نسخه :
هليله زرد 15 گرم تمرهندى 50 گرم ، شاه تره 10 گرم ، آلو 100 گرم ، سه پستان 15 گرم ، آب دو بطر، همه را جوشانده صاف كرده شيرخشت 25 گرم اضافه نموده روزى چهار استكان ميل نمايند اين نسخه براى امراض ‍ صفراوى مفيد است و براى بيمارى هاى خارش دار و جرب نيز مؤثر است و روزانه به جاى آب مى توان از عرق كاسنى استفاده نمود و ضماد گل خطمى و آرد باقلا و اسپرزه به ناحيه سر مفيد است پاشويه گل خطمى و جو و بنفشه و همچنان سرشويه به وسيله آنها براى اينگونه بيماران توصيه مى شود. پاشويه فوق را مى توان با جوشانيده كاه جو نيز انجام داد.
سرگيجه در بلغمى مزاج
علائم :
سنگينى سر، كمبود عطش ، سستى ، لعاب فراوان دهن ، تندى نبض ، سفيدى بدن .
درمان :
دادن ايارج فيقرا و بوئيدن مرزنجوش مفيد است .
از جوشانده بابونه 10 گرم ، برنجاسف 5 گرم ، مغز ناخنك 5 گرم ، شبت 10 گرم سر را ماساژ دهيد و بقيه معالجات مانند سردرد بلغمى است .
سرگيجه در سوداوى مزاج
علائم :
كثرت فكر، خاموشى ، تخيل چيزهاى فاسد، ضعف و سفتى نبض .
درمان :
پاك سازى سودا از بدن ، ماليدن روغن شبت ، روغن بابونه و يا ماساژ سر با آب جوشيده آنها، بقيه دستورات مانند سردرد سوداوى است .
سرگيجه با علت معدى در حالت صفراوى
غلبه بيمارى وقت خالى بودن معده و سكونش در سيرى ، حالت خفقان ، قى ، كمبود اشتها، درد بالاى معده ، تلخى دهان ، سرعت نبض ، زودرنجى يا تيزى حواس .
درمان :
اولين سكنجبين با آب گرم و قدرى نمك داده تا بيمار استفراغ كند سپس ‍ آلوچه خشگه 100 گرم تمرهندى 50 گرم هر دو را جوشانيده 50 گرم ترنجبين شيره كش كرده به آن اضافه كرده 5 روز صبح ناشتا ميل نمايد آب غوره ، آب انار ترش مفيد بوده و سوپ گشنيز و آنچه در سرگيجه صفراوى گذشت در اينجا نافع است .
سرگيجه با شركت معدى در حالت بلغمى
در اينجا از جوشانده تخم ترب و نمك و سكنجبين معده را خالى نمايند (شستشوى معده ) مسهل بلغم دهند بعد از پاكسازى معده براى تقويت آن نخود هندى 5 گرم ، مصطكى 10 گرم ، گل قند نصف ليوان به مدت چهار روز اين مقدار داده مى شود، جوشانده 5 گرم برنجاسف با عسل به مدت 15 تا 20 روز مفيد است .
دادن اطريقل صغير مفيد است .
فرمول اطرفيل صغير (هر سه هليله را با آمله برابر سائيده در روغن بادام يا روغن گاو ريخته عسل يا مويز يا كشمش سه چندان همه مخلوط كرده روزى سه قاشق مربا خورى ) اين شربت مقوى دماغ مصفاى ذهن و رنگ صورت و از بين برنده ناراحتى هاى مقعد و بواسير نيز مى باشد، سرگيجه با علل و عوامل ديگرى به وجود مى آيد كه با بررسيهاى دقيق علل آن معلوم خواهد شد.
سردرد
سردرد يكى از بغرنج ترين مسائل طب داخلى به شمار مى رود، زيرا بين انواع گوناگون آن فقط علت قطعى چند نوع از آن را شناخته اند، سردردها در واقع علل داخلى هستند كه به قسمتهاى بالاى بدن سرايت مى كنند و عده معدودى از آنها مربوط به خود جمجمه مى باشد.
