درمان :
بر حسب مزاج درمان را بايستى شروع كرده بطور كلى اين بيماران را بايد از غذاهاى مقوى و داروهاى پر انرژى معالجه كرد و داروهاى مقوى قلب و معده مفيد است ، غم و اندوه و ناآرامى براى آنها زيان آور است قبل از غذا دوش گرفتن و شستن سر با آب گرم مفيد است ، از غذاهاى خشك و يبوست آور بايستى پرهيز كرد موى سر و بدن را بايستى كوتاه كرد و در تقويت بدن كوشيد.
لباس تميز، بوى خوش ، محيط پاكيزه ، اطعمه لطيف و چرب كردن بدن با روغن بادام شيرين و يا روغن بنفشه مؤثر است ، دم كرده افتيمون و دادن ماءالجبين بسيار نافع است اگر ماده بيمارى زا در سر تمكين يافته باشد بايستى سه عمل زير را انجام داد.
1 - كم كردن و تحليل ماده 2- شستشوى سر با داروهاى گرم 3- تقويت عمومى و قلب .
ماليخوليا با علت دموى (پرخونى )
علائم :
اختلاط ذهن ، خنده زياد، سرخى صورت و چشم ها، پرخونى عروق ، سنگينى سر، تندى نفس ، تمايل بدن به سرخى و قرمزى ،
درمان :
از بيمارانى كه خون زياد دارند، و هماتوكريت آنها بالا است و فشار خونشان نيز زياد است ، اول بايستى خون گرفته شود سپس از دستور زير استفاده نمايند.
نسخه :
گل بنفشه 15 گرم
گل نيلوفر 5 گرم
گل گاوزبان 10 گرم
عناب 25 گرم
سه پستان 20 دانه
همه را نيم كوب كرده 7 روز پس از جوشانيدن صبح و عصر ميل نمايند.
پس از تمام شدن دستورات بالا شربت بنفشه ⁽¹⁶⁾ يا شربت افتيمون ⁽¹⁷⁾ به مدت 7 روز به كار برند، در اين مدت گل بنفشه ، گل نيلوفر، برگ كاهو، جو، پوست خشخاش از هر كدام مقدارى كافى در يك ظرف بزرگ جوشانده و بيمار را در آب آن به خوابانند يعنى به طريق حمام داروئى به كار برند.
از كلم ، گوشت بز، بادنجان ، عدس ، باقلا، و غذاى شور بپرهيزند. اگر بيمار مبتلا به بيخوابى است با داروهاى حمام داروئى بالا سرشويه نمايند. هفته اى دو روز از داروى اطريفل صغير با فرمول زير استفاده كنند (روزى 3 قاشق مرباخورى )
فرمولاطريفل صغير
هليله كابلى 15 گرم
هليله سياه 15 گرم
پوست هليله زرد 10 گرم
آمله مقشر 15 گرم
همه را نرم كوبيده خوب بسايند در 250 گرم عسل ريخته روزى 3 قاشق مرباخورى .
اگر بيمار ضعيف باشد، افتيمون و هليله سياه از هر كدام 5 گرم انتخاب كرده در 100 گرم شكر كوبيده دو روز اين مقدار را بدهند.
نسخه زير خيلى موثر و مفيد است
افتيمون 5 گرم
گل سرخ 5 گرم
گل بنفشه 10 گرم
باديان 10 گرم
گل گاوزبان 10 گرم
بادرنجويه 20 گرم
پس از نيم كوب كردن 7 قسمت نموده صبح و عصر پس از جوشاندن ميل نمايند.
نسخه موثر ديگر
سنا 2 گرم
گل سرخ 10 گرم
افتيمون 5 گرم
پوست هليله زرد 3 گرم
هليله سياه 10 گرم
بسفايج 5 گرم
باديان 10 گرم
ريشه شيرين بيان 25 گرم
اسطوخدوس 10 گرم
پرسياوشان 10 گرم
شاه تره 5 گرم
گل گاوزبان 10 گرم
بادرنجويه 15 گرم
گل بنفشه 15 گرم
سه پستان 30 دانه
مويز 40 دانه
همه را پاك كرده ، غير از مويز بقيه را نيم كوب نموده روزى 20 گرم از اين مخلوط را جوشانده صبح ناشتا و عصر ميل نمايند.
ماليخوليا با مبداء سوداوى و صفراوى
نسخه :
هليله كابلى 10 گرم
هليه سياه 10 گرم
پوست هليله زرد 10 گرم
ابريشم مقرض 10 گرم
شاه تره 5 گرم
گل گاوزبان 10 گرم
بادرنجويه 10 گرم
اسطوخدوس 15 گرم
بسفايج 10 گرم
مصطكى 20 گرم
تخم گشنيز 5 گرم
همه را نرم كوبيده در نيم كيلو عسل روزى سه قاشق مرباخورى اين دستور مقوى قلب و جسم و مقوى اعصاب است .
شربت بنفشه ، شربت نيلوفر، تمرهندى ، آلوچه برقانى ، ترنجبين و شيرخشت نيز مفيد است .
نسخه ديگر
گاو زبان 15 گرم
تخم گشنيز 5 گرم
ابريشم مقرض 5 گرم
بهمن سفيد 5 گرم
صندل سفيد 20 گرم
تخم بالنگو 10 گرم
تخم فرنجمشگ 5 گرم
همه را نرم كوبيده در نيم كيلو عسل روزى سه قاشق مرباخورى
ماليخوليا با مبداء كامل سوداوى
علائم :
اين بيمارى در مزاج سوداوى حالت سخت بيمارى را ظاهر مى سازد از قبيل وهم ، فزع گريه زارى شديد، خيالات بد، حب وحدت (يكى را شديدا دوست داشتن ) ضعف تن .
درمان :
دادن كمپوت سيب ، كمپوت به ، عرق بيدمشگ ، عرق گاوزبان ، عرق صندل .
اقتيمون 5/2 گرم + افسنطين 5/2 گرم دم كرده با عسل اين مقدار براى يك روز كافى است بايستى تا بهبودى بيمارى ادامه داده شود.
نسخه :
گل گاوزبان 10 گرم
گل بنفشه 15 گرم
گل نيلوفر 5 گرم
تخم بالنگو 5 گرم
نرم كوبيده در 200 گرم گل قند حل كرده روزى سه قاشق مرباخورى پس از تمام شدن اين دارو، مى توان از ايارج فيقرا و افتيمون روزانه استفاده نمود، بايد غذاهاى گرم به بيمار داده نشود بهتر است از غذاهاى خنك استفاده شود.
ماليخوليا در مزاج گرم (از درمان زير استفاده شود)
گل سرخ 10 گرم
صندل سفيد 5 گرم
طباشير 5 گرم
تخم خرفه 15 گرم
ريوند چينى 5 گرم
بادرنجويه 10 گرم
گل ارمنى 10 گرم
گاوزبان 10 گرم
عود 5 گرم
گشنيز 5 گرم
قرنفل 5 گرم
نرم كوبيده در شربت سيب حل كرده روزى 3 قاشق مرباخورى .
ماليخوليا در مزاجهاى سرد
علائم :
اگر با تندى نبض ، گرمى بدن همراه نباشد از داروى زير استفاده مى شود.
كهربا 10 گرم
بسد 10 گرم
مرواريد 10 گرم
ابريشم 10 گرم
زرنباد 10 گرم
دورنج 10 گرم
بهمن سرخ 20 گرم
بهمن سفيد 20 گرم
سنبل 5 گرم
قرنقل 5 گرم
سازج 5 گرم
جند بيدستر 5 گرم
زنجبيل 10 گرم
دارفلفل 5 گرم
همه را نرم كوبيده ، سه برابر وزن همه آنها عسل اضافه كرده روزى سه قاشق مرباخورى ، داراى فوق را پس از آماده كردن مدتى نگهداشته بعدا مصرف نمايند تا خوب حل شود.
داروى فوق براى خفقان ، تقويت قلب ، باز كردن رنگ رخسار و بر طرف كردن حالات صرعى ، فلج و لغوه و تبهاى نامنظم بكار برده مى شود.
نسخه :
افتيمون 5 گرم
سنا 15 گرم
هليله كابلى 15 گرم
گل بنفشه 15 گرم
بسفايج 10 گرم
باديان 10 گرم
پرسياوشان 5 گرم
ريشه كاسنى 20 گرم
عناب 20 دانه
آلوچه برقانى 40 دانه
سه پستان 20 دانه
پس از مخلوط كردن روزى 10 گرم جوشانده در دو نوبت بدهند.
ماليخوليا با مبداء وخامت كامل مغز
اين نوع بدترين حالت مرض است و بيشتر در نزد كسانى كه رقيق الفكر هستند و شب و روز در حل مشكلات و مسائل غامض مشغولند ديده مى شود، حالت بيدارى شديد در شب و فكر زياد از علائم بيمارى است ، راه رفتن در آفتاب ، به مدت زياد و خوردن چيزهاى گرم و چرب و محركات مغزى مثل پياز، سير، تره باعث تشديد مرض خواهد شد، بيمار لاغر شده ، نبض ضعيف و دچار اختلال گشته سر و صورت بيمار از ساير جاها لاغر و پژمرده تر مى شود، حالت وسواس شديد و خيره روى زمين نگاه كردن از حالات مخصوص اين مرض است .
درمان :
خون گيرى در مبتلايان به فشار خون و چاقهاى دوران يائسگى راه اصلى كم كردن حالات مرضى است شستن سر و روى با آب بنفشه و نيلوفر و دادن غذاهائى كه از گوشت بره و مرغ و بزغاله تهيه شده باشد و خوردن فالوده از شكر و نشاسته و روغن بادام توصيه مى شود.
شستشوى سر با آب جوشيده و يا جو نيم كوب شده يا گل بنفشه يا برگ كاهو و گل نيلوفر كوبيده يا گل بنفشه تخم كدو مفيد است و يا گل نيلوفر را كوبيده بر سر قرار دهند يا از آب جوشانده آن سر را بشويند. گلاب يا گلهاى خنك را بو كنند از امور جنسى و كارهاى سنگين و صدمه خوردن بپرهيزند سلامتى ساير اعضاء بدن را بايستى كاملا رعايت كرد چه اگر يكى از اعضاء بيمار باشد باعث تشديد مرض خواهد شد.
نسخه براى انواع ماليخوليا
هليله سياه 15 گرم
هليله كابلى 15 گرم
پوست هليه زرد 10 گرم
آمله مقشر 10 گرم
ابريشم مقرض 10 گرم
شاه تره 5 گرم
گاوزبان 10 گرم
بادرنجويه 10 گرم
اسطوخدوس 15 گرم
بسفايج 10 گرم
مصطكى 30 گرم
تخم گشنيز 5 گرم
همه را نرم كوبيده ، سه برابر همه داروها عسل اضافه كرده ، روزى سه قاشق مرباخورى .
نسخه ديگر (اين نسخه علاوه بر ماليخوليا براى اعصاب و تب مؤثر است )
گل گاوزبان 5 گرم
تخم گشنيز 5 گرم
ابريشم مقرض 10 گرم
بهمن سفيد 20 گرم
صندل سفيد 5 گرم
تخم بالنگو 15 گرم
فرنجمشگ 15 گرم
همه را نرم كوبيده در 250 گرم عسل حل كرده روزى سه قاشق مرباخورى .
نسخه (اين نسخه علاوه بر ماليخوليا براى وسواس خفقان و ضعف قلب نيز مفيد است )
آب سيب 250 گرم
آب به 250 گرم
آب امرود 200 گرم
عرق بيدمشك 250 گرم
گلاب 250 گرم
عرق گاوزبان 250 گرم
عرق صندل 250 گرم
نبات نيم كيلو
همه را جوشانيده تا به قوام آيد روزى سه قاشق مرباخورى
جنون مانيا
اين بيمارى را جنون سبعى يا جنون درندگان گويند، صاحب اين بيمارى هر چه را ببيند مى شكند، مى زند، پاره مى كند، و مرتبا مى خواهد به اطرافيان حمله ور شود اين بيمارى بيشتر در اثر حالات سوداوى و صفراوى زياد ديده مى شود.
مانيا با حالت سوداوى شديد
پوست لاغر و چسبيده به بدن و پوست تيره رنگ و گرفته و اكثر با حالت خاموشى و ساكت ، اما اگر شروع به سخن كند به زودى دست بردار نيست و مرتبا تكرار مى كند و اگر عصبانى شد ديرتر فرو مى نشيند گاهى به قصد خودكشى كارى را انجام مى دهد.
مانيا با حالت صفراوى شديد
كثرت اضطراب ، سرعت ، شرارت ، و سرعت زوال عقلى يعنى زود عصبانى مى شوند و زود هم فرو مى نشينند، درهمى كلمات ، و زايل شدن عقل ، و كثرت كلام بيهوده از علائم اين مرض است .
درمان :
بر حسب علت مرض درمان را بايستى شروع كرد و بايستى ماءالشعير (آب جو اسلامى ) و محركات قلب و بدن تجويز شود در صورت يبوست مزاج آب تمرهندى آب آلو و شربت نيلوفر به كار مى برند.
نسخه :
سنا 5 گرم
اسطوخدوس 30 گرم
هليله سياه 10 گرم
گل بنفشه 15 گرم
گل سرخ 10 گرم
تاجريزى 5 گرم
افتيمون 5 گرم
تمرهندى 25 گرم
مويز 50 گرم
غير از مويز همه را نيم كوب كرده 15 قسمت نموده مويزها را نيز به آنها تقسيم كرده جوشانده يك ليوان صبح و يكى عصر ميل نمايند.
اگر بهر جوشانده 15 گرم ترنجبين شيره كش شده اضافه كنند بهتر است .
حمق
يعنى نقصان يا ابطال فكرى و از بين رفتن افكار.
درمان :
شربت اسطوخدوس ، شربت افتيمون ، و مقويات مغز مفيد است .
عشق
عشق مانند عشقه يالبلاب است كه بدور درختى كه پيچيد آن را خشك مى كند لذا مى گويند كه عاشق مانند درخت مزبور خشگ و لاغر مى شود. اين حالت وضع بيشتر در حالات دموى و سوداوى به وجود مى آيد و چون مزمن شود مثل بيمارى ماليخوليا تظاهر مى نمايد و بيمار مدام سر به زير و غمگين است و هرچه بشنود يا ببيند فراموش مى كند. كثرت تحرك بيخوابى ، لاغرى و نگاه عميق و دوست داشتنى دارد تنفر از مردم و تمايل به تنهائى دارد، تبسم ، اشاره با چشم و گاهى آه كشيدن مخصوصا موقعى كه نشانه اى از محبوب مى بيند يا مى شنود نامنظم و تند شدن نبض مخصوصا موقعى كه نام او را مى شنود، اگر سخن از وصل در ميان باشد نشاط و شادى و وجد و اگر كلام از جدائى و فصل پيش آيد حزن و اندوه نامنظم شدن نبض .
درمان :
درمان آنچه در ماليخوليا گذشت چه از غذا و چه از نظر داروئى در اينجا مؤثر است .
علاوه بر آنچه كه گذشت از سخن خوش ، اصوات پسنديده ، حكايات شيرين و احاديث دلپسند و آنچه متناسب طبع او باشد، بايد مهيا و بر قرار شود و از معشوق طورى بد جلوه دهند كه شك نكند و اگر مجرد است ازدواج كند، او را بكار نگه دارند و مرتب با او كار و مشغوليات داشته باشند.
شربت سيب ، شربت به ، شربت صندل ، عرق كاسنى ، عرق بيدمشگ ، عرق گاوزبان تجويز نمايند. گلاب را در شكر حل كرده تخم ريحان 10 گرم كوبيده به آن اضافه نموده در آب اسپر زه ريخته به تدريج بدهند بيمار را بايستى به كارهاى بزرگ ، گردش و سفر مشغول دارند، روغن كدو بنفشه ، نيلوفر به اطراف بدن و سر او بمالند بهترين دارو شربت بادرنجويه است (ده گرم بادرنجويه براى يك روز)
خوردن دانه اسپند. زايل كننده عشق است 5 گرم در سه نوبت .
نسخه :
افتيمون 5 گرم
غارى قون 5 گرم
بسفايج 5 گرم
هندوانه ابوجعل 5 گرم
قرنفل 5 گرم
همه را نرم كوبيده با گلاب خمير كرده قرص به اندازه نخود تهيه نموده روزى شش قرص .
كابوس
مبتلايان به اين بيمارى شب هنگام خيال مى كنند كه چيزى سنگين روى بدن آنها نشسته است و مى خواهد آنها را خفه كند و هر چه بخواهند فرياد بكشند قادر نيستند تا يك دفعه بيدار شده راحت مى شوند اين بيمارى داراى علل مختلفى است از آن جمله زيادى فشار خون با علائمى چون سرخى صورت و چشمها و بدن و ديدن اشياء سرخ در خواب و پرخورى زياد در شب .
درمان :
درمان را با خون گيرى و دادن تمرهندى و آلوچه ورقانى و زرشگ و عناب مى توان شروع كرد، سكنجبين ، آب انار ترش ، آب غوره و يا شربت آن را ميل نمايند، گلاب بر سر بمالند و از مقدار غذاى روزانه بكاهند.
كابوس با مزاج بلغمى
كندى حواس ، كسالت و بيحالى ، كثرت آب دهان و بينى ، سستى بدن ، ديدن آب و چيزهاى نمناك و تر و سبز در خواب .
درمان :
ايارج فيقرا را با گل قند تواءم كرده روزى 50 گرم ميل نموده و از غذاهاى گرم و خشك استفاده نمايند.
كابوس با مزاج سوداوى
علائمى چون بيخوابى ، خيالات واهى و ديدن تاريكى و اشياء سياه در خواب
درمان :
از بين بردن خلط غالب و دادن شربت افتيمون و استفاده از غذاهاى گرم و تر. دانشمندان گياه درمانى كه صفرا به علت رقت و لطافت خود باعث كابوس نميشود.
اگر كابوس به علت غذاهاى گازدار و نفاخ باشد بيمار خود را در هواپران و اشياء هوائى مى بيند.
درمان :
خوردن قهوه و چاى و دادن غذاها و داروهاى ضد نفخ در تسكين اين بيمارى مؤثر مى باشد از حبوبات و سبزيجات پرهيز نمائيد و از جوشانده بادرنجويه در شب استفاده نمائيد (5 گرم در 2 نوبت )
صرع
اين بيمارى كه به علل مختلفى مانند ضربه و فشارهاى وارده به مغز و ساير آثار ديگرى از قبيل تومورها و ناراحتيهاى انتقالى اندامها و غيره به وجود مى آيد، دو نوع مهم آن جلب توجه مى نمايد 1 - صرع نوزادان 2 - صرع بزرگسالان به نام صرع بزرگ كه هر دو داراى اهميت مخصوص به خود مى باشد و بحث علمى آن بيش از اين در اينجا مقدور نيست .
