252- صفين، ص 500.
253- صفين، ص 499.
254- آل عمران / 34.
255- شرح نهج البلاغه ابى ابن الحديد ج 6، ص 229.
256- شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج 9، ص 312.
257- الجمل، ص 211.
258- نهج البلاغه، نامه 54.
259- الجمل، ص 167.
260- الجمل شيخ مفيد، ص 167.
261- الجمل شيخ مفيد، ص 169.
262- الجمل شيخ مفيد ص 170.
263- الجمل شيخ مفيد 178.
264- الجمل شيخ مفيد، ج 2، ص 168.
265- مروج الذهب و معادن الجوهر ج 2، ص 362.
266- شرح نهج البلاغه، ج 2، ص 167.
267- الجمل، ص 180.
268- مروج الذهب و معادن الجوهر ج 3، ص 38.
269- صفين ص 64.
270- حابس بن سعد الطائى كه بعدا به همراه معاويه در صفين كشته شد.
271- اين گروه از بشيربن عمروبن محصن انصارى و سعيدبن قيس ‍ همدانى و شبث بن ربعى تميمى تشكيل شده بود.
272- صفين، ص 187.
273- شبث بن ربعى يكى از فرماندهان سپاه بود بعدها در كربلا بر عليه امام حسين و خانواده او جنگيد.
274- صفين، ص 188.
275- صفين، ص 189.
276- نهج البلاغه، خطبه 36.
277- زخرف / 58.
278- مائده / 95.
279- نساء / 35.
280- احزاب / 6.
281- تاريخ مدينه دمشق، ابن عساكر ج 3، ص 192.
282- نهج السعاده فى مستدرك نهج البلاغه ج 2، ص 315 - شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد ج 2 ص 310.
283- نساء / 35.
284- مائده / 95.
285- شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد ج 2، ص 274.
286- نهج البلاغه خطبه 125: اين سخن را پس از قضيه حكميت و هنگامى كه مى خواست براى جنگ آماده شود، فرمود.
287- الكامل فى التاريخ، ابن اثير ج 3، ص 338 - بخشى از ابن خطبه در نهج البلاغه هست - خطبه 35.
288- الكامل فى التاريخ، ابن اثير ج 3، ص 338 - بخشى از ابن خطبه در نهج البلاغه هست - خطبه 35.
289- مروج الذهب و معادن الجوهر - مسعودى، ج 2، ص 405.
290- بلاذرى، ج 2، ص 369.
291- بلاذرى، ج 2، ص 370.
292- الكامل فى التاريخ - ابن اثير ج 3، ص 345.
293- جوانى از بنى عامربن صعصعه - نهج السعادة ج 2، ص 380.
294- مروج الذهب، مسعودى، ج 2، ص 405.
295- داستان بنى ناجيه و خريت بن راشد در كتب تاريخ موجود است.
296- به فرماندهى زيادبن خصفة.
297- الغارات ابن هلال ثقفى، ص 219.
298- ممكن است راوى عمار دهنى باشد زيرا ابن ابى الحديد در جلد سوم شرح خود ص 147 آن را نقل كرده و ابراهيم ثقفى نيز از ابراهيم بن ميمون و او نيز از عمربن قاسم از عمار دهنى نقل كرده كه گفت: وقتى مصقله فرار كرد اصحاب امام (عليه السلام) گفتند يا اميرالمؤمنين سهم ما چه مى شود فرمود بعهده بدهكارى از بدهكاران است از او بخواهيد و بدليل ذيل روايت مراد امام على بن ابيطالب است.
299- نهج البلاغه فى مستدرك نهج البلاغه، ج 5، ص 175 - شرح ابن ابى الحديد، ج 3، ص 130.
300- نهج البلاغه فى مستدرك نهج البلاغه، ج 5، ص 185 - شرح ابن ابى الحديد، ج 3، ص 140 و همچنين در بحارالانوار و الغارات آمده است.
301- شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد، ج 3، ص 141 - تاريخ طبرى، ج 4، ص 97، بحارالانوار مجلسى.
302- الغارات - ابن هلال ثقفى - ص 239.
303- آل عمران / 140 اگر به شما جراحتى رسيد، به دشمن نيز قبلا جراحتى اين چنين رسيده است.
304- نهج البلاغه، نامه 9.
305- الاختصاص - شيخ مفيد - ص 121.
306- نهج البلاغه - نامه 41.
307- نجم / 31.
308- صفين، نصربن مزاحم ص 325.
309- زخرف / 13.
310- اعراف / 89.
311- صفين. ص 230 - شريف رضى در نهج البلاغه دعائى را ذكر مى كند كه آن حضرت (عليه السلام) هنگام ديدار دشمن و قصد جنگ مى فرمود. خدايا دلها به تو مى پيوندد و گردنها به سوى تو كشيده مى شود و چشمها حيران توست و پاها رهسپار كوى تو، و كالبدها در طاعت تو مى فرسايند.
خدايا دشمن هاى پنهان آشكار گرديد و ديگ كينه ها به جوى آمده است خدايا ما از اندوه غيبت پيامبرمان و بسيارى دشمنانمان و پراكندگى خواستهايمان به درگاه تو شكايت مى كنيم. پروردگارا ميان ما و قوم ما، به حق راه گشائى فرما كه تو نيكوترين راهگشائى. نهج البلاغه نامه 15.
312- تاريخ مدينه دمشق، ابن عساكر ج 2، ص 363.
313- نكات فراوانى در اين عبارات هست مثلا اينكه هدف اين باشد كه آخرين صف دشمن را نيز از بين ببرى يا اينكه بايد دورترين مسئله لشكريان را از قبيل حيله هاى جنگى و تعداد و مهمات دشمن را در نظر داشته باش و از آن غفلت نكنى يا از دشمن بخود بيم نده و اينكه بسيار نگريستن در برق شمشير دشمن و انديشه در نيروى او مايه وحشت تو مى شود و امثال آن.
314- نهج البلاغه، خطبه 11.
315- نهج البلاغه خطبه 66.
316- نهج البلاغه، خطبه 124.
317- انفال / 45.
318- صفين ص 204 نهج السعادة فى مستدرك نهج البلاغه، ج 8، ص ‍ 69 كافى، كلينى - باب جهاد.
319- نهج البلاغه نامه 16.
320- نهج البلاغه، خطبه 123.
321- انفال / 16.
322- نهج البلاغه، نامه 15.
323- احزاب / 16.
324- صفين، ص 235.
325- انفال / 15.
326- نهج السعادة فى مستدرك نهج البلاغه ج 8، ص 59.
327- نهج البلاغه، خطبه 107.
328- صفين، ص 353.
329- صفين، ص 394.
330- صفين، ص 456.
331- اسدالغابة و معرفة الصحابة، ج 4، ص 20.
332- صفين، ص 363.
333- نهج البلاغه، نامه 14.
334- صفين نصربن مزاحم منقرى، ص 104.
335- مروج الذهب - مسعودى - ج 2، ص 362.
336- نهج السعادة فى مستدرك نهج البلاغه، ج 1، ص 329.
337- شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد، ج 6، ص 314.
338- شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد، ج 6، ص 316.
339- الجمل، شيخ مفيد، ص 212.
340- نهج السعادة فى مستدرك نهج البلاغه، - ج 5، ص 164.
341- نهج البلاغه، خطبه 219.
342- نهج البلاغه، خطبه 61.
343- بقره / 194.
344- نهج البلاغه خطبه، 171.
345- همان نامه 47.
346- الجمل، ص 204.
347- بحارالانوار مجلس - ج 41، ص 50.
348- انساب الاشراف - بلاذرى - ج 2، ص 276.
349- نهج السعادة فى مستدرك نهج البلاغه، ج 1، ص 329.
350- نهج السعادة فى مستدرك نهج البلاغه، ج 1، ص 342. دعائم الاسلام - كتاب جهاد.
351- نهج السعاده فى مستدرك نهج البلاغه، ج 1، ص 376.
352- نهج السعاده فى مستدرك نهج البلاغه، ج 1، ص 376.
353- نهج البلاغه خطبه 121.
354- نهج البلاغه خطبه 182.
355- نامه و پاسخ آن در اعيان الشيعه آمده - الجمل شيخ مفيد.
356- مستدرك نهج البلاغه، ج 2، ص 423 - تاريخ مسعودى، ج 2، ص ‍ 407.
357- معادن الحكمة - محمد بن فيض كاشانى، ج 1، ص 166.
358- معادن الحكمة - محمد بن فيض كاشانى، ج 1، ص 166.
359- معادن الحكمة فى مكاتيب الائمه - محمد بن فيض كاشانى، ج 1، ص 167.
360- نهج البلاغه - نامه 35.
361- شرح ابن ابى الحديد، ج 16، ص 147 شرح ابن ميثم بحرانى، ج 5، ص 77.
362- انفال / 6.
363- توبه / 42.
364- توبه / 81.
365- نهج البلاغه خطبه 97.
366- نهج البلاغه خطبه 69.
367- نهج البلاغه خطبه 29.
368- نهج البلاغه خطبه 34.
369- نهج البلاغه خطبه 69.
