161- قُلْ إِنَّنِى هَدَينِى رَبِّىَّ إِلَى صِرَ طٍ مُسْتَقِيمٍ دِيناً قِيَماً مِلَّةَ إِبْرَهِيمَ حَنِيفاً وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
ترجمه :
بگو: همانا پروردگارم مرا به راهى راست هدايت كرده ، دينى استوار كه همان آيين حقّ گراى ابراهيمى است ، و او از مشركان نبود.
نكته ها :
O كلمه ى قِيَم و قيّم ، به معناى راستى ، استوارى و پايدارى است ، آرى ، دينى استوار و جاويد مى ماند كه به مسائل مادى و معنوى اين جهان و آن جهان مردم توجّه كند.
O امام حسين عليه السلام فرمود: هيچ كس جز ما و شيعيان ما، پيرو آيين ابراهيم عليه السلام نيست .⁽³⁰⁰⁾
پيام ها :
1- سخنان و تعاليم پيامبر، نظر شخصى او نيست ، بلكه متن وحى الهى است ، كه بايد به مردم اعلام كند. قل
2- راه مستقيم ، راه پيامبر است . هدانى ربّى الى صراط مستقيم
3- هدايت ، تنها كار خداست ، انبيا هم با هدايت الهى راه مستقيم را پيدا مى كنند. هدانى ربّى
4- هدايت ، از شئون ربوبيّت است . هدانى ربّى
5- راه ابراهيم عليه السلام ، همان يكتاپرستى است ، نه افكار شرك آلود. حنيفاً و ما كان من المشركين (مشركان ، عقائد انحرافى خود را به ابراهيم عليه السلام نسبت مى دادند)
6- بت شكنى و اعراض از شرك ، تنها كار پيامبر اسلام نيست ، بلكه او به پيروى از حضرت ابراهيم چنين مى كرده است . ملّة ابراهيم حنيفاً
7- اساس اديان توحيدى در طول تاريخ ، يكى بوده است . اسلام ، همان آيين حضرت ابراهيم است و تنفّر از شرك ، راه همه ى پيامبران مى باشد. قل انّنى ... ملّة ابيكم ابراهيم و ما كان من المشركين
162- قُلْ إِنَّ صَلاَتِى وَنُسُكِى وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِى لِلَّهِ رَبِّ الْعَلَمِينَ
ترجمه :
بگو: همانا نماز من و عبادات من و زندگى من و مرگ من براى خداوند، پروردگار جهانيان است .
163- لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ اءُمِرْتُ وَاءَنَاْ اءَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ
شريكى براى او نيست و به آن (روح تسليم و خلوص و عبوديّت ) ماءمور شده ام و من نخستين مسلمان و تسليم پرودرگارم .
نكته ها :
O روايت شده كه رسول اكرم صلى الله عليه و آله در آستانه ى نماز اين آيات را مى خواند.⁽³⁰¹⁾
O مرگ ، بر حيات احاطه دارد و حيات بر نُسُك ، و نُسُك بر نماز. بنابراين ، نماز، هسته ى مركزى در درون عبادات است .
O اسلام ، به معناى تسليم بودن در برابر امر خداوند است و به همه ى انبيا نسبت داده شده است . حضرت نوح عليه السلام خود را مسلمان دانسته است ، اُمرت اَن اكون من المسلمين ⁽³⁰²⁾ حضرت ابراهيم عليه السلام از خداوند مى خواهد كه او و ذريّه اش ‍ را تسليم او قرار دهد. و اجعلنا مسلمين لك و من ذريّتنا اُمّة مسلمة لك ⁽³⁰³⁾، حضرت يوسف عليه السلام نيز از خداوند مسلمان مردن را درخواست مى كند: توفّنى مسلما⁽³⁰⁴⁾ و پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله نيز اوّلين مسلمان است ، و انا اوّل المسلمين به اين معنا كه يا در زمان خودش ، يا در رتبه و مقام تسليم ، مقدّم بر همه است .
پيام ها :
1- راه و روش و هدف خود را در برابر راههاى انحرافى ، با صراحت و افتخار اعلام كنيم . قل
2- با آنكه نماز، جزو عبادات است ، ولى ، جدا ذكر شده تا اهميّت آن را نشان دهد. صلاتى و نُسُكى
3- انسان هاى مخلص ، مسير تكوينى (مرگ و حيات ) و مسير تشريعى خود (نماز و نُسُك ) را فقط براى خداوند عالميان مى دانند. انّ صلاتى و نُسُكى و محياى و مماتى للّه
4- آنگونه كه در نماز قصد قربت مى كنيم ، در هر نفس كشيدن و زنده بودن و مردن هم مى توان قصد قربت كرد. محياى و مماتى للّه ...