بطور كلى پرهيز در اين بيمارى مورد توجه كامل مى باشد زيرا ناپرهيزى خود باعث تجديد حملات صرعى و تشديد آنها مى گردد از جمله :
چيزهاى ترش ، لبنيات ، ميوه هاى تر، ماهى ، مرغابى ، كرفس و غذاهاى چرب و غليظ و گوشت حيوانات بزرگ مثل گاو، شتر و كلم قمرى ، ترب ، سير، پياز، باقلا، عدس ، فلفل ، خردل ، تره ، كاهو گشنيز را نبايستى مصرف نمود و بى خوابى مفرط و خواب روز در حال پرى شكم و خشم و غضب و غم و اندوه و آواز بلند و برق و رعد و اسب سوارى يا موتور سوارى و همچنين نشستن در ماشينى كه شيشه هايش پائين باشد كه مصروع بتواند از آن به خارج نگاه كند و همه و همه زيان آور است .
سرماى شديد، گرماى شديد، نشستن در مسير باد، و رفتن بر بلنديها و ديدن اشياء سريع الحركت و مشاهده اشياء خيلى براق و گردان روشنائى زياد و بوى گوگرد، قطران ، قيز و نيز ديدن آبهاى روان ، ديدن آتش شديد، نشستن در مهتاب ، بوئيدن چيزهاى بدبو، خوردن زيتون ، نيز باعث عود حملات صرعى مى شود. اين بيماران بايستى پس از 3 ساعت از صرف غذا به خواب روند و استراحت كنند، بوئيدن پودينه ، دارچين ، زيره و انيسون به طور مرتب و همچنين پاشيدن داروهاى فوق روى غذاى روزانه مصرع بسيار مؤثر مى باشد.
نسخه :
پودينه 15 گرم
دارچين 5 گرم
زيره كرمانى 10 گرم
همه از نرم كوبيده كمى از آن روى غذاى روزانه بيمار بپاشند.
نسخه :
اين معجون كه به نام معجون سيساليوس ناميده مى شود، بهترين دارو براى صرع است .
سياليوس 20 گرم
عاقرقرحا 10 گرم
اسطوخدوس 20 گرم
غاريقون 5 گرم
قردمانا ((زيره سياه )) 10 گرم
صمغ انجدان 10 گرم
زراوندمدحرج 10 گرم
پياز عنصل 5 گرم
همه را نرم كوبيده در نيم كيلو عدس حل كرده روزى 3 قاشق مرباخورى مصرف نمايند.
خربق در اين مرض نافع است مصروع بايد از اشياء خيلى شيرين و خيلى ترش و لبنيات و ميوه هاى تازه ، مرغابى ، كرفس و غذاهاى چرب و غليظ و گوشت جانوران بزرگ مثل شتر و گاو و گوشت بز و كلم و شلغم و ترب و سير، پياز، باقلا، عدس ، فلفل ، خردل ، كاهو، گشنيز، تره ، و چيزهاى سرد و حمام زياد و بى خوابى مفرط و خواب روز و خواب بعد از پرخورى و نيز بايستى از خشم و غضب ، غم و اندوه و آواز بلند، رعد و برق و از سوارى بر وسايل تندرو كه زمين را در زير پاى خود ببيند مثل نشستن در اتومبيل و نگاه كردن به خارج جاده و زياد خواندن كتاب و روزنامه و كثرت جماع و سرماى سرد و گرماى گرم و نشستن در محل وزش و قرار گرفتن بر بلنديها مثلا پشت بام ، بالاى كوه و تپه و نگاه كردن بر اشياء خيلى براق و گردان و روشن و بوى گوگرد و قير و قطران و ديدن آب روان و آتش و نشستن در مهتاب و دود اشياء بدبو و خوردن پنير و زيتون زياد خوردن ماهى و جگر نيز بپرهيزند، اين مبحث كه با تغييرات كمى تكرار شد اهميت پرهيز را مى سازند.
از جوشانده عودالصليب يا چوب حيات به جاى آب نوشند و بعد از خوردن غذا بلافاصله نخوابند.
