éÆ DèÛA êCpF ÓC lÛpGÛ pì¡Øz éF Pvk éÆ kßF ÝëC pF ÚD¡ëD@Ü@F D@ì@G@ÛC
lÜÆí× lvD¾ éÆ ÚA,Co é·×DV lÜÜÇì× lvD¾ Þ pì¡Øz rV lÛoClÛ íVÔµ
kpÆ ClV é·×DV qC lëDF Co ÞC PzCk lçCßiÛpF ykDw¾ qC Pvk Þ Co é·×DV
Èë ÐS× DìGÛC ÌÜV lÜÆí× lvD¾ Co é·×DV éÆPvCíÛD¬pv ælº È@ë Þ
pÊC .Co é·×DV lÜÜÆ cÔ¤C lÜOvCßhí× éÆ D@è@ÛA ,l@Ûkß@F í@G@ì@G@¬
Þ kpÆ æoDJ Co ÙÇz Þ koÞAokCo ßÂDZ ,Co íÛD¬pv ælº Þ l×A íGìG¬È@ë
æoDJ Co Ökp×ÙÇz éÆ lìÛqí× kDëp¾ D@Ø@z ,koÞA ok Co í@ÛD@¬p@v æl@º
Þ lìçkí× ÞC éF Ùç pVC Þ lìÜÆí× ¢×CpOdC ,éÛ !?íOwç íÛDV ,êkpÆ
êCpF lëßzí× ÍDezßh Ùç íÏìh ÞlìvßFí× lìÜÆ §p¾ Ùç Co ¢Ovk
Co ÝëC éÆ íÛD¬pv ælº ÚkoÞAok êCpF D×C ,ækpÆ æoDJ Co ÙÇz ÝëC éÇÜ@ëC
êClh éÆ íÎDd Ýìµ ok DìGÛC .lÛkßF oß®ÜëC DìGÛC .lÛDvoí×P@ÆÔ@ç é@F
,êqClÛCí×PØdq éF Co Mkßh olÃÜëC CpZ éÆ :lëD×p¾í× íÎD·N Þ ÅoDGN
olÃÛA ,lÛoßìØÛ ÚDØëC DèÜëC éÆ í¡ÇF íçCßiì× Co Mkßh olÃ@Ü@ëC Cp@Z
,lÛß¡F fÎD¤ Ökp× éÆ PvC éOvCßiì×¢Îk olÃÛA Þ PvC éOzCk 鿬Dµ
Co Ökp× lÜzDF pÊC Pì·ØV ÚÔ¾ éÆ lëlì× éÆ íOÂÞ ÝÇÎ ,lÛß¡F Eßh
ÙÎDµ HìG¬ ÞC ,PvC HìG¬ êßÂDZ ÚDØç ÞC pì¡Øz lÜ¡Æí×kDw¾ é@F
cÔ¤C koCk éÆ íOìÛÝwd DF lëDF Co é·×DV Þ PvC é·×DV HìG¬ Þ PvC
Þ ÝV MkDGµ qC éÆ lëD×p¿ì× yCéFp¨ HÎD®ìFC ÝF Dìϵ pì¡Øz .lÜÇ@F
éFp¨ ,PvC ídÔ¤C éFp¨ ,PvC cÔ¤C éÇÜëCêCpF ,PvC pNÓDF Ùç xÛC
kß¡F êoß®ÜëC Ùç D× êDçÚDFq Þ D× êDçÙÏ pÊC .P@w@ì@Û êkD@w@¾C
ok Þ kß¡F cÔ¤C PÇÏØ× ÝëC ,kpGF ¢ìJ é·×DV ÝëC ÙìçCßiF D·@ÂCÞé@Æ
Ökp× ,D× ÙÏ êoDO¾pÊÝëC qC ÐÂCÓ ,ÙìOwç oDO¾pÊ éØç D× éÆ íÎD@d
ÙìçCßiF pÊC .PvC êkDëq êoDO¾pÊ êoDO¾pÊ ÝëC phA ,lÜëDìF ÚÞpìF
éÆ PvC Eßh ÓDd éÆ ÙìÜÇF pǾ êol ÈëlëDF ÙìÜÇF cÔ¤C Co é·×DV
,ÙìÜÆ Peì¥Û Co Ökp× êol Èë Þ ÙìÜÆ ½Ôº êol Èë Co DçÙÏ D@×
Hìµ íç ÙëÞpÛ ÝëC ÍDGÛk ,lzDF ídÔ¤C ÚD× ÙÏ ÙëßÊí× ÙÏ@Âp@ÊC
lìOzßÛ Þ lëkpÆClìJ Co Hìµ ÝëC éÆ DØz ,ÙìwëßÜF íç Þ Ùì@Ü@Æ Cl@ì@J
Ckp¾ lzCpNí× DØz êCpF êpËëk Hìµ Èë Ýì@Ø@ç Ù@ç D@Ø@z À@ëp@d
Èë pÊC .phA DN o߬ ÝìØç ,o߬ÝìØç Ùç íÇë ÚA .lÜÆí× ypNkD@ëq
ko ÖkA ÚA pÊC ÖkA p¿Û Èë éF lçlF ¢e¾ éZßÆ ÝëC pv lOwëDF íw@Æ
oß®ÛA lìO¿Ê éÆ íGÏ®× ÝëC DØz éÛ P¿Ê Þ l×A,pìh Dë ,P@¾o Þ l@z
Þ ÚA kßzí× cÔ¤C ,kßzí× ÖDØN ,ÚÔ¾ ,Co oDÆ ÝëC ÖkpÇÛ Ý@× ækß@G@Û
æoDFÞk ÖÞk ¢e¾ ÝëC kCk êpËëk ¢e¾ Èë lëDz lçCßiF Ùç ÞC pÊCD×C
ÐçC ,lÛpǾ ÐçC éÆ íñDèÛAlÜÜÇF éØç êpǾ Èë lëDF .kßzí× ypNkDëq
lÜzDF ÝëC kl¤ ok Þ lÜÜì¡ÜF lëDF DeϤ ÝëC ,lÜeÎD¤ éÆ íñDèÛA ,lÜØÏÂ
