íÇzrJ éOzo êßW¡ÛCk :ÖÞk Ð¥¾ 
íÇzrJ êßW¡ÛCk MDì¤ß¥h 
éOzClÛ fì¨ßN éF êqDìÛ PvC ÝÇØ× ,íÇzrJ êßW@¡@ÛCk È@ë MD@¥@i@¡@×
éZ éÇÜëC Þ lÛÞClh krÛ ÞC æDËëDV Þ oDØìF éF ÖÔvC ypËÛ PÃìÃd pÊC Cpëq,lzDF
éF é·VCp× DF Ùç oDÆ ÝëC éÆ kßz ÝzÞo ,ælz éO¾pÊ p²Û ok ÞC êCpFí@zCkD@J
Þ ÈzrJ PìÎÞåw× éaÛDÜZ Þ .kpìÊí× Moߤ ,oDØzí@F T@ëkD@dCÞ MD@ëCÞo
lçCßh êl·F Ð¥¾ ok ÕCöDz ÚC éÆ @ kkpÊ ÝzÞo ,oDØìF pFCpF ok ÞC À@ëD@±Þ
.kßF lçCßiÛ fì¨ßN Þ cpz éF êqDìÛ pËëk @ l×A
Èë ok Co íÇzrJ êßW¡ÛCk MD¥i¡× Þ MDì¤ß¥h ÙìÛCßNí× ÓDØVC DWÜëC ok
Èë MDì¤ß¥h ÖDØN éF íÇzrJ éOzo êßW¡ÛCklëDF DÛDØç ,ÙìÜÆ ÚDìF é@Ø@Ï@Æ
Þ Äìصí×ÔvC ÚkßF CoCk qC PvC MoDGµ ÚA éÆ kkpÊ éOvCoA ÚDØÏw× ÚDwÛC
Þ ½ClçC DF íÊlÛq ÖDØN ok éÆ oDO¿Ê Þ oDO¾o Þ êßh Þ ÄÏ@h °D@e@Î qC ½os
.koCkpF ÖDÊ ,í×ÔvC êDèzqoC Þ ÙìÎD·N
éÆ lÛCælz oÞA kDë Co íÇzrJ êßW¡ÛCk MDì¤ß¥h qC íhpF ,éOznÊ ok D×lÂ
,ÙìÏv Mp®¾ MDì©OÃ× DF DèÛA qCíhpF Cpëq ,kßz æoDzC Dè@ÛA é@F P@w@ì@Û l@F
ÝëC éZ pÊ ,PvC Mp®¾ Ýëk ÖÔvC Ýëk Þ lÜ@O@w@ç Ä@¾Cß@× Þ Ì@Ü@çD@Ø@ç
.lÜOwìÛ Ð×DÆ ÙìÜÆí× ÚDìFéÆ íND¥i¡×
PvC æl×A ÚA ok éÆ íÇzrJ æoDF ok «CpÃF éF EßwÜ× PvC í¾Þp·@× P@ì@¤Þ
Þ éOzCk íØÎDv Þ qDOØ× P·ìG¬ ⁽²²⁶⁾lzDF ækCqA lëDF íÇzrJ êßW¡ÛCk)):
.lzDF éOzCk ÖClÛC okHvDÜO× Þ ÍlO·× íO×DÂ .l@zD@F é@O@zCl@Û êkD@ëq Ý@v
lzDF ´DWz Þ P¿µ DF .lzDF Moß¡× ok éÃìÏv yßh Þ oDO¿Ê yßh ,yßçrìN
é¾pd éF lÜ×éÂÔµ Þ oCk kßh ,Ù¡h ÖDËÜç ok .lzDGÛ êkD×ÐëDw@× oCl@¾p@¬ .
oClèËÛ qCo .lzDF ÚDÛAqßwÎk Þ ÚCoDØìF oCßiغ .lzDGÛ ÚkßÆ .lzDF kßh íÇzrJ
,lÜÜÆí× æDÊA ,kßh êDèëoDØìF qC Co D× ÚCoDØìF qC êoDìwF éÆ CpZ ,lzDF oDØìF
. lÜzDF ¸Ï®× ÚA qC ÚCpËëk lÛoClÛPvÞk íÎÞ
êDèOÎDd oDZk éÆ íÛCoDØìF êßv qC íëßÊCrvDÛ éÛßÊ pç êCpF Co kß@h l@ëD@F
Þ oßG¤ lëDF Þ kÞoí× DèìëßÊCrvDÛÝëC ÍDØOdC Cpëq ,kqDv ækD×A lÜOwç í@ÛCÞo
PÎDd Þ PvC êoDØìF ÚDØç DçCrvDÛ ÚA Pϵ éÆ Ùì@ÛCl@F l@ëD@F Þ kß@F oD@Fkp@F
.lÛoClÛí·ìG¬
.lzDF lÜÏF éÛÞ ß× ÚÞlF éÛ ,pv íÜ·ë ,lzDF ÍkD·O× lëD@F p@v êD@çß@× ¢@ëCoA
.lzDF ærìÆDJ Þ lì¿v lëDF ¢ëDèvDGÎ.koClèËÛ æDNßÆ Co ¢ëDèÜhDÛ lëDF ÝìÜaØç
pF PÎÓk ´ß¨ß× ÝëC Cpëq ,koClÛ pF ÖD@Ê ED@O@z Þé@Ï@W@µ D@F Ý@O@¾o æCo ok
. koCk íÏGÜN pF PÎÓk ,PÎDd ÝëC ÚßZ ,koCkpF Öl éOwçA éÛ Þ lÜÆí×PÎDèV
ÚÞlF íÛDN Þ í×CoA DF Þ lÜì¡ÜF ßÛCq oDèZ lëDF ,kßz p¨Dd oDØ@ì@F kr@Û í@O@ÂÞ
⁽²²⁷⁾.((kßz DëßVCo ÞC ÍDd ,ECp®¨C Þ íÛCpËÛ éÛßÊbìç
ÝëC ok íFßh MDzoD¿v ⁽²²⁸⁾((íÇÏØÎC øìG®ÎC øµDÜ¥ÎC Ð×DÆ)) ED@O@Æ ok
ÚApF ÚÞr¾C ÝëC Þ lÛCækCkPGwÛ «CpÃF éF Co DèÛA qC í©·F éÆ P@vC æl@×A æoD@F
:lëkpÊpÆm «CpÃF qC ÔG éÆ PvC
PµD¬C Co ÚDeGv lÛÞClh p×CÞC éÆ PvC ÖqÓ íÇzrJ Ùϵ ÚDëß@W@¡@ÛCk p@F))
éF Co ÚD¡ëC Þ lÜzDF ÚDÛA P×lh okÞ lÛoCnËF ÖCpOdC Co kßh lìNDvC Þ .lÜ@ëD@Ø@Û
ÍCß×C Èëpz Co ÚDÛA Þ lÜÜÆ íÇìÛ ÚDÛA éF ÝìÜaØç .lÜÛClF kßh ÝëlÎCÞ éÎr@Ü@×
ÝëC Þ lÛClF kßh okCpF Co kßh ÙÏ·× ,lÛqp¾ lëDFéÆ éÛßËÛDØç .lÜ@çk oCp@Âkß@h
ÖDØNÞ ÚDzkDOvC kÓÞC Þ kßh ÓÞC lëDF .lçk kDë ÞC é@F kr@× ÚÞl@F Co P@·@Ü@¤
Þ Ößϵ ÝëC éF lÛoCk Co P·Ü¤ ÝëC ÝOhß×A ÁDÃeOvC éÆ p@Ë@ëk Ý@ì@Ï@¥@e@×
. ((lÜçk yqß×A ,DèzoD¿v
Ölµ Þ HÎD®× ³¿d ÖÞrÎ éÏØV qC ,lÜÆí× ÚDìF pË@ëk êkoCß@× é@Ç@ÛA qC x@J
,kqß×DìF Co HÎD®× ÝëC ,kßh íÆkßÆÚCoÞk ok lëDF : éÇÜëC Þ EDOÆ éF kDØ@O@µC
.PvC PÎßèÆ ÚD×q ok êpìÊCp¾ qC pOÛDvA íÆkßÆ ÖDëC ok êp@ì@ÊCp@¾ Úß@Z
ok DèÛDOvoDØìF ok lëDF éÆ PvC ÝëC íÇzrJ Ößϵ êßW¡ÛCk pF Ý@ì@Ü@a@Ø@çÞ
ækDìJ ,Ðص ok Co Ùϵ ÝëC Þ kpF pvéF P·Ü¤ ÝëC ÁmDd êDØϵ Þ lìNDvC Pì·×
PGdD¥× qC Þ lzDF éOzCk ½CpzC ,ÚDÛA ÍCßdC Þ ´D¨ÞC Þ ÚCoDØ@ì@F p@F Þ l@Ü@Æ
æpèF ,íÏص Þ íFpWN o߬ éF íÏÆ o߬ éF Þ ÚCoDØìF éF P×lh Þ kßhlì@ND@vC
⁽²²⁹⁾.lÜÆÄìG®N Ùç DF Co Ðص Þ Ùϵ Þ kpGF Ð×DÆ
íÇzrJ EoDWN Þ ßW¡ÛCk 
íÇzrJ êßW¡ÛCk éF ulÃ× ´oDz éÆ ÙìFDëí× ok PznÊ é@a@ÛA p@F ÚÞr@¾C
ÍDØOdC éÆ êkoCß× ok D¤ß¥i× ,lçkoCp éFpWN ÚClì× Co kßh lçkíØÛ æqDVC
.lzDF éOzCk ælìõ Þ ÚDØëC DèÛA éF ÓDØOdC éZ pÊC ,lzDF é@O@zCk ÚA ok op@¨
ÖlÃë ÚC ÖqDeÎC öpØÏÎ í»GÜë Ó øRÔR)) :ælz ÐÃÛ ÖÔwÎC éì@Ï@µ ÁkD@¤ ÖD@×CqC
⁽²³⁰⁾.((... pwÎC öD¡¾CÞ éÜ× DWÛ ÚCÞ ,øFpWOÏÎ ÙwÎC Epz : Dèìϵ
,Úkoßh Úkß×qA êCpF Co pçq : lÜÆ ÖClÂC rìZ év éF lëDGÛ ¢@ël@ÛC oÞk kp@¾))
. ((... Þ oCpvCÝOhDv yD¾ Þ lÜÆ ClìJ MDWÛ ÚA qC éZ pÊ
ÓÞ øÏÃF ÝÂÞnN Ó)) : ælz ÐÃÛ ÖÔwÎC éìϵ pÂDF ÖD×C qC êp@Ë@ëk T@ël@d ok Þ
⁽²³¹⁾.((éì¾ D× ÙÏ·N íOd öDÃv Ý× Ep¡N ÓÞ íç D× ÙÏ·N íOd DèØ¡N
.PvC rìZ éZ éÆ lìÛClF éÇÛA pË× ,lìÜÇÛ ßF Co ÚA Þ lëoßiÛ êrGv ´ßÛ bìç qC))
. ((PwìZ ÚA ÐhCk lìÛClF éÇÛApË× lìzßÜÛ EA ,í¾p± éÛßÊbìç qC Þ
ÚDÛDØÏw× pìº MD×ßÏ·× qC ækD¿OvC 
lFDìF Co ÚA DV pç ,PvC ÚDØëC DF ¦iz æl¡ØÊ ,¢ÛCk Þ PØÇd éÆ íOvok éF
Þ kßèë lÜÛD× ,ÚDÛDØÏw× pìº qC DN lz¸ÛD× lëDF CpZ ÝëCpFDÜF .kpìÊí@× p@F Co ÚA
? kßz Ùϵ HwÆ ÚCpËëk Þ CoD¥Û
TµDF Þ lÜÜÆ PµDÜ ÚDÛA krÛ ÝOhß×A éF DèÜN ,lÜOwç æpG@h êCoCk p@ÊC x@J
Þ lÜëDØÛ Mßµk ,kßh HçCn× Þ lëDõéF Co ÚDÛDØÏw× æCo ÝëC qC ÚDÛA éÆ lÛß¡@Û
ÝìØÏw× oß×C ok lÜÛCßNíØÛ ÚD¡ëC Þ lÜÜÆ ¼ìÏGN ÚDÛA qC l@ëD@G@Û Ý@ì@Ø@Ï@w@×
Ùϵ HwÆ ,Moߤ ÝëC ok ,lÜëDØÛ mß¿Û ÝìØÏw× oß×C ok lëDGÛ Þ lÜëDØÛPÎDhk
éÆ PvC ælz ÐÃÛ : D× Öߥ·×ÚD×D×C qC Cpëq ,koClÛ í·ÛD× éÛß@Ë@a@ì@ç ÚD@ÛA qC
: lÛCækß×p¾
ÚA xJ . PvC Ý×å× æl¡ØÊ ,¢ÛCk Cpëq ,lëpìËF ÚDÛA qC Co lÜ×kßv HÎD®@×))
lìOwç ÚA ÐçC Þ ÄeOw× DØz éÆ CpZ.lzDF Åp¡× krÛ éZ pÊ ,lìÜÆ HϬ Co
⁽²³²⁾.lÜÜÆí× ÚDìF Co DÜ·× ÝìØç éÆ pËëk MDëCÞo Þ ((ÚDÛA éÛ
êCpvC éF (éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ) ÖpÆC Íßvo é@Æ Ù@ì@O@w@ç Ý@ëC l@çD@z !êoA
qC p¿Û æk ÖClÆ pç ,ÚCkCßvDFéÆ lçkí× oßOvk ,olF ÌÜV qC l·F Ý@ì@Æp@¡@×
ÚkCk yqß×A ÝëC Þ lÛqß×DìF ÝOzßÛ Þ ÚlÛCßh Co ÚDÛDØÏw× ÍDvkph ÚClÛqp@¾
⁽²³³⁾.lzDFí× MoDvC qC ÚDÛA êkCqAHVß×
ÐìÎk l×A EDO¾A éÆ CpZ ,Ùçk Ð쥿N Þ cpz æoDF ÝëC ok éÆ ÙÜìFíØÛ êqD@ì@Û
æpìv)) : D× EDOÆ éF kßz ´ßVo ,pO¡ìF´Ô¬C PèV ÐëDØN Moߤ ok Þ EDO@¾A
. ((258 Þ 257 ée¿¤ ,2lÏV ,êßGÛ
ÈzrJ êCpF í×ÔvC lÜÊßv 
ÙìÜÆí× oߥN ,lëkpÊ ÁmDd íÇzrJ Þ lz Ðì¥eN ¹oD¾ ,ßW¡ÛCk éÇÛA qC xJ
:lÜÆ kDë Co pëq lÜÊßv ,kßz ækCk oDÆæqDVC ÞC éF éÇÛA qC ÐG PvC pOèF éÆ
(ÙìdpÎCÝØdpÎCÕCÙwF)
ÚClÛDh Þ lØe× pF ÖÔv Þ kÞok .PvC ÚDìÛDèV oDÊkoÞpJ £ß¥i× ¢ëDOv))
... P×Dì qÞoDN ÚD¡ÛDÜØzk ÖDØN pF Ýëp¿Û Þ ÞC ÅDJ
kDë lÜÊßv íÛDØvA êDèFDOÆ ÖDØN éF Þ ÙNDvlÃ× ÖDØN Þ Ùì@²@µ l@ÛÞCl@h é@F
éF ,ÚCoDØìF ÚD×ok Þ êkßGèFæCo ok Co kßh yÔN Þ ¢zßÆ ÖDØN éÆ ÙÜ@Æí@×
ok Þ ÖqDwÛ ÚßG»× Co ÚDÛA .ÖoCnËÛ PµD©FíF Þ lÜØNÞpR ÚDì× íÂp¾ Þ ÖpìÊ oDÆ
oDO¾o í×ÔvC Þ íÛDwÛC ælëlÜwJ ÁÔhC DF ÚDÛA DF ,ÙëDØÜÛ íçDNßÆ ÚDÛAÚD×ok æCo
kßh ælèµ éF íOÛD×C Co лz ÝëCÞ ÙzDF íµpzÖDÇdC éF lÜGëDJ oDÆ ¸Âß× .ÙëDØÛ
êCkC êCpF .kßØÛ lçCßh ÍCåv ÚA æoDF ok Ý× qC MDÂÔ× qÞo lÛÞClh éÆ Ù@ÛCl@F
.ÙëDØÛé¿ì±Þ ÖDWÛC íèVÞ ÝëpOèF éF ,PÛD×CÝëC
ÝëpOèF ÞC éÆ Ùçkí× oCp p±DÛ Þ lçDz lÜÊßv Þ Ùw@ Ý@ëC p@F Co l@ÛÞCl@h
.((PvCÚClçDz
ÚD×ok Þ ÈzrJ : Ößv Ð¥¾ 
ÈzrJ ÀëD±Þ 
íwÆ éF Ík ¢ëDçéOvCßh êCpF lÛCßNíØÛ rÊpç oDØ@ì@F é@Æ P@vC f@¨CÞp@J
íFßh éF Cpëq ,okD× Þ olJ Dë lÛqp¾ lÜÛD× ¦iz ÝëpOÇëkrÛ éF í@O@d.kl@Ü@G@F
okDÂ Þ lÜçk ÖDWÛC lÜÛCßNíØÛ êoDØìF qCÞC MDWÛ êCpF êoDÆ ÚDÛAé@Æ l@ÛCkí@×
.lÜçk ¢çDÆCo ÞC kok lÜOwìÛ
éF lÛÞClh éÆ kpFí× íwÆ ½p¬ éF Co ¢ëDçÞqoA Þ DçéOvCßh ÖDØN éÇÛA ÍDd Þ
rV PwìÛ íwÆ ÞC éÆ lëDØÛ é·VCp×íNÓDd Ýì@Ü@Z ok P@vC ækCk oß@O@vk ÞC
ÚßÊDÛßÊ êDèÇØÆ oDØìF éF lÛCßNí× éÆ PvC ÈzrJ DèÜN Cpëq ,ÁmDd Èzr@J
. lÛDvpF MDWÛ ÐdDv éF Þ lçk ¢çDÆ Co ÞC kok ÞlëDØÛ
íND¾DÜ× éÛßËaìç ÐÆßN DF ÚkpÆ CÞCl× Þ ÈzrJ éF é·VCp× éÆ P@vC í@è@ël@F
ÚA DF íËÜ¡N Þ íËÜvpÊ ¸¾o PèVÚlì×DzA Þ Úkoßh éÆ éÛßËÛD@Ø@ç koCl@Û
⁽²³⁴⁾.koClÛíND¾DÜ× bìç
ælèµ éF éÜì×q ÝëC ok Co PìÎÞåw× ÝëpOØè× Þ ÝëpOÊorF ÈzrJ ,ÝëC p@FD@Ü@F
éF éZ Þ lì¿× ÚD×ok Þ ÞoCk éñCoCíÜ·ë êkD× ÈØÆ éñCoC °D@e@Î é@F é@Z .koCk
oÞpv Þ lì×C cÞo lÛCßNí× ÈzrJ éÆ CpZ ,íÛCÞo Þ ídÞo êDèÇØÆ éñCoC °De@Î
. lÛCkpÊ qDF ,íÊlÛq ælÜëA Þ íÊlÛq éF Co ÞC kDØOµC Þ l×lF ,oDØìF ÚCÞo okCo
ÈzrJ MD¥i¡× Þ PìÎÞåw× éÆ P¿Ê ÚCßNí× í×ÔvC æDÊlëk qC ,ÝëC pFDÜF
ÝëC ok D× Þ PvC ÚßÊDÛßÊ Þ kDëqoDìwF ,kßh ÚCoDØì@F Þ kß@h D@F é@®@FCo ok
. koÞA ÙìçCßh ÍDØVC éF Co DèÛA Ôëm ,Ð¥¾
ÚD×ok ok Pµpv 
Dço Co oDØìF ,MpVC íØÆ Dë Þ PërëÞ PhCkpJ Ölµ Pϵ éF PwìÛ qDW× Èzr@J
CÞCl× Co ídÞpW× éÆ íwÆ ÙÏw× o߬éF éÆ CpZ ,l@Ü@Ç@Û CÞCl@× Co ÞC Þ kqD@v
Ùhq éÆ íwÆ Cpëq ,PvC Èëpz éOhDv cÞpW× Co ÞC éÆ íwÆ D@F l@Ü@Æí@Ø@Û
rìÛ ÞC íëßÊ lÜÇÛ ÚD×ok Co ÞC éÆ íwÆ Þ éOvCßh Co cÞpW× êlF ,ækoÞA lëlJCo
Þ kßz ¯Ïw× oDØìF pF êoDØìF kCk æqDVClëDGÛ ,ÝëCpFDÜF .koCk Co éOvCßh ÝìØ@ç
. koÞA oDF éF êpënJDÛ ÚCpGV êDèÛDëq Þ koÞAok êDJ qC Co ÞC
éÆ lëAí× oDØz éF êp®¾ Þ íÛDwÛC Þ íÂÔhC HVCÞ ÚCßܵ éF ÚD×ok ok ¸ëpwN
ÖDWwÛC Þ íËOiì×A ,ÚDÛA éÛCoCßÊorF êDëDWvÞ À¬Cßµ Þ DèÛDwÛC êkßÜ¡h D@F
.koCk Ð×DÆ
pËØOv ÖDÇd êCÞCl× 
ÙçCp¾ êpO¡ìF P¤p¾ kßzí× TµDF éÇÜëC qC êClV ,pËØO@v ÖD@Ç@d êCÞCl@×
éF DN ælz ÚDÛA éF íÇØÆ ÙìëßËÛ pÊC,lÜçk é×CkC kßh ÙOv Þ Ùϱ éF D@N l@ÛoÞA
: lëD×p¾í× ÖÔwÎC éìϵÝìwd ÖD×C DOvCo ÝëC ok Þ .lÜ@çk é@×CkC kß@h Ù@Ï@±
Co ßN ,kßF lÜ×kßv ¢ëCpF pÊC Cpëq ,DØÜ× rëßWN íëÞoCk ,æDzkDJ êCpFr@Êp@ç))
⁽²³⁵⁾.((lÜÆí×ÙèO×Co ßN ,kßF ¢iGÛDëq ¢ëCpF pÊC Þ lëDOvíØÛ
lÜOwç ÚDÛA Cpëq ,PvC ÙOv Þ oßV ÚDçDzkDJ ,Mp©d ÚA kCp× éÆ PvC Ý@zÞo
. PvC ÝzÞo Þ ÖßÏ·× HÏ®× ÝëCÞ .lÛCéOvCoA lÜwJDÛ P¿¤ ÝëC éF éÆ
pìþ Þ lÜØNÞpR ÝìF ÈzrJ ÝOzCnËÛ Áp¾ 
ÚDØÊ D× ,koCnËÛ Áp¾ pìþ Þ íܺ ÝìF ÈzrJ PvC ÖqÓ éÇ@Ü@ëC koß@× ok D@×C
íµpz EßVÞ ok éÆ ÚßZ,lzDGÛ ÐìÎk é×DÂC Þ ÚDìF éF UDìOdC éÆ Ù@ì@Ü@Æí@×
PvßJ lì¿v éF Þ .kß¡Û é²dÔ× pìþ Þ kßz é²dÔ× íܺ lëDGÛ íÜìµ Dë íëD¿Æ
. kß¡Û íèVßN PvßJ æDìv éF D×CÞ kßz éVßN
ÖÔvC PìØçC qC pO¡ìF pìþ éF ÖÔvC PìØçC DÛDØç kßz éO¿Ê PvC ÝÇØ× éÇÏF
éÆ êrìZ pç éF Úlìvo êCpFlÜØNÞpR ÚDwÛC ,ÝëC p@F æÞÔ@µ ,P@vC í@Ü@º é@F
xJ ,PwìÛ o߬ ÝëC pìþ D×C ,PvC okD ¢ÎD× ÚkpÆ Uph Äëp¬ qC lçCß@i@F
êpNpF Þ ÚDeVo ,ªëp× PVDd êD©Â éÇÜëC éF lÜÆí× ÙÇd éÆêp×CÞC DÛD@Ø@ç
ok @ kßzí× HNpO× oß×CÝëCpF ECßR Þ lçkí× ªëp× p×C é@F P@ì@Ø@çC Þ koCk
£D¥OhC Þ koClÛ DèÜN pìþ Dë Þ DèÜN íܺ éF £D¥OhC @ lzDFí× pNCßO× éÆ íÎDd
. koClÛ Ùç íܺ Þpìþ qC pìº éF
éF MokDG× PvC ÖqÓ éÇÜëC éF lÜÆí× ÙÇd éÆ íNDëCÞo éF PGwÛ o߬ ÝìØç Þ
éF «ßFp× éÆ íNDëCÞo ¸ìØV éÇÏF ,kß¡F¢Øhq Þ PdCpV qC cÞp@W@× êD@¿@z
okéÇÜëC PwìÛ ÝÇØ× ,Pwç klµ Dçl¤ MDëCÞo ÚA éÆ íÎDd ok ,PvC íÇzr@J
pÊC ælz éOzCnÊ Áp¾ o߬ ÝëC CpçD± éÇÜëC êCpF kßz pçD± êpRC MDëCÞo ÚA
.lzDF lçCßhí×éZ pç MDëCÞo ÚA ´ßÛ Þ ÙWd éZ
íwÆ lÜÆí× ¢Ûqpv éÆ íNDëCÞo ÚA qC ÙìÜÆ ízßJÙ¡Z éÇÜëC PwìÛ HVCÞ Þ
lçk oCp êqDìO×C ¢NÞpR Þ Dܺ PèV qCíܺ êCpF Þ koCnËF ÖCpOdC íܺ éF éÆ Co
D¨o ÖD×C qC éÆ Co íOëCÞo ÚA DWÜëC ok ÙìÜÆ pÆm éÇ@Ü@ëC l@Ü@Æí@× P@ëD@¿@Æ Þ
ÖÔvÞ lÜÆ MDÂÔ× Co íÛDØÏw× pìþ xÆpç)) :kß×p¾ éÆ ælz ÐÃÛ ÖÔwÎCéìϵ
MDÂÔ× P×Dì qÞo ok Co lÛÞClh,lÜÆí× íܺ pF éÆ í×Ôv ½ÔhpF ÞCpF lÜ@Æ
⁽²³⁶⁾.((lÜÆí× H©º ÞC pF Clh éÆ íÎDd ok lÜÆí×
Þ kßØÛ éìèN Co í×D·¬ xKv kpÆ DÜF Co êp¥Â éÆ PvC êkp× PëDÇd DWÜëC ok
,l×Aí× êpìþ éÆ í×DËÜç .kpÇÛ MßµkCpþ qC Þ kpÆ Mßµk ÚA é@F Co D@ì@Ü@ºC
ok éOzp¾ Þk xJ ,æl¡Û éìèN ßN ÍDS×C Þ ßN êCpF ÖD·¬ Ý@ëC l@zí@× é@O@¿@Ê
DìܺC uDGÎ ok éOzp¾ Þk ÚA xJ ,lÛlz ¸Ü× Úkoßh Cnº qC ,lÛl×A CpþuD@G@Î
ÚkpÆ ÚCpëÞ éF Clh kpÆ p×C xJ,lÛlz ÐhCk íOdCo éF éOzp¾ Þk ÝëC ,l@Ûl@×A
⁽²³⁷⁾.kßF pèz ÚA ok éÆ xÆ pç DF pèz
PvC éOwëDz éÇÜëC Þ Cpþ éF PGwÛ Clh PGe× Þ Cpþ cl× ok é@Æ í@ND@ëCÞo Þ
. PvC kDëq oDìwF ,ælzkoCÞ ÚDÛA ÍCßdC Þ ÚDz éF ÙìçlF PìØçC
pìGÆ ÝìF Þ pìþ Þ íܺ ÝìF éÆ lÜÆí× ÙÇd éϨD¾ ÁÔhC Þ Mp®¾ ,Ðõ DÛDØç
,¢NÞpR p¬Dh éF íܺ ÖCpÆC DÛDØç éÆÙìëßËÛ pÊC .koClÛ kßVÞ íÂp¾ pì@»@¤ Þ
Þ PÎCmo qC ¢NÞpR p¬Dh éF íܺ ÖCpÆC éÇÏF ,PwìÛ PìÛDw@ÛC Þ ÚD@w@ÛC ÖCp@ÆC
íÂÔhC «D®eÛC ´ßÛ Èë Þ PvC x¿Û ok êoCßh qC Þ PvC ÚDwÛC ¸G¬ okíOwJ
. lzDFí× ÅDÜvpN Þ ÅDÛp®h
êDçkok qC pO¡ìF ídÞo êDçkok qC kDëq êDèÛD×q ok pìÃ@¾ é@Æ í@×D@Ë@Ü@ç Þ
éÜìÆ éF ÍlG× éÆ êpþælõ éF pìþ éÆ êo߬ éF ,kp@Fí@× X@Ûo í@Ø@w@V
ÝëpOØÆ ÞC êCpF PwìÛ ÝÇØ× éÆ ívpN ælõ p¬DiF Þ koCk oD·@zC kß@zí@×
DÛDØç xJ @ PvC ÝìÜZ pìþ éÆ íOÂÞ @ koÞDìF PvkéF PvC ÖqÓ éÆ êr@ì@Z
ÞPvC pO¡ìF ÞC éF ÚkpÆ ÈØÆ ok pìÃ@¾ koß@× ok Úkp@Æ oD@Æ ÕCí@ÎCø@Fp@Â
. lzDFí× pOÊorF ,ÈØÆ Þ MlµDw× ÝëC pF kßzí× HNpO× éÆ êCéWìOÛ
Dè©ëp× éWÎD·× ok éÇÜëC ÈzrJ pF PvC ÖqÓ DÛDØç)) : lëßÊí× uDGµ ÝF íϵ
éF lëDGÛ ÈzrJ Þ lÜOwç ªëp× éÆ íëCpþ£ß¥iF ,lëDØÛ ¢zß@Æ Þ P@ël@V
koCk Mol pÊC éÇÏF .lzDF (Cpþ) éOvk ÝëC qC kr× ÝO¾pÊ Þ êkD׸¾DÜ× pǾ
Þ lÜÇF Co oDÆ ÝëC lëDF ,lÜÆUph ªëp× êCpþ êCÞCl× êCpF ykßh HìV qC éÆ
pF Þ lzDF éOzCk PëlV Dè©ëp× éWÎD·× ok qÞo Þ Hz lëDF xJ lÛCßNíØÛ p@ÊC
⁽²³⁸⁾.kßzp¨Dd íOÂÞ pç ok Dè©ëp×éWÎD·×
yCé·×DV Þ ykßh éF PGwÛ pìþ ,lçkí× ÖDWÛC ÈzrJ éÆ íëDçoDÆ ÝëC éÏ@F
pìþ êCpF Co «D¡Û Þ íÊlÛq ÝëpO¡ìFÞ kßzí× ÝòØ®× yCælÜëA éF Þ oCÞlì×C
,lÜÜÆí× oDÆ é·×DV ok éÆ íëDèçÞpÊ pëDv DF éÆ kßzí× TµDF Þ lçkí× oCpÂ
.lÜÆ oDÆ ÙçÞC
Þ lwd ,éÜìÆ ,lÛDëÞoí× Co êoCÞlì×C Þ D¾Þ Þ íOvÞk ykßh ok éÇÛDÜ@a@Ø@ç
,MoDÃd ælõ Þ kqDví× oÞk ykßhx¿Û Þ cÞo qC Co P@w@J MD@¿@¤ p@ëD@v
éF qDìÛ Þ PvC ÝzÞo éÎöD@w@× Ý@ëC .koÞAí@Ø@Û kß@VÞ é@F Co up@N Þ êoCß@h
.koClÛ êpO¡ìFívopF
ÈzrJ ¦¥iN 
PwìÛ rëDV êÞ êCpF PvC Ù¡Z êDèëoDØìF ok ¦¥iO× ,ÈzrJ éÆ í×DËÜ@ç
ÝëC xǵ oß®ÜìØç Þ kßz HÏ ÐS×pËëk êDèëoDØìF ok éWÎD·× êl¥O@× é@Æ
Þ lÜOwìÛ pì¥F Þ æDÊA íÇzrJ é@O@zo ÚA ok ÚD@Ç@zr@J Ý@ëC Cp@ëq ,H@Ï@®@×
ÖD×C pF éÆ lÛßzí× ÄeÏ× ÐçDV ÚDÇzrJ éF PèV ÝëC ok xJ ,lÜzDFí×ÐçDV
lÛCækpÆ PFDG¬ êCéOzo ok Cpëq ,lëDØÛxGd Co ÚDÛA PvC HVCÞ oß¡Æ xìño Þ
. lÛCéOzClÛ Ð×DÆ íçDÊA éOzo ÚA éF PGwÛ éÆ
ÝO¿Ê ÐìG qC koClÛ ¦¥iN ÚA ok éÆ í¨p× ÚkpÆ PFDG¬ Ý@ì@Ü@a@Ø@ç Þ
qC éÆ êpNCßO× MDëCÞo Þ êkDëqMDëA ok Cpëq ,koClÛ ÚA éF Ùϵ éÆ PvC êr@ì@Z
ælz íèÛ oDÆ ÝëC qC kDØOµC Þ PÛD×C ,MoD@è@× æl@ì@vo :Ý@ì@×ß@¥@·@× é@ØñC
é×DÂC Þ pO¡ìF fì¨ßN éF íVDìOdC xJ PvC f¨CÞ ´ß¨ß×ÝëC Þ ⁽²³⁹⁾.PvC
. koClÛ ÐìÎk
Þ MoDè¬ ÖCé¡ëlÛC Þ oDÆ ok)) : æl×A PvC «CpÃF éF EßwÜ× éÆ íØ@w@ ok Þ
PØdq éF Co ÝO¡ëßh ÙÛCkíØÛéÆ êoDÆ ok Þ ÙÜÆí× ³¿d Co Ùw@¿@Û í@ÆD@J
⁽²⁴⁰⁾.((ÖoCnÊí×CÞ ¢ÏçC éF Co ÚA Þ ÖqClÛCíØÛ
kDØOµC Þ PÛD×C ,MoDè× @ 1 
Þ pOèF qp¬ éF Co yCé¿ì±Þ lÛCßOF éÆ PvC íwÆ ÁmDd Hì@G@¬ x@J @ 2 Þ 1
qC ªëp× ækD¿OvCÞ pOØÆ ¢ëD®h éÆ PvCíwÆ HìG¬ ÝëCÞ lÜÆ CkCpO@Ï@×D@Æ
pF íÇzrJ ÝìÜZ Þ PvC pO¡ìF ªëp× éF ÞC P·¿Ü× Þ PvC pO×DØN ÞCêDèìçDÊA
ÙìÏwN Þ lÜÆí× kDØOµCÞC éFªëp×Þ koCk Mol pO¡ìF ªëp× ÚDÜìجC Íߥd
éF pO¡ìFÞC éÆCpZ PvC pNÚDvA oD@Ø@ì@F ÚD@×ok Moß@¤ Ý@ëC ok .kß@zí@× ÞC
.klÜFí× oDÇF pOèF Co ¢NCoßOvkÞ lÜÆí× éVßNÈzrJ MCoßOvk
ªëp× ok Co ÚDÜìجC ÝëC DN lëDØÛ ¢zßÆ Þ í·v éÆ PvC ÖqÓ HìG¬ pF éÇÏF
íO·Ü¤ HdD¤ pç)) : ælz ÐÃÛ ÖÔwÎCéìϵÁkD¤ ÖD×C qC éÇÛDÜZ .koÞA Pvk éF
½p¬ éF P·Ü¤ ÚA ælÜÜÆ HwÆ éÇÜëC DN lzDF ÞC ok PÏ¥h év éÆ PvC oDZD@Û
Þ lzDF ÁmDd yoDÆ Þ Ðص ok : ÓÞC :qC lÜNoDGµ PÏ¥h év ÚA Þ kßz ælì¡ÆÞC
oDÆ éF Co ÚA lçCßhí× éÆ íwÆok : DSÎDR Þ lÜÆ CkC éÎDw× ÚA ok Co PÛD×C : DìÛD@R
⁽²⁴¹⁾.lÜÆ kDWëC éÂÔµ ,klÜGF
êCpF lÛkßF ælz Mßµk éÆ íÛDwÆ ÚDì× qC (éÎA Þ éìϵ ÕC íϤ) ÖpÆC pGØ»ìJ Þ
cÞpW× éÆ ¢FDe¤C qC í©·F éWÎD·×êCpF Co kCp¾C ÝëpOϨD¾ Þ ÝëpOèF PFDG¬
ÌÜçDØç Mp®¾ DF éÆ PvC êrìZ éÎDw× ÝëC ,éÏF ⁽²⁴²⁾.lërÊpF lÛkßF ælz
éZ Þ lzDFí× ÝìØÏw× êCpF íçCßhpìh Þ PvC æCpØç ÙìÏv ÐÃ@µ Ù@Ç@dD@F Þ
.koCk PëßÎÞC ÁÔhC ÖoDÇ× qCÐëDw× ÝëC pìº éF Þ ÐëDw× ÝëC éF pGØ»ìJ pF íwÆ
pÊC PvDìzC éF ÚkßF ÁmDd ¢ëDÜ·× ,íÇzrJ DÛDØç éÆ ælz éO¿Ê ÄìÃeN éF Þ
MoDè× êoDÆ ok éÆ íwÆ íÜ·ë HìG¬kp× Þ lzDF ªëp× éWÎD·× pì@º ok é@Z
⁽²⁴³⁾.koCk
pO¡ìJ éÇÛDÜZ .PvDçoDÆ ÝëpNêoÞp¨ qC íÇzrJ T@e@F ok êoCk P@ÛD@×C @ 3
íÏõ ÝìÜaØç Þ íÛDwÛC ,íÂÔhC ,í¾pµ,íµpz PìÎÞåw× íÇzrJ lz éO¿@Ê
éÆ lÛkpÆ æoDzC ÚA éF ÖD×C éÆ PvC íÜ@i@v æÞÔ@µ é@F H@Ï@®@× Ý@ëC Þ koCk
P·Ü¤ ÚA éF Ökp× Úlz ælì¡Æ Þ Úlz HÏV HVß× ,P·Ü¤ ok P@ÛD@×CêCkC
Þ PëD¨o DF Þ lÜÜÆí× ClìJÞC éF kDØOµC Þ ÚDÜ@ì@Ø@¬C Ökp@× é@Æ Úß@Z ,P@vC
ÚDìF UDOe× éÆ PvC ÚA qC pOe¨CÞ éÎDw× ÝëC éOGÎC lÛÞoí× ÞC êßwF íÛDÜìجC
. lzDF
CßÃN Þ ¢zßÆ ,íçCßhpìh @ 2 
ÀëD±Þ qC ÝOzCk íèÎC êCßÃN Þ ÚkpÆ ¢zßÆ Þ íçCßhpìh éÇÜëC qC éOzn@Ê
qC @ íÇzrJ ok ætëßF @ Pwç rìÛíµpz é¿ì±Þ Èë ,PvC íÂÔ@hC Þ í@ÛD@w@ÛC
PFDG¬ éÆ xÆ pç)) :lÛkß×p¾ éÆ PvC ælz ÐÃÛ ÖÔwÎC éìϵíÏ@µ Mp@©@d
DzßÆ Þ ækßØÛ íçCßhpì@h Þ l@zD@F é@O@zCk í@è@ÎC êCß@Ã@Nl@ëD@F l@Ü@Æí@×
⁽²⁴⁴⁾.((lzDF
éOzCk íèÎC êCßÃN éÇÜëC ÈzrJ pF PvC HVCÞ)) : PvC éO¿@Ê x@ëokC Ý@FC Þ
íçCßhpìh ªëp× koß× ok Þ lçkí×ÖDWÛC ªëp× pF éÆ êCéWÎD·× ÚA ok lzDF
⁽²⁴⁵⁾.((lÜÆ
éF Þ ælz ¢zßÆ Þ í·v ªëp× ÚkpÆ éWÎD·× ok éÆ PwìÛ êCæoDZ ,é@Ï@F @ 1
ªëp× éWÎD·× ok PwìÛ êCæoDZ ÝìÜaØçÞ PwìÛ rëDV êoDËÛC Ðèv éVÞ bìç
ÈëpF PëDÜV ¢ëDÜ·× ªëp× éWÎD·× ok ¢º éÇÛßZ ,lÜÆ oDÆ ¦ÎD@h é@Ç@Ü@ëC
éÆ êoDÆ lzDFí× ,ÝìËØèv êp®h §p·× ok ÚA ÚkCk oCpÂ Þ é×pOe× x¿@Û
DvDvC kp¾ ÝëC éÆ PvC ÚA pËÛD¡Û Þ lëAíØÛpFêCælõ Þ oDØìF ÚDwÛC Èë qC r@V
êßh ÝëCÞ PvC pOÇëkrÛ íëßhælÛok éF éÇÏF ,PwìÛ íÛDwÛC lÜÏF ÁÔhC êCoCk
ÌÛpìÛ Þ éµlh DF ÚßZ éÇÏF ,Co pz Þ Ùϱ pË× lvDÜzíØÛ êrì@Z í@Êl@Ûok
.PvC pNoÞAÚDëq ælz HìÆpN
éOzCk p²Û ok Co íèÎC êCßÃN ,ªëp× koß× ok éÆ PwìÛ êCæoDZ ÝìÜaØç Þ @ 2
íÂDF êqDGϺk Þ íÜØzk ,¢º pËëk,íèÎC êCßÃN éÏì@vÞ é@F é@Ç@Ûß@Z ,l@zD@F
ÚDwÛC ÚÞok ok PÎCmo qC êCéÛD¡Û Þ ÐÏ·N Þ êoDËÛCÐèv ÝìÜaØç Þ lÛD×í@Ø@Û
yCíÛDwÛC Þ íµpz MDGVCÞ êCpF ÚDwÛC éÆ PvCßÃN éÏìvÞ éF Þ lÛD×íØÛíÂD@F
é²dÔ× éÆ PvCßÃN PìØçCp¬Dh éF Þ lÜÆí× ÖDì Щ¾C Þ Ð@Ø@ÆC ß@e@Û é@F
Þ ¢zßÆ Þ Ðص ÚkßF ¦ÎDh pF Co CßÃN ækpÆ ÖlÃ× ÖÔwÎC éìϵ ÖD×C ÙìÜÆí@×
éÇÏF ,ækßGÛ æDGOzC êÞo qC pËëk rìZ Þk ÚA pF CßÃN ÚkpÆ ÖlÃ× ÞÚkßØÛ í·@v
éÆ íGìG¬ êCpF ætëßF,ækpÆ ÖlÃ× Co í@è@ÎC êCß@Ã@N ,l@¥@ êÞo qC Þ Cl@Ø@µ
.PvÞC Pvk éF ÚCoDØìF íÊkßvA
ÖDWÛC êoDÆ íOÂÞ éÆ Co êCælÜF koCk PvÞk lÛÞClh éÆ íOvok éF x@J)) @ 3
ælz ÐÃÛ pGØ»ìJ qC éÆ oß®ÛDØç ,((lçkÖDWÛC ÙÇe@× Þ Eß@h Co ÚA l@çkí@×
Pvok Co ÞC leÎ Þ lÜOzCnÊí× pGÂ ok Co ((mD·× ÝF l·@v)) é@Æ í@×D@Ë@Ü@ç
ÝF íϵ fëD¥Û ok D× éÆ êoß®ÛDØç ⁽²⁴⁶⁾.kßØÛ Ðص éÛßÊÝìØçlÛkpÆí×
éWÎD·× ok éÇÜëC.PvC HVCÞ ÈzrJ pF DÛDØç)) :P¿Ê éÆ Ùì@FD@ëí@× uD@G@µ
ÝëC éZ lzDF ÚDÛA éWÎD·× Þ Dè©ëp× pǾ éF Eßh Þ lëDØÛ ¢@zß@Æ D@è@©@ëp@×
⁽²⁴⁷⁾.((CÞkDF Dë lzDF Cnº DF éWÎD·×
íçCßhpìh kÞld Þ kD·FC 
lÜçlÛ ÖDWÛC lçCßhí× ÚCpËëk qC éÆ Co éaÛA qDìÛ ÖDËÜç éF PvC ÖqÓ ÈzrJ pF
pÊC Þ lçk ÖDWÛC kßh ,lÜÆí× éì¤ßN ÚCpËëkéF Co éaÛA Þ kß¡Û HÇNp@× kß@h
f¤DÛéÆ íOvok éF xJ ,lÜÆ éWÎD·× ÚCpËëk qC ÐG Co ykßh PzClÛ Mol@Â
oDÇF ªëp× æoDF ok Co íNDìFpWN Dë íÇzrJ ÝìÜZ éÇÏF ,Pw@ì@Û ÚCp@Ë@ëk êCp@F
êkßv éÆ lçkí× ÞC éF íëCÞk Dë Þ æl¡Û ÝzÞo¢ëCpF DèÛA íOvok éÆ klÜFí×
Pvk íNÞpRéF oDÆ ÝëC DF lçCßhí× Dë PvC op¨ qC pJ ÙìëßËÛ pÊC koClÛ ¢ëCpF
.lëDØÛ ³¿d Co kßh êDWFDÛ æqCÞA Þ Mpèz koCk p²Û ok Dë lFDë
éF ÝìØç Cpëq ,lzDF ,ækpÆ é·VCp× ÞC éF éÆ íwÆ Þ ªëp× pǾ éF lëDF È@zr@J
.kß¡F íÂÔhC ÐëD©¾ Þ DèìFßhêCoCk éÆ kßzí× TµD@F Úkß@F ª@ëp@× p@Ç@¾
Co Mkßh x¿Û CpZ íOwçpìº ÙÏ·× éÆ êkp× êC)) :lëßÊí× íÏñk kßvÓCßFC
Þ fìe¤ ÚDÛA DN íÜÆí× éì¤ßN ÚCoDØìF Þ Dè©ëp× êCpF Co CÞk ?êCækClÛÙìÏ·@N
.((íOwçªëp×Þ oDØìF Mkßh D×C lÛßz ÙÎDv
pËëk éÆ PvC íèëlF ,lvpF ykßh éF êkok Þ êoDØì@F ,È@zr@J æD@Êp@ç Þ
éF éÆ íOGe× qC pO¡ìF Co ykßhpìº éÇÛßZ ,kßF lçCßiÛ ÚCpË@ëk æCß@hp@ì@h
éF ¸¿Û Þ lÛrF ykßh éF op¨ éÆ koClÛ MolÂ Þ koCkíØÛ PvÞk koCk ykßh
íÇzrJ ÝìÜZ éÆ PvC íwÆ pç Äd éÆ kßzí× ÖßÏ·× DWÜëC qC Þ lÛDvpFÚCpËëk
íwìµ Mp©d qC .lÜÆ æoDzC ÞCÚkpÆ ÙèO× Þ ykßh æoDF ok ÚkpÆ Èz é@F Co
éF êkok íGìG¬ éÆ lëlëk íOÂÞ xJ)) :lÛkß×p¾ éÆ ælz PëCÞo ÖÔwÎC éìϵ
pìº æCßhpìh HìG¬ ÝëC éÆ lìÛClF Þ lìÜÆ lëkpN Þ Èz ÞC éF æl@ì@voykß@h
⁽²⁴⁸⁾.((PwìÛ
oDØìF DF ÚkpÆ CoCl× @ 1 
ÚkCk ÖDWÛC ÝwdC ßeÛ éF Co oDØìF oDÆ @ 2 
í©·F ok ÙìÜÆ pÆm éÇÜëC PvC í¾DÆ Þ ÙìÛCkíØÛ ÚDìF UDOe× Co ´ß¨ß× ÝëC D×
((ľo)) qC ÄO¡× Äì¾o PvC ælzpìG·N ((Äì¾o)) éF ((ÈzrJ)) qC MD@ëCÞo qC
íGìG¬ ÐS×)) : lÛkß×p¾ éÆ PvC ælz ÐÃÛ ÖÔwÎC éìϵíϵ Mp©d qC .P@vC
éWÎD·× lÜ×kßv íëCÞk DF Co yoDØìF éÆ í@G@ì@G@¬ ÚD@Ø@ç,yD@F ÚD@Fp@è@×