سردردهائى كه مبداء آنها درون جمجمه است
خود مغز فاقد حس درد است حتى بريدن قسمتى از آن دردى ايجاد نمى كند از اين رو بيشتر سردردها علتى غير از آزردگى خود مغز را به عهده دارند.
كشش جيبهاى وريدى ، آزردگى چادرينه مخچه يا كشيده شدن سخت شامه در قاعده مخ ، همگى مى توانند سردردهاى شديدى ايجاد نمايند. تقريبا تمام ضربه ها و ضغته ها و كشش هائى كه به عروق خونى سخت شامه وارد مى شوند: مى توانند سردرد ايجاد كنند، يكى از شرائين بسيار حساس ‍ درون مغز، شريان مننژه ميانى است كه حتى در جراحى از دست زدن به آن خوددارى مى شود.
اگر سردرد مربوط به خود جمجمه باشد درد آن به كجا تير مى كشد؟
اگر آسيب و رنج در بالاى چادرينه مخچه باشد، درد در مسير عصب پنجم ايجاد مى شود كه بيشتر در حوالى قسمت فوقانى سر در جلوى گوش بوده ، لذا دردهاى مربوط به مخچه و چادرينه آن ، به ناحيه پيشانى منتشر مى گردد.
حال اگر درد در زير چادرينه مخچه باشد از راه دومين عصب گردنى به دستگاه مركزى اعصاب وارد مى شود و چون پوست سر در ناحيه پشت گوش جزء قلمرو اين عصب است لذا درد در پشت سر خواهد بود.
اقسام سردردهاى درون جمجمه
1- سردرد مربوط به مننژيت ، مننژيت يكى از شديدترين سردردها را ايجاد مى كند، اين بيمارى موجب التهاب تمام قسمتهاى مننژ يا پرده مغز از جمله مناطق حساس سخت شامه و نواحى حساس اطراف جيبهاى وريدى مى شود، در اين هنگام درد آن تمام كاسه سر را فرا مى گيرد.
2- سردردهائيكه در اثر ضربه به پرده مغز ايجاد مى شود.
در اثر جراحى مغز بيمار، به علت دستكارى پرده مغز روزها حتى هفته ها سردرد ممكن است پيش آيد.
3- تومورهايى كه به پرده مغز فشار وارد مى آوردند موجب سردرد شديد مى گردند، اين سردردها معمولا مربوط به منطقه خود تومور هستند يعنى هر جايى كه تومور يا غده باشد همانجا درد ايجاد مى شود و اين درد موقعى مربوط به تحت فشار قرار گرفتن ناحيه اى از پرده مغز است كه تومور در مجاورت آن قرار گرفته باشد، اگر بخاطر داشته باشيم كه تومورهاى بالاى چادرينه مخچه دردى بطرف جلو سر و تومورهاى زير چادرينه مخچه دردى به طرف عقب سر ايجاد مى كند به آسانى جاى تومورهاى ديگر مغز را خواهيم شناخت .
4- سردرد به علت كم شدن مايه نخاع : اگر تنها بيست سى سى از مايه نخاع گرفته شود درد شديدى در سر ايجاد خواهد شد مخصوصا اگر بيمار ايستاده باشد اين درد به علت فشار منفى است كه در مغز به وجود مى آيد، زيرا فشار مايه نخاع در ازاء هر 20 سى سى مايه كشيده شده حدود 200 ميلى ليتر آب تنزل مى نمايد كه اين كاهش باعث كشيده شدن سطوح مختلف سخت شامه مى شود و درد ايجاد مى شود، مى دانيم كه مغز در مايعى كه درون جمجمه قرار گرفته است وجود دارد مثل پرتقالى كه در ظرف آبى قرار گرفته باشد، كم شدن مايع درون ظرف باعث مى شود كه پرتقال بتواند به سطح ظرف برخورد كند يكى از موهبت هاى آفرينش همين وجود مايه درون جمجمه است والا در هر ضربه يا تكان تصادفى كه براى آدمى پيش مى آمد در اثر اصطكاك مغز با استخوان جمجمه درد شديدى به وجود مى آمد.
سردردهاى ميگرنى
گرچه هنوز علت اصلى ميگرن شناخته نشده ليكن آن را به يك پديده عروقى نسبت مى دهند، معمولا احساسهائى نظير تهوع ، كاهش بينائى در قسمتى از ميدان بينائى (اوراى بينائى يا عامل خبر دهنده ) يا ساير اقسام توهمات حسى فرا رسيدن سردرد ميگرنى را اعلام مى دارند.
از اين رو بيشتر بيماران خود مى فهمند كه سردردشان فرا خواهد رسيد و آماده پذيرائى اين مهمان دردناك خواهند شد اين علائم معمولا پيش ‍ درآمد شروع درد است .
يكى از نظريات دانشمندان درباره ميگرن اين است كه :
هيجانات و فشارهاى روحى طويل المدت از طريق رفلكس باعث انقباض ‍ بعضى از سرخ رگهاى سر از جمله آنهائى كه به مغز خون مى دهند مى گردد. اين انقباضات باعث كم شدن خون قسمتى از مغز شده كه اين كم خونى را معرف عامل خبر دهنده يا علائم پيش رس سردرد مى دانند.
اين كم خونى كم كم شديدتر شده باعث تغييراتى در ديواره رگها مى گردد، اين تغييرات موجب شل شدن ديواره عروقى خون شده ، اين عروق حدود 24 تا 48 ساعت تونوس (سفتى ) خود را از دست مى دهند فشار موجود در اين رگها موجب گشادى آنها شده ضرباتى شديد به صورت كلنگ زدن يا ضربه زدن براى بيمار به وجود مى آورد و به نظر مى رسد گسترش بيش از حد جدار عروق باعث پيدايش ميگرن باشد.
اثرات ثانوى كم خونى نيز خود عامل ديگرى در تشديد سردرد است .
اگر سندرم ميگرن در مراحل اوليه و پيش رس به وسيله تركيبات تارترات ارگوتامين (سد) شود، سردرد شديدى به وجود نمى آيد، اين تركيبات مى توانند از ايسكمى يا كم خونى اوليه عروق جلوگيرى كرده مانع به وجود آمدن سردرد شوند مكانيسم بروز حمله ميگرنى را مى توان بدين طريق شرح داد كه طى سه مرحله اين درد به وجود مى آيد.
1- مرحله احتباس آب و نمك در بدن كه اين بيشتر در نزد زنان بلند قدى كه مبتلا به حالت عصبانى و زودرنجى و تحريك پذيرى هستند ديده مى شود، در روزهاى اول قاعدگى كه الدسترون خون و ادرار زياد مى شوند، اين سردرد شدت مى يابد.
2- مرحله انقباض و سوم مرحله انبساط عروق است كه در اين مرحله اطراف عروق مايعات پولى پپتيدى شبيه به برادى كينين يافت مى شود كه علت پيدايش آن معلوم نيست ، شايد آشفتگى سوخت و ساز سروتونين در ايجاد ميگرن مؤثر باشد كه داروهاى ضد سروتونين بر روى آن مؤثر است .
سردرد در اثر فشار خون
بيشتر مبتلايان به فشار خون دچار سردرد هستند، افرادى كه مبتلا به فشار خون متغير هستند زمانى كه فشار پائين است از سردرد اثرى نيست ، علت سردرد در بالا بودن فشار خون انقباض يا پارگى عروق كوچك و يا تراوش ‍ مايع به درون فضاى جمجمه است و اين خطر هميشه موجود است كه رگهاى بزرگ پاره شده و منجر به فلج قسمتى يا همه بدن گردد.
سردرد هيستامينى
اين سردرد را به وسيله تزريق هيستامين در حيوانات مكرر به وجود آورده اند كه در نتيجه تزريق هيستامين سرخ رگهاى داخل و خارج جمجمه گشاد شده ابتدا فشار خون پائين آمده پس از چند دقيقه بالا مى رود پس از اين سرخ رگهاى سر، بخصوص سرخ رگهاى گيجگاهى در حالت اتساع و ضربان شديد باقى مى مانند.
سردرد به علت يبوست
در بيشتر افرادى كه مبتلا به يبوست هستند سردرد كهنه اى ديده مى شود علت اين سردرد را جذب مواد سمى روده ها به وسيله كبد مى دانند گاهى همه سموم جذب شده خنثى نمى شود و ايجاد سردرد مى كند نظريه ديگرى وجود دارد و آن اين است كه در زمان يبوست گاهى مقدارى از پلاسماى خون وارد جگر مى شود كه اين خود باعث كم شدن گردش خون در جمجمه شده سردرد به وجود مى آيد.
سردردهاى خارج جمجمه اى
در بسيارى از سردردها از جمله سردرد هيستامينى ، سردرد توكسيك (سردرد سمى ) و سردرد ميگرنى همزمان با اتساع سرخ رگهاى درون جمجمه سرخ رگهاى بيرون جمجمه نيز متسع مى شود اما مواردى ديده مى شود كه با وجود اينكه فقط سرخ رگهاى خارج جمجمه متسع شده اند سردرد وجود دارد، در اين موارد اگر فشارى ⁽¹²⁾ بر قاعده رگ متسع شده وارد شود سردرد تسكين مى يابد، گرچه وجود اتساع عروقى را در اين گونه موارد به علت وجود هيستامين مى دانند اما هنوز عامل اصلى اينگونه سردردها شناخته نشده است .
سردرد در اثر انقباض عضلانى
در بيشتر اوقات اضطراب و نگرانى و خشم و غضب عضلات سر و گردن را منقبض مى نمايد. كه اين انقباض و گرفتگى عضلانى باعث سردرد مى شود اين درد بيشتر در جائى كه عضله سفت شده است احساس مى شود و كاملا شبيه به سردردهاى آسيب درون جمجمه اى مى باشد.
سردرد در اثر نسوج بينى و عوامل وابسته به آن
مخاط بينى و سينوسهاى صورت و پيشانى خيلى حساس به درد هستند با اينكه اين سردرد خيلى حساس نيست اما اگر عفونتى به آن ضميمه شود سردرد شديدى پيدا مى شود و اين سردردها بيشتر در عقب كره چشم و در ريشه بينى احساس مى شوند، اگر سينوسهاى پيشانى عفونى شوند سردرد در قسمت جلو سر و بالاى پيشانى تظاهر مى كند اما سردرد مربوط به سينوسهاى صورت يعنى سينوسهاى فكى در محل خود سينوس يعنى زير چشمها احساس مى گردد.
سردرد در اثر اختلال ديد چشمها
هرگاه اشكالى در تمركز ديد موجود باشد، براى حصول ديد واضح و روشن ، عضلات مژگانى چشم بيش از اندازه منقبض مى شوند با وجود اينكه اين عضلات خيلى كوچك هستند باز انقباض آنها مى تواند سردرد ايجاد كند اين سردردها در پشت كاسه چشمها حس مى شود از اين گذشته در كم سوئى چشمها به علت انقباض عضلات صورت و عضلات خارجى چشم سردرد به وجود مى آيد نامساوى بودن ديد هر دو چشم ، عدم تعادل بين عضلات خارجى چشم ، خيره شدن به نور شديد زياد شدن نور به طور ناگهانى مثل جوشكارى و غيره ، همه مى توانند عامل سردرد باشند.
سندرم منى ير (منيير)
علت اصلى پيدايش اين بيمارى هنوز به خوبى معلوم نيست ، عده اى اتساع قسمت غشايى گوش داخلى كه شامل لابيرنت و قسمت حلزونى است ، عامل آن مى دانند و درد آن را به علت وجود افزايش فشار مايع درون آندولف داخل مجارى گوش به حساب مى آورند.
در اين بيمارى علائمى از قبيل سرگيجه واقعى ، به صورت احساس و توهم ، حركت در محيط اطراف به بيمار دست مى دهد و بيمار قادر به حركت نيست و اگر حركت كند به زمين مى افتد و دچار حالت تهوع و استفراغ و صدا كردن گوش و اختلال شنوائى ميگردد، در فواصل حمله بيمار سالم به نظر مى رسد ولى به تدريج دچار ضعف شنوائى مى گردد.
درمان اين بيمارى نيز با داروهاى ضد هيستامين شروع مى شود. اسيد نيكوتينيك در درمان آن مؤثر است ، رژيم بدون نمك و داروهاى پيشاب آور خيلى مفيدند نسخه هاى مؤثر بر ميگرن براى درمان اين بيمارى مفيد است و با تجربياتى كه انجام شده است ، داروى ضد ميگرن گياهى روى اين نوع سردردها مؤثر بوده است .
تذكر اين نكته لازم است كه چرا نسخه هاى متعددى براى درمان هر بيمارى پيشنهاد شده است :
1- به علت در دست نبودن همه داروها در يك محل
2- به علت نشناختن و يا نامهاى مختلف محلى
3- براى امكان استفاده از هر كدام كه موجود است
4- استفاده از تنوع داروئى ، براى عدم اعتياد
5- براى استفاده از گسترش خاصيت داروئى
درمان سردردها بطور عموم
بطور كلى داروهاى لينت بخش در كليه سردردها مؤثر مى باشد. لذا دادن مرباى هليله و مرباى آمله مفيد واقع مى شود. مطابق معمول پاك سازى بدن از خلط غالب يا عامل بيمار كننده لازم است . در معالجه سردردها رعايت نكات زير در بهبودى سردرد كمك بيشترى مى نمايد.
هوا، غذا، سالم كردن مزاج ، تقليل خوراكيها بخصوص آشاميدنيها و مايعات ، و برقرارى آرامش و سكون .
در سردردهائيكه با آب ريزش بينى همراه است شستن سر و روغن مالى به سر خيلى مفيد نيست و خوددارى از آن بهتر است .
در سردردهائيكه تواءم با بالا بودن فشار خون است و نيز بيمار چاق مى باشد كم كردن خون يكى از راههاى مفيد درمان است .
نظريه جوان كوردو درباره درمان سردردها
پاكسازى مربوط به خلط غالب در هر سردردى لازم است و بيمار بايستى در جايگاه معتدلى كه در آنجا بوهاى مختلف وجود نداشته باشد استراحت كند، تقليل غذا نموده و تكثير خواب نمايد و داروهاى لازم بر سر و پيشانى قرار دهد، سائيده سنگ مرمر و حل كردن آن در سركه بطور ماليدنى به محل درد براى كسانيكه سردرد آنها از پشت سر و گردن شروع مى شود مؤثر است .
(سائيده سنگ مرمر 25 گرم ، سركه 2 استكان ، به محل درد روزى چهار مرتبه بمالند).
گل ارمنى 15 گرم ، سركه يك استكان ، اين محلول نيز براى ماليدن به وسط سر، در اينگونه سردردها مؤثر است . خمير آرد گندم و ريشه بارهنگ به صورت ضماد به پشت گردن مؤثر و بستن كوبيده گياه مقدس بر شقيقه مفيد است .
سردرد در اثر سرماخوردگى و سرمازدگى
راه رفتن در برف و هواى بسيار سرد و خوردن چيزهاى خيلى سرد و يخ مثل برف و يخ ، آب خيلى سرد و غيره گاهى باعث سردردهاى بسيار شديدى مى شود كه بايستى از روغن ياسمين يا روغن مرزنجوش يا روغن سداب نيم گرم بر سر بمالند، اگر سردرد بسيار شديد باشد مى توان بقدر كمى فرفيون به روغنهاى بالا افزود.
ارزن كوبيده يا سياه دانه كوبيده يا سبوس گندم را در پارچه اى نازك ريخته بر وسط سر در ناحيه ملاج ببندند و مرتبا سر را با آب گرم بشويند و آن را خشك كرده ببندند.
اگر سردرد ساكت نشود ميتوان بيمار را در حمام گرم برده و مرتبا سر او را با جوشانيده زير بشويند.
گل بنفشه 15 گرم
مغز ناخنك 15 گرم
اسطوقدوس 20 گرم
بابونه 30 گرم
مرزنجوش 15 گرم
آويشن 5 گرم
داروها را نيم كوب كرده در يك ظرف بزرگ جوشانده پس از صاف كردن با آب آن سر را شسته و خوب ماساژ دهند مقدارى از محلول فوق را خيلى رقيق كرده استنشاق نمايند.
براى تسكين درد هر يك از گلهاى زير را كه در دسترس باشد مى توان بوئيد. ياسمين ، گل نرگس ، گل سوسن ، عنبر، عود و غيره .
ضماد يكى از اين داروها به محل شدت درد، در تسكين و آرام بودن آن مفيد است :
حب الغار، قسط، كبابه چينى ، سداب ، يكى از اين داروها را به مقدار 10 گرم انتخاب كرده با 2 استكان گلاب ممزوج نموده به كار برند، كوبيده و نرم سائيده يكى از اين داروها را نيز به پيشانى بمالند و سر را محكم با دستمالى ببندند.
قرنفل (ميخك ) يا دارچين يك مثقال در گلاب و سركه حل كرده بمالند.
نسخه :
گل بنفشه 15 گرم
سه پستان 15 گرم
گل خطمى 10 گرم
تخم كتان 10 گرم
انجير 100 گرم
پس از نيم كوب كردن به پنج قسمت مساوى تقسيم شب هر قسمت را در دو ليوان آب جوش ريخته ، پس از جوشاندن صبح و عصر ميل گل نمايند اگر به هر جوشانده اى پنج گرم ترنجبين شيره كش شده اضافه كنند بهتر است .
پرهيز از چيزهاى سرد و يخ و كم كردن غذا و خوددارى از مصرف ترشى جات لازم است ماليدن كندر و مسطكى بر شقيقه مفيد و دادن برگ اشترغاز (خارشتر) و پوست و ريشه درخت گردو و گل سرخ از هر كدام 5 گرم براى 4 روز توصيه مى شود (اين مقدار براى چهار روز به صورت جوشانده )
سائيدن 5 گرم پودينه و 5 گرم مرزنجوش در 2 استكان سركه يا حل كردن آنها در روغن كرچك به صورت ماليدنى بر پيشانى و شقيقه نتيجه خوبى داده است .
بخور كور يا خيار دشنى به گوش و بينى و سر نيز يكى از طرق تسكين درد است ، ماليدن سير جوشيده و روغن گل (5 گرم سير، يك استكان روغن گل ) بر وسط سر و ملاج در اينگونه سردردهاى حاصل از سرماخوردگى و سرمازدگى رضايت بخش بوده است .
اين سردردها اگر در كسانيكه داراى مزاج بلغمى هستند پيدا شود علائمى از قبيل سنگينى سر و چشم و حالت فراموشى ، آب ريزش دهان و بينى و سفيدى ادرار، كندى نبض و كمبود شدت درد در آنها ديده مى شود.
اينگونه بيماران از غذاهاى گرم بهبودى حاصل كرده و از غذاهاى سرد و يخ و هواى سرد و محيط كار و زندگى سرد زيان مى بينند، اين حالت بيشتر در پيران و اهل راحت به وجود مى آيد.
درمان اين حالت
شيرين بيان 100 گرم نيم كوب در 10 روز صبح و شب پس از جوشاندن ناشتا ميل نمايند.
باديان يا ريشه كاسنى يا تاجريزى را مى توان روزى 10 گرم جوشانده در دو نوبت 5 گرم صبح 5 گرم شب به كار برد و از گل قند⁽¹³⁾ نيز ميتوان استفاده نمود.
در روز چهارم استقرار بيمارى دادن روزانه 5 گرم ايارج فيقرا⁽¹⁴⁾ خيلى مؤثر و مفيد واقع مى شود.
غرغره مرزنجوش (5 گرم در يك ليوان بزرگ ) و شستن سر با فرمول زير نتايج خوبى داده است .
بابونه 20 گرم
مرزنجوش 20 گرم
پودينه 20 گرم
شويد 10 گرم
مغز ناخنك 10 گرم
سداب 20 گرم
همه را مخلوط كرده نيم كوب نموده و سه قسمت كرده هر قسمت را در سه ليوان آب جوشانده پس از صاف كردن سه مرتبه سر را به خوبى ماساژ دهند (صبح ، ظهر، شب ) براى سه روز
ماليدن روغنهاى ذكر شده به محل درد و نيز ماليدن روغن فرفيون يا روغن گل به پيش سر و بوئيدن بسباسه كه در روغن بنفشه حل شده باشد بيمارى فوق را تسكين مى دهد.
استنشاق آب مرزنجوش 5 گرم در يك بطر چند نوبت در روز كمك بزرگى به درمان بيمارى است .
سردردهائى كه از پشت سر شروع مى شوند
علت اينگونه سردردها در اثر زيادى مايعات بدن است كه بايستى آب ترب و سكنجبين را مخلوط كرده يا جوشانده شويد تنها بدهند تا بيمار استفراغ كند و بدين سبب معده بيمار از امتلاء پاك مى شود كه اين خود در بهبودى بيمارى مؤثر واقعى مى گردد. دادن مرباى هليله يا مرباى آمله و سائيده 5 گرم ريوند چينى براى پاكسازى دستگاه گوارشى از امتلاء سودمند است ، 5 گرم زراوند گرد بو داده در دو قاشق غذاخورى عسل ريخته ميل نمائيد و زنجبيل را در روغن (گل شب بو) سائيده بر سر بمالند و اگر قدرى زعفران به اين دستور اضافه كنند بهتر است براى پاكسازى مزاج اين بيماران از جوشانده سنا، تربد، بنفشه ، باديان ريشه شيرين بيان ، سه پستان از هر يك 10 گرم كه در گل قند حل كرده باشند به مدت 5 روز صبح ناشتا مفيد است . حفض سائيده بسيار نرم كرده را در بينى بكشند يا اينكه تخم مورد را جوشانده استنشاق يا كوبيده در بينى بكشند، انداختن آجر داغ در سركه و ماليدن آب آن بر سر و مسكن دردهاى اينگونه بيماريها است : ماليدن روغن گل ارونه به سر، در تسكين اين گونه دردها خيلى مؤثر است مرزنجوش ، مغز ناخنك گل زوفا بابونه ، سياه دانه ، از هر يك برابر انتخاب كرده پس از نرم كوبيدن قدرى از آن را در آب حل كرده به صورت خمير به قسمت جلو سر ضماد نمايند ماليدن سائيده كبابه چينى حل شده در گلاب يا آب نيز به ميان سر نافع است . كشيدن پودر قرنفل ، صبر زرد، وج يا اگير تركى در بينى توصيه مى شود در سردردهاى مزمن كوبيده صبر زرد در آب را اگر بر بناگوش بمالند و يك قطعه پنبه در آن خيس كرده و در گوشها گذارند در تسكين درد به تجربه رسيده است . خوردن 10 گرم ريشه شيرين بيان و 5/2 گرم باديان به مدت 20 روز صبح ناشتا در تسكين اينگونه دردها به كار برده مى شود. و يا ميتوان آن را روزانه سه قاشق غذاخورى به مدت 30 روز ميل نمايند اين دستور علاوه بر تسكين سردردهاى مزمن براى صرع يا غشى و تنگ نفسى و سرفه هاى كهنه خلطدار و اختلالات روانى و وسواس و فراموشى و نيز براى اعاده حمل زنانى كه قبلا بچه دار مى شدند و مدتى نشده اند مفيد مى باشد.
نسخه ديگر
اسارون ، سنبل ، مصطكى ، زعفران ، طباشيره ، دارچينى ، اذخر، قسط شيرين ، تخم كشوث ، تخم كرفس ، تخم كاسنى ، زراوند طويل قرنفل جب بليسان و عود بليسان ، هيل ، عود از هر يك به نسبت مساوى گل سرخ برابر تمام آنها عسل چهار برابر تمام آنها، همه را كوبيده در عسل حل كرده روزى سه قاشق مرباخورى اين نسخه براى انواع سردردها و سرگيجه هاى بدون علل و صدا كردن گوش و ضعف معده و كبد و نيز براى كم شدن ورمهاى قسمتهاى مختلف بدن نافع مى باشد. اين دارو براى سردمزاجان بهتر است .
نسخه ديگر
انيسون 20 گرم
تخم كرفس 30 گرم
مر (مر) 2 گرم
اذخر 10 گرم
زراوند 5 گرم
قسط 5 گرم
دارچين 10 گرم
ريوند 10 گرم
زعفران 6 نخود
عسل 250 گرم
هم را نرم كوبيده باهم بياميزند و روزى سه قاشق مرباخورى ميل نمايند اين دارو علاوه بر معالجه سردردهاى كهنه و درد شقيقه و آب ريزش بينى و دردهاى قفسه صدرى براى ضعف معده و از بين بردن كليت ها و قولنجهاى گوارشى نافع است .
سردردهائى كه در تعقيب حمام به وجود مى آيند (پس از خروج از حمام )
درمان :
از جوشانده بابونه و غيره به صورت نيم گرم سر را بشويند مشگ و عنبر بو كنند و شربتى از عرق گاوزبان و گلاب با عسل ميل نمايند يا تخم ريحان را (5 گرم ) نرم كوبيده در نصف استكان عسل حل كرده بكار بردند. عرق گشنيز يا جوشانده 5 گرم تخم گشنيز در يك ليوان آب براى يك روز مفيد است . اين مقدار را تا بهبودى بيمارى مى توان ادامه داد.
سردرد به علت خشكى بينى
اين سردرد با علائمى چون حالت گرسنگى چرت زدن و احساس غم و اندوه و سابقه واقع شدن در بادهاى گرم سمى و خوردن چيزهاى خشك كننده بزاق و كم كننده ترشحات بدن و لاغرى و خشكى پوست همراه است .
درمان :
لعاب خرفه ، لعاب بهدانه ، لعاب اسپرزه يكى از اين داروها را انتخاب كرده روزى 5 گرم در آب جوش حل كرده لعاب آن را ميل نمايند.
روغن بادام يا روغن كدو، يا روغن بنفشه در بينى بچكانيد و بر كف پا نيز بمالند تقريبا حمام يا دوش آب گرم بگيرند يا آب گرم بر سر بريزند و آرد جو و آرد گندم را در روغن بادام حل كرده بر سر بمالند.
سردرد به علت خوردن غذاهاى چربى دار، غليظ و ديرهضم
كه در اينجا درد بيشتر متوجه كاسه چشمها شده و سرگيجه و خيالات واهى و هذيان پيش مى آيد و نيز سياهى رفتن جلو چشم آشكار مى گردد.
درمان :
ايارج قيقرا 10 گرم
شحم حنضل 5/2 گرم
تربد 5/2 گرم
افتيمون 5 گرم
مقل 5/2 گرم