370- نهج البلاغه، خطبه 34.
371- نهج البلاغه نامه 64.
372- نهج البلاغه، خطبه 39.
373- نهج البلاغه، خطبه 70.
374- نهج البلاغه خطبه 119.
375- جنگ و گريز و يورش و غارت بوسيله واحدهاى پراكنده در حكومت امام (عليه السلام) توسط معويه را گويند.
376- الغارات ابن هلال ثقفى، ص 292.
377- الغارات - ابن هلال ثقفى، ص 293.
378- شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد.
379- روايت از شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج 2، ص 17.
380- نهج البلاغه، خطبه 29.
381- الغارات - ابن هلال ثقفى ص 298.
382- نهج البلاغه، نامه 36.
383- نهج البلاغه، خطبه 39.
384- الغارات - ابن هلال ثقفى - ص 315.
385- الغارات - ابن هلال ثقفى - ص 317.
386- الغارات - ابن هلال ثقفى - ص 324.
387- نهج البلاغه، خطبه 27.
388- نهج البلاغه، خطبه 25.
389- الغارات - ابن هلال ثقفى، ص 244.
390- نهج البلاغه، نامه 33.
391- الغارات - ابن هلال ثقفى، ص 348.
392- انساب الاشراف - بلاذرى - ج 2، ص 363.
393- انساب الاشراف - بلاذرى - ج 2، ص 363.
394- نهج البلاغه - نامه 61.
395- منهاج البراعة فى شرح نهج البلاغه - ميرزا حبيب الله خوئى، ج 20، ص 353.
396- فى ظلال نهج البلاغه - محمد جواد مغنية، ج 4، ص 146.
397- شرح نهج البلاغه - ابن ابى الحديد، ج 17، ص 150.
398- حاشيه محقق محمدى بر انساب الاشراف بلاذرى - ج 2، ص ‍ 474 - كتاب فتوح - ج 4، ص 52.
399- نهج البلاغه، خطبه 119.
400- نهج البلاغه، خطبه، 146.
401- نهج البلاغه خطبه 134.
402- نهج البلاغه، خطبه 69.
403- نهج السعادة فى مستدرك نهج البلاغه، ج 2، ص 573.
404- نهج البلاغه، نامه 62.
405- معادن الحكمة محمد بن فيض كاشانى، ج 1، ص 168.
406- نهج البلاغه، خطبه 55.
407- نهج البلاغه، خطبه 27.
408- نهج البلاغه، خطبه 200.
409- نهج البلاغه، خطبه 41.
410- نهج البلاغه، خطبه 71.
411- شرح نهج البلاغه، ج 2، ص 194.
412- شرح نهج البلاغه، ج 6، ص 194.
413- نهج البلاغه، ج 6، ص 194.
414- تاريخ طبرى، ج 4، ص 63.
415- نهج البلاغه، نامه 51.
416- نهج البلاغه، خطبه 146.
417- الغارات - ابن هلال ثقفى - ص 405.
418- الغارات - ابن هلال ثقفى، ص 206.
419- نهج البلاغه، خطبه 9.
420- نهج البلاغه، خطبه 29.
421- نهج البلاغه، خطبه 51.
422- نهج البلاغه، خطبه 124.
423- نهج البلاغه، خطبه 34.
424- نهج البلاغه، نامه 4.
425- توبه / 47.
426- نهج البلاغه، خطبه 104.
427- شرح نهج البلاغه، ج 2، ص 146.
428- شرح نهج البلاغه، ج 4، ص 46.
429- شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج 4، ص 46.
430- شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج 4، ص 46.
431- نهج البلاغه - خطبه 122.
432- صفين - نصربن مزاحم، ص 522.
433- صفين - نصربن مزاحم، ص 271.
434- صفين - نصربن مزاحم، ص 443.
435- مائده، آيه 1.
436- نمل، آيه 91.
437- نهج البلاغه، نامه 53.
438- نهج السعادة فى مستدرك نهج البلاغه، باب دعا، ج 6، ص 312.
439- نهج البلاغه، خطبه 212.
440- بحارالانوار، ج 41، ص 328.
441- مستدرك نهج البلاغه، ج 1، ص 290.
442- مستدرك نهج البلاغه، ج 1، ص 290.
443- بحارالانوار مجلسى - ج 41، ص 286.
444- شرح نهج البلاغه، ج 2، ص 27 - مستدرك نهج البلاغه، ج 2، ص ‍ 384.
445- نهج البلاغه، خطبه 128.
446- نهج البلاغه، خطبه 93.
447- بحارالانوار، ج 41، ص 283.
448- شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج 7، ص 47.