5- مرگ و حيات مهم نيست ، مهم آن است كه آنها براى خدا و در راه خدا باشد. محياى و مماتى للّه
6- آنچه براى خدا باشد، رشد مى كند. للّه ربّ العالمين
7- مرگ و زندگى دست ما نيست ، ولى جهت دادن به آن دست ماست . للّه
8- اخلاص در كارها، فرمان الهى است . بذلك امرت
9- پيشواى جامعه ، بايد در پيمودن راه و پياده كردن فرمان الهى ، پيشگام باشد. اوّل المسلين
164- قُلْ اءَغَيْرَ اللّهِ اءَبْغِى رَبّاً وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَىْءٍ وَلاَ تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلا عَلَيْهَا وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ اءُخْرَى ثُمَّ إِلَى رَبِّكُم مَرجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكْم بِمَا كُنْتُم فِيهِ تَخْتَلِفُونَ
ترجمه :
بگو: آيا جز خداوند يكتا پروردگارى بجويم ؟ در حالى كه او پروردگار هر چيز است و هيچ كس (كار بدى ) جز به زيان خويش نمى كند و هيچ كس بار (گناه ) ديگرى را بر دوش نمى كشد، بازگشت شما به سوى پروردگارتان است كه شما را به آنچه در آن اختلاف مى كرديد، آگاه مى كند.
نكته ها :
O موضوع عدل الهى در كيفر و اينكه هيچ كس گناه ديگرى را به دوش نمى كشد، نه تنها در اسلام ، بلكه به تصريح قرآن ، در صُحُف ابراهيم وموسى 8 نيز آمده است . ام لم يُنبّاء بما فى صُحُف موسى . وابراهيم الّذى وَفّى . اءلاّ تَزِرُ وازِرة وِزرَ اُخرى ⁽³⁰⁵⁾
O سؤ ال : اگر كسى گناه ديگران را بر دوش نمى كشد، پس آنچه در قرآن آمده است كه رهبران گمراه و منحرف ، گناهان پيروان را هم به عهده مى گيرند چيست ؟ ليحملوا اءوزارهم كاملة يوم القيامة و من اءوزار الّذين يضلّونهم بغير علم ⁽³⁰⁶⁾
پاسخ : اين امر بى دليل نيست ، زيرا سرانِ گمراهى ، سبب انحراف ديگران شده اند و در واقع ، گناهِ گمراه كردن و اضلال را به دوش ‍ مى گيرند.
O زن حامله اى كه مرتكب زنا شده بود را براى مجازات نزد عمر آوردند و او دستور سنگسار داد. حضرت على عليه السلام فرمود: گناه طفل در رحم مادر چيست ؟ سپس اين آيه را تلاوت فرمود: لاتزر وازرة وزر اُخرى ⁽³⁰⁷⁾
پيام ها :
1- در برخورد با منكران و مشركان ، موضع بر حقّ خود را قاطعانه اعلام كنيم . قل اءغير اللّه
2- وجدان بيدار، بهترين پاسخ دهنده به سؤ الات درونى است . اءغير اللّه اءبغى
3- چون خداوند، يگانه پروردگار همه ى هستى است ، پروردگار من هم هست . و هو ربّ كلّ شى ء
4- كفر و شرك و نيكى و فساد مردم ، ضررى به خدا نمى زند، بلكه دامنگير خودشان مى شود. لا تكسب كلّ نفس الاّ عليها
5- در پيشگاه خداوند مسئوليّت عمل هر كس ، بر عهده ى خود اوست . لا تزر وازرة وزر اُخرى
6- برپايى قيامت و بازخواست انسان ، پرتويى از ربوبيّت خداوند است . ثمّ الى ربّكم مرجعكم
7- دنيا نيز پايانى دارد، ثمّ الى ربّكم مرجعكم و سرانجام به حقّانيت آنچه لجوجانه با آن مخالفت كرده ايم ، آگاه خواهيم شد. فينبّئكم بما كنتم فيه تختلفون
165- وَهُوَ الَّذِى جَعَلَكُمْ خَلََّئِفَ الاَْرْضِ وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَ تٍ لِيَبْلُوَكُمْ فِى مَآءَاتَكُمْ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقَابِ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمُ
ترجمه :
و اوست كه شما را جانشينان (يكديگر در) زمين قرار داد و درجات بعضى از شما را بر بعضى ديگر برترى داد تا شما را در آنچه به شما داده ، بيازمايد. همانا پروردگارت زود كيفر است والبتّه او حتما آمرزنده ومهربان است .
نكته ها :
O سوره ى انعام با حمد الهى آغاز شد الحمد للّه الّذى خلق ...و با رحمت الهى پايان مى پذيرد. انّه لغفور رحيم
O منظور از خلائف الارض ، يا جانشيان خدا در زمين هستند و يا جانشينى انسان امروز از امّت هاى پيشين .
پيام ها :
1- انسان ، خليفه ى خدا و امير زمين است ، نه اسير هستى . و هو الّذى جعلكم خلائف الارض
2- تفاوت هاى مردم و آزمايشات الهى ، حكيمانه و در مسير رشد و تربيت انسان است و از ربوبيّت خداوند سرچشمه مى گيرد. و هو ربّ كلّ شى ء... رفع بعضكم فوق بعض ...
3- تفاوت و برترى بعضى در داده هاى خداوند، ملاك برترى نيست ، وسيله ى آزمايش است . ليبلوكم فى ما آتاكم
4- آنچه را در اختيار داريم ، از خدا بدانيم . فى ما آتاكم
5- معيار و مقدار آزمايش هر كس ، به ميزان داده ها و امكانات اوست . ليبلوكم فى ما آتاكم
6- پس از آزمايش ، خداوند نسبت به مردودين سريع العقاب است و نسبت به قبول شدگان غفور رحيم .
7- بيم و اميد بايد در كنار هم باشد. سريع العقاب ... لغفور رحيم
الحمد للّه ربّ العالمين