⁴⁾.íÜÆí×
Dè©ëp× éF (éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ) pGØ»ìJ : éÆ lÛCækpÆ ÐÃÛ DØÏ@µ qC í@©@·@F Þ
qC Clh PvCßh éF Þ lÛDvoíØÛ ßNéF íWÛo êoDØìF Þ §p× ÝëC)) : lÛkß×p¾í×
⁽⁴⁶⁵⁾.((êßzí× ærìÆDJ Þ pçD¬ §p×
ªëp× oß©d ok Úkoßh 
ÕC íϤ) pGØ»ìJ)) : lÛkß×p¾ éÆ ælz ÐÃÛ ÖÔwÎC éìϵ íϵ ÝìÜ×åØÎCpì@×C qC
,koßiF êrìZ ªëp× oß©d ok ælÜÜÆMkDìµ éÇÜëC qC lÛCækpÆ íèÛ (éÎA Þ éìϵ
⁽⁴⁶⁶⁾((kpFí× ÝìF qC Co ¢NkDìµ pVC lÛÞClh ,koßiF êrìZ ªëp× krÛ pÊC
éÆ ÖD·¬ ÝìØç ÐS× lzDF ´ßÜØ× í×D·¬ qC ªëp× DwF éZ ÝìØç p¬D@hé@F Þ
koßiFêrìZ ælÜÜÆ MkDìµÞC krÛ íOÂÞ xJ ,koßhí× ælÜÜÆ MkD@ì@µ ÞC kr@Û
koßiF Co Cnº ÝëC ÐS× koClÛ Mol éÇÜëCpF ªëp× Þ krìËÛCí× pF ¢ëDèOzC xJ
lçlF Àì¿iN ,Co oDØìF §p× éÇÜëC êDV éF ælÜÜÆMkDìµ Þ koßhí× Mp@w@d
.PvC ækÞr¾C ªëp× êDçkok éF êpËëk kok Èë ¢NkDìµ p¬DiF
P¿Ê lëDF éZ ªëp× éF ,ÝO¾Dë D¿z qC l·F 
ælz Eßh éÆ lÛlëkí× Co í©ëp× íOÂÞ ÖÔwÎC éìϵ ÝìÜ×åØÎCpì×C Mp@©@d
⁽⁴⁶⁷⁾.((l×A kßVÞ éF ÚDçDÜÊqC íÆDJ ,ªëp× êCpF)) : lÛkß×p¾í× ,PvC
D¿z êoDØìF Þ §p× qC éÆ êkp× éF ælz ÐÃÛ (ÖÔwÎCDèìϵ) íϵ ÝF Ýwd qC Þ
kDë Co ÞC Ùç ßN ,Co ßN ækpÆ kDë lÛÞClhéÆ íOvok éF)) : kß×p¾ ,kßF ækpÆ Cl@ì@J
.((ÝÆ pÇz Co ÞC ßN xJ (ælì¡iF Co PÛDçDÜÊ) Co ßN PvC ækp@Æ é@ÎD@ÂC Þ Ý@Æ
ælz ÐÃÛ rìÛ ÖÔwÎC éìϵ ÝìÜ×åØÎCpì×C Mp©d qC Tëld ÝëC oß@®@Ü@ì@Ø@çÞ
⁽⁴⁶⁸⁾.PvC
¢ëD×p¾ ÝìF lÛCækpÆ ¸ØV éÆ ælz ÐÃÛ íOëCÞo rìÛ ÖÔwÎC éìϵ kDWv ÖD×C qC Þ
ÖÔwÎC éìϵ íϵ Mp©d ÚDzlV ¢ëD×p¾Þ ÖÔwÎC éìϵ Ýwd ÖD×C ÚD¡ëßØ@µ
⁽⁴⁶⁹⁾.lz éO¿Ê éÆ
PëßÃN éF ÖÔvC éÆ PvC êCéìdÞo DF ÙWwÜ× ,lzDFí× íëßÇìÛ Tëld éZ íÏ@F
ÚDwÛC éÇÜëC éF ÖÔvC .lçkí× éÎCßd éÆí¾ClçC DF Þ lçkí× PìØçC éìdÞo ÝëC
íOiv Þ êoDØìF éF ÔOFC §p·× ok éÆ íÛDwÛC ÚA lzDF éì@dÞo Ý@ëC é@Vß@O@×
éO¿Ê MDëCÞo ÝëC ok éÆ í¾ClçC ÚA Þ éìdÞo ÝëC ,PvC éO¾p@Ê oCp@ §p@×Þ
Þ ªëp× koß× ok éØñC qC éÆ íNDèìVßNÚA ,½ClçC ÝëC pF lÜÆí@× P@ÎÓk ,l@z
,ÙëkpÆ DèÛA qC í©·F éF æoDzC D× éÇÛDÜaØç ,l@z okD@¤ ÞC qC Úkp@Æ MkD@ì@µ
. ÙìÜÆíØÛ ækDµC pËëkxJ
íwÆ êCpF PvC êqDìÛíF ÚA ok éÆ CpZ xF Co D× ÙëkßØÛ pÆm ÚßÜÆDN éa@ÛA Þ
pF Clh ÖÔv Þ kÞok Þ PvClh êCpFlØd Þ .lçCß@i@F Co P@ëCl@ç Þ l@zo é@Æ
!kDF ÞC ÝëpçD¬ ÍA Þ lØe× yCælërÊpF ÚDÊlÜF