صرع در بلغمى مزاج
درمان :
چند روز انيسون و باديان از هر كدام 5 گرم ، بادرنجويه 10 گرم انجير 5 دانه همه را جوشانده در گل قند حل كرده بدهند و هليله زرد 25 گرم ، هليله كابلى ، اسطوخدوس از هر يك 15 گرم ، بسفايج ، ايريسا، هر يك 10 گرم گل سرخ ، بنفشه ، افتيمون ، باديان ، تربد، هر يك 5 گرم پوشانده سپس شير خشت 50 گرم ، شيره كش كرده به آنها بيفزايند و به تدريج ميل كنند: گل قند عسلى خورند (يعنى گل سرخ 25 گرم ، عسل 200 گرم ، گلاب نصف ليوان كه پس از نرم كوبيدن گل سرخ را ممزوج كرده روزى سه قاشق مرباخورى ميل نمايند) معجون سيساليوس در اينجا هم نافع است .
صرع در سوداوى مزاج
پاكسازى سودا از بدن نمايند بعدا شربت افتيمون به مدت 7 روز سپس ‍ روزانه عرق گاوزبان به مدت 7 روز و بعد از آن عرق بيدمشگ و گلاب را در شربت قند حل كرده ، تخم ريحان را كوبيده به آن اضافه نمايند روزى نصف استكان ميل كند و ماءالجبن نيز تجويز كنند، عنبر يا صندل و گلاب بويند گلاب بر سر و روى پاشند. ((عرق بيمشگ يك ليوان - گلاب 2 استكان - شربت قند 2 استكان - تخم ريحان نرم كوبيده 15 گرم اين مقدار براى سه روز در سه نوبت مصرف شود)
صرع در دموى مزاجها
خون گيرى و فصد يا حجامت لازم است شربت ليمو شربت سكنجبين و آب انار و زرشگ دهند صندل و گلاب بويند.
صرع با شركت معدى (صرع در اثر ناراحتيهاى معده اى )
درمان :
پاكسازى معده از خلط غالب دادن فيقرا اگر بلغم غالب باشد سكنجبين ، آب ترب ، آب شبت با هم آميخته نوشند در سوداوى مزاجها كه با شركت معده تواءم باشد مغز ترب را خالى كرده از خربق پر كرده سكنجبين عسلى اضافه نموده سپس ترب را ميل نمايند يا سكنجبين را با آب لوبيا نوشند و براى صفرا آب تخم شبت آب تخم خربزه ، آب تخم خيار با قدرى نمك و سكنجبين آميخته ميل نمايند. و كمك دهند تا بيمار استفراغ نمايد پس از تنقيه و پاكسازى معده در بلغمى مزاجها گل قند و مصطكى را آميخته به كار برند ترياق اربعه ⁽¹⁸⁾ و جوشانده هاى گرم دهند در سوداوى پس از تنقيه ، صندل و گلاب در ناحيه معده ضماد كنند گل قند دهند گوشت بره ، گوشت جوجه ، سوپ ماش مقشر و اسفناج و بادام خورند در صفراوى طباشير، گشنيز خشگ را با رب به آميخته دهند برگ خرفه ، برگ كاهو، برگ بيد را در سركه ريخته ضماد نمايند.
معجون ضد صرع بطور عموم
اسطوخدوس 15 گرم
گل رنگ 5 گرم
عودالصليب 15 گرم
مرباى پوست نارج 250 گرم
عودالصليب 20 گرم
بسد 10 گرم
مرواريد 5 گرم
همه را نرم كوبيده در نيم كيلو گل قند حل كرده روزى سه قاشق
نسخه ضد صرع بطور عموم
اسطوخدوس 30 گرم
عاقرقرها 5 گرم
سكبينج 5 گرم
همه را نرم كوبيده در 250 گرم عسل حل كرده 15 روز ميل نمايند.
