همگى را نرم كوبيده در نصف ليوان گل قند حل كرده همراه با جوشانده كرو يا آويشن و سداب و نعناع كه از هر كدام 5/2 گرم انتخاب شده است مصرف نمايند اين مقدار دارو را به مدت 10 روز صبح و عصر مصرف نمايند اگر بيمارى داراى مزاجى سرد و بدنى ضعيف و مبتلا به سستى و كسالت عمومى باشد تقويت معده به وسيله گل قند توصيه مى شود.
نسخه :
باديان 5 گرم
پرسياوشان 5 گرم
تاجريزى 5 گرم
تخم گل شبو 5 گرم
انيسون 5 گرم
تخم كرفس 10 گرم
گل سرخ 5 گرم
زنيان 10 گرم
همه را نيم كوب كرده جوشانده در شربت گل قند ريخته چهار روز صبح و عصر قبل از غذا ميل نمايند.
استفراغ خونى
در اينجا مقصود از خونى است كه مبداء آن زخمهاى معده و اثنى عشر است و در اثر پاره گى يكى از عروق معده يا اثنى عشر خونريزى شروع مى شود.
درمان :
اول بيمار بايستى از خوردن غذا منصرف شود و استراحت كامل نمايد و از حركت جنبش و كارهاى سخت خوددارى كند. سپس از داروهاى ضد خونريزى كه قبلا ذكر شده است استفاده نمايند. مثل كندر، گلنار، فوفل ، مازو، گل ارمنى .
نسخه براى اشتهاى ساقط شده
به مدت سه هفته هر روز 5 گرم افسنطين را جوشانده صبح و عصر ميل نمايند.
براى كم كردن اشتهاى زياد اگر بيمارى قند در كار نباشد از دستور زير استفاده شود.
2 گرم زعفران را نرم كوبيده در 50 گرم روغن حيوانى ريخته روزى سه قاشق چايخورى ميل نمايند يا اينكه 10 گرم تخم شاهى را نرم كوبيده در چهار روز صبح ناشتا كفلمه كنند.
تمايل به خوردن گل و مهر و غيره
اين تمايل بيشتر در زنان باردار ديده مى شود در اطفال هم گل خوارى شايع است كه بايد هر چه زودتر درمان شود زيرا به كم خونى آنها منجر خواهد شد.
نمك 5 گرم
تخم شويد 10 گرم
تخم ترب 10 گرم
نرم كوبيده در 250 گرم عسل يا سكنجبين ريخته روزانه يك قاشق مرباخورى استفاده شود.
نسخه ديگر
پوست هليله زرد 10 گرم
هليله سياه 10 گرم
بلوط 5 گرم
آمله مقشر 10 گرم
انيسون 10 گرم
همه را نرم كوبيده در 250 گرم عسل ريخته صبح و ظهر و شب يك قاشق مرباخورى ميل نمايند.
نسخه ديگر
قاقله كبار 5 گرم
قاقله صغار 5 گرم
كبابه چينى 5 گرم
بسباسه 5 گرم
(هيل غرابى )
در 200 گرم قند يا نبات نرم كوبيده در روز سه قاشق مرباخورى كفلمه نمايند.
يا روزى 5 گرم تخم كرفس را نرم كوبيده در شربت عسل حل كرده روزى سه مرتبه ميل كنند. يا اينكه قبل يا بعد از غذا كمى مصطكى بخورند يا اينكه : زيره 5 گرم
مصطكى 5 گرم
زنيان 10 گرم
نرم كوبيده هر روز صبح ناشتا يك قاشق چايخورى كفلمه نمايند.
در زنان آبستن كه تمايل شديد به خوردن چيزى مثل مهر و غيره دارند دستورات زير خيلى مؤثر است . سوپ اسفناج غوره و مرغ و شربت آب غوره و شربت انار مفيد است .
نسخه :
زيره 5 گرم
انيسون 10 گرم
سعد 5 گرم
نعناع خشك 10 گرم
پوست هليله زرد 5 گرم
آمله مقشر 5 گرم
همه را نرم كوبيده با 250 گرم نبات به صورت قائوت در آورده روزى سه قاشق مرباخورى كفلمه نمايند.
اگر زن آبستن مبتلا به ورم يا فشار خون نباشد بعد از هر غذا چند دانه بادام يا پسته شور ميل نمايد بجاى خوردن گل مقدارى نشاسته بو داده هر وقت ميل به گل خوارى پيدا كرد قدرى از آن را ميل نمايند يا اينكه مقدار 15 گرم زيره را در سركه در 24 ساعت خيسانده سپس خارج كنند و خشك نمايند و پس از نرم كوبيدن روزى سه قاشق چايخورى كفلمه نمايند.
نسخه ديگر
عود هندى 5 گرم
مصطكى 10 گرم
جوز هندى 5 گرم
قند 250 گرم
پوست نارنج 5 گرم
هيل غرابى 5 گرم
زنجبيل 5 گرم
قرنفل 5 گرم
زعفران 2 گرم
همه را نرم سائيده روزى سه قاشق چايخورى
ضد تهوع و استفراغ و ضعف اشتها
آب سيب و آب زرشگ از هر كدام يك ليوان آب ليمو شيرين نصف ليوان شكر 250 گرم همه را خوب جوشانده تا به قوام آيد روزى 3 استكان ميل نمايند.
نسخه ديگر
شربت انجبار، شربت انار، شربت به ، شربت ليمو، شربت سيب قرص گلنار قرص طباشير يا قرص كهربا يا آب بارهنگ و سماق يا شيره خرفه دهند.
نسخه ديگر كه براى خون ريزى نيز مؤثر است
گلنار 5 گرم
عفض يا مازو 5 گرم
گل سرخ 5 گرم
كهربا 5 گرم
همه را نرم كوبيده روزى چهار قاشق مرباخورى كفلمه نمايند.
نسخه ديگر كه ضد خونريزى گوارش نيز مى باشد
گل ارمنى 10 گرم
صمغ عربى 5 گرم
گلنار 10 گرم
خون سياوشان 5 گرم
كندر 10 گرم
همه را نرم سائيده روزى چهار مرتبه هر دفعه يك قاشق مرباخورى با آب به ميل نمايند.
نسخه ديگر
كندر 5 گرم
گل ارمنى 10 گرم
بلوط 10 گرم
خرنوب 5 گرم
همه را نرم كوبيده با آب سماق و آب به مصرف كنند.
داروهائى كه براى زخم معده گفته شد همگى در اينجا نيز مورد مصرف دارند ساده ترين نسخه ها شيره تخم خرفه است كه با كهربا مخلوط كرده به كار برند.
اسهال
علل اسهال متعدد است و مى تواند عللى همچون غذائى ، داروئى و عفونى و مسموميت ها، داشته باشد.
اسهال به علت بيمارى خود معده در اثر سردى و ترى آن
علائم :
ترش شدن غذا در معده و جوشش و چنگ شدن سر معده و پوسيده و گنديده شدن غذا در معده كه اين خود باعث اسهال مى باشد.
درمان :
زيره 5 گرم
عود 5 گرم
جوز 5 گرم
باديان 5 گرم
زنيان 5 گرم
همه را نرم كوبيده در 200 گرم گل قند حل كرده روزى سه قاشق مرباخورى استفاده نمايند.
و يا شاه تره و سياهدانه از هر كدام 10 گرم به مدت سه روز جوشانده بعد از هر غذا ميل نمايند. بقيه درمان مثل معالجه در بدى هضم در مزاج سرد معدى است در اينجا غذاى سبك و زود هضم لازم است و خوردن غذاها با گرد سماق به بهبودى بيمار كمك بيشترى مى نمايند، يا اينكه روى غذاى روزانه باديان ، نعناع و شبت كوبيده بپاشند و اگر صداهاى دستگاه گوارشى (قراقر) و نفخ زياد آن باعث ناراحتى بيمار گردد از نسخه زير استفاده نمايند.
نسخه :
زيره سبز 10 گرم
كرويا ((زيره سياه )) 5 گرم
گشنيز 5 گرم
بلوط 5 گرم
در سركه ريخته پس از مدتى خارج كرده نرم كوبيده بعد از هر غذا يك قاشق مرباخورى
نسخه :
گلنار 5 گرم
كندر 5 گرم
سماق 5 گرم
مصطكى 5 گرم
پوست نارنج 5 گرم
بسد 5 گرم
گشنيز 5 گرم
گل قند 200 گرم
همه را تؤ ام كرده ، نرم كوبيده در گل قند ريخته بعد از هر غذا يك قاشق غذاخورى كفلمه نمايند.
نسخه :
كندر 5 گرم
عفض 5 گرم
بلوط 5 گرم
گشنيز 5 گرم
سماق 15 گرم
زيره 5 گرم
تخم كرفس 10 گرم
زنيان 5 گرم
همه را نرم كوبيده صبح و ظهر و شب يك قاشق مرباخورى كفلمه نمايند.
نسخه :
كندر 5 گرم
زنجبيل 5 گرم
قرنفل 5 گرم
جوز هندى 5 گرم
هيل غرابى 5 گرم
نرم كوبيده در 250 گرم عسل حل كرده هر مرتبه يك قاشق مرباخورى مصرف شود.
نسخه :
فوفل 5 گرم
گل سرخ 5 گرم
عفض 5 گرم
گل ارمنى 5 گرم
پوست پسته 5 گرم
گلنار 5 گرم
همه را نيم كوب كرده چهار روز صبح و عصر جوشانده ميل نمايند.
اسهال و هضم ناقص
كسانى كه مبتلا به ورم روده و كوليت و زخم روده و بيماريهاى ديگر از قبيل تومورها، غده ها و گاهى تومورهاى بدخيم مى باشند بيشتر دچار اسهال و زور و پيچ شكم مى گردند گاهى به مدفوع خونى و هضم ناقص مبتلا مى شوند كه در اينجا مقدارى مواد غذائى هضم نشده در مدفوع وجود دارد، داروهاى مؤثر عبارتند از صمغ عربى ، نشاسته ، كتيرا، لعاب به دانه ، لعاب اسپرزه شربت مورد، طباشير.
نسخه :
گل ارمنى 10 گرم
طباشير 5 گرم
تخم ترشك 10 گرم
همه را نرم سائيده روزى چهار قاشق مرباخورى با دوغ ميل نمايند.
خوردن ترشيجات ، سبزيجات ، غذاهاى چرب و نفاخ و بطور كلى پرهيز از مواد سلولزدار مثل سبزيجات و حبوبات بهتر است ، سماق داروئى است كه در اينجا هم آن را مى توان به غذاى بيمار افزود و هم پودر آنرا مى توان مستقيما كفلمه كرد يعنى با آب فرو داد و نيز از جوشانده آب آن مى توان بهره گيرى نمود.
طباشير 5 گرم
دانه انار 5 گرم
صمغ عربى 5 گرم
كتيرا 5 گرم
مصطكى 10 گرم
همه را نرم كوبيده با آب سيب ترش يا با آب سماق روزى چهار قاشق مرباخورى
نسخه :
گل ارمنى 5 گرم
گل مختوم 5 گرم
طباشير 5 گرم
كهربا 5 گرم
گلنار 5 گرم
همه را نرم كوبيده روزى چهار قاشق مرباخورى كفلمه نمايند.
نسخه جهت كليت اولسر و يا زخم روده
25 گرم ريشه انار را جوشانده 2 مرتبه در 24 ساعت تنقيه نمايند.
اسهال و هضم ناقص در مزاج بلغمى و صفراوى
علائم :
زردى مدفوع تواءم با بلغم ، درد، قراقر شكم اين علائم بيشتر در كسانى ديده مى شود كه ميوه هاى خام زياد مصرف مى كنند مانند آلوچه ، آلو، زردآلو، آلبالو و غيره .
درمان :
هليله زرد 5 گرم
تخم مورد 2 گرم
سماق 10 گرم
گلنار 5 گرم
همه را نرم كوبيده با آب ترشك كفلمه نمايند.
تخم ضد اسهال خونى
بارهنگ 10 گرم
انيسون 5 گرم
دانه انار 5 گرم
خون سياوشان 5 گرم
همه را نرم كوبيده با شربت آب ليمو ميل نمايند.
نسخه ساده ضد اسهال
پوست انار ترش 10 گرم
عفض 5 گرم
هر دو را خوب سائيده در 2 استكان سركه انگور جوشانده تا كمى سفت شود هر دفعه 1 قاشق مرباخورى .
نسخه ضد اسهال
پوست پسته 5 گرم
گلنار 5 گرم
مصطكى 5 گرم
طباشير 5 گرم
فوفل 5 گرم
باديان 10 گرم
چاى سفيد 5 گرم
همه را نرم كوبيده روزى چهار قاشق مرباخورى به صورت كفلمه
نسخه ديگر
زنيان 5 گرم
هليله سياه 5 گرم
چاى سفيد 5 گرم
هر يك را جداجدا بو داده سپس درهم ريخته نرم سائيده روزى چهار قاشق مرباخورى در ماست كيسه انداخته (ماست آب رفته ) ريخته ميل نمايند.
اسهال مزمن
انيسون (10 گرم ) بو داده با 10 گرم ريشه انجبار هر دو را نرم كوبيده چهار قسمت نموده براى يك روز، هر دفعه يك قسمت مصرف نمايند.
نسخه ديگر
صمغ عربى 5 گرم
مصطكى 5 گرم
دانه انار 5 گرم
تخم گشنيز 5 گرم
پوست خشخاش 5/2 گرم
همه را نرم كوبيده هر دفعه يك قاشق چايخورى .
نسخه ساده ديگر
10 گرم سعد را نرم كوبيده در يك استكان عسل ريخته هر دفعه يك قاشق مرباخورى .
براى اسهالهاى خيلى سخت از اين نسخه ميتوان استفاده كرد.
طباشير 5 گرم
گلنار 5 گرم
گل مختوم 5 گرم
تخم ترشك 10 گرم
شادنج 5 گرم
تخم مورد 5 گرم
كندر 5 گرم
پوست كوكنار 5/2 گرم
همه را نرم كوبيده هر چهار ساعت يك قاشق مرباخورى با آب سرد يا دوغ ميل نمايند.
اگر نسخه قوى تر لازم باشد از داروهاى زير مى توان بكار برد.
صمغ عربى 5 گرم
آقاقيا 5 گرم
حضض 5 گرم
بسد 5 گرم
كهربا 5/2 گرم
گل انار 5 گرم
اسپرزه 5 گرم
تخم ريحان 5 گرم
بارهنگ 10 گرم
همه را بو داده سپس نرم كوبيده مخلوط كرده هر چهار ساعت يك قاشق مرباخورى مصرف نمايند.
اسهال خونى
در اسهالهاى خونى بايستى از داروهاى قابض و داروهاى ضد خونريزى تواءما استفاده گردد مثل قرص طباشير، شربت انجبار، قرص كهربا، شربت مورد، پوست انار، گل ارمنى ، گلنار، مازو، بلوط و فوفل بيمار بايستى حداقل 24 ساعت تا سه روز از خوردن غذا پرهيز كند و نيز از ماست آب رفته و آب جوشانده سماق و يا انار استفاده نمايند.