⁽²⁴⁹⁾.((lÜÆí×
qC Ý×)) : lÛkß×p¾ éÆ PvC ælz ÐÃÛ ÖÔwÎC éìϵ D¨o ÖD×C qC êpËëk PëCÞo ok
ÚßþpO× xJ lÛlz PdCoDÛ Þ íÆDz Mp©d: ÖlìÜz o߬ ÝëC p¿·V ÝF ívß×
⁽²⁵⁰⁾.((lÛl×A ÚDÇzrJ Þ DG¬C íÜ·ë ,lÛl×A DçCÞk DF
ßN íÎÞ ,PvC HìG¬ lÛÞClh)) : æl×A o߬ ÝëC pË@ëk MD@ëCÞo qC í@©@·@F ok Þ
Þ íOwç Äì¾o ßN)) : PvC ÝìÜZrìÛ MDëCÞo íhpF ok Þ . ((íOwç Äì¾o êkp×
⁽²⁵¹⁾.((lzDFí× HìG¬ lÛÞClh
oDØìF kpìËF oCp CoCl× Þ íÛDFpè× ,PëDܵ koß× lëDF éÆ íw@Æ Ý@ëp@NoCÞCr@v Þ
ÚDwÛC kßz ¸ÂCÞ éVßN koß× HÛCßVÖDØN qC lëDF éÆ xÆ ÚA pËëk pìG·N éF .PvC
.lzDFí× ªëp×
ÚA qC xJ ,lëpF Co ÝìÂoDv Pvk ÖÔwÎC éìϵÚDÜ×å×pì×C :PvC æl×A PëCÞo ok
Þ ((yDF ÚDÛA P×lh ok íÇìÛ éF ,ÝÆCÞCl× Co ÚD¡ëDèØhq pGÜ êC)) :kß@×p@¾
Uph Þ lìÛDzßJ ÚD¡ëC pF uDGÎ lÜZ P¾Dë kßGèF ÚD@¡@ND@dCp@V é@Ç@ÛA qC x@J
.lÜvpF ÚDzoDëk éF DN PhCkpJ CoÚD¡çCo
ÐhCk éÛDiÛDØè× éF Co ÚDÛA éÆ kß×p¾ p×C Mp©d ælz é¾D¨C pËëk P@ëCÞo ok Þ
lÛkCk ÖD·¬ Ðwµ Þ ÝºÞo Þ PzßÊ ÚDÛAéF Þ .lÜÜÆ CÞCl× Co ÚD¡NDdCpV Þ ækpÆ
⁽²⁵²⁾.P¾Dë kßGèF ÚD¡ÎDd DN
ÞC êÔF HGv ßN éÆ Co íwÆ pç)) : PvC ælz ÐÃÛ ÖÔwÎC éìϵ íϵ Mp©d qC Þ
À®@Î ÞC é@F ykok Úkp@Æé@W@ÎD@·@× ok P@vC H@VCÞ ß@N p@F x@J í@zD@F
⁽²⁵³⁾.((íÜÆ
oDØìF éF ÚkCk éìdÞo 
p²Û éF í·ìG¬ êp×C ,qDºA ok §p× ÐFDÃ× ok ÞC x¿Û PwÇz Þ ÚDwÛC À@·@¨
Þ Úlz ÞpFÞo qC éÆ lÜÆí× uDwdCCo íëDèWÛo Þ kok éÇÜëC p¬Dh éF lvoí@×
éÆ PvC í·ìG¬ @ lzDF o߬ ÝëC éÆ í×DËÜç @ lÜìFí× ÚCßNDÛ Co kßh DèÛAÚD×ok
,D¿z éF ªëp× x¿Û ok ÚDÜìجCÝOiìËÛCpF Þ ªëp× é@F ÚkCk é@ì@dÞo êCp@F
ClìJ éGϺ §p× pF DN lëAí× PvlF ªëp×éìdÞo PëßÃN ok éWìOÛ ÝëpO@Êor@F
. kkpÊ Dço ÚA oDRA qC Þ lFDë D¿z §p× ÚA qC ælÜëA ok Þ lÜÆ
koCk ÍDGÛlF Co oDRA ÝëpNlF kÞpF ÚDì× qC êoDØìF pFCpF ok ªëp× éìdÞo pÊC D×C
PwÇz éÆ CpZ kqDví× oCßzk ¢ëCpFCo ÚA pF éGϺ Þ §p× D@F Úl@z Þp@FÞo Þ
.PvC ÅDÛp®h Èz ÚÞlF éÆ koCk ÍDGÛlF Co ÙwV Àì·©N ,éìdÞo
,lçkí× PìØçC ªëp× íÇzrKÛCÞo éF ÖÔvC éÆ ÙëkpÆ é²dÔ× ÝìØç p¬DiF
êCpF éaÛA qC .koCk oCp ÖÞk éÏdp× okcÞo éWÎD·× éF PGwÛ ÙwV éWÎD·× éÇÏF
qC í©·F ok éÆ P@vC Ù@è@× P@Ã@ì@Ã@d Ý@ëC kß@zí@× f@¨CÞ Þ Ý@zÞo D@×
éÎCßd Clh éF Co ÞC Þ «DGNoC Clh DF Co ªëp× éÇÜëC qC l·@F Ù@ì@Ü@ì@Fí@×MD@ëCÞo
D¿z Clh qC pìº íwÆÞ PvÞC ælÜçk D¿z éÆ ÙìÛDØè¿@F l@ëD@F ÞC é@F l@çkí@×
cÞo éÆ PvC ÝëC HìG¬ oDÆ éÇÜëC éF koCk æoDzC HÏ®× ÝëC qC pìº Þ lçkíØ@Û
UÔµ)) : ælz PëCÞo Þ .koCk éËÛ ælÛq ÞC ok Co lì×C ÞlÜÆ PFD@G@¬ Co ª@ëp@×
Co ªëp× ÚCÞoÞ x¿Û ¢OFDG¬ DF XÎD·× éÇÛßZ ,kßzí× ælì×DÛ HìG¬ ælÜÜ@Æ
Dè©ëp× MkDìµ éF éÆ íÛDwÆ æl×A MDëCÞo ok éÇÏF ⁽²⁵⁴⁾.((l@Ü@Æí@× ÅD@J
íFDëí× êkßGèF ßN lÜëßËF Þ lÜçlF êoCÞlì×CoDØìF éF éÆ PvC éOwëDz lÛÞoí×
. ÕC öDz ÚC
ÈzrJ íØ¡Z êCßÃN 
¸ÂCß× ok éÆ êkCp¾C éF ÚkpÆ æDËÛ éF lÜzDFí× ÔOG× éÆ í×kp× p@S@ÆC l@ëD@z
Þ p×C DÛDØç PvC íèëlF Þ lÜzDFÚDÇzrJ ,PvC ÖCpd ÚDÛA éF ÚkpÆ p²@Û êkD@µ
ÍDSO×ÓC HVCÞ lÜÛDzßKF PvC ÖCpd éaÛA qC Co DèØ¡Z lëD×p¾í× éÆ êoßO@vk
rëDV ÚkpÆ æDËÛ MoÞp¨ ÖDËÜç xJ .lëA ¢ìJ íNoÞp¨ éÇÜëCpË× ,lÛD×í×íÂDF
. lÜÆí× D©OÂCMoÞp¨ éÆ êoClÃ× éF ¯Ã¾ éOGÎC PvC
ÝëC ok lÜÆ éWÎD·× §p× Àì¤ßN DF Co ªëp× lÛCßOF ÈzrJ p@ÊC Ý@ëC p@FD@Ü@F
æDÊpç ,PwìÛ rëDV ÚkpÆ æDËÛ Þ lÜÆD¿OÆC oClÃ× ÝìØç éF PvC HVCÞ ,Moߤ
PwìÛ rëDV ,lÜÆ æDËÛ êp¥Oi× o߬ éF ÚkpÆ éWÎD·× êCpF lÛCßO@F H@ì@G@¬
lzDF ÝÇØ× pOÆk êCpF æDÊpç éÇÏF .lÜÆ qÞDWN pO¡ìF Ý@ëC qC H@ì@G@¬êCp@F
æDËÛ ÚÞlF éÆ PwìÛ rëDV,éÜëA ok ÚkpÆ æDËÛ é®vCÞ éF lÜÆ éWÎD·× Co ªëp@×
p×C Co ÚDÇzrJ ÖÔwÎC éìϵ íϵ Mp©d Þ .lÜÆ æDËÛ DØìÃOw× éÜ@ëA é@F Úkp@Æ
ok éÆ íSÜh ÚDwÛC éF ÚkpÆ æDËÛ éF PGwÛ ÚkpÆ éWÎD·× o߬ÝëC éF lÛkß×p@¾
. lëAí× ælÜëA Ð¥¾
Co í©ëp× PwìÛ rëDV ,lÜÆ éWÎD·× ÚkpÆ æDËÛ éÏìvÞ éF lÛCßOF ÈzrJ æDÊpç Þ
ÝëC éOGÎC . lçk ¢ëCr¾C Co ÚA lÛCßNíØÛlÛCßOF xØÎ íÆlÛC DF pÊC Þ lÜÆ xØ@Î
. lzDGÛ ÝÇØ× é®vCÞDF xØÎ éÆ PvC êkoß× ok éÎDw×
p×C ÚA éF éÆ Co êrìZ ÝìÎÞC ÖÔwÎC éìϵ íϵ Mp©d éÆ ÙìFDëí× DW@Ü@ëC qC Þ
qC xJ .Úlì¡Æ PØdq Þ ÚkpÆ oDÆ ¦ÎDh,ÚA qC l·F Þ kßF íèÎC êCßÃN lÛkß×p¾
lëDFlÜÆí× PFDG¬ éÆ íwÆ)) : lÛkß×p¾ éÆ ælz ÐÃÛ ÖÔwÎC éìϵíϵ Mp©d
Þ .((lëDØÛ yÔN ælì¡Æ PØdq Þ lÜÆ oDÆ ¦ÎDh Þ lzDF éOzCk íè@ÎC êCß@Ã@N
. lçCßiF Clh pÊC kpÆ ÙìçCßh TeFælÜëA Ð¥¾ ok ´ß¨ß× ÝëC qC ÝìÜaØç
êÞo qC ÈzrJ)) : PvC æl×A uDGµ ÝF íϵ fëD¥Û ok Ùìëß@Êí@× p@hA ok Þ
é×kDh Dë (kCqA) lzDF ælìvÚq éF ÚkpÆ æDËÛ éZ ,lÜÇÛ æD@Ë@Û D@è@Ûq é@F é@G@ëo
pF ,éO¿Ê rìÛ Þ ÚkpÆ CÞCl× êCpF pË× kß¡Û ÐhCk DèÛq ÍqDÜ× éF Þ .(r@ì@Ü@ÆÞ)
⁽²⁵⁵⁾.((krìçpKF ækßÎA æDËÛ qC Þ lzDF Ùìdo éÆPvC ÖqÓ HìG¬
Þ íÆDJpF ÚkpÆ pǾ ok Co Ùw¿Û ÙÜÆí× ³¿d)) :PvC æl×A «CpÃF êDçlÜJok Þ
p¬Dh éF ¯Ã¾ Ößzí× ÐhCk éÆíÎrÜ× pç Þ)):lëßÊ éÆ íëDVD@N .((MoD@è@¬
oßVÞ ÙϱpçqC ÍDd éØçok Ý×,Ößzí×ÐhCkÍrÜ× ÚA éF ÚlÛDvo P@·@¿@Ü@×
DF Úlz ¸ØV ok PvDìzC pëDv ok kDw¾qC Ý× kߥÃ×Þ ÙÜÆí×êoÞkêkDw@¾Þ
⁽²⁵⁶⁾.((ælÜFéZ Þ lÜzDF kCqA éZ ÚCkp× Þ ÚDÛq
oDØìF æqÞo 
ªëp× éF PwìÛ êqDìÛ éÇÜëC DF ÚDÛA qC íhpF ,ÈzrJ éF oD@Ø@ì@F é@·@VCp@× ok
ÚkDOwëC pF éÇÛA DF ÚCßiF éOw¡ÛCo MqDØÛ lÜëßÊí× Dë pìËÛ æqÞo lÜëßÊí@×
ÈzrJ éÆ ÙìÜÆí× æoDzC HÏ®× ÝëC éF DWÜëC ok D× Ý@ëC p@FD@Ü@F .koCk Mol@Â
pF Clh ÐFDÃ× ok PìÎÞåw× ÝëC p¬DiF Þ koCk íÎD·N êClh ÐFDÃ×ok íOìÎÞåw×
ÝëC pF ÖClÂC éÇÜëC qC ÐGÂlÜÆ ÄìÃeN Þ pǾ koß× Ý@ëC ok ,P@vC ÖqÓ È@zr@J
ÔS× ªëp× ÚlÛCßh éOw¡Û qDØÛ Dë oD®¾C rëßWN ÈzrJ êCpF xJ .lëDØÛ D@çoD@Æ
kßz ækCk êß ÍDØOdC éÆ í·Âß× pË× ,PwìÛ Pvok yqoCíFêDèGGv p¬DiF
æpGh ÐçC ÈzrJéO¿Ê éF kDÜOvC DF oDØ@ì@F é@Æ Cp@Z koCk MoÞp@¨ oD@Æ Ý@ëC
Þ §p× ¦ìi¡N ok lëDF Þo ÝëC qC .lÛCßiF éOw¡Û qDØÛ Dë kpìËÛ æqÞo lÛCßNí@×
. lëDØÜF Co PÂk ÍDØÆlçkí× éÆ êoßOvk
êqCßçC êDèzoD¿v qC 
qC ,lzDF Àì²Û éÆ PvC ÖqÓ HìG¬ pF)) : lëßÊí× êqCßçC uDGµ Ý@F í@Ï@µ
Þ Hìµ Þ êlF pç qC Þ lzDF ßÇìÛ¢Ãëp¬ Þ æCo ,koCk éËÛ Co ¢ÛDFq ,lvpOF Cl@h
⁽²⁵⁷⁾.((lÜÇÛ æDËÛ ÚDÛq éF Þ lÜÆ êoÞk íOzq Þ ¦ÃÛ
DWÜëC ok pËëk D× xJ ,PznÊ ÄFDv Ð¥¾ ok íÇzrJ éOzo êßW¡ÛCk MD¿¤ Þ
. ÙìÜÆíØÛ oCpÇN Co DèÛA
ÚD×ok Þ ÞoCk 
éF ,ÚA pìº ok D×C kßz uDwdC ÚA éF qDìÛ éÆ PvDWF íOÂÞ êoD@Ø@ì@F ÚD@×ok
éÆ ælz ÐÃÛ ÖÔwÎC éìϵ ÁkD¤ÖD×C qC éaÛDÜZ .PwìÛ HvDÜ× ÍDØO@dC ½p@¤
Co kßh Þ lzDF éOzCk kßØÛ ¢ÛkßF ªëp× pF ¢ÛkßFÙÎDv éÆ íwÆ)) : kß@×p@¾
⁽²⁵⁸⁾.((ÙOwçoCrìF ÞC qC lÛÞClh pFCpF ok Ý× ,kpìØF ÚA pRC ok lÜÆ éWÎD·×
éÆ íëDWÛA ,PwìÛ Pvok CÞk Úkoßh éÇÜëC pF lÜÆí× lìÆDN êpËëk MD@ëCÞo Þ
éOzClÛ CÞk éF UDìOdC Ô¤C ÚlF Dë lzDFêkok ÚlF ok kßzí× ækCk ÍD@Ø@O@dC
⁽²⁵⁹⁾.lzDF
ok êoDÆ ÖDËÜç éF ÚlìFCßh qC Co ÚDwÛC lÜÜÆí× íèÛ éÆ íNDëCÞo Ýì@Ü@a@Ø@ç
⁽²⁶⁰⁾.lzDF éOzCk ÚkDOwëC pF Mol éÆ íÎDd
⁽²⁶¹⁾.((qDwF ,kqDví× ßN DF éÆ í×CkD× kßh kok DF)) : lëßÊí× éÆ íOëCÞo Þ
XììèN Co êkok éÇÜëC pË× PwìÛ íëCÞk bì@ç)) : l@ëß@Êí@× é@Æ í@O@ëCÞo Þ
⁽²⁶²⁾.((lÜÆí×
qC kßiFkßh êoDØìF éÆ íÛD×q)) : lÛkß×p¾ éÆ PvC ælz ÐÃÛ Ù±DÆ ÖD@×C qC Þ
Þ ÈZßÆ êDÜF ÐS× éÎöDw× ÝëC éÆ CpZ,lëÞpÛ ÈzrJ ¹Cpv éF kßzí× ¸¾k DØz
⁽²⁶³⁾.((kßzí× pWÜ× pìSÆ éFéÆ PvC íØÆ
¢¨p× éÇÜëC pË× lÜÆíØÛ CÞCl× ÚDØÏw× ÚDwÛC)) :lëßÊí× éÆ íO@ëCÞo ÚA Þ
⁽²⁶⁴⁾.((lÜÆ éGϺ ¢Oe¤ pF
uDGÎ êCpF ÚßFD¤ ÐS× ÙwV êCpF CÞk Úkoßh)) : lëßÊí× éÆ í@O@ëCÞo ÚA Þ
⁽²⁶⁵⁾.((kßzí× ÚA íËÜèÆ HGvD×C lÜÆí× ærìÆDJ Þ ÅDJ Co uDGÎ éÆ PvC
íÆDÛp®h íGÛDV §oCßµ Þ PwìÛ éOwëDz êoDØìF ÚÞlF ,ÞoCk qC ækD¿O@vC D@×C
PçCpÆ éÆ PvC rìZ év)) :ælz PëCÞo ÖÔwÎC éìϵÁkD¤ ÖD×C qC .koCk ÍDGÛlF
éZ pÊC ,P¤p¾ pìº ok ÌÜV ok ЬDF éF ÚkpÆé@Ï@Ø@d ,koCk ÍD@G@Ûk é@F Co
éZ pÊClzDF ªëp× éÇÜëC ÚÞlF CÞk Úkoßh Þ lzDF éOzCk ÍDGÛk éF Co êqÞpìJ
⁽²⁶⁶⁾.((CÞk qC lÛDØF ÙÎDv
kp× êCpF)) : lÛkß×p¾ éÆ ælz PëCÞo ÖÔwÎC éìϵ ÁkD@¤ ÖD@×C qC é@a@ÛD@Ü@Z
ÙÎDv ÚDV lÜZ pç ¢ëD×qA êCpFl×DzDìF pçq :éÇÜëC PwìÛ éOwëDz ¢ël@ÛCoÞk
⁽²⁶⁷⁾.((kßh ÚDÇëkrÛ ÚDì× ok lÜZ pç lÜÆ Ô×pF Co íwÆ qCo Þ ,kpF olF
ÞoCk ½CpvC 
ÚkCk CÞk íçDÊ ÚßZ lçlF ÞoCk DWF éÆ PvC ÖqÓ HìG¬ pF ,pË@ëk P@è@V qC
pç PvC ælz koCÞ MDëCÞo qC í©·Fok éaÛDÜZ ⁽²⁶⁸⁾kßzí× ækpØz ½CpvC
pNÓDF ÚDwÛC íO×Ôv Þ Pe¤ xJ lzDF ÙÆ ÞoCk PØì Dë lzDF kDëq CÞk l@Ü@Z
éÆ PvC ÖqÓ HìG¬ pF xJ lzDGÛ êkoß× ÞoCkrëßWN êCpF pÊC D×C ,PvDèÜëCqC
ÝìÇwNCo kok Þ ÖCoA Co ÚlF ,ÞoCk éZ pÊ Cpëq ,lÜÆ êoCkkßh ÞoCk ÝO@zß@Û qC
éÇÜëC ÍDd Þ kßzí× Eßwe× ½CpvC ÄëkD¥× qC êkoCß× ÝìÜZ íÎÞ lçkí@×
½CpvC ÚA ½p¥× koCk qDìÛ ÞoCk éF ÚlF éaÛA ok)): PvC æl×A MDëCÞo íhpF ok
ÝëC Þ ⁽²⁶⁹⁾.((PvCÚlF éF ÚlÛDvo op¨ Dë ÍDd ½ÔNC ok ½CpvC éÇÏF ,PwìÛ
. PwìÛ ÝëC qC ¢ìF ÚDìF UDOe× Þ PvC f¨CÞ
ÚD×ok Ml× 
pF ¢Oe¤ éÆ íwÆ)) :kß×p¾ éÆ éOznÊ MDëCÞo qC éa@ÛD@Ü@Z ÚD@×ok æoÞk
éÇÜëC pË× PwìÛ íëCÞk bìç)):Dë ((lÜÇÛ é·VCp× ÈzrJ éF koCk éGϺ êoDØ@ì@F
Co ÙwV CÞk)) :lÛkß×p¾ éÆ PvC ÖD×C ¢ëD×p¾ qC Þ .((koÞAí× ÚDWìç éF Co kok
((UÔµ Þ CÞk)) ÚCßܵ PeN éÆ íNDëCÞo qC MDëCÞo ÝëCqC pìº Þ .((lÜÆí×ækßvp¾
qC oDØìF pNkÞqéZ pç koCk ÐëDØN ´oDz éÆ kßz ækD¿OvC PvC ÝÇØ× ,lz ÖlÃ×
.kß¡Û ÙìÏwN Þ éO¾Dë MDWÛ íñDÜSOvC ¸¨Þ ÝëC
éÆ ÖÔwÎC éìϵ íϵ Mp©d ¢ëD×p¾ qC íÜzÞo éF ´ß¨ß× ÝëC éÇÛD@Ü@a@Ø@ç
ok ÚkpÆ ¢zßÆ éF ÈzrJ éFMp©d éaÛDÜZ ,kßzí× ækD¿OvC ,l@z Öl@Ã@×
.lÛkpÆ p×C éWÎD·×
,lÜÆ ÅpN ¢OdCpV qC Co cÞpW× êD¿z éÆ íwÆ kßF ÝëC lz ÖlÃ× é@a@ÛA qC Þ
cÞpW× éÆ PvC p¬Dh ÝëC éF HÏ®×ÝëC Þ PvC Èëpz ÞC Úkp@Æ cÞp@W@× ok
êD¿z éÆ íwÆ Þ kpGF ÝìF qC Co ÞC Þ lÜÆ lvD¾ Co cÞpW× lçCßhí@× æl@Ü@Ü@Æ
... lçCßhíØÛ Co cÞpW× cÔ¤ rìÛ ÞC ,lÜÆí× ÅpN CocÞpW×
¢zßÆ Þ kDèOVC DF ÈzrJ ½p¬ qC éWÎD·× Ml× ÚkßF íÛÓ߬ éÆ PvC f¨CÞ
ÅpN ´ßÛ Èë éWÎD·× Ml× ÚkßF íÛÓ߬ éÇÛDÜaØç ,koCk MD¾DÜ× PFD@G@¬ok
. PwìÛ ¦Ïi× HìG¬ ,ªëp× êD¿zêCpF éÇÜëC Þ PvC ªëp× êD¿z ÚkpÆ
Þ ªëp× éWÎD·× ok lÜÆ PëlV éÆ PvC ÖqÓ HìG¬ pF :P@¿@Êí@× êqCß@çC
.lÜÆ pìFlN Eßh
kßz £Ôh koCkíØÛ PvÞk ÈzrJ éÆ kßF ÝëC lz éO¿Ê éÆ êkoCß× ÝëC qC Þ
ÚÞåz ok Þ yoß×C pìFlN é@Fl@Ü@Æ ½Cp@¥@ÛC D@N P@µp@v é@F §p@× Þ kok qC
?lÜÆ æDËÛ yCíÊlÛq
qDF ¢ìÊlÛq Þ oDÆ éF Þ éO¾Dë MDWÛ êoDØìF qC Pµpv éF oDØ@ì@F l@ëD@G@Û Cp@Z
DN lÜÆ ÈØÆ Co ÞC ÈzrJ lëDGÛCpZ Þ lÜÆ cÔ¤C Co ykD·× Þ yD@·@× Þ kkp@Ê
ÚClVÞ Þ ´pz Þ Ðõ DF ÚD×ok ÖqÓ pìº Úlz íÛÓ߬ DëA !?lFDë D@¿@z êkÞr@F
!?PwìÛÀÎDi×
ªëp× êCpF ÞoCk rëßWN é¿wϾ 
éÆ íÛD×ok Þ ÈzrJ éF oDØìF kDØOµC DN kßzí× HGv éÆ íëDçrìZ qC È@zí@F
o߬ éF ÐÂCÓ éÆ PvC ÝëC lÜÆClìJ ¢ëCr¾C kpìÊí× p²Û ok ¢ëkßGè@F êCp@F
ªëp× DN lçk fì¨ßN oDØìF êCpF ÚA ¸¾DÜ× Þ ælz rëßWN êÞoCk æoDF ok p¥Oi×
Ùç êop¨ DØOd ,koClÛ ÞC qC §p× ¸¾k ok í·¿Û pÊC CÞk ÝëC éÆ kßzÝòØ®@×
Þ .PvC êß pËëk MDèV qCDë PèV ÝëC qC ÞoCk ÝëC ¸¿Û ÍDØOdC é@Ç@Ï@F ,koCl@Û
kßh Ýì·VCp× éF éÆ Co íëDçCÞk ¸¾DÜ× :Ýì×ߥ·× éØñC Þ pGØ»ìJ éÆ ÙìÜìFí@×
lÜZ éF p¥eÜ× Þ lzDFí× kDëq ÚA koCß× Þ ,lÛkßØÛí× pÆm lÛkpÆí×éì@¤ß@N
⁽²⁷⁰⁾.PwìÛ koß×
lvDÜ¡Û Co rìZ Èë op¨ xÆ pç)) : lÛkß×p¾í× ÖÔwÎC éìϵ í@Ï@µ Mp@©@d
⁽²⁷¹⁾.((koClÛ Co rìZ ÚA qC ´DÜO×C pF MolÂ
ÝìØç éF Þ koCk ÚD×ok Þ ÞoCk pìRöDN ok íØè× ¢ÃÛ kßh oÞDF Þ kDÃOµC éaÛDÜZ
ÙÇz kok êCÞk pF éÆ íÛDwÆ éF Þ lFßzAí×pF ÖÔwÎC éìϵÁkD¤ ÖD@×C P@è@V
êkßv Þ ÙëkpÆ ækD¿@O@vC D@× é@Æ l@Ûkp@Æ §Cp@O@µC p@G@×D@ì@J qC Íß@Ã@Ü@×
:lëD×p¾í×ÙëkpGÛ
pG×DìJ éF ÚDÊlÜÜÆ Äël¥N Þ Clh éF ÚDÜ×å× DèÜN ,CÞk ÚA DF lÛÞClh íOvCp@F))
⁽²⁷²⁾.((lÜÇÛ Äël¥N CopG×DìJ éÆ íwÆ Þ ÚDþDÜ× éÛ ,l¡iFí× D¿z Co
Cnº éF oDØìF êDèOzC 
DèOzC æDÊpç)) : lëD×p¾í× ÖD×C éÆ lÛCækoÞA Co íSëld ÚA pìº Þ D¨pÎC éÃ@¾ ok
⁽²⁷³⁾.((lzDF D¿z ÖD·¬ ÚDØçok lëDz ,oßiF ÖD·¬ ÚA qC íOzCk ÖD·¬ éF
Þ lÜÆí× uDwdC Co kßh êDèëlÜ×qDìÛ ÙwV éÆ lzDF ÝëC Tëld oß²Ü× lëD@z
êoDØìF Ð×Cßµ pF íOvolÜN Ð×Cßµ :pËëkMoDG·F kpFí× íJ kßVß× kßGØ@Æ é@F
PvC ÝÇØ× .P¿Ê jvDJ Co yqDìÛ lëDF Moߤ ÝëC ok ,lëDØÛí× ClìJ æp®@ì@v
:lÜÆ PÎÓk :Ýì×ߥ·× MDëCÞo HÏ®× ÝìØçéF
íÛD×q Þ yßÜF EA ,êlz éÜ¡N éÆ íÛD×q Þ oßiF ,êlz éÜvpÊ éÆ í×DËÜç))
Þ ÝÆ ÍßF xJ ,íOzCk PVDd êD©ÂéF UDìOdC íÜ·ë ,koÞA Þo Íß@F ß@N é@F é@Æ
⁽²⁷⁴⁾.((ECßiF ,P¾pÊ PFCßh æDÊpç Þ qDìÛ êÞo qC pË× ÝÇ× yrì×A
ÖD·¬ Úkoßh éF oßGW× Co ÞC ,PzClÛ ÖD·¬ éF êDèOzC ªëp× pÊC ÝëC p@FD@Ü@F
éF kßzí× pWÜ× DwF éZ ÙìëßËÛpÊC ,koClÛ êCæl@ëD@¾ ÞC êCp@F kD@ëq ,í@Ü@Ç@F
qC í©·F ok ÝìØç p¬DiF Þ PwìÛ x¿Û Þ ÙwV lÜwJ koß× é@Æ í@ëD@çr@ì@Z
:lëD×p¾í× ÖD×C éÆ ÙìÜìFí×MDëCÞo
Þ ÖD·¬ Co ÚDÛA lÛÞClh éÇÛßZ ,Úkoßh ÖD·¬ éF lìÜÇÛ oßGW× Co ÚDOëDè©ëp×))
⁽²⁷⁵⁾.((lçkí× EA
ECpìv Co ÚDÛA Þ lçkí× ÖD·¬ ÚDÛA éF Clh éÇ@Ü@ëC qC Mp@©@d kCp@× l@ëD@z Þ
êo߬ Co ÚD¡ëDèØwV Þ lÜÆí×À®Î ÚDÛA éF lÛÞClh éÆ lzDF ÝëC ,l@Ü@Æí@×
lzDF éOzClÛ PµD®OvC Þ lzDF ÙÆ íÛlìzßÛ Þ ÖD·¬ éF ÚDÛA qDìÛ éÆ lÛCkpÊí×
Clh pF ÝëC Þ ækoÞA êÞo ÞC éF éÆ íëDè¨p× p¬Dh éF lzDF éÛßËZ éÆÚDÛA ÙwV
.PwìÛ lì·F
lìÜÇÛ ÝO¾o æCo éF oßGW× Co oDØìF 
À·¨ ªëp× êCpF ÝO¾o æCo)) : lÛkß×p¾ éÆ ÖÔwÎC éìϵÁkD¤ ÖD×C PëCÞo lëDz
pF éGϺ ok ÚlF lëDF Co kßVß× êÞpìÛéÆ lzDF ÝëC p¬Di@F ⁽²⁷⁶⁾((koÞAí@×
pF lÛCßNíØÛ oDØìF Þ éO¾o oDÇF pËëk koß× ok ÝO¾o æCo DF Þ kpF oDÇ@F êoD@Ø@ì@F
. lÜÆ éGϺ§p×
Mp¾Dw× ok CÞk ÚkpÆ ÐØd 
ÖÔvC éÆ lëAí× Pvk éF ÝìÜZ ((í×ßص H¬)) æoDF ok ækoCÞ êDè@O@ëCÞo qC
ok PvC Mp¾Dw× éÏØV ÚA qCÞ lëAí× ¢ìJ p¡F êCpF éÆ Co íëDèì@Ûß@Êp@Êk
ÐëDvÞ ,ÀÏOi× êDçCßç íÜ·ë lzDFí× §oCßµ DF æCpØç p¿v ÚßZ Þ koCk p²@Û
kßz íëDèìÛD×DwFDÛ oDZk PvC ÝÇØ× éWìOÛ ok ,lÛoCnÊí× pRC ÚDwÛCpF éìÏÃ@Û
Co qDìÛ koß× êDçÞoCk Ùç p¿vok éÆ ,kCk oßOvk Þo ÝëC qC lzDF qDìÛ ÞoCk éF éÆ
.lìzDF éOzCk æCpØç éF
pËëk pèz ok éÆ lÜÆí× ClìJ ´ßìz í¨p× Dçpèz qC íhpF ok éÇÜëC p@F æÞÔ@µ
.koCk ÚD×ok éF qDìÛ Þ PwìÛ
lÜÆí× Peì¥Û ylÛqp¾ éF ÙìÇd ÚDØÃÎ éÆ ÙìÜìFí× ´ß¨ß× ÝìØç p¬Dh éF
íëDçCÞk kßh æCpØç éF p¿v ok)): lëßÊí× @ kÞpF p¿v éF lçCßhí× í@O@Âß@
,lÜOwç ßN DF éÆ íÛDwÆ Ùç Þ Mkßh Ùç ,éëÞkC ÚA éÏìvÞ éF é@Ç@Ü@ëC D@N oCkp@F
⁽²⁷⁷⁾.((lÛpGF¸¿Û
ÞoCk íGÛDV §oCßµ 
íÇzrJ :ÙìÜÆ æoDzC HÏ®× ÝëC éF éÆ PvDWF ælz éO¿Ê HÎD®× éF éVß@N D@F
pÊC Þ lzDF éOzCk p²Û koß×Co DçÞoCk lëDF kqCkpJí× oD@Ø@ì@F ÚD@×ok é@F é@Æ
éÛ éÆ koCk íÛCÞCp¾ íGÛDV §oCßµ D×C l¡iFí× kßGèF Co §p× íñÞoCk lÜìFí×
Ùç oDØìF kßh oß®ÜìØç Þ lÜÆ rëßWN lëDGÛ lÜÛCkíØÛ CÞo Co ÚA ´pzéÛ Þ ½p@µ
.koCk æoDzCHÏ®× ÝëC éF Þ lÜÆ ½p¥× Co íñÞoCk ÝìÜZ lëDGÛ
koß× ok kCk æqDVC Mp©d)) : éÆ ælz ÐÃÛ lØe× ÝF p¿·V qC ÙñDµk qC íSëld
qC ½ßh ÚA ok éÆ lÜÆ ½p¥× Co íëÞoCkéÇÜëC éF íëßvp@N À@ì@·@¨ ¦@i@z
⁽²⁷⁸⁾.((PwìÛ PÆÔç
ÍCåv ÖÔwÎC éìϵ ÁkD¤ ÖD×C qC : lëßÊí× éÆ ælz ÐÃÛ Eß÷ë ÝF xÛßë qC Þ
ÙÎDv Þ ælÛq Ùç lëDz Þ kßz éO¡ÆlëDz ,lzßÛí@× Co CÞk é@Æ êkp@× qC Ökp@Æ
. PvC pO¡ìF koCk ÚDwÛC P×Ôv êCpF CÞk ÝëC éaÛA Þ lÛDØF
ÄÏh Clh Þ kpÆ ÍqDÛ rìÛ Co D¿z Þ kpÆ ÍqDÛ Co CÞk lÛÞClh)) : kß×p@¾ Mp@©@d
Co Clh ÖDÛ Þ yßÜF xJ PvC ælëp¾ArìÛ Co ¢ëCÞk éÇÜëC p@Ë@× Co êkok ækp@Ç@Û
⁽²⁷⁹⁾.((pGF
ÙO¿Ê ÖÔwÎC éìϵ ÁkD¤ ÖD×C éF :lëßÊí× éÆ ælz ÐÃÛ Eß÷ë ÝF xÛßë qC Þ
kßz Eßh Éo¸®Â é®vCÞ éFDwF éZÞlÜÆí׸®ÂCoÉo Þ lzßÛí× CÞk êkp×
Þ l@Ü@Ƹ@®@Â)) :l@Ûkß@×p@¾ Mp@©@d .kß@z é@O@¡@Æ D@w@F é@ZÞ
⁽²⁸¹⁾.koCkkßVÞrìÛ êpËëk MDëCÞoDÜ·×ÝëCokÞ⁽²⁸⁰⁾.((lzßÜF
íÇzrJ oCpvC ³¿d 
êCpF PvC éOwëDz DëA éÇÜëC TeF lëAí× êkÞq éF ,ªëp× MkD@ì@µ T@e@F ok
ÚA éF DWÜëC ok Þ ÙìÜÆí× ækCoC D× éaÛAÞ pìh Dë lÜÆ ÚDØOÆ Co ¢¨p× ,ªëp@×
Þ lÜÆ ÚDØOÆ Co íÇzrJ oCpvC lëDF ÈzrJ éÆ PvC Ý@ëC Ù@ì@ëD@Ø@Ûí@× æoD@zC
: ÙìÜÆ TeF éìdDÛ Þk qC ´ß¨ß× ÝëC ok éÆ PwìÛêCæoDZ
: ÍÞC éìdDÛ
ulÃ× Ýëk ok Þ lëßËÛ êldC éF Co pv ÚA Þ lÜÆ ³¿d Co ªëp× pv HìG¬ lëDF
ælµÞ lÛÞClh Þ ælz koCÞ íNDëCÞo Ý×å×pv ÚDØOÆ pF ÝOiì@Ë@ÛC p@F ok ÖÔ@vC
P×Dì qÞo ok ,lÜÆ ÚDØOÆ Co ¢Ü×å× okCpF pv xÆ pç éÇÜ@ëC é@F P@vC ækCk
kßVÞ Clh ypµ éëDv rV êCéëDv éÆ êqÞo ok koCk oCp Clh ypµ éëDv æDÜJok
⁽²⁸²⁾.koClÛ
ÚkpÆ æDËÛ DëA ÖlìvpJ ÖD×C qC : P¿Ê éÆ ælz PëCÞo ÚDÜ@v Ý@F ÕCl@G@µ qC Þ
kCp× ÞC ÝìëDJ ÖkpÆ §pµ .íÏF:lÛkß×p¾ ?PvC ÖCpd Ý×å× Moß@µ é@F Ý@×å@×
ÚkpÆ yD¾ oß²Ü× DÛDØç PwìÛ íÜÆí× pǾ ßN éÆ o߬ ÝëC)) :lÛkß×p¾ .P@vC
⁽²⁸³⁾.((lzDFí×pv
pçD± Þ oDÇzA ok ,PvC °ß¿e× ÞC oCpvC éÆ lÜÆ ClìJ ÚDÜìØ@¬C ª@ëp@× p@ÊC
pçD± ÝëC DwF éZ Þ lÜÆí× ClìJ êpO¡ìFPµDWz ,ÈzrJ krÛ kßh ÍCßdC ÚkpÆ
Þ .koCkÞoCk rëßWN Þ kok PìçD× PhDÜz ok íØè× p×C ,ÈzrJ krÛ ÍCßdC ÚkpÆ
koClÛ PvÞk éÆ lÜÆ pçD± ÈzrJ krÛ Co kßh oCpvC qC íhpF ªëp× D@w@F é@Z
.PvC í·ìG¬ êp×C Èë ÝëC ÞlFDë íçDÊA oCpvC ÚA qC xÇaìç
Cpëq ,koClÛ ÚDèÜJ ÈzrJ qC Co kßh êoDØìF ,ªëp× éÆ lÜÆí× p×C ´oDz ,í@Ï@F
lzDGÛ okD ÈzrJ DwF éZ ,koCkÚDèÜJ ÈzrJ qC Co kßh §p@× ,oD@Ø@ì@F p@ÊC
. kqCkpKF ÚA UÔµ éF Þ lçk ¦ìi¡N Co ÞC êoDØìF PìçD×
éF ÈzrJ éÆ kßzí× HVß× ÈzrJ krÛ §p× ÚDØOÆ ,lzD@G@Û Ý@ì@Ü@Z p@ÊC
,lÜÆ Àì¤ßN Co kßh ÍDd éÆ PvCªëp× pF xJ lÜÇÛ ClìJ Pvk §p× PÃìÃd
ÈzrJ êCpF Cpëq ,lzDF éOzCk op¨ ¢ÎDd éF Àì¤ßN Ý@ëC í@çD@Ê é@Z p@ÊC
. lzDFí× ªëp× koß× ok pËëk PèV qC êpì®hÀëD±Þ
ok ,ÍÞC PèV éF lÛkpÆ æoDzC ÖÔwÎC éìÏ@µ í@Ï@µ Mp@©@d æl@z koCÞ Cn@Î Þ
¢ëD¿z qC ¢GìG¬ ,lÜÆ ÚDØOÆCo ykok xÆ pç)) :lÛkß×p¾ é@Æ ,ÚD@¡@Îß@Â
⁽²⁸⁴⁾.((PvC rVDµ
¢GìG¬ qC Co ykok éÆ íwÆ êCpF PwìÛ íëD¿z)) : éÆ ælz ÐÃÛ Mp©d qC Þ
⁽²⁸⁵⁾.((lÜÆÚDØOÆ
ÚDèÜJ ÚDÇzrJ qC Co ¢¨p× xÆ pç)) :lÛkß×p¾ ,ækpÆ æoDzC ÖÞk Pè@V é@F Þ
⁽²⁸⁶⁾.((PvC ækpÆ PÛDìh ¢ÛlF éF ,lÜÆ
ÖDËÜç éF Ý× éÆ íÏëDw× D×CÞ)) :æl×A ælz ækCk PGwÛ «CpÃF éF éÆ íØw@ ok
³¿d ÖßÜzí× lÜëßÊíØÛ ÚCpËëkéF éÆ Co íÛDÜiv Dë ÙÜìFí× oDØìF éWÎD@·@×
⁽²⁸⁷⁾.((ÙÜÆíØÛßÊqDF Þ ækßØÛ
PvC éOwëDz éÆ æl×A PvC «CpÃF éF EßwÜ× éÆ íOì@¤Þ ok Ý@ì@Ü@a@Ø@ç Þ
oCpvC ³¾Dd Þ ÚDFpè× ÞC éF PGwÛÞ lzDF ªëp× íOdCoDÛ ok È@ëp@z ,È@zr@J
PvÞk éÆ lÜOwç oDZk íëDèëoDØìF éF Dè©ëp× qC êoDìwFéÇÛßZ lzDF ª@ëp@×
⁽²⁸⁸⁾.kßz æDÊA DèÛA éF íwÆ ÚDzkßh qC pìº lÛoClÛ
³¿d Co ªëp× oCpvC éÆ PvC HVCÞ ÈzrJ pF)) : lëßÊí× uDGµ ÝF í@Ï@µ Þ
ÚDÇëkrÛ pìº êCpF éÛ Þ ªëp× ÚDÇëkrÛêCpF éÛ ,lÜÇÛ D¡¾C Co ªëp× oCpvC Þ lÜÆ
ÚCoDØìF qC êoDìwF éÆ CpZ ,lÛoCk é®FCo ªëp@× D@F é@Æ í@ÛD@w@Æ qC ,ª@ëp@×
lÜÜÆí× ÚDèÜJ ÚDzokD× Þ olJ qC íOd ÚD¡ÛDwÆ ÝëpOÇëkrÛ qC Co kßhêDçkok
xJ ,pìvCßF Þ Ùdo êDçkok ÐS×,lÜÜÆí× oDÇzA ÈzrJ êCpF Co DèëoDØìF ÚA D×C
ªëp× kßh qC pO¡@ì@F í@O@d Co ª@ëp@× p@v é@Æ P@vC H@VCÞ È@zr@J p@F
⁽²⁸⁹⁾.((lÜƳ¿d
: ÖÞk éìdDÛ
.lëDØÛ ÚDèÜJ lÜÆí× íOvokDÛ êoCkpFæpèF ÚA qC éÆ íwÆ qC Co íÇzr@J oCp@vC
MDÆq Þ PvC MDÆq êrìZ pç êCpF)):éÆ ÖÔwÎC éìϵÁkD¤ ÖD×C qC ælz PëCÞo
,PëCÞo ÝëC êDÜ·× Ùç Þ ⁽²⁹⁰⁾.((lÜçk ÙìÏ·N ¢ÏçC éF éÆ P@vC Ý@ëC Ù@Ï@µ
:PvC pËëkêDèOëCÞo
ÝëC ¢Øϵ pF ÙÎDµ pÇz)) : lÛkß×p¾ éÆ ælz ÐÃÛ ÖÔwÎC éìϵ íϵ Mp©@d qC
⁽²⁹¹⁾.((l¡iGFkoCk ÁDÃeOvC éÆ íwÆ éFCo ÚA éÆ PvC
ækD¿OvC DÜ·× ÝìØç DèÛA qC éÆ Pwç êkl·O× MDëCÞo ÖÞk lÏV ,oCßÛÓCoDeF ok
PwìÛ íÛDwÆ qC lÜÆ êoCkpFæpèF lF ,ÙϵqC éÆ xÆ pç PvC f¨CÞ Þ .kßzí×
ÝëpNqoDF qC lëDz Þ koClÛ PìÏçC Ùϵ êCpF Þ ,lÜO@w@ç Ù@Ï@µ Ä@e@O@w@× é@Æ
Pvk éF Co DèÜëC Ð×DN Þ pǾ ÚÞlF lçCßhí× éÆ lzDF ÝØzk ,kCp¾C ÝëCÄëkD¥×
pF Co ÞC lëDGÛ Þ kpÆ «DìOdC ,íÜØzkÝìÜZ qC lëDF éÆ PwìÛ êCæoDZ x@J ,koÞA
. PhDv ¸Ï®× DçCÞk oCpvC Þ éëÞkC
ÚDwÛC éÆ lÜOwç rìZ év)) : lÛkß×p¾ éÆ ælz ÐÃÛ ÖÔwÎC éìϵ íϵ Mp©d qC
xì¿Û p¬DiF ,pçCßV @ 2 .PØèN ¸¾o êCpF,ÍD× @ 1 : koClÛ Dìd DèÛA pF MßÇv qC
⁽²⁹²⁾.((ÝØzk qC «DìOdC p¬DiF ,CÞk @ 3 .¢ÛkßF
PvC ÖqÓ HìG¬ pF)) : PvC éO¿Ê uDGµ ÝF íϵ ,ÝØzk pìº éF PGw@Û D@×C
CÞk ÝëC qC ÞC êCpF Þ lÜÇÛ rëßWN ,lzDF éOzCk p®h éÆ Co íëCÞk ÚAªëp× êCp@F
êÞo éF Þo ok Þ .lëDØÜÛ íëDØÜçCoíëDçCÞk ÝìÜZ éF Co ªëp× Þ lÜÇÛ Ùç Àì¤ßN
ÝìÜV ¯Ãw× éÆ êCéëÞkC ªëp× êCpF Þ lÜÇÛ PGe¤ êCéëÞkC ÝìÜZ qC ªëp×
⁽²⁹³⁾.lÜÇÛ íëDØÜçCo êCéëÞkC ÝìÜZ pF íOd Þ lëDØÜÛ rëßWNlzDF
DèÛDwÛC éF P×lh rV êrìZ ,íÇzrJ éÆ PvC p¬Dh ÝëC éF ¯Ã¾ ´ß¨ß× Ý@ëC Þ
íÇzrJ qC pÊC xJ . PvDèÛDwÛC êDçkokÞ ÖÓA qC Àì¿iN H¬ é¿ì±Þ Þ PwìÛ
PvC Moߤ ÝëC ok .koßhí× PìÛDwÛC Þ ÚDwÛC éF op@¨ ,kß@z ækD@¿@O@vC l@F
. koClÛ H¬ éF íOVDd Þ kßzí× H¬ qC qDìÛíF ÚDwÛCéÆ
éF op¨ éÆ íëDçrìZ D×C)) :PvC æl×A ,PvC «CpÃF éF EßwÜ× éÆ í@Ø@w@ ok
Hwd éF Ý× xJ ,kßzí× ÚDÛA pFÙOv Þ Ùϱ íÇëkrÛ TµDF Þ lÛqí× DèÛD@w@ÛC
HϬ Co ÐO êÞoCk Ý× qC íwÆ æDÊpç Þ ÙÜÆí× ¸Ü× Co DçrìZ ÚA Ökßh p²Û
Þ ÙÜÆíØÛ Moß¡× íwÆ ÝìÜZ DF rìÛ Moß¡× êÞo qC Þ ÙçkíØÛ ÞC éFÝ× lÜÆ
ÝìÜV ¯Ãv éÆ lÛpìËF íëCÞkÚDÛq qC í©·F éÇÜëC ÙÛCkíØÛ cÔ¤ ÝìÜ@a@Ø@ç
⁽²⁹⁴⁾.((lÜÜÆ