تعليم و تعلّم و آداب آن‏ سوال 1319: آيا انسان با ترك فراگيرى مسائل مورد ابتلاى خود گناهكار محسوب مى‏شود؟ جواب: در صورتى كه ياد نگرفتن آن مسائل منجر به ترك واجب يا ارتكاب حرام شود، گناهكار است. سوال 1320: بعد از آن كه طلبه علوم دينى مرحله سطح را تمام كرد و خود را قادر به تكميل تحصيلات تا رسيدن به مرحله اجتهاد ديد، آيا تكميل تحصيل بر او واجب عينى است يا خير؟ جواب: شكّى نيست كه تحصيل علوم دينى و استمرار آن تا رسيدن به درجه اجتهاد، فى‏نفسه فضيلت بزرگى محسوب مى‏شود ولى مجرّد قدرت بر نيل به درجه اجتهاد، موجب وجوبِ عينى آن نمى‏شود. سوال 1321: راههاى تحصيل يقين به اصول دين كدام است؟ جواب: يقين غالبا با براهين و ادلّه عقلى بدست مى‏آيد، نهايت امر اينكه به حسب تفاوت مراتب درك مكلّفين، برهانها و دلايل هم متفاوت مى‏شوند و بهر حال اگر براى شخصى يقين از راه ديگر حاصل شود همان كافى است. سوال 1322: سستى و تنبلى در تحصيل علم و تلف كردن وقت چه حكمى دارد؟ آيا حرام است؟ جواب: تضييع وقت به بطالت و بيكارى داراى اشكال است و دانشجو تا وقتى كه از مزاياى مخصوص دانشجويى استفاده مى‏كند بايد از برنامه‏هاى درسى مخصوص دانشجويان متابعت كند و الاّ استفاده از آن مزايا از قبيل شهريه و كمك هزينه و غيره براى او جايز نيست. سوال 1323: در خلال بعضى از دروس دانشكده اقتصاد، استاد به بحث در مورد بعضى از مسائل مربوط به قرض ربوى و مقايسه راههاى تحصيل ربا در تجارت و صنعت و غير آن مى‏پردازد، تدريس اين درس و اجرت گرفتن در برابر آن چه حكمى دارد؟ جواب: مجرّد تدريس و بررسىِ مسائل قرض ربوى، حرام نيست. سوال 1324: روش صحيحى كه متخصّصين متعهّد براى آموزش ديگران در جمهورى اسلامى بايد اتّخاذ كنند كدام است؟ چه كسانى شايسته دستيابى به معلومات و علوم فنّى و تكنيكى حساس در ادارات هستند؟ جواب: فراگيرى هر علمى براى هر شخصى، اگر براى يك غرض عقلائى مشروعى باشد و خوف فساد و افساد در آن نباشد، بدون مانع است. مگر علوم و معلوماتى كه دولت اسلامى ضوابط و مقرّرات خاصى راجع به تعليم و تعلّم آنها وضع كرده است. سوال 1325: آيا تدريس و تحصيل فلسفه درحوزه‏هاى علميه دينيّه جايز است؟ جواب: يادگيرى و تحصيل فلسفه براى كسى كه اطمينان دارد كه باعث تزلزل در اعتقادات دينى‏اش نمى‏شود اشكال ندارد و بلكه در بعضى از موارد واجب است. سوال 1326: خريد و فروش كتابهاى گمراه كننده مانند كتاب آيات شيطانى چه حكمى دارد؟ جواب: خريد و فروش و نگهدارى كتابهاى گمراه كننده جايز نيست مگر براى پاسخگويى و ردّ مطالب آن براى كسى كه قدرت علمى اين كار را داشته باشد. سوال 1327: آموزش و حكايت قصه‏هاى خيالى راجع به زندگى حيوانات و مردم، در صورتى كه داراى فايده‏اى باشد، چه حكمى دارد؟ جواب: اگر از قرائن معلوم باشد كه داستان، تخيّلى است، اشكال ندارد. سوال 1328: ورود به دانشگاه يا دانشكده‏اى كه باعث اختلاط با زنانى كه بدون پوشش براى تحصيل در آنجا حضور دارند مى‏شود، چه حكمى دارد؟ جواب: وارد شدن به مراكز آموزشى براى تعليم و تعلّم اشكال ندارد، ولى بر زنان و دختران حفظ حجاب واجب است و بر مردان هم واجب است از نگاه حرام خوددارى نموده و همچنين از اختلاط كه موجب خوف فتنه و فساد است، اجتناب نمايند. سوال 1329: آيا براى زن، ياد گرفتن رانندگى به كمك مرد اجنبى در مكان مخصوص تعليم رانندگى، با علم به اينكه آن زن حجاب و عفاف شرعى خود را حفظ مى‏كند، جايز است؟ جواب: آموختن رانندگى با كمك و راهنمايى مرد اجنبى در صورتى كه با مواظبت بر حجاب و عفاف واطمينان به عدم وقوع در مفاسد همراه باشد، اشكال ندارد، ولى درعين حال شايسته است كه يكى از محارم وى همراه او باشد، بلكه اولى اين است كه آموزش رانندگى به كمك مربّى زن يا يكى از محارم صورت بگيرد. سوال 1330: جوانانى كه در مدارس و دانشگاهها مشغول تحصيل هستند با دختران هم برخورد و ملاقات دارند و به حكم همكلاسى و همدرس بودن با آنان راجع به مسائل درس و غير آن گفتگو مى‏كنند كه گاهى بعضى از صحبتها با خنده و شوخى همراه است كه البته به قصد ريبة و لذت نيست آيا اين كار جايز است؟ جواب: اگر همراه با مراعات حجاب و بدون قصد ريبه و همراه با اطمينان به عدم وقوع در مفاسد باشد، اشكال ندارد، والاّ جايز نيست. سوال 1331: امروزه كداميك از تخصص‏هاى علمى براى اسلام و مسلمين مفيدتر است؟ جواب: شايسته است كه علما و اساتيد و دانشجويان دانشگاهها به همه‏ى تخصصهاى علمى مفيدى كه مورد نياز مسلمانان است اهتمام بورزند تا از اجانب بخصوص دشمنان اسلام و مسلمين بى نياز شوند و تشخيص مفيدترين آنها با مسئولين ذى‏ربط با درنظر گرفتن شرايط موجود مى‏باشد. سوال 1332: آگاه شدن از كتابهاى گمراه كننده و كتابهاى اديان ديگر براى شناخت دين و عقايد آنها به قصدافزايش معرفت و اطلاعات چه حكمى دارد؟ جواب: حكم به جواز خواندن اين كتب فقط به خاطر شناخت و افزايش اطلاعات، مشكل است، البته خواندن آنها براى كسى كه قدرت شناخت و تشخيص مطالب باطل را دارد به قصد ابطال و ردّ آنها جايز است به شرطى كه به خود مطمئن باشد كه از حق منحرف نمى‏شود. سوال 1333: فرستادن فرزندان به مدرسه‏هايى كه بعضى از عقائد فاسد در آنها تدريس مى‏شود با فرض تأثير نپذيرفتن آنان از آن افكار، چه حكمى دارد؟ جواب: اگر خوفى نسبت به عقايد دينى آنان وجود نداشته باشد و ترويج باطل هم نباشد و آنان بتوانند از يادگيرى مطالب باطل و فاسد و گمراه‏كننده دورى كنند، اشكال ندارد. سوال 1334: دانشجويى به مدّت چهار سال است كه در دانشكده پزشكى درس مى‏خواند و علاقه شديدى به فراگيرى علوم دينى دارد، آيا ادامه تحصيل در رشته پزشكى براى او واجب است يااينكه مى‏تواند آن را رها كرده و به تحصيل علوم دينى بپردازد؟ جواب: دانشجو در انتخاب رشته تحصيلىِ خود آزاد است ولى در اينجا نكته‏اى وجود دارد كه شايسته است به آن توجه شود و آن اينكه اگر فراگيرى علوم دينى بخاطر توانايى خدمت به جامعه اسلامى اهميّت دارد، تحصيل در رشته پزشكى هم به قصد آمادگى براى ارائه خدمات پزشكى به امّت اسلامى و درمان بيمارى و نجات جان آنان از اهميّت زيادى برخوردار است. سوال 1335: معلّمى دانش آموزى را در كلاس در برابر دانش‏آموزان ديگر به شدّت تنبيه كرده است آيا آن دانش‏آموز حق مقابله به مثل را دارد يا خير؟ جواب: دانش‏آموز حق مقابله و پاسخگويى بگونه‏اى كه شايسته مقام استاد و معلّم نباشد ندارد و براو واجب است كه حرمت معلم را حفظ نموده و نظم كلاس را رعايت كند و مى‏تواند از راههاى قانونى اقدام نمايد، همانگونه كه بر معلّم هم واجب است احترام دانش‏آموز را در برابر همكلاسيهايش حفظ كرده و آداب تعليم اسلامى را رعايت نمايد.   حقوق چاپ، تأليف و كارهاى هنرى سوال 1336: تجديد چاپ كتابها و مقاله‏هايى كه از خارج وارد شده و يا در داخل جمهورى اسلامى چاپ مى‏شوند، بدون اجازه ناشران آنها چه حكمى دارد؟ جواب: مسئله تجديد چاپ كتابهايى كه در خارج از جمهورى اسلامى منتشر شده‏اند و يا تصويربردارى به طريق افست از آنها، تابع قراردادهايى است كه راجع به آنها بين جمهورى اسلامى ايران و آن دولتها منعقد گشته است. وامّا كتابهايى كه در داخل چاپ مى‏شوند، احوط اين است كه حق ناشر با كسب اجازه از او نسبت به تكرار و تجديد چاپ كتاب رعايت شود. سوال 1337: آيا جايز است مؤلفان و مترجمان و صاحبان آثار هنرى مبلغى را در برابر زحماتشان و يا به عنوان حق تأليف در مقابل تلاش و وقت و مالى كه براى انجام آن كار صرف كرده‏اند، تقاضا نمايند؟ جواب: آنان حق دارند در برابر واگذارى نسخه اوّل يا اصلى اثر علمى و هنرى خود به ناشر، از وى هر مبلغى مى‏خواهند، دريافت نمايند. سوال 1338: اگر مؤلف يا مترجم يا هنرمند در برابر چاپ اول اثر خود مبلغى را دريافت كند ودرعين حال براى خود حقّى را نسبت به چاپهاى بعدى شرط كند، آيا مى‏تواند در چاپهاى بعدى حق خود را از ناشر مطالبه نمايد؟ دريافت اين مبلغ چه حكمى دارد؟ جواب: در صورتى كه در ضمن قرارداد منعقده براى تحويل نسخه اول، دريافت مبلغى را در چاپهاى بعدى شرط كرده باشد يا قانون آن را اقتضا كند، گرفتن آن مبلغ اشكال ندارد و بر ناشر عمل به شرط واجب است. سوال 1339: اگر مصنف و مؤلف در اجازه چاپ اول چيزى درمورد چاپهاى بعدى ذكر نكرده باشند، آيا جايز است ناشر بدون كسب اجازه مجدّد و پرداخت مبلغى به آنان مبادرت به تجديد چاپ نمايد؟ جواب: اگر قراردادى كه در مورد اجازه چاپ بين آنان منعقد شده، فقط راجع به چاپ اول باشد، احوط اين است كه حق مؤلف رعايت شود و براى چاپهاى بعدى هم از او اجازه گرفته شود. سوال 1340: در صورتى كه مصنف به علت سفر يا فوت و مانند آن غايب شود درباره تجديد چاپ از چه كسى بايد كسب اجازه شود و چه كسى بايد پول را دريافت كند؟ جواب: در اين مورد بايد به وكيل مصنف يا ولىّ شرعى او و يا در صورت فوت به وارث او مراجعه شود. سوال 1341: آيا چاپ كتاب بدون اجازه صاحب آن و با وجود عبارت «حقوق چاپ براى مؤلف محفوظ است »، جايز است؟ جواب: احوط اين است كه حقوق مؤلف و ناشر با كسب اجازه از آنان براى تجديد چاپ، رعايت شود. سوال 1342: بر روى بعضى از نوارهاى قرآن و تواشيح عبارت «حقوق تكثير محفوظ است» نوشته شده، آيا دراين صورت جايز است آنها را تكثير نموده و در اختيار ديگران قرار داد؟ جواب: احوط اين است كه از ناشر اصلى براى تكثير نوارها و نسخه‏بردارى از آنها اجازه گرفته شود. سوال 1343: آيا نسخه‏بردارى از نوارهاى كامپيوترى (Disk) جايزاست؟ و بر فرض حرمت، آيا اين حكم مختص نوارهايى است كه در ايران تدوين شده‏اند يا شامل نوارهاى بيگانه هم مى‏شود؟ و با علم به اينكه بعضى از ديسك‏هاى كامپيوترى با توجه به اهميّت محتواى آنها، بسيار گرانبها هستند؟ جواب: احوط اين است كه در نسخه‏بردارى و تكثير نوارهاى كامپيوترى كه در داخل توليد شده است، حقوق صاحبانشان از طريق كسب اجازه از آنان رعايت شود و در مورد خارج كشور، تابع قرارداد است. سوال 1344: آيا عناوين و نامهاى تجارى فروشگاهها و شركتها مختص مالكان آنهاست بطورى كه ديگران حق نامگذارى فروشگاهها و شركتهاى خود را به آن نامها ندارند؟ به عنوان مثال فردى فروشگاهى به نام‏خانوادگى‏اش دارد آيا فرد ديگرى از همان خانواده حق دارد فروشگاه خود را به آن اسم نامگذارى كند؟ و آيا فردى از خانواده‏هاى ديگر حق نامگذارى فروشگاه خود به آن اسم را دارد؟ جواب: اگر نامهاى تجارى فروشگاهها و شركتها از طرف دولت براساس قوانين جارى كشور به كسى اعطاء شود كه زودتر از ديگران درخواست رسمى خود را در اين مورد به دولت داده و آن نام به اسم او در پرونده‏هاى دولتى ثبت شود، در اين صورت كه اقتباس و استفاده از آن نام توسط ديگران بدون اجازه كسى كه نام مذكور به اسم او و براى فروشگاه يا شركت او ثبت شده جايز نيست و دراين حكم فرقى نمى‏كند كه آن افراد از خانواده صاحب آن نام باشند يا خير و اگر به صورت مذكور نباشد استفاده ديگران از اين نامها و عناوين اشكال ندارد. سوال 1345: بعضى از اشخاص به مغازه‏هايى كه فتوكپى و زيراكس از اوراق و كتابها مى‏گيرند مراجعه كرده و درخواست تصوير بردارى از آنها را مى‏نمايند و صاحب مغازه كه از مؤمنين است تشخيص مى‏دهد كه كتاب يا اوراق و يا مجله فوق براى همه مؤمنين سودمند مى‏باشد آيا جايز است بدون اجازه صاحب كتاب از آنها تصويربردارى كند و آيا اگر بداند كه صاحب كتاب راضى به اين كار نيست در حكم تفاوتى بوجود مى‏آيد؟ جواب: احوط اين است كه شخص بدون اجازه صاحب آن اوراق و كتابها مبادرت به تصويربردارى نكند. سوال 1346: بعضى از مؤمنين نوارهاى ويدئويى را از ويدئو كلوپ‏ها اجاره كرده و در صورتى كه كاملا مورد پسند آنان باشد، به اين دليل كه حقوق چاپ نزد بسيارى از علما غيرمحفوظ است، بدون كسب اجازه از صاحب مغازه مبادرت به ضبط و تكثير آن مى‏كنند، آيا اين كار جايز است؟ و بر فرض عدم جواز، اگر فردى اقدام به ضبط يا تكثير آن نمايد، آيا بايد الآن صاحب مغازه را از كار خود مطلع نمايد يا اينكه پاك كردن محتواى نوار تكثير شده كافى است؟ جواب: احوط ترك نسخه‏بردارى از نوار بدون اجازه صاحب آن است، ولى اگر بدون اجازه مبادرت به اين كار كرد، محو كردن محتواى نوار كافى است.   تجارت با غير مسلمان‏ سوال 1347: آيا وارد كردن كالاهاى اسرائيلى و ترويج آنها جايز است؟ در صورتى كه اين كار هر چند بر اثر اضطرار صورت بگيرد، آيا فروش آنها جايزاست؟ جواب: بايد از معاملاتى كه به نفع دولت غاصب اسرائيل كه دشمن اسلام و مسلمين است، خوددارى شود و وارد كردن و ترويج كالاهاى آنان كه از ساخت و فروش آن سود مى برند، براى هيچكس جايز نيست و همچنين براى مسلمانان هم خريد آن كالاها بخاطر مفاسد و ضررهايى كه براى اسلام و مسلمين دارد جايز نيست. سوال 1348: آيا وارد كردن كالاهاى اسرائيلى توسط تجار و ترويج آن در كشورى كه تحريم اقتصادى اسرائيل را لغو كرده، جايزاست؟ جواب: واجب است افراد از وارد كردن و ترويج كالاهايى كه دولت حقير اسرائيل از ساخت و فروش آن منتفع مى‏شود، خوددارى كنند. سوال 1349: آيا براى مسلمانان خريد كالاهاى اسرائيلى كه در سرزمين اسلامى به فروش مى‏رسند، جايز است؟ جواب: بر آحاد مسلمين واجب است كه از خريد و استفاده از كالاهايى كه سود توليد و فروش آنها عايد صهيونيست‏ها كه با اسلام و مسلمين در حال جنگ هستند، مى‏شود، اجتناب كنند. سوال 1350: آيا گشايش دفترهاى مسافرت به اسرائيل در كشورهاى اسلامى جايز است؟ و آيا براى مسلمانان تهيه بليط از اين دفاتر جايزاست؟ جواب: اين كار به دليل ضررهايى كه براى اسلام و مسلمين دