1- كنز العمال ، ج 1، ص 526، ح 2356. ميزان الحكمة ، ج 8، ص 74.
2- حشر / 21.
3- ((صم )): جمع اءصم ، به معناى كر. ((بكم )): جمع اءبكم ، يعنى
لال و گنگ . ((عمى )): جمع اءعمى ، يعنى كور.
4- بقره / 16 - 18.
5- ((حرون )): يعنى طغيان گر، اسب سركش .
6- تفسير صفى ، ج 1، ص 7.
7- نساء / 143.
8- تفسير نمونه ، ج 1، ص 110.
9- تفسير امثال القرآن ، انتشارات اسوه ، چاپ سوم ، ص 149.
10- مثنوى معنوى ، انتشارات كلاله خاور دفتر اول ، ص 52.
11- بقره / 19 - 20.
توضيح لغات : ((صيب ))، يعنى باران شديد و رگبار.
((اءصابع )): جمع اصبع ، يعنى انگشت . ((اذان )): جمع اذن ، يعنى گوش .
((صواعق )): جمع صاعقه ، يعنى آتش پاره آسمانى . ((خطف )): به معناى ربودن است ؛ ((يخطف ))، يعنى مى ربايد.
12- ((تيه )): بيابان بى آب و علفى است كه هر كس در آن راه گم كند، هلاك شود.
13- ((فتن )): مخفف رفتن است و به جهت ضرورت شعرى ((ر)) آن حذف شده است .
14- تفسير صفى ، ج 1، ص 8.
15- محمد / 20.
16- اقتباس از تفسير نمونه ، ج 21، ص 462.
17- اقتباس از تفسير نمونه ، ج 1، ص 115.
18- اقتباس از تفسير منهج الصادقين ، ج 1، ص 177؛ تفسير لاهيجى ، ج 1، ص 18.
19- حج / 11.
20- مقتل خوارزمى ، ج 1، ص 237، چاپ مفيد.
21- اقتباس از تفسير روح البيان ، ج 9، ص 529.
22- اقتباس از تفسير نمونه ، ج 24، ص 146 - 149.
23- معناى كلمه ((ما)) در عبارت ((مثلا ما)) و همچنين در ((قليلا ما)) و ((كثيرا ما)) مبهم و غير معين است كه جمله بعد از آن معنايش را
بيان مى كند. بنا بر اين بسيارى از اديبان گفته اند: جمله بعوضة فما فوقها عطف بيان ((مثلا ما)) است .
24- بقره / 26.
25- ((بق )): يعنى پشه .
26- تفسير صفى ، ج 1، ص 9 - 10.
27- اقتباس از تفسير نمونه ، ج 1، ص 145 - 146.
28- تفسير الكشاف ، ج 1، ص 112، چاپ بيروت .
29- انعام / 44.
30- تفسير مجمع البيان ، ج 1، ص 165.
31- مجله مكتب انقلاب ، ش 1، ص 21.
32- پاورقى تفسير الكشاف ، ج 1، ص 116.
33- اقتباس از تفسير لاهيجى ، ج 1، ص 24.
34- تفسير مجمع البيان ، ج 1، ص 165.
35- مجله مكتب انقلاب ، ش 1، ص 14.
36- تفسير نمونه ، ج 1، ص 150.
37- تفسير كشف الاسرار و عدة الابرار، ج 1، ص 118.
38- اسرارى از زندگى حيوانات ، ص 52.
39- حشر / 2.
40- تفسير كشف الاسرار و عدة الابرار، ج 1، ص 118.
41- بقره / 171.
42- ((داعى )): دعوت كننده ، خواهنده .
43- ((رمه )): گله گوسفند و يا گاو.
44- ((راعى )): چوپان .
45- ((بهائم )): چهار پايان ، جمع بهيمه .
46- ((نمط)): روش .
47- تفسير صفى ، ج 1، ص 80.
48- تفسير نمونه ، ج 1، ص 578.
49- گفتار فلسفى ؛ بزرگسال و جوان ، ج 2، ص 181.
50- نهج البلاغه فيض الاسلام ، حكمت 139.
51- بحار الانوار، ج 78، ص 6.
52- تحف العقول ، كلمات قصار پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم )، ح 143، ص 54.
53- مثنوى معنوى ، انتشارات كلاله خاور، دفتر اول ، ص 27.
54- بقره / 261.
55- تفسير صفى ، ج 1،ص 122 123.
56- اقتباس از تفسير نمونه ، ج 2، ص 234 - 235.
57- ديباچه كليات گلستان سعدى ، ص 109.
58- نحل / 96.
59- نهج البلاغه فيض الاسلام ، حكمت 117.
60- بقره / 268.
61- تفسير الميزان ، ج 2، ص 204.
62- استعاذه ، ص 40، با كمى تصرف در عبارات .
63- اقتباس از تفسير امثال القرآن ، ص 338.
64- مثنوى معنوى ، انتشارات كلاله خاور، دفتر اول ص 46.
65- بقره / 264.
((صفوان )) و ((صلد)) هر دو به معناى سنگ صاف و سخت است . ((وابل )): يعنى باران دانه درشت و شديد.
66- ((اشتلم )): داد و فرياد، هياهو.
67- تفسير صفى ، ج 1، ص 122.
68- كليات گلستان سعدى ، باب اول ، ص 124.
69- بحار الانوار، ج 70، كتاب الايمان و الكفر، ص 230.
70- تفسير منهج الصادقين ، ج 2، ص 125.
71- ((بر)) ميوه .
72- كليات گلستان سعدى ، باب هشتم در آداب صحبت و تربيت ، ص 268.
73- منهج الصادقين ، ج 2، ص 125.
74- تفسير منهج الصادقين ، ج 2، ص 125.
75- بحار الانوار، ج 72، كتاب الايمان و الكفر، ص 300.
76- اصول كافى ، ج 2، كتاب ايمان و كفر، باب ريا، ح 14.
77- اقتباس از تفسير روح الجنان ، ج 2، ص 368.
78- معارفى از قرآن ، ص 211.
79- ((ابتغاء)): خواستن ، جست و جو كردن .
80- ((ربوه )): زمين بلند و مرتفعى است كه در برابر نسيم آزاد و تابش آفتاب فراوان قرار گرفته باشد و
حاصل خيز باشد.
81- ((وابل )): باران شديد و دانه درشت .
82- ((اكل )): ميوه .
83- ((طل )): باران ريز و شبنم .
84- بقره / 265.
85- تفسير صفى ، ج 1، ص 124.
86- تفسير صافى ، ج 1، ص 226.
87- توبه / 103.
88- اقتباس از تعليم و تربيت در اسلام ، ص 373.
89- بقره / 266.
90- تفسير صفى ، ج 1، ص 124.
91- بقره / 167.
92- اقتباس از تفسير الميزان ، ج 2، ص 393.
93- بقره / 266.
94- تفسير نمونه ، ج 2، ص 245 - 246.
95- تفسير نمونه ، ج 2، ص 245 - 246.
96- اصول كافى ، ج 2، ص 55، ح 3.
97- خصال صدوق ، باب خصلتهاى دو گانه ، ح 33.
98- اصول كافى ، ج 2، ص 55، ح 4.
99- همان ، ص 54، ح 2.
100- - بحار الانوار، ج 6، ص 133.
101- نهج الفصاحة ، ح 2059.
102- صحيفه نور، ج 15، ص 32.
103- مدثر / 18 - 19.
104- آل عمران / 59 - 60.
105- تفسير صفى ، ج 1، ص 148 - 149.
106- آل عمران / 117.
107- تفسير صفى ، ج 1، ص 163.
108- تفسير كشف الاسرار و عدة الابرار، ج 2، ص 260.
109- شورى / 20.
110- بحار الانوار، ج 73، ص 148.
111- محجة البيضاء، ج 5، كتاب آفات اللسان ، ص 193.
112- انعام / 122.
113- تفسير صفى ، ج 1، ص 322.
114- بحار الانوار، ج 68، باب دعائم الايمان و الاسلام ، ص 355.
115- اقتباس از تفسير نمونه ، ج 5، ص 425 - 426.
116- اصول كافى ، ج 3، كتاب ايمان و كفر باب ((عصبيت ))، ح 5، ص 420.
117- مهر تابان ، يادنامه علامه طباطبائى (ره )، ص 56.
118- تفسير نمونه ، ج 5، ص 427.
119- خصال صدوق ، باب خصلتهاى چهارگانه ، ح 65.
120- نهج البلاغه فيض الاسلام ، حكمت 366.
121- همان ، كلام 51.
122- تفسير نمونه ، ج 1، ص 104 - 105.
123- ((سم )) به معناى سوراخ است و ((خياط)) و مخيط به معناى سوزن است ((سم الخياط))، يعنى سوراخ سوزن .
124- اعراف / 40.
125- تفسير صفى ، ج 1، ص 351.
126- مثنوى معنوى ، انتشارات كلاله خاور، دفتر اول ، ص 61.
127- تفسير امثال القرآن ، ص 248.
128- ((بلد)) به معناى شهر است ، ولى در آيه بالا به معناى زمين آمده است .
129- ((نكد)) به معناى شخص بخيل و ممسكى است كه به آسانى چيزى به كسى نمى دهد و اگر هم بدهد بسيار ناچيز و كم ارزش خواهد
بود، زمينهاى شوره زار و نامساعد در آيه فوق تشبيه به چنين كسى شده است . (پاورقى تفسير نمونه ، ج 6، ص 216).
130- اعراف / 58.
131- تفسير صفى ، ج 1، ص 356.
132- اقتباس از تفسير منهج الصادقين ، ج 4، ص 42.
133- اقتباس از تفسير الميزان ، ج 8، ص 177 - 178.
134- محجة البيضاء، ج 6، ص 237.
135- كليات گلستان سعدى ، باب اول ، ص 124.
136- اعراف / 175 - 177.
137- تفسير صفى ، ج 1، ص 389 - 390.
138- غرر الحكم ، ج 1، ص 299، ح 23.
139- نفخ صور حرص : دميدن باد حرص .
140- كتم : كتمان و پنهان كردن ، كتم غيب به معناى پنهانى است
141- جيب : گريبان .
142- مثنوى معنوى ، انتشارات كلاله خاور، ص 289.
143- اصول كافى ، ج 1، ص 136، ح 24.
144- اصول كافى ، ج 2، ص 143، ح 20.
145- تفسير مجمع البيان ، ج 4، ص 500، ذيل آيه مورد بحث .
146- اقتباس از تفسير نمونه ، ج 7، ص 14 - 16.
147- مثنوى معنوى ، دفتر اول ، چاپ انتشارات كلاله خاور، ص 65.
148- البته اين مفتى ها حرف مفت مى زنند، ولى مفت حرف نمى زنند، زيرا اجير زر و زورند و در برابر حرفهاى مفتشان اجرت مى گيرند.
149- صحيفه نور، ج 20، ص 228.
150- اقتباس از تفسير نمونه ، ج 7، ص 12.
151- همان .
152- حاشيه مفاتيح الجنان ، كتاب باقيات الصالحات ، دعاى حزين .
153- تفسير نمونه ، ج 7، ص 13.
154- همان ، ص 17.
155- ((بنيان )) يعنى بنا و ساختمان .
156- ((شفا)) به معناى لبه چيزى است .
157- ((جرف )) به معناى حاشيه نهر و يا چاه است كه آب زير آن را خالى كرده باشد.
158- ((هار)) به معناى شخص يا ساختمان سستى است كه در حال سقوط است .
159- توبه / 109 - 110.
160- تفسير صفى ، ج 1، ص 448.
161- تفسير نمونه ، ج 8، ص 144.
162- همان ، ص 145.
163- همان ، ص 138.
164- توبه / 111.
165- كلمه ((بود)) اول در مصراع دوم به معناى هستى است .
166- ((ار))، مخفف اگر است .
167- تفسير صفى ، ج 1، ص 448 449.
168- تفسير نمونه ، ج 8، ص 148.
169- تفسير منهج الصادقين ، ج 4، ص 320.
170- تفسير الكشاف ، ج 2، ص 313 - 314.
171- اقتباس از تفسير منهج الصادقين ، ج 4، ص 320.
172- همان .
173- بقره / 207.
174- احياء العلوم ، ج 3، ص 238.
175- اقتباس از تفسير منهج الصادقين ، ج 1، ص 539 - 540 و تفسير نمونه ، ج 2، ص 46.
176- بحار الانوار، ج 47، ص 134.
177- ((زخرف )): زر و زيور، نقش و نگار.
178- ((ازينت )): تزيين كرد، اين كلمه در اصل ((تزينت )) بود و طبق قاعده نحوى
تبديل به ((ازينت )) شد.
179- ((حصيد)): درو شده .
180- ((تغن )): از ماده ((غنا)) به معناى اقامت كردن در مكانى است ،
((لم تغن بالاءمس ))، يعنى گويى ديروز در اين مكان نبوده است . اين تعبير كنايه از اين است كه چيزى به كلى از ميان برود و اثرى از آن
باقى نماند كه گويى هرگز وجود نداشته است .
181- يونس / 24.
182- ((بوالعجب )): يعنى داراى اعجاب و شگفتى .
183- ((بقول )): جمع بقل ، يعنى سبزيها.
184- ((پيرايه )): زيور، زينت .
185- ((نمود)): نما و رونق .
186- ((فره )): شكوه و جلال .
187- ((طمس )): نابود كردن .
188- ((امس )): روز گذشته .
189- تفسير صفى ، ج 1، ص 464 - 465.
190- اقتباس از تفسير منهج الصادقين ، ج 4، ص 357.
191- مثنوى معنوى ، انتشارات كلاله خاور، دفتر اول ، ص 22.
192- منهج الصادقين ، ج 4، ص 357 358.
193- تفسير كشف الاسرار و عدة الابرار، ج 4، ص 280.
194- هود / 24.
195- تفسير صفى ، ج 1، ص 487.
196- تفسير منهج الصادقين ، ج 4، ص 414.
197- مفاتيح الجنان ، تعقيبات نماز صبح .
198- نهج البلاغه صبحى صالح ، خطبه 82.
199- مثنوى معنوى ، انتشارات كلاله خاور، دفتر اول ، ص 52.
200- تفسير كشف الاسرار و عدة الابرار، ج 4، ص 381.
201- فصلت / 53.
202- ((احول )): كج چشم ، دو بين .
203- ((راءى تشبيه )): نظريه فرقه اى از مسلمانان كه خدا را به مخلوقات تشبيه مى كنند.
204- ((تناسخ ))، نظريه گروهى است كه معتقدند روح آدمى پس از مردن ، به بدن انسانى ديگر يا حيوان
منتقل مى شود.
205- ((اكمه )): گنگ و كور.
206 - ((اعتزال )): يعنى مكتب معتزله
207- ((غيم )): يعنى ابر، تاريكى .
208- ((رمد)): درد چشم ، ورم ملتحمه چشم .
209- گلشن راز، ص 56.
210- لغت ((فا))، ((فو))، ((فى )) و ((فم )) همه به معناى دهان است . ((فاه ))، يعنى دهانش .
211- رعد / 14.
212- تفسير صفى ، ج 1، ص 554.
213- تفسير نمونه ، ج 10، ص 155 - 156، (با اندكى تصرف ).
214- امثال قرآن ، ص 179.
215- تفسير نمونه ، ج 10، ص 156، (با اندكى تصرف ).
216- رعد / 17.
217- ((تموج )): يعنى موج زدن آب .
218- ((زبر)): يعنى بالا.
219- تفسير صفى ، ج 1، ص 554.
220- مثنوى معنوى ، انتشارات كلاله خاور، دفتر اول ، ص 2.
221- نهج البلاغه فيص الاسلام ، حكمت 139.
222- تفسير نمونه ، ج 10، ص 168 (با اندكى تصرف ).
223- تفسير نمونه ، ج 10، ص 170 (با اندكى تصرف ).
224- همان ، ص 10 (با اندكى تصرف ).
225- تفسير نمونه ، ج 10، ص 171 - 172، (با اندكى تصرف ).
226- همان ، ص 171، (با اندكى تصرف ).
227- اسراء / 81.
228- بحار الانوار، ج 24، ص 313.
229- انبياء / 18.
230- ابراهيم / 18.
231- تفسير صفى ، ج 1، ص 566.
232- تفسير نمونه ، ج 10، ص 309.
233- تفسير نمونه ، ج 10، ص 312 - 315، (با اندكى تصرف ).
234- اقتباس از تفسير نمونه ، ج 10، ص 317.
235- ((اكل )): ميوه .
236- ((اجتثت )): بركنده شده . اجتثاث به معناى استيصال و از ريشه كندن است . جثه به معناى بلنديهاى زمين است مانند
تل . جثه هر چيز جسد آن است كه خود يكى از برآمدگيهاى زمين است .
237- ابراهيم / 24 - 27.
238- (((سماك ))): ستاره .
239- تفسير صفى ، ج 1، ص 568.
240- نهج البلاغه فيض الاسلام ، حكمت 218.
|