نسخه عمومى ضد صرع
زراوند 5 گرم
سيسياليوس 10 گرم
عاقرقرحا 5 گرم
عودالصلب 15 گرم
اسفنددانه 5 گرم
اسطوخدوس 20 گرم
پوست هليه زرد 15 گرم
همه را نرم كوبيده در نيم كيلو عسل ريخته براى 40 روز مصرف شود
نسخه :
اگر بيماران مبتلا به صرع مدت مديدى از جوشانده 10 گرم اسطوخدوس ‍ در روز 5 گرم صبح و 5 گرم عصر استفاده نمايند صرع آنها كنترل خواهد شد.
نسخه :
دانه اسفند 2 گرم صبح و 2 گرم عصر نرم سائيده تا يكماه به صورت كفلمه ميل نمايند.
نسخه :
وج 10 گرم 5 گرم صبح و 5 گرم عصر كوبيده در شير حل نمايند و اين دستور براى بيماران مبتلا به فلج هم مفيد است (وج را اگير تركى يا قصب الزيره نيز گويند)
نسخه مؤثر ديگر
هليله كابلى ، ايارج فيقرا، غاريقون از همه برابر در عسل حل كرده 5/2 گرم صبح 5/2 گرم عصر اين دستور داروئى خيلى مؤثر مى باشد.
نسخه براى انفيه
مغز تخم قهوه نيم عدد، فلفل گرد نصف عدد سائيده براى يك مرتبه در بينى نفوخ نمايند يا تربد و گل بنفشه و بسباسه از هر كدام يك گرم نرم كوبيده روزانه در بينى بكشند.
نسخه :
هليله زرد 15 گرم
هليله كابلى 15 گرم
تربد 5 گرم
صبر 5 گرم
اسطوخدوس 15 گرم
غاريقون 5 گرم
افتيمون 5 گرم
بسفايج 5 گرم
شحم حنظل 5 گرم
فلفل 5 گرم
مشگ ترامشيع 10 گرم
همه را نرم كوبيده در نيم كيلو عسل حل كرده روزى سه قاشق مرباخورى ، اين نسخه مفيد براى صرع و ماليخوليا و موليسك و امراض سوداوى و بلغمى است .
نسخه مؤثر ديگر كه براى پاكسازى معده و دماغ از رسوبات اضافى و نيز زايل كننده امراضى كه بر اثر ازدياد بلغم و سودا پيدا مى شود بيشتر مؤثر براى صرع و ماليخوليا و لكه هاى قهوه اى پوست و بيمارى پيسى است .
فرمول :
از هر سه هليله 15 گرم
آمله 5 گرم
سنا 5 گرم
تربد 5 گرم
بسفايج 5 گرم
اسطوخدوس 20 گرم
مسطكى 20 گرم
افتيمون 20 گرم
مويز 20 گرم
كشمش 20 گرم
بادام شيرين 200 گرم
عسل نيم كيلو
همه را نرم كوبيده در نيم كيلو عسل حل نمايند روزى سه قاشق مرباخورى
سكته
سكته بيمارى است كه به وسيله آن حس و حركت نصف يا همه اندامهاى بدن باطل مى شود (غير از تنفس و ضربان قلب )
اين بيمارى مقاوم به درمان بوده و اكثر در اثر خونريزيهاى داخل مغزى يا ريختن قطعه خون بسته اى به درون عروق مغزى پيدا مى شود و علل ديگرى مثل ضربه ، شكستگى جمجمه و مسموميتها نيز مى توانند باعث بيهوشى و فلج گردند. در هر حال شستن سر با جوشانده بابونه ، پودينه ، عاقرقرهاواشنه بى نتيجه نيست بيشتر به علت زيادى فشار خون اين بيمارى ايجاد مى شود و اگر عوامل ديگرى باعث شده باشد بايد در جستجو و رفع آن كوشيد.
داروهاى ادرارآور و كم كننده خون در بيماران مبتلا به خونريزى مغزى لازم است .
نسخه :
كبابه 10 گرم
مصطكى 10 گرم
جوزهندى 10 گرم
قرنفل 5 گرم