نسخه :
گلنار 10 گرم
گل سرخ 5 گرم
بلوط 5 گرم
ارزن كوبيده 15 گرم
جومقشر 15 گرم
همه را جوشانده سپس 5 گرم گل ارمنى و 5 گرم خون سياوشان را نرم كوبيده به آن جوشانده اضافه كرده صاف نموده روزى چهار قاشق غذاخورى .
جالينوس و نفوذ او در 45 نسل
جالينوس ركن اصلى پزشكى بود او آخرين پايه مهم طب يونان قديم محسوب مى شود. جالينوس (1200 - 130 ميلادى ) پزشك پادشاهان و شخصيت هاى برجسته روم كه مسافرت هاى زياد انجام داد، سخنرانيهاى بى شمارى نمود و نوشته هاى گوناگونى از خود به يادگار گذاشت . اين يونانى بزرگ محقق باهوشى بود كه تجربيات زيادى با آزمايشات گوناگون كسب نمود حجامت يكى از ابداعات او مى باشد. رشته داروسازى نيز مثل پزشكى از فرمولهاى او كه بنام جالينوسى معروف مى باشد بهره مند گرديد. جالينوس پيشتاز علم پزشكى در زمان خود بود. و تعليمات او مورد تاءييد استادان پزشكان در طول يك هزار و پانصد سال بوده است .
نسخه :
اسپرزه 5 گرم
تخم شب بو 5 گرم
تخم مرو 5 گرم
تخم ترشك 10 گرم
تخم خرفه 10 گرم
تخم كتان 10 گرم
گل ارمنى 5 گرم
طباشير 5 گرم
نشاسته 10 گرم
سمغ عربى 5 گرم
كهربا 5 گرم
تخمه ها را بو داده غير از اسپرزه و تخم مرو، بقيه را خوب سائيده به هم بياميزند روزى چهار قاشق مرباخورى با شربت مورد ميل نمايند.
در بيماران مبتلا به اسهال ساده يا اسهال خونى اگر مريض مبتلا به عطش ‍ زياد باشد مى توان بجاى آب از شيره خرفه استفاده نمود براى اين كار 25 گرم تخم خرفه را در چهار ليوان آب جوشانده از آن به جاى آب استفاده نمايند.
اگر اسهال خونى همراه با صدا كردن شكم و ايجاد گاز و نفخ باشد از گلنار، مازو و بلوط و زيره و يا گشنيز كه از هر كدام 5 گرم انتخاب شده باشد پس از نرم كوبيدن روزى چهار قاشق مرباخورى بكار برند.
نسخه :
تخم خرفه 5 گرم
اسپرزه 5 گرم
تخم مرو 5 گرم
تكمه گل 5 گرم
بارهنگ 10 گرم
تخمه ترشك 10 گرم
تخمه خطمى 5 گرم
طباشير 5 گرم
نشاسته 10 گرم
صمغ عربى 5 گرم
گل ارمنى 10 گرم
غير از گل ارمنى بقيه را بو داده سپس گل ارمنى را نرم كوبيده به آنها اضافه شود روزى چهار قاشق مرباخورى با آب بارهنگ و يا با آب خرفه كفلمه كنند.
نسخه مؤثر بر اسهال خونى
ريشه انجبار 10 گرم
خون سياوشان 5 گرم
تخم مورد 5 گرم
كهربا 5 گرم
ريشه مرجان 5 گرم
گل ارمنى 15 گرم
گلنار 10 گرم
بلوط 5 گرم
مازو 5 گرم
حضض 5 گرم
فوفل 5 گرم
همه را سائيده روزى چهار قاشق مرباخورى مصرف شود.
نسخه ديگر
گل سرخ ، شهدالنج ، گلنار، گل ارمنى ، سماق ، صمغ عربى ، پوست خشخاش همه را برابر انتخاب كرده نرم كوبيده روزى چهار قاشق مرباخورى .
يبوست و خشكى مزاج
معمولا پس از بهبودى اسهال ممكن است چند روزى يبوست پيدا شود كه اگر مزاحم باشد ميتوان دستور زير را بكار برند:
مبتلايان به يبوست بايستى از غذاهاى سبزى دار، سوپ ها، ميوه هاى پخته ،
استفاده نمايند ساده تر از همه اينكه مقدارى آلوچه خشكه را در شكر پخته تا مربا شود سپس هسته ها را جدا كرده شب هنگام خواب يك قاشق غذاخورى ميل نمايند.
و يا اينكه شير خشت را شيره كش كرده با روغن بادام هر شب موقع خواب استفاده كنند.
نسخه ضد يبوست
انجير 200 گرم
گل بنفشه 15 گرم
ريشه شيرين بيان 20 گرم
مويز 40 گرم
همه را جوشانده صاف كرده شب موقع خواب يك استكان ميل نمايند.
نسخه ضد يبوست
گل سرخ 5 گرم
گل گاو زبان 10 گرم
تخم خطمى 10 گرم
گل بنفشه 10 گرم
تاجريزى 10 گرم
مويز 40 گرم
انجير 200 گرم
تمبر هندى 100 گرم
همه را جوشانده آب آن را با شكر به قوام آرند يا جوشانده ها را پس از صاف كردن در گل قند حل كرده 25 گرم شير خشت و 25 گرم ترنجبين هر دو را شيره كش كرده به شربت فوق اضافه نمايند و شب موقع خواب يك قاشق غذاخورى ميل كنند.
نسخه ضد يبوست
گل بنفشه 25 گرم
ريشه شيرين بيان 25 گرم
تخم شنبليله 25 گرم
گل پنيرك 15 گرم
مخلصه 10 گرم
يك قاشق غذاخورى در 2 ليوان آب كمى جوشانده قبل از هر غذا يك قاشق غذاخورى
معالجه كرمهاى دستگاه گوارش
كرمها و انگلهاى روده اى انواع و اقسام مختلف بوده و از كرم دراز، كرم قلابدار، كرمهاى ريز سوزنى و كرمهاى پهن يا كرم كدو و ژيارديا، در دستگاه گوارش (روده ها) زندگى مى نمايند براى از بين بردن كرمها بيمار بايستى قبل از خوردن داروى كرم ، سه روز صبحها غذايش منحصرا شير باشد روز چهارم كه روز خوردن جوهر ضد كرم است اگر داروى ضد كرم با شير خورده شود (شب هنگام خواب و صبح ناشتا) در تعقيب آن سوپى از سبزيجات و سركه تناول نمايند در اخراج كرمها مؤثرتر است .
درمان براى كرمهاى كدو يا كرم پهن
پس از اينكه سه روز متوالى ناشتا شير مصرف نمودند روز چهارم از اين نسخه استفاده شود.
نسخه :
برنگ كابلى مقشر 10 گرم
ريشه سرخس 10 گرم
تربد 10 گرم
قنبيل يا داروكله 10 گرم
باقلاى مصرى 10 گرم
قسط تلخ 5 گرم
درمنه تركى 15 گرم
همه را نرم سائيده 5 روز متوالى 10 گرم صبح با شير صرف شود و 10 گرم شب .
در مزاجهاى گرم غذاهاى خنك مثل سوپ آلو و سوپ سبزيهاى خنك و آب غوره ميتوان مصرف نمود و روزانه بجاى آب از شربت سكنجبين نوشند و اگر جوشانده پوست درخت توت و يا ريشه درخت انار ترش با سماق بجاى آب مصرف شود بهتر است زيرا همه اينها بى حس كننده گرم و قاتل آنها هستند.
بيمار در چند روزى كه مشغول معالجه مى باشد بهتر است از غذاهاى شيرين و چرب و غليظ و همچنين از نان و غذاهاى سفت بپرهيزد.