ÚCpËëk ,lÛoCk lì×C éF UDìOdC Ökp× ÝëC ,é·×DV ÝëCéF lÜçlF lì@×C é@Æ
lÜOiëoÙç éF éØç éÆ lÜëßÊí× ÚCpËëk ,lÜÜÆí× lì×CDÛ Co DèÜëC lÛoCk
éÇÜëC éF ÙìÜÆ ¢zßÆ éØç lëDF éÆ íñD× ,DWÜëC PwìÛ íOÇÏ@Ø@× Ô@¤C
êpËëk êDçÖD²Û qC pOèF éÆPvC í×D²Û ÝëC Þ DWÜëC Pwç í×D²Û pìiÛ
kß¡F kCqA Ùç ÍDÃF p¿Û Èë éÆ Co í×D²Û Èë DØz lëoCk ¹Cpv DWÆ .PvC
pç pëqÞ PwiÛ éF ,lëßËF lçCßhí× éZ pç oßèØV xìñoÈë éF éÇÜëC éF
DØz DWÆ ,lëßËFlçCßhí× éZ pç xÏW× xìño éF ,lëßËF l@çCß@hí@×
,lìÜìGF Ùç Co pËëk ÈÎDØ× ÚCpv DØz Eßh ?lëoCk Co êrì@Z ß@a@Ø@ç
DF Co DèÜëC éÏ×D·× ,lìÜìGF PÏ× DF Co DèÛAéÏ×D·× ,lìÜìGF Ùç Co DèÛA êDçoDÆ
?ÙëqClÜìF Ùç éF Co DèÜëC ÚDØëDçÙÏ DF D× CpZ ,lzDF oß®ÜëC íOÂÞ .P@Ï@×
é¿ëD¬ Þk ÝìF lìÜÆ §p¾ íNoÞlÆ Èë lìÜÆ §p¾ pÊC ?ÙÜìÆkDëq CpZ
DF ,ÚD× ÙÏÂDF Co ÝëC ÙìÜÆ cÔ¤C éÆ ÙëÞpF ÝëC ÍDGÛk lëDF D× Eßh lzD@F
ÝëC éÆ lÜçCßhí× éØç ,ÙëokCpF ,ÙìzDF Ùç DF ,ÙìÜÆ ´DØOVC ,ÚD×oDO¿Ê
éOvCßiÛ êClh ,D× oDO¿Ê ,D× ÖlÂDF ,D× ÙÏ DF pÊC .kß¡F cÔ¤C PÇÏØ×
í×ÔvC êoßèØV ÝëC éF íGìvA Èë ,lvpF PÇÏØ× ÝëC éF íGì@vA È@ë
Ý×Ck Ùç ÚD×kßh ,lÜÜÇF æoCkC lÜÛCßNíØÛ DèÜëC lÜëßËF UoDhok ,lvp@F
Èë DF Dë í¥izÈë DF éÆ í©»F Èë é®vCÞ éF D× lëDF CpZ .ÝëC éF ÙìÛrF
í×ÔvC êoßèØV éF DìÛk éÆ ÙìñßËF êo߬ Èë DìÛk ok ,ÙëoCk í·Ø@V
Èë ,Co ÚA lìçCßhí× éÆ ÚDNkßh Coí×ÔvC êoßèØV ?kß¡F Ý@ì@Fl@F
,lÜÜÆí× ¼ìÏGN ÚDzkßh lÛoCk éÆ oß®ÜëC ÐÂCÓ DìÛk éÆ lìÜÇ@F êoD@Æ
kDè¡OvC Ùç D× êDç½pd éF ,lzDGÛ ¼ìÏGN ÍDGÛk Ù@çD@× P@vk p@Ë@ëk
PvCoDO¾pÊ íÏìh ÚDwÛC ,PzCk ÐñDw× ÝëC éF éVßN lëDF DèÛA.lÜ@Ü@Ç@Û
pz qC Co D× lÛÞClh Þ lçlF MDWÛ DçêoDO¾pÊ ÝëC qC Co D× lÛÞClh ÚDwÛC
⁽³⁶⁾.lçlF MDWÛ ÚD×kßh
ækDOwëC DèëoßNDOÇëk ÐFDÃ× ok ÖÔvC 
¢ëßN êoßNDOÇëk HÎD®ìFC ÝFC íϵ P×ßÇd ÐS× í@×Ô@vC P@×ß@Ç@d
íÊlÛq éÆ PvC íO×ßÇd,PvC Ílµ éF éÆ PvC íO×ßÇ@d ,P@w@ì@Û
ÞC ÐS× lÜOwÛCßNíØÛ DèÛA ,PvC pNlF DçPìµo pëDv íÊl@Ûq qC ykß@h
éØÃÎ DN Þk ,éØÃÎ Èë ,koßhíØÛ pìv ÙçßV ÚDÛ ÞC ,l@Ü@Ü@Æ í@Êl@Ûq
Ô¤C P×ßÇ@d Ý@ëC .koß@hí@× È@Ø@Û ækp@h È@ë D@F P@zCkí@×p@F
PwìÛ íNp¡µ Þ ¢ìµ ?lÜÇF éZ êCpF êoßNDOÇëk ?êoßNDOÇëklÛCßNí×
ÖÔvC ok Ô¤C íëD×p¿ØÇd.ÞC êCpF lÜÇF êoßNDOÇëk lçCßiF é@Ç@Ü@ëC D@N
ÝìØÏw× uCo éÆ ÖÔvC pGØ»ìJ .PwìÛ oDÆ ok Ô¤C íëD×p¿ØÇd ,PwìÛ
ÚA êÞo lWw× ßN lÛkßF éOw¡Û íwÏW× Èë ok éÆíOÂÞ kß@F ÖÔ@vC Þ
DWÛA (lzDF éOzCk Ùç íFDwd pì¥@d P@w@ì@Û Öß@Ï@·@×) D@çp@ì@¥@d
Þ lÛkßF UoDh éÆ íëDçEpµ ,lÛkßF éOw¡Û éÆ Ùç oÞk ,lÛkßFéO@w@¡@Û
lØe×íÇë ÖClÆ éÆ lÜO¿Êí× lÛl×Aí× Co pGØ»ìJ lÜO@hD@Ü@zí@Ø@Û
pëq Ùç êrìZ ÚßaØç Èë íOd éÇÜëC êCpF lÜOhDÜzíØ@Û ,l@ì@O@w@ç
lzDF DÜF éÆ íO×ßÇd ßaØçÈë .ÙìOwç ½CpzC D× ÓDd .kßGÛ pG@Ø@»@ì@J
éOzClÛ íOd Ùç ÙìÏÊ Èë ,lzDF éOzCk íÏÊ éÛDh Èë ,lzDF êoß®ÜëC
DçqÞo éÆ PvC éOzCk lÜëßÊí× PvßJ Èë éÆíO×ßÇ@d È@ë ,l@zD@F
ykßh pëq DçHz ,éOiëoí× ¢ëÞo pì×C Mp©d Co yp@O@z é@¾ß@Ï@µ
lÛCßNíØÛ êoßNDOÇëk éÇÜëC ,¢ëÞo ælìFCßhí× Þ éOhClÛCí× éØ@¬D@¾Þ
,Pwç íZ lÜØè¾íØÛCo ÖÔvC ,êoßNDOÇëk lÜëßÊí× éÆ íëDèÜëC .lzDF
éZ pç ,éìþ pç ,éìþ pç ,D× lÜÜÆí× ÍDìh ,lÜÛCkíØÛ Co ÖÔvC éì@Ã@¾
Èë pÊC ,koCnËF oß®ÜëC Co ¢ëDJ pÊC éìþ ,P×ßÇdÝëC lzDF lvD¾ Ùç
íÛDvArìZ Èë PëÓÞ pË× .PvC ¯ÂDv PëÓÞ qC lÜÇF Ùç æp커 æDÜ@Ê
¢ìJ êoßNDOÇëk éÆ lÜëßÊí× éÆ DèÜëC ?xÆ pç Pvk lÜçlF éÆ PvC
P×ßÇd éÆ lÜÛCkíØÛ DèÜëC ,lëAí×¢ìJ ÐñDw× ÝëC @ ÙÛCkíØÛ @ lëAí×
ÖÔvC ,ækDOwëC DèÜëC ÐFDÃ× Hçn× . PwìÛ êoßNDOÇëk P×ßÇd í×Ô@vC
êßÏV éÆ lzDF éìþ éÆ ÙìçCßhí× D× Þ ækDOwëC DçoßNDO@Ç@ëkÐ@FD@Ã@×
koCnËÛ,lÜÆ êoßNDOÇëk oßèØV xìño koCnËÛ ,kpìËF Co Dçoß@ND@O@Ç@ëk
,lÜÇF êoßNDOÇëk pÇ¡Î ÔS× xìño koCnËÛ ,lÜÆ êoßNDOÇëk pëqÞ PwiÛ
êoßNDOÇëk ÙìçCßiF éÇÜëC éÛ ,lÜÇFêoßNDOÇëk êp×oClÛCs xìño koCnËÛ
éÆ íwÆ !?Co êoßNDOÇëk lÜÆ éZ lçCßhí× é@ì@Ã@¾ ,Ù@ì@Ü@Æ P@vok
êoßNDOÇëk ,Co ÐñDw× ÝëC lçCßhíØÛ Þ koCk êkDµíÊl@Ûq ,í@Êl@Ûq
⁽³⁷⁾.ÖÔvCok PwìÛ oDÆ ok íëD×p¿ØÇd ?lÜÇF lçCßhí× éZ êCpF
ÚD®Ïv Þ oClÛD×p¾ í×DvC qC ækD¿OvC Ölµ 
öD¡ÛC ÚCpëC ok íÎßeN Èë Ô¤C éÆ lzDF ÚDëDÂA éVßN koß× íÏìh lëDF ÝëC
Co ykßh oClÛD×p¾ íÜ·ëídÞo ÍßeN .ídÞo íÎße@N È@ë ,kß@¡@F ÕC
éaÛDÜZ ÖpGF Co ÙvC ÝëC Ô¤C lçCßhíØÛ ÙÎk Ý× .lÜÇÛ EDwd oClÛD×p¾
ÚDëDÂA pÊC Ùç Co ÙvC ÝëC , ÙvC .ÖpGF ÙvC lçCßhíØÛÙÎk Ùç ÚD®@Ï@v
qC íÇë), lÜÜÆ EDiOÛC íËÜ¡Â ,êpOèF ÙvC Èë ÙçDF lÜÜì¡ÜF ÚDzkßh
oDÆ ÝëC éF pËëk Ý× ,Co ÝëC lìÜÇF pËëk ÚDNkßh :ÖD×C (oCrËO×lh :oD©d
íÏìh Ý× .ÚD®Ïv ÔS× PÜ®Ïv éaÛDÜZ,Co ÝëC ÖoClÛ PvÞk Ý× ,ÖoClÛ
Co éìϵ ÕC ÖÔv p¥µ ÖD×C ÔS× éÇÜ@ëC qC Öß@zí@× í@çD@Ê P@dCoD@Û
Ðص ælص Moߤ pç ok PvC ÕC é¿ìÏh ,Ýì¬ÔwÎC ÚD®ÏvlÜëßÊí×
pìì»N éÆ PvCÝëC pOèF éÇÜëC ßÎÞ PwìÛ Ùè× íÏìh ¢ñDØvC ÓDd P@vC
⁽³⁸⁾.ÕC öD¡ÛC lÜÇF
ækßGÛ oDÆ ok íGϬMol ԤC ,DìÎÞC Þ öDìGÛC æpìv ok 
ÚA Þ PìÛCßìd ld qC Co Ökp× ÝëC ækCk MDWÛ éÆ PvDìGÛC êDçP@ì@Fp@N
êkDëq oClÃ× Èë qDF.íÛCpNßèz Þ íGϬ Mol ok koCk ÚDwÛC éÆ íÛßÜV
ÝëC ,PvC æl¡Û lÜOvCßhí× DèÛA éÆ íÃì¾ßN qDF ÝÇÎ ælz ФDd Äì¾ßN
Mßµk éÇÜëC êCpF koßhí× é¥º pGØ»ìJ ,æl¡ÛqDF lÜOvCßhí× DìGÛC éÆ
饺qC íÇë Þ ((Èw¿Û ¸hDF ÈϷϾ)) .kßzí× ÙÆ PFDVC Þ lÜÆí@×
éF lÜÛDvpF pØR éF lÜOwÛCßOÛ Co ÚD¡NDØìÏ·N éÆ PvC ÝìØç Ùç DìGÛC êDç
íϵ Co Ökp× éØç PvCßhí×pGØ»ìJ .lÜÆí× D©OÂC ÙìÏ·N éÆ êo߬ ÚA
ÓC PzClÛ êC æpØR bìç PS·F pÊC Þ lzíØÛ íÎÞ lÜÆ HÎD®@ì@FC Ý@FC
Äì¾ßN Ùç ÝëC éìϵ ÕC ÖÔv ÚD×q ÖD×C kßVÞ Þ HÎD®ìFCÝFC íϵ kßVÞ
kpÆí×T·F Co pGØ»ìJ íÎD·N Þ ÅoDGN êClh pÊC .kßF íÊorF oD@ì@w@F
DèÛA ÝÇÎ kßF oCÞCrv ,Ð×DÆ êDçÚDw@ÛC Ý@ì@Ü@Z È@ë Ý@O@hD@v êCp@F
Èë ÖÔvC .l¡Û ФDdÄì¾ßN ÚA lÛß¡F êoß®ÛA éØç éÆ lÜOvCß@hí@×
ÚDwÛC EDOÆ Ùç ÚAp ,lÜÆ Pvok lçCßhí× ÚDwÛC éÆ PvC íÜì@ÛCß@Â
Qß·G× éÆ ÍÞC qC Ùç pGØ»ìJ ,lÜÆ Pvok ÚDwÛClçCßhí× PvC êqD@v
ÖkA éÆ kßF ÝëC kl¤ ok lÛkpF Àëp¡N DìÛk qC é@Æ í@O@ÂÞ p@hA D@N l@z
ælz ¸ÂCÞ ÖÔvC ok éÆ íñDçÌÜV ÖDØN .kßF ÝëC pǾ ok ,l@Ü@ÆP@vok
oD¥d ok lÜÜÆkoCÞ Co Dçí¡dÞ Þ DçíÏËÜV ÝëC éÆ PvC ækßF ÝëC êCpF
DìGÛC pëDv Þ ÖpÆC íGÛ æpìv ok CnèÎ Þ kßGÛ oDÆ êßN íGϬ Mol ,ÚDØëC
DèÛA æpìv ok ÉorF êDìÎÞC ,éìϵ ÕCÖÔv pì×C Mp©d ,ÉorF öD@ì@ÎÞC Þ
êCkC êCpF pÊC Þ ækßGÛ oDÆ ok íGϬ Mol éì©Â ФC éÆ ÙìÜì@Fí@×
êpçD± P¾Ôh ÝëC íOd ,kßGÛ DçÚDwÛC ÝëC ÝOhDv êCpFÞ kßGÛ é¿ì±Þ
lëDF PvClhÀìÏÇN ,kßF ÀìÏÇN D×C ,lÜO¾oí× ,lÛkpÆíØÛ ÍßG@ Ù@ç Co
¸× ,lÜÆ Pvok ÚDwÛC lÛCßNí× éÆ êoClÃ× ÚA lÛCßOF D@N l@Ü@Æ Íß@G@Â
Þ Þ ÐèV ßFC PwÛCßOÛ pGØ»ìJ éÇÛDÜZlÜÆ ÖkA Co éëÞD·× PwÛCßOÛ ÀvÓC
PwÛCßOÛ Ùç ÝìÜ×ßØÎC pì×C ,lÜÆ ÖkA Co Pì·ØV Àܤ ÝëC Þ H@è@Îß@FC
⁽³⁹⁾.oDÆ ÝëC êCpF lÛl×A D×C lÜÆ ÖkA Co éëÞD·× ´DGNCÞ éëÞD·×
YßJ éØç DçMolÂ Þ PvC YßJ DìGÛC p²Û ok éØç DçlÜw× 
ClìJ Mol éÆ ÝëC êCpF PvC ælì¡Æ pì¡Øz ÖÔvC éÆ kß¡@Û ÚD@Ø@Ê
íwÆ pÊC ,PwìÛ êoß®ÜëCí×ÔvC P×ßÇd ,DçP×ßÇd pëDv ÐS× lÜÆ
qC ÝëC ,l¡ÇF pì¡Øz Mol Ðì¥eN êCpF Þ lÜÇ@F ÖCl@ÂC Mol@ êCp@F
D×C PvC ÙÏw× CpçD± ,qDF PvC æl¡Û ÖÔvC ok koCÞÝëC ,PvC oÞk ÖÔvC
éÇÜëC êCpF lÛCæl×A DìGÛC .koClÛ l@zD@F é@O@zCk l@ëD@F é@Æ í@ÛD@Ø@ëC ÚA
íGÛ Þ lÜÜÆ EßÆpv Co íÛD®ìz êDçMol ÝëC ,lÜÜÇ¡F Co DçMolÂÝëC
íÇë ÝëC .lÜÜÇ¡F CoDçMol ÝëC éÇÜëC êCpF lÛl×A ,lÛkßF æl×A Ùç ÖpÆC
ÝëC DìGÛC Ùè× oDÆ .PvC ÝëC ¯Ã¾ éÇÜëC éÛ lÛoCk DìGÛC éÆ PvC íñDçoDÆ qC
PvC éÏìvÞ DçoDÆ pëDv Þ ÍDØÆ é®ÃÛ ÚAéF lÜÛDvpF Co Ökp@× é@Æ P@vC
ÐS× lÛß¡F Ökp× éØç éÆ lÜçCßhí× DìGÛC .PvC ÄÏ®× ÍDØ@Æ ,H@ëD@º
.lÜÜÆíØÛ ClìJ Äì¾ßN ,kßzíØÛ ÝÇÎ ,éìϵ ÕC ÖÔv ÝìÜ×ß@Ø@ÎCp@ì@×C
PvC êCéÏìvÞÈë DìÛk ,lÜzDF æl×A DìÛk êCpF DìGÛC éÆ PwìÛ oß@®@Ü@ëC
ÍDØ·OvC ÍDØÆ l¨ éF Co éÏìvÞ ÝëC Ùç DìÛk ÐçC éÇÛDÜZ ,ÍD@Ø@Æ êCp@F
DNCm ,koCk Áp¾ DèOìçD× éëÞD·× ÌÜVDF HÎD®ìFC ÝFC íϵ ÌÜV .lÜÜÆí×
íÇë ,PvClh б ,PvC ÕC б Þ l¡Æí× pì¡Øz í@Ç@ë ,koCk Áp@¾
.lÛoCk Áp¾ Ùç DF DN Þk ÝëC DèOìçD× ,PvC ÚD®ìz б Þ l¡Æí×pì¡Øz
Clh êCpF éÆÚA DF lÜÆí× PìÎD·¾ PÜ®ìz Þ íGϬ Mol êCpF é@Æ ÚA
Áp¾ DNCm ÚD¡ëDçoDÆ Þ lÛoCk Áp¾ Ùç DF DN Þk ÝëC DNCm ,lÜÆí× Pì@ÎD@·@¾
Öl Èë ClFC P×ßÇd éF Úlìvo ÞDìÛk Þ MolÂ Þ MÞpR êCpF DìG@ÛC .koCk
êCpF í×l ÉorF öDìÎÞC Dë öDìGÛC éÆ lÜÆ ÚDØÊ íwÆ pÊC Þ lÜOzClÛp@F
. PvC éOhDÜ¡Û Co DìGÛC ÝëC ,Co DèÛA lvDÜzíØÛ ÝëC,lÜO@zCkp@F l@Ü@w@×
⁽⁴⁰⁾.YßJ éØç DçMolÂ Þ PvC YßJ DìGÛC p²Û ok éØç DçlÜw×
íÎlµ Èë lÛCßOF éÇÜëC pË× kßGÛ cp®× PvDëo (´) pì×C Mp©d p²Û ok 
lÜÆ é×DÂC Co
éF éÆ íÎDd ok éìϵ ÕC ÖÔv pì×C Mp©d éÆ lìzDF é@O@zCk p@²@Û ok
DN qDWd qC PzCkCo íÊorF oDìwF oß¡Æ Èë PvDëo ,é·×DV Ùè¾ Hwd
oßV éZ ,¢·¨ Þ kßF oßV éZ PÂßÛA ,PzCk Co éØç ,ÚCpëC ,ÁCpµ , p¥×
éF Dë ¢ÎDص éF éÆ íëDçyoD¿v kß@Fé@Z Þ Ökp@× D@F ¢@Æß@Ï@v kß@F
ækß×p¾ êlÜØzqoC êDçyoD¿v éZ ,lÛkßF ÞC ½p¬ qC éÆ íñDçP×ßÇd
ÞC é·ìz éÆ ÙìÛCßNí× ÝÇÎ ,ÙìzDF ÞC kßh ÙìÛCßNíØÛ D@× é@O@G@ÎC.P@vC
. ÙìÜÇF ÞC qCêÞpìJ lëDF ÙìÛCßOF éÆ êkÞld ÚA DN ,ÙìzDF ÞC Þ pìJ ,ÙìzD@F
ok DèÜëC Þ DìÛk PvDëo ÝëC Þ DìÛk ÝëC ¢Ï¤C ,kßF Clh yl¥Ã× ÖD@Ø@N ÞC
,lÜÆ oCpÂpF DìÛk Èëok Co íÎlµ ÈëlÛCßOF éÇÜëC pË× kßGÛ êrìZ ÞC p²Û
éOzCk íO¾Ôh Dë lÜzDF éOzCk íOvDëo Èë éÆ kßGÛ cp®× DèÛA ¢ìJ ÓCÞ
êoDV Co êld Èë Þ lÜÜÆ é×DÂC Co íÎlµ Èë lÜÛCßOF éÇÜëCpË× ,lÜ@zD@F
ÚA DNDèÛA æßìz éF Þ ÙëpìËF lÜJ Þ ÙëpìËF uok DèÛA qC lëD@F D@× .l@Ü@Ü@Æ
PvC ÚD®ìz ÖCk éÆ íñDçrìZ ÚA qC Þ ÙìÜÆ Ðص ÙìÛCßNí× éÆ êCæqClÛC
ClìJ íñDço ÖCk ÝëC qC ,PvCÚDwÛC íçCßhkßh ÚDØç ÖCk ÝëpOÊorF é@Æ
Co ÚD×kßh Ùç ÙìÛCßOF DN ÙëÞpF æCo íèÎC ÙìÃOw× «Cp¤ éF Þ Ù@ì@Ü@Ç@F
⁽⁴¹⁾.Co ÚD×é·×DVÙç Þ ÙìÜÆ cÔ¤C
lÜëDìF ÚÞpìF ÚDeO×C qC lÜÛCßNíØÛ éÆ êkCp¾C DwF éZ 
éF ÖCpOdC íµl× ,lÜOwç DìÛk ok éÆ êoßèØV êDväo ÝëC qC D@w@F é@Z
íµl× oßèØVPvDëo ÖDÃ× éF Úlìvo qC ÐG , lÜO@w@ç p@¡@F Áß@Ã@d
,lÜOwç p¡F æD¾o êoClvDJ íµl× ,p¡F DF íOvÞk íµl× ,íçCß@i@ëkCqA
íÎD·N Þ ÅoDGN êClh lÜÆí× ÚDeO×C ÞlÜw× éF lÜvoí× éÆ íOÂÞ ÝÇÎ
ÁßÃd qC êoCl¾p¬ êDV éF ,lÜëDìF ÚÞpìF ÚDeO×C qC lÜÛCßNíØÛ ,Co Dè@ÛA
éF Co D¿·¨ ,D¿·¨ qC êoCl¾p¬ êDV éF ,lÜ¡Æí× íçDGN éF Cop¡F ,p¡@F
((ÝëpFD¥ÎCp¡F)) ½p¬ ÚA ok éÆ êoß®ÛDØç , lÜÛDvoí@× P@ÆÔ@ç
ECnµ Þ MoD¡F Ùç DèÜëC êCpF ,êlFC MDìd Þ Mp¿»× Þ PØdo éF P@vC
éÇÜëC êCßµk kpW× .Ùëß¡F ÚDeO×C lëDF .PvCÌÜÛ éF MoD¡F ,PvC ÙìÎC
MDµCp× Co p¡F ÁßÃd Ý× ,ÙOwç æCßiëkCqA Ý× ÙOwç æCßhClh Ý×
éF ,êpëqÞ PwiÛ éF ,P×ßÇd éF ,êoßèØV PvDëo éF pÊC Ý× ,ÙÜÆí×
Þ ÙÜÆí× Eßh oDO¾o Ökp×DF ÙvpF pëD¡µ PvDëo éF ,éÏìG ÔS× x@ìño
,ÙOwç o߬ ÝìØç Ùç Ökßh Þ ÙÜÆí× Mßµk æD¾o Þ êkCqA éF Co Ökp×
¦iz ÚA éF H¥Ü× ÚA lz ækCk éÆ íOÂÞ ,PwìÛéO¾pënJ Cßµk kp@W@×
éÆ kpÆ lëDF ÞC ÍDd ok é·ÎD®× éÆ PvC PÂßÛA ,H¥Ü@× ÚA é@F l@ì@vo
Þ Ýì¿·©Ow× DF ,HÎD®ìFC ÝFC íϵ Ð@S@× D@ë P@w@ç p@NoD@Æ Ð@S@×D@ëA
ÚA Dë ,kpÆéìϵ ÕC ÖÔv HÎD®ìFC ÝFC íϵ éÆ lÜÆí× ÚA ÚClÜØO@w@×
éØç Ùç DèÛA .kpÆ ÝìÎDOvC éÆ lÜÆí× ÚA Dë ,kpÆ pNoD@Æ é@Æ l@Ü@Æí@×
oDÆ lçCßhí× Ökp× êCpFéÆ kßF ÝëC íµl× Ùç ÝìÎDOvC .lÜOwç íµl×
ÖDÃ× éF éÆ íOÂÞ ÝÇÎ ,koCk éËÛ êÞDw× ,kCqA o߬ éF Co Ökp× Þ l@Ü@Ç@F
ÝìØç Ùç pNoDÆ ,kpF ÝìF qC Þ kpÆ íÛD¾ Co Ökp×Uß¾ Uß¾ lìvo PvD@ëo
ÙìçCßhí× æD¾o Þ ÙìçCßhí× êkCqA p¡F êCpF D× éÆ lÜÆí× Co DçD@µkC
oß®ÛA éÆ Ùëlëk lÛlìvo ¢×DÃ× éF éÆ íOÂÞ ÝÇÎ ,ÙìOwç PvÞk p¡FÞ
éÆ lÜÆí× Co ÝëC êDµkCÙç ÖCl¤ ,lÛkpÆ Co éaÛA p¡F DF lÛkpÆ ,lÛkß@F
éÆ íOÂÞ ÝÇÎ ,ÙÜÇF éZ Epµ DF Þ ÙÜÇF éZ Co Epµ éÆ ÙçCßhí@× Ý@×
Íß»× éÆ kCk ÝO¡Æ éF ÚDOvqßh ok oß®ÛA CoECpµC , l×A ¢ìJ ÚDeO×C
DV pç Þ ÚCpëC Þ ÁCpµ DF ,ÞC éF kß¡F ækCk P@Ï@è@× p@ÊC Þ kß@F ækp@Ç@Û
⁽⁴²⁾.kpÆ ÚCpëC DF Íß»× éÆ lÜÆ ÚA lvpF¢Ovk
ÙìÜÆí× Co êpÊé·ìz êßµk D× ,lÜzDF oClìF ÚCkpØOÎÞk 
qC l·F éÆ êoß®ÛDØç éÆ lÜÜÆí× êoDO¾o lÛlìvo ÖDÃ× éF é@Æ í@O@ÂÞ
?lÜçkí× p²ÛÖkp× ÝìÜ×ßØÎC pì×C éF PGwÛ ÍDv l@¤ oD@è@Z Þ qCp@ç
ÖDØN DØz cÔ®¤C Hwd éF ,PzCk PvDëo ÖDÃ× éÇÜëC qC l·F éÆ ÚDØ@ç
Ökp× DF yoDO¾o ,kßF ÞC é®Ïv pëq ok pËëkêDçDV Þ p¥× Þ ÁCpµ Þ ÚCpëC
éG®h ok .lzDF éOzCk Co oDO¾o ÚA lÛCßNíØÛ xÆ bìç éÆ kß@F oß@®@ÛA
pGÜ× Þ lÛkßF æl×A é·ØV éG®h ok éÆ íOÂÞ Èë éÆ íçD@Ê,é@·@Ø@V
Þ lÛkßF éOwzCo ÝçCpìJ éÇÜëC êCpF lÛkCkí× PÆpd Co ÚD¡Ü×Ck ,lÛkßF
,lÛß¡F oClìF ÚCkpØOÎÞk ,D× Ùëß¡F oClìF .lÜOzClÛ í@¨ß@µ Ý@çCp@ì@J
Co êpÊ é·ìz êßµk D× ,lÛß¡F oClìFDçæDÊkCk ,lÛß¡F oClìF DçoClÛDOvC
qDF ÚDeO×C ÖDÃ× ok ,ÙìOwç ¸FDN Þ é·ìz D× éÆ Pwç DµkC ,Ù@ì@Ü@Æí@×
P·vÞ éÆ êCæqClÛC éF ?Pwç ÞC éÆ êoß®ÛA ÙìOwç ¸GNÙìOwç é·ì@z
DF, ÚDØëDþo DF ,ÚDØÛDOvÞk DF ?ÙìÜÆí× Pì@·@G@N P@w@ç D@× êkß@VÞ
íOÂÞ éÆ kßF í¥iz ÚA ?ÙìÜÆí× oDO¾o oß®ÛA p¡F DF ,ÚDØÛD¡ìÇ@Ø@ç
ækoÞA ÚÞpìF PvC ækßFCoD¥Û Dë êkßèë Dë éì×m Èë êDJ qC Co ÍDiÏh Èë
êCpF kpìØF ÚDwÛC pÊC éÆ PvC ækß×p¾ DÜ·× ÝëC éF Hëp ,oCpzC lÛkß@F
lì·F íÏìh ,PvC ælz ¸ÂCÞ éÆ êrìZ ÝëCÞ ælz ¸ÂCÞ éÆ í@Ë@Ü@Û Ý@ëC
⁽⁴³⁾.ÙìOwç é·ìz éÆ ÙìOwç íµl× Ùç D× .PwìÛ
ÚÞpìF lì¿v Þo ÚDeO×C qC kßF êÞDw× ¢ëCpF ÖDÃ× l·F Þ ÐG ÚDwÛC pÊC 
æl×A
Þ DÜ×A CßÎßÃë ÚC CßÆpOë ÚC uDÜÎC HwdC)) .PvC ÚDeO×C §p·× ok p¡F
ÝìØç éÆ lÜÜÆí×ÚDØÊ Ökp× ,lìÜÆí× ÚDØÊ DØz ((ÚßÜO¿ëÓ Ù@ç
ÝìØç ?lÜÜÆíØÛ ÚD¡ÛDeO×C lÜÜÆí× ÚD¡ëDço ÙÜ×ß× Ý× lÜO¿Ê é@Æ
DN lÜÛD¡Ûí× lÜw× pF ?lÜÜÆí×ÚDOëDço ÙìçCßiëkCqA D× lì@O@¿@Ê é@Æ
DµkC éÇÜëC kpW× éF ,lÜÛDØè¿F Þ éÛ Dë lìñßÊí× PvCo éÆ l@Ü@Ø@è@¿@F
?lëßzí× Dço ÖoCrËO×lh oß¡Æ ÝëC êCpF Þ PÏ×ÝëC êCpF Ý× éÆ lëkpÆ
kCp¾C ÖDØN DN éGϬ Ý× qC .lìOwç ÚDeO×C ok Þ lz lì@çCß@h ÚD@e@O@×C
,lÜÛDeO×C §p·× ok éØç DìÎÞC Þ DìGÛC ÖDØN Þ p¡F kCp¾C ÖDØN Þ PÇÏØ×ÝëC
D× Co ÝìÃFDv)):éÆ PvC ækß×p¾ .lÛßzíØÛ D@ço oD@O@¿@Ê Þ D@µkC é@F
íwÆ éZ Þ PvC Ý×ß× íwÆ éZ éÆ kß¡F ÖßÏ·× éÇÜëC DN ÙëkpÆ ÚDeO×C
oß×C uCo ok Dë PÇÏØ× ÝëC ok éÆ í×kp×éØç ,DçæÞpÊ éØç ((.ľDÜ×
DçéÛDhoDÆ ok Dë ,lÜOwç êqoÞD¡Æ ok Dë ,lÜOwç oCqDF ok Dë ,l@Ü@O@w@ç
Clh p©e× ok éÆ lÜÛClF éØç ,lÜOwç lw¿× êDçÈçÞpÊ okDë ,lÜOwç
DµkC ÚDwÛCéÆ PvC ÚDvA oDìwF oDO¿Ê ok .ÚDeO×C §p·× ok Þ lÜOw@ç
DµkC éÆ Co íñDÜ·× ÚDØç ÝÇÎ ,ÙOwç éZ Þ ÙOw@ç é@Z Ý@× é@Æ l@Ü@Æ
p¡F Ý× lëßÊí× éÆ í¥izÚDØç ,kßzí× ÚDeO×C ÚDØç ok lÜÆí×
éÆ lëßÊí× éÆ í¥iz ÚDØç , kßzí× ÚDeO×C DÜ·× ÚDØç ok ,ÙOvÞk
ok pÊC , kßzí× ÚDeO×C DÜ·× ÚDØç ok ÙOwç p¡FÁßÃd oCl¾p¬ Ý@×
PvCêÞDw× Þk pç kßF ÖDÃ× ÚA qC ÐG éÆ íOÂßÛA DF ,lìvo éÆ í×DÃ× ÚA
é·ìz ÝëC ,lÜÆíØÛ íÜìËÜv ÞC êCpF PvDëo Þ PvC o߬ Èë ÞC ¢Ã@Û Þ
ÚÞpìF lì¿vÞo ÚDeO@×CqC Þ ,ÞC Þp@ì@J Þ P@vC H@ÎD@®@ì@FC Ý@FC í@Ï@µ
⁽⁴⁴⁾.æl×A
Co ÚD×kßh í¥iz fÎD¥× éÛ ÙëpìËF p²Û ok Co ÖÔvC fÎD¥× lëDF éØç 
,lÜzDF ÞC ÐS× lÜÛCßNíØÛ éOGÎC lÜOwç ÉorF kp× ÝëC é·ìz éÆ íëD@è@ÛA
lçq ÝìØç Mol íOd,lëoClÛ Co ÝëC Mol DØz kß×p¾ Ùç ÚD¡ëC kßh
D× éÆ ÙìÜÆ ÚDØÊ D× lëDGÛ ÝÇÎ ,¢NDëßÜ·× éF lvpF éZ ,Co ¢ëp@çD@±
Þ ÐìØÆ êDµk ok ÞC kßh Þ .ÙìOwç éìϵÕC ÖÔv ÝìÜ×ßØÎCpì×C é·ì@z
o߬ ÚA Þ PzCk Clh qC ½ßh o߬ ÚA yCyÞo ok Þ ¢ëDçéìµkC pëD@v
ok Þ ÐìØÆ êDµk ok ÝëC PvC ælz xÇ·Ü× éÆ lìvpNí@× P@G@ÂD@µqC
.ÙìOwç é·ìz D×ÙìëßËF Þ ÙìzDGÛ ÐñDw× ÝëC ÍDGÛk Ô¤C D× Þ ÞC MÓD@d
kßF ælz ßËÎC éÆ kßF ækpÆ ,kßF ælz ľß× pÊC ,PÎClµ ¯wF oß@¬ ÚA
êClh Þ ÙìOwç é·ìz ÙìëßËF D× .lÜOzCnËÛ,ÙÎDµ êDçP×ßÇd éØç êCpF
éÆ lÛC ækß×p¾ MDëCÞo ok pÊC ÝëC .kßzíØÛ ,ÙìÜÇF ÙÏ@± é@O@vCß@i@Û
D× ?ÙìOwìÛ Dë ÙìOwç ÞpìJ D× ÙìÜìGF D× lëDF ,lÜNkD·v ÐçC ,íϵÚCÞpì@J
Dë ÙìÜÆí×Ðص ÚD× êoߤ ÀëD±Þ ÚDØç éF íO@d ,ÚD@Ø@¿@ëD@±Þ é@F
ÙìçCßhí× éZ Þ ÙëkpÆ éZ í×ÔvC êoßèØV ÝëC ok D× ?ÙìÜ@Æí@Ø@Û
Mol DF rërµ PÏ× DØz ?kpÆlÜçCßh éZ Þ lÛkpÆ éZ D× DF Þ ?Ùì@Ü@Ç@F
ÚCoDÇèGN Pvk ,lz ¸ÂCÞ ÚDNok éÆ íÎßeN DF , ÚDNkßh ÚDØëC DF ,ÚDNkßh
,lëkpÆ ¸®Â kßF ælz qCok UoDh qC éÆ Co ÚCpËNoDº PvkÞ Ð@hCk ok Co
í×ÔvC P×ßÇdÈë ÞC êDV éF Þ lìOzCkpF Co íNߺD¬ P×ßÇd Èë DØz
¢èËÛ DN lìzDF ¢ÎDGÛk lëDF lëkpÆ Co oDÆ ÝëC éÆ íëDØz .lì@O@zCn@Ê
.lÜÆ ¢ëDço æoDÆ éØìÛ Þ lÜÇF êoDÆÈë ÚDwÛC éÆ kß@zí@Ø@Û ,l@ëoCk
ÚCpëC PÏ× éØç Þ D× Þ DØz Pvk ok í×ÔvC êoßèØV Þ ÖÔvC éÆ qÞp×C
í×ÔvC êoßèØV fÎD¥× ½Ôh ,ÙìÜÇF ½Ôh éaÛDÜZ pÊC ,PvCPÛD×C
ok Þ ÙëkpÆ PÛDìhPÛD×C ÝëC éF ,ÙìÜÇF ÖÔvC fÎD¥× ½Ôh ,Ù@ì@Ü@Ç@F
ÝëC yCéØç PÛDìh .ÙìOwç ÝñDh Þ ÖpW× íÎD·N Äd ulÃ× æDË@¡@ì@J
PwìÛ ÚA PÛDìh .PvC ¢Øw Èë ÙçDèÛA ,lÜÜÆí× ÝìþDÜ× éÆ PwìÛ
DF ÐhCk ok éÆ íëDèÛA . PvC ¢Øw Èë Ùç ÚA ,l@Ü@Æí@× ÖCl@¤ é@Æ
é¿ÏOi× oß×C ÙvC DF Þ ÖÔvC éF lÜÛrF lÜçCßhí× éFp¨ ÀÏOi×êDçÙvC
.lÛkpÆ PÛDìh ÙçDèÜëC ,lÜÛrF éFp¨ lÜçCßhí× í×ÔvC P×ßÇd é@F êC
ÖCl¤ ÐS× éÆ íëDèÛA éÆ ÝëC êCpF lÜÆí× qDF Co æCo DèÜëC PÛDìh íçDÊ
éÆ D× .lÜÜÇF Co pNÓDF PÛDìh Þ kß¡FqDF ÚD¡çCo lÜOwç Ý@ì@Ã@¾D@Ü@× Þ
lëDF ,ÙìOwç HÎD¬ íFC ÝF íϵ é·ìz ,ÙìOwç ÚDØÏw× éÆ ÙìëßÊí@×
éÆ HÎD®ìFC ÝF íϵ ÝìØç ,kßF íZ HÎD¬ íFC ÝF íϵæßìz éÆ ÙìÜìGF
êCpFÍDv lÜZ Þ PwìF ,kpÆ H¥Û ykßh êD@V é@F Co ÞC Cl@h Íß@vo
ÖDÃ× H¤Dº ÞC ælìõ éF éÆ í¤DizC DF kpÆ PþCß× í×ÔvC f@ÎD@¥@×
PÂÞ ÚA Mp©d pÊC .kpÆí×D©OÂC ÖÔvC fÎD¥× éÆ ÝëC êCpF ,l@Ûkß@F
ÙìëßÊí× éÆ íëD× .kßF p®h ok ÖÔvC ,lÜÇF é¨oD@·@× P@vCß@hí@×
í¥iz fÎD¥× éÛ ,ÙëpìËF p²Û ok Co ÖÔvC fÎD¥×lëDF ,ÙìOwç ÚDØÏw×
,í×ÔvCêCoßz xÏW× éF Úkq éFp¨ qÞp×C éÆ ÙìÜìGF lëDF .Co ÚD×kß@h
Úkq éFp¨ ,oßèØV xìño éF Úkq éFp¨ ,ÚDGèËÛ êCoßz éF Úkq éFp@¨
ÚA ?HÎD¬ íFC ÝF íϵ DF ÚkßFé·ìz DF kqDví× ÝëC ,í×ÔvC PÎÞk é@F
éF Co ¢ëDçéaF ,kpÆ PþCß× í×ÔvC fÎD¥× êCpF ÍDv lÜZ Þ Pw@ì@F
⁽⁴⁵⁾.kDOvp¾ÌÜV
PvC HNCp× ³¿d pF ÙÎDµ uDvC