دعانويسى و استخاره‏ سوال 1432: آيا پرداخت و دريافت پول در قبال نوشتن دعا جايز است؟ جواب: دريافت يا پرداخت مبلغى به عنوان اجرت نوشتن دعاهاى وارده اشكال ندارد. سوال 1433: دعاهايى كه نويسندگان آنها ادعا مى‏كنند كه در كتابهاى قديمى دعا نقل شده‏اند، چه حكمى دارند؟ و آيا اين ادعيه از نظر شرعى معتبر هستند؟ مراجعه به آنها چه حكمى دارد؟ جواب: اگر دعاها از ائمه اطهار «عليهم السلام» نقل و روايت شده باشند و يا مضامين آنها حق باشد،تبرّك جستن به آنها اشكال ندارد. همانگونه كه تبرّك جستن به دعاهاى مشكوك به اين اميد كه از معصوم «عليه السلام» باشند، اشكال ندارد. سوال 1434: آيا عمل به استخاره واجب است؟ جواب: الزام شرعى در عمل به استخاره وجود ندارد ولى بهتر است بر خلاف آن عمل نشود. سوال 1435: بنابر آنچه گفته مى‏شود كه در كارهاى خير نيازى به استخاره نيست. آيا در مورد كيفيت انجام آنها و يا در مورد مشكلات پيش بينى نشده‏اى كه در خلال انجام آنها ممكن است پيش بيايد، استخاره جايز است؟ و آيا استخاره راهى براى شناخت غيب محسوب مى‏شود يا اينكه فقط خدا از آن آگاه است؟ جواب: استخاره براى رفع حيرت و ترديد در انجام كارهاى مباح است ، اعم از اينكه ترديد در اصل عمل باشد يا در چگونگى انجام آن .بنابر اين در كارهاى خير كه در آنها حيرت وجود ندارد، استخاره لازم نيست و همچنين استخاره براى آگاهى از آينده شخص يا عمل نمى‏باشد. سوال 1436: آيا در مواردى مثل تقاضاى طلاق يا عدم آن استخاره با قرآن صحيح است؟ و در صورتى كه شخصى استخاره كند ولى طبق آن عمل نكند، حكم چيست؟ جواب: جواز استخاره با قرآن يا تسبيح اختصاص به مورد خاصى ندارد، بلكه در هر امر مباحى كه شخص راجع به آن ترديد و حيرت داشته باشد بطورى كه قادر بر اتخاذ تصميم نباشد، مى‏توان استخاره گرفت و از نظر شرعى عمل به استخاره واجب نيست هر چند بهتر است انسان با آن مخالفت نكند. سوال 1437: آيا استخاره با تسبيح يا قرآن درمسائل سرنوشت ساز مانند ازدواج جايز است؟ جواب: شايسته است انسان در امورى كه مى‏خواهد راجع به آنها تصميم بگيرد، ابتدا تأمل و دقت كند و يا با افراد با تجربه و مورد اطمينان مشورت نمايد و در صورتى كه با اين كارها تحيّر او برطرف نشد، مى‏تواند استخاره كند. سوال 1438: آيا چند بار استخاره براى يك كار صحيح است؟ جواب: چون استخاره براى رفع حيرت است، بنابر اين بعد از برطرف شدن حيرت با استخاره اول ، تكرار آن معنى ندارد مگر آنكه موضوع تغيير كند. سوال 1439: گاهى مشاهده مى‏شود نوشته‏هايى كه متضمّن معجزات امام رضا «عليه‏السلام» هستند با قرار دادن آنها بين صفحه‏هاى كتابهاى زيارت كه در زيارتگاهها و مساجد وجود دارند، در بين مردم توزيع مى‏شوند و ناشر آنها هم در زير آنها نوشته است كه هر كس آن معجزه ها را بخواند واجب است آنها را به تعداد خاص بنويسد و در بين مردم توزيع كند تا به حاجت خود برسد، آيا اين مطلب صحيح است؟ و آيا بر كسى كه آنها را مى‏خواند، واجب است كه به درخواست ناشر عمل نمايد؟ جواب: از نظر شرعى دليلى بر اعتبار اين امور وجود ندارد و كسى هم كه آنها را مى‏خواند ملزم به عمل به درخواست ناشر مبنى بر نوشتن آنها نيست. احياء مناسبتهاى دينى‏   مراسم عزادارى‏ سوال 1440: در حسينيه‏ها و مساجد بيشتر مناطق بخصوص روستاها مراسم شبيه‏خوانى(3)به‏ اعتبار اينكه از سنتهاى قديمى است برگزار مى‏شود كه گاهى اثر مثبتى در نفوس مردم دارد، اين مراسم چه حكمى دارند؟ جواب: اگر مراسم شبيه‏خوانى مشتمل بر امور دروغ و باطل نباشند و مستلزم مفسده هم نباشند و با توجه به مقتضيات زمان باعث وهن مذهب حق هم نشوند، اشكال ندارند، ولى در عين حال بهتر است كه به جاى آنها، مجالس وعظ و ارشاد و ذكر مصائب حسينى و مرثيه خوانى بر پا شود. سوال 1441: استفاده از طبل و سنج و شيپور و همچنين زنجيرهايى كه داراى تيغ هستند در مجالس و دسته‏هاى عزادارى چه حكمى دارد؟ جواب: اگر استفاده از زنجيرهاى مزبور موجب وهن مذهب در برابر مردم شود و يا باعث ضرر بدنى قابل توجهى گردد، جايز نيست ولى استفاده از شيپور و طبل و سنج به نحو متعارف اشكال ندارد. سوال 1442: در بعضى از مساجد در ايام عزادارى از عَلَم‏هاى(4) متعددى استفاده مى‏شود كه‏ داراى تزئينات زياد و گرانبهايى است و گاهى موجب سؤال متدينين از اصل فلسفه آنها مى‏گردد و در برنامه‏هاى تبليغى خلل ايجاد مى‏كند و حتّى با اهداف مقدس مسجد تعارض دارد، حكم شرعى در اين رابطه چيست؟ جواب: اگر قرار دادن آنها در مسجد با شئونات عرفى مسجد منافات داشته باشد و يا براى نمازگزاران مزاحمت ايجاد كند، اشكال دارد. سوال 1443: اگر شخصى عَلَمى را براى عزادارى سيدالشهدا «عليه‏السلام» نذر كرده‏باشد، آيا جايز است مسئولين حسينيه از قبول آن خوددارى كنند؟ جواب: اين نذر، متولّى حسينيه و هيئت امناء آن را ملزم به قبول عَلَم نمى‏كند. سوال 1444: استفاده از عَلَم در مراسم عزادارى سيدالشهدا «عليه‏السلام» با قرار دادن آن در مجلس عزا يا حمل آن در دسته عزادارى چه حكمى دارد؟ جواب: فى نفسه اشكال ندارد ولى نبايد اين امور جزء دين شمرده شوند. سوال 1445: اگر بعضى از واجبات از مكلّف به سبب شركت در مجالس عزادارى فوت شود مثلا نماز صبح قضا شود، آيا بهتر است بعد از اين در اين مجالس شركت نكند يا اينكه عدم شركت او باعث دورى از اهل بيت «عليه السلام » مى‏شود؟ جواب: بديهى است كه نمازِ واجب، مقدم بر فضيلت شركت در مجالس عزادارى اهل‏بيت «عليهم السلام » است و ترك نماز و فوت شدن آن به بهانه شركت در عزادارى امام حسين «عليه السلام» جايز نيست، ولى شركت در عزادارى بگونه‏اى كه مزاحم نماز نباشد ممكن و از مستحبات مؤكّد است. سوال 1446: در بعضى از هيئت‏هاى مذهبى مصيبت‏هايى خوانده مى‏شود كه مستند به مقتل معتبرى نيست و از هيچ عالم يا مرجعى هم شنيده نشده است و هنگامى كه از خواننده مصيبت از منبع آن سؤال مى‏شود، پاسخ مى‏دهند كه اهل بيت(ع) اينگونه به ما فهمانده‏اند و يا ما را راهنمايى كرده‏اند و واقعه كربلا فقط در مقاتل نيست و منبع آن هم فقط گفته‏هاى علما نمى‏باشد بلكه گاهى بعضى از امور براى مدّاح يا خطيب حسينى از راه الهام و مكاشفه مكشوف مى‏شود، سؤال من اين است كه آيا نقل وقايع از اين طريق صحيح است يا خير؟ و در صورتى كه صحيح نباشد، تكليف شنوندگان چيست؟ جواب: نقل مطالب به صورت مزبور بدون اينكه مستند به روايتى باشد و يا در تاريخ ثابت شده باشد، وجه شرعى ندارد مگر آنكه نقل آن به عنوان بيان حال به حسب برداشت متكلّم بوده و علم به خلاف بودن آن، نداشته باشد و تكليف شنوندگان نهى از منكر است بشرطى كه موضوع و شرايط آن نزد آنان ثابت شده باشد. سوال 1447: از ساختمان حسينيه صداى قرائت قرآن و مجالس حسينى بسيار بلند پخش مى‏شود بطورى كه صداى آن از بيرون شهر هم شنيده مى‏شود واين امر منجر به سلب آسايش همسايگان شده است و مسئولين و سخنرانان حسينيه اصرار به ادامه آن دارند، اين عمل چه حكمى دارد؟ جواب: اگر چه اقامه مراسم و شعائر دينى در زمانهاى مناسب در حسينيه از بهترين كارها و جزو مستحبات مؤكّد مى‏باشد، ولى واجب است برگزاركنندگان مراسم و عزاداران تا حد امكان از اذيّت و ايجاد مزاحمت براى همسايگان بپرهيزند هر چند با كم‏كردن صداى بلندگو و تغيير جهت آن به طرف داخل حسينيه باشد. سوال 1448: نظر شريف حضرتعالى نسبت به ادامه حركت دسته‏هاى عزادارى در شبهاى محرم تا نصف شب همراه با استفاده از طبل و نى چيست؟ جواب: به راه انداختن دسته‏هاى عزادارى براى سيدالشهدا و اصحاب او «عليهم السلام» و شركت در امثال اين مراسم امر بسيار پسنديده ومطلوبى است و از بزرگترين اعمالى است كه انسان را به خداوند نزديك مى‏كند، ولى بايد از هر عملى كه باعث اذيّت ديگران مى‏شود و يا فى‏نفسه از نظر شرعى حرام است، پرهيز كرد. سوال 1449: استفاده از آلات موسيقى مانند اُرگ (از آلات موسيقى و شبيه پيانو است) و سنج و غير آنها در مراسم عزادارى چه حكمى دارد؟ جواب: استفاده از آلات موسيقى، مناسب با عزادارى سالار شهيدان نيست و شايسته است مراسم عزادارى به همان صورت متعارفى كه از قديم متداول بوده برگزار شود. سوال 1450: آيا آنچه متداول شده كه به عنوان عزادارى براى امام حسين «عليه السلام» گوشت بدن را سوراخ كرده و قفل و سنگ كيلو به آن آويزان مى‏كنند، جايز است؟ جواب: اين گونه اعمال كه موجب وهن مذهب مى‏شوند جايز نيست. سوال 1451: اگر انسان در زيارتگاههاى ائمه «عليهم‏السلام» خود را به زمين بيندازد و همانند بعضى از مردم كه صورت و سينه خود را برزمين مى‏مالند تا از آن خون جارى شود و به همان حالت وارد حرم مى‏شوند، عمل كند چه حكمى دارد؟ جواب: اين اعمال كه به عنوان اظهار حزن و عزادارى سنّتى و محبت ائمه «عليهم‏السلام» محسوب نمى‏شوند از نظر شرعى اعتبارى ندارند، بلكه اگرمنجر به ضرر بدنى قابل توجه و يا وهن مذهب شوند، جايز نيست. سوال 1452: در بعضى از مناطق زنان مراسمى را به اسم سفره حضرت ابوالفضل «عليه‏السلام»براى اجراى برنامه‏هايى به عنوان جشن عروسى حضرت فاطمه «عليهاالسلام» برگزار مى‏كنند و در آن شعرهاى عروسى خوانده و كف مى‏زنند و سپس شروع به رقص مى‏كنند، انجام اين امور چه حكمى دارد؟ جواب: برگزارى اين جشنها و مراسم اگر همراه با ذكر اكاذيب و مطالب باطل نبوده و موجب وهن مذهب نشود، فى‏نفسه اشكال ندارد و امّا رقص، اگر به گونه‏اى شهوت برانگيز يا مستلزم فعل حرام باشد، جايز نيست. سوال 1453: باقيمانده اموالى كه به عنوان هزينه‏هاى مراسم عاشوراى امام حسين «عليه‏السلام» جمع‏آورى مى‏شود، در چه موردى بايد خرج شود؟ جواب: مى‏توان اموال باقيمانده را با كسب اجازه اهداء كنندگان آنها در امور خيريه مصرف كرد و يا آنها را براى مصرف در مجالس عزادارى آينده نگه داشت. سوال 1454: آيا جايز است در ايام محرم از افراد خيّر اموالى را جمع آورى كرد و با تقسيم آنها به سهم‏هاى مختلف، قسمتى را به قارى قرآن و مرثيه خوان و سخنران داد و باقيمانده را براى برگزارى مجالس مصرف كرد؟ جواب: اگر با رضايت و موافقت صاحبان اموال باشد، اشكال ندارد. سوال 1455: آيا جايز است زنان با حفظ حجاب و پوشيدن لباس خاصى كه بدن آنان را بپوشاند، در دسته‏هاى سينه زنى و زنجير زنى شركت كنند؟ جواب: شركت زنان در دسته‏هاى سينه زنى و زنجير زنى شايسته نيست. سوال 1456: اگر قمه زدن در عزادارى ائمه «عليهم السلام» موجب مرگ شخص شود، آيا اين عمل خودكشى محسوب مى‏شود؟ جواب: اگر اين عمل عادتا منجر به فوت نمى‏شود حكم خودكشى را ندارد ولى اگر از همان ابتدا خوف خطر جانى براى او وجود داشته و در عين حال اين كار را انجام داده و منجر به فوت وى شده است، حكم خود كشى را دارد. سوال 1457: آيا شركت در مجالس فاتحه‏اى كه براى مسلمانى كه با خودكشى از دنيا رفته، برگزار مى‏شود جايز است؟ قرائت فاتحه براى آنان بر سر قبرشان چه حكمى دارد؟ جواب: اين كار فى نفسه اشكال ندارد. سوال 1458: خواندن مرثيه و مديحه‏هايى كه شنوندگان را در جشنهاى تولد ائمه «عليهم‏السلام» و عيد مبعث به گريه بيندازد چه حكمى دارد؟ ريختن پول بر سر حاضرين چه حكمى دارد؟ جواب: خواندن مرثيه و مديحه در جشنهاى اعياد دينى اشكال ندارد و پاشيدن پول بر سر حاضرين هم بدون اشكال است بلكه اگر به قصد اظهار شادى و سرور و شادكردن قلوب مؤمنين باشد، ثواب هم دارد. سوال 1459: آيا خواندن زن در مجالس عزادارى با علم او به اينكه مردان نامحرم صداى او را مى‏شوند جايز است؟ جواب: اگر خوف مفسده باشد بايد از آن اجتناب شود. سوال 1460: در روز عاشورا مراسمى مانند قمه زنى و پابرهنه وارد آتش و ذغال روشن شدن برگزار مى‏شود كه علاوه بر اينكه باعث بدنام شدن مذهب شيعه اثنى عشرى در انظار علما و پيروان مذاهب اسلامى و مردم جهان مى‏شود، ضررهاى جسمى و روحى هم به اين اشخاص وارد مى‏كند و همچنين موجب توهين به مذهب مى‏گردد، نظر شريف حضرتعالى در اين باره چيست؟ جواب: هر كارى كه براى انسان ضرر داشته و يا باعث وهن دين و مذهب گردد حرام است و مؤمنين بايد از آن اجتناب كنند و مخفى نيست كه بيشتر اين امور باعث بدنامى و وهن مذهب اهل بيت «عليهم السلام» مى‏شود و اين از بزرگترين ضررها و خسارتهاست. سوال 1461: آيا قمه زدن بطور مخفى حلال است يا اينكه فتواى شريف حضرت عالى عموميت دارد؟ جواب: قمه زنى علاوه بر اينكه از نظر عرفى از مظاهر حزن و اندوه محسوب نمى‏شود و سابقه‏اى در عصر ائمه «عليهم السلام» و زمانهاى بعد از آن ندارد و تأييدى هم به شكل خاص يا عام از معصوم «عليه السلام» در مورد آن نرسيده است، در زمان حاضر موجب وهن و بدنام شدن مذهب مى‏شود بنابراين در هيچ حالتى جايز نيست. سوال 1462: معيار شرعى ضرر اعم از جسمى يا روحى چيست؟ جواب: معيار، ضررى است كه در نظر عرف، قابل توّجه و معتنابه باشد. سوال 1463: زنجيرزدن‏به‏بدن همانگونه كه بعضى از مسلمانان انجام مى‏دهند، چه حكمى دارد؟ جواب: اگر به نحو متعارف و بگونه‏اى باشد كه از نظر عرفى از مظاهر حزن و اندوه در عزادارى محسوب شود اشكال ندارد. ولادت‏ها و اعياد سوال 1464: آيا انشاى عقد اخوّت در ايّامى غير از روز عيد غديرخم جايز است؟ جواب: انحصار آن به روز مبارك عيد غدير خم معلوم نيست هر چند اولى‏ و احوط است. سوال 1465: آيا واجب است عقد اخوّت به همان صيغه مشهور اجرا شود يا اينكه اجراى آن به هر لغتى صحيح است؟ جواب: رعايت صيغه خاصى كه وارد شده هر چند اولى‏ است ولى تعيّن آن احراز نشده است. سوال 1466: نظر حضرت‏عالى راجع به عيد نوروز چيست؟ آيا همانند عيدهايى كه مسلمانان آنها را جدى مى‏گيرند مثل عيد فطر و قربان، از نظر شرعى ثابت شده است يا اينكه فقط روز مباركى محسوب مى‏شود مثل روز جمعه و مناسبتهاى ديگر؟ جواب: هر چند نصّ معتبرى مبنى بر اينكه عيد نوروز از اعياد دينى يا ايام مبارك شرعى‏ باشد، وارد نشده است، ولى جشن گرفتن و ديد و بازديد در آن روز، اشكال ندارد، بلكه از اين جهت كه صله رحم مى‏باشد مستحسن است. سوال 1467: آيا آنچه راجع به عيد نوروز و فضيلت و اعمال آن وارد شده، صحيح است؟ آيا انجام آن اعمال (اعم از نماز و دعا و غيره) به قصد ورود جايز است؟ جواب: انجام آن اعمال به قصد ورود، محل تأمل و اشكال است، بله انجام آنها به قصد رجاء و اميد مطلوب بودن، اشكال ندارد.   احتكار و اسراف سوال 1468: احتكار چه چيزهايى از نظر شرعى حرام است؟ آيا تعزير مالىِ محتكران به نظر جناب‏عالى جايز است؟ جواب: حرمتِ احتكار بر اساس آنچه در روايات آمده و نظر مشهور هم همان است، فقط در غلّاتِ چهارگانه و در روغن حيوانى و روغن نباتى است كه طبقات مختلف جامعه به آن نياز دارند، ولى حكومت اسلامى هنگامى كه مصلحت عمومى اقتضا كند، حق دارد از احتكار ساير احتياجات مردم هم جلوگيرى كند و اجراى تعزير مالى بر محتكر در صورتى كه حاكم صلاح بداند، اشكال ندارد. سوال 1469: گفته مى‏شود كه استفاده از نيروى برق براى روشنايى بيشتر از مقدار نياز، اسراف محسوب نمى‏شود، آيا اين سخن صحيح است؟ جواب: شكّى نيست كه استفاده و مصرف هر چيز حتّى نيروى برق و نور چراغ بيشتر از مقدار نياز، اسراف محسوب مى‏شود. آنچه صحيح است سخن منقول از رسول الله «صلّى الله عليه و آله و سلّم» است كه مى‏فرمايد:«لاسرف فى خير» در كار خير، اسراف وجود ندارد.