نسخه :
درمنه تركى 20 گرم
برنگ كابلى 10 گرم
افتيمون 5 گرم
تربد 10 گرم
غاريقون 5 گرم
به تنهائى يا تركيبى كوبيده و در صورتيكه بخواهند از همه آنها استفاده نمايند سه روز صبح و عصر و يا اگر بخواهند از يكى از داروها استفاده نمايند به مدت سه روز بايستى صبح و عصر 5 گرم كفلمه نمايند.
براى از بين بردن كرم و تخم آن هر شب بايستى يك گرم سياهدانه نرم كوبيده با دو قاشق سركه در نصف ليوان آب حل كرده وقت خواب نوشند و اگر بتوانند روزانه با غذا مقدارى سركه مصرف كنند از بسيارى از انگلها در امان خواهد بود.
جوشانده ريشه درخت انار به مدت سه روز صبح ناشتا كرم كدو را هم در انسان و هم در گوسفندان از بين مى برد.
نسخه جهت ژيارديا و ساير كرمها
بوماردان 15 گرم
درمنه 20 گرم
شاه تره 5 گرم
آويشن 10 گرم
يك قاشق غذاخورى در 2 ليوان آب كمى جوشانده صبح ، ظهر، شب قبل از غذا 2 استكان .
مجددا نسخه اى براى اسهال خونى
گلنار 10 گرم
صمغ عربى 5 گرم
مازو 5 گرم
سماق 5 گرم
آقاقيا 5 گرم
نرم كوبيده به مدت شش روز، روزى 5 گرم كفلمه نمايند.
نسخه ديگر ضد اسهال
گل سرخ 5 گرم
صمغ عربى 10 گرم
گل ارمنى 10 گرم
درمنه 10 گرم
ريشه ؟ 15 گرم
نشاسته 10 گرم
كتيرا 5 گرم
تخم كاهو 10 گرم
همه را نرم كوبيده روزى سه مرتبه هر دفعه 5 گرم كفلمه نمايند.
در اسهالهاى خونى كهنه و مراغى مى توان از ترياق كبير روزى يك گرم استفاده نمود و اين مقدار را تا 5 گرم مى توان رسانيد و يا مى توان از 5 گرم مصطكى كوبيده كه در دوغ حل شده باشد روزانه استفاده كرد.
گياهان مؤثر بر بيمارى هاى كبد
ابن سينا گفته است كه ((خوردن غذا بلافاصله بعد از غذاى هضم نشده قبلى زيان بارترين چيزها براى كبد است و خوردن آب بلافاصله بعد از غذا مخصوصا بعد از نهار آنهم بطور يك دفعه سر كشيدن آزاردهنده كبد است )).
اگر عطش در كار باشد بايد قدرى آب به صورت جرعه جرعه نوشند.
براى حفظ سلامتى كبد بايد از مولدات سودا مثل بادنجان مخصوصا سرخ كرده آن و نيز غذاهاى بسيار گرم و محرك و پر انرژى مثل چربى ها، سرخ كرده ها، مواد رنگى مثل نوشابه هاى زياد شيرين پرهيز كرد.
آثار كبد سالم در چهره
قرمزى طبيعى و سفيدى (مثل برگ گل ) تازگى رنگ صورت و شادابى آن دليل بر خوبى و سلامتى كبد است زردى ، آثار گرمى است و تيرگى پوست صورت و بدن نيز از آثار سردى و خشكى كبد است . چاقى گوشتى آثار گرمى وترى كبد چاقى با چربى زياد آثار سردى و ترى كبد، لاغرى آثار گرمى كبد است سطبرى و پيدايش برجستگى عروق آثار گرمى و بزرگى و باريكى و پوشيدگى عروق نشانه سردى كبد است .
كبد
براى حفظ و بهداشت و سلامتى كبد دستورات زير مفيد است
1 - پرهيز از مولدات سودا مثل بادنجان مخصوصا سرخ كرده و غذاهاى بسيار گرم و پر انرژى مثل چربى ها و سرخ كرده ها.
2 - مواد رنگى مثل مشروبات غير الكلى ، اين بحث بنابر اهميت خاصى كه دارد مجددا گوشزد گرديده است . (مشروبات الكلى خود يكى از مضرترين نوشابه ها براى كبد است )
نارسائى و ضعف كبد در حالت گرمى
علائم :
عطش مفرط، تلخى دهان ، خشكى زبان ، كم شدن اشتها، يبوست شكم ، قرمزى ادرار، پريدگى رنگ چهره .
درمان :
آب كاسنى ، آب انار شيرين و ترش ، شيره تخم خيار و خربزه ، لعاب اسپرزه شربت صندل ، شربت ليمو، شربت سكنجبين .
ماءالشعيرى كه در آن جوشانده ريشه كاسنى ريخته باشند هر روز صبح ناشتا ميل نمايند و با ماءالشعير و طباشير و خرفه و يا آب تمرهندى مخلوط با آب آلو.
نارسائى كبد با مزاج سرد.
علائم :
برافروختگى صورت ، كمى عطش ، گرفتگى رنگ صورت ، سفيدى زبان و لب و كم رنگ بودن ادرار، كمى مدفوع و سفيدى آن .
درمان :
گل قند عسلى با جوشانده باديان و تاجريزى از هر كدام 5 گرم براى صبح و عصر و يا انيسون 10 گرم به گل قند آميخته دهند.
افسنطين 5 گرم
اذخر 10 گرم
قسط 5 گرم
سليخه 5 گرم
گل سرخ 5 گرم
كوبيده در روغن سوسن حل كرده و به ناحيه كبد ضماد نمايند.
و با جوشانده داروهاى زير ناحيه كبد را مرتبا ماساژ دهيد.
بابونه 5 گرم
مرزنجوش 10 گرم
مغز ناخنك 10 گرم
نسخه :
ريوند 10 گرم
سنبل 5 گرم
مصطكى 10 گرم
عصاره غافث 5 گرم
افسنطين 5 گرم
باديان 10 گرم
انيسون 10 گرم
نرم كوبيده روزى سه قاشق مرباخورى يا همه را پس از كوبيدن در 250 گرم عسل ريخته روزى سه قاشق غذاخورى ميل نمايند.
نسخه :
باديان 10 گرم
ريشه شيرين بيان 15 گرم
تخم كرفس 10 گرم
جوشانده به مدت سه روز صبح و عصر با گل قند ميل نمايند.
نارسائى كبد در دموى مزاج
طبق معمول كم كردن خون و پاكسازى بدن با جوشانده هليله و خيار شنبر نمايند.
نسخه :
تمر هندى 200 گرم
آلوچه خشكه 200 گرم
زرشك 100 گرم
به مدت 10 روز جوشانده صبح و عصر ميل كنند.
اگر به جوشانده فوق روزى 20 گرم ترنجبين شيره كش شده بيفزايند بهتر است و يا اينكه 5 گرم عناب را نيمكوب كرده جوشانده آب آن را با سكنجبين و آب انار به كار برند و آنچه در نارسائى كبد در مزاج گرم گذشت در اينجا نيز نافع است .
نارسائى كبد در حالت صفراوى
علائم :
يبوست و گرمى و حرارت بدن ، تلخى دهان ، رنگ پريدگى چهره ، استفراغهاى سبز و زرد و گاهى تب .
درمان :
پاكسازى بدن با جوشانده هليله و مغز فلوس : اگر حرارت زياد باشد دوغ گاو نوشند: طباشير 5 گرم نرم كوبيده با رب به ميل نمايند.
نارسائى كبد در مزاج بلغمى :
علائم :
سردى بدن در لمس ، سفيد و گاهى پر رنگ بودن ادرار، قى بلغمى ، گرفتگى رنگ چهره ، درد در طرف راست ناحيه كبد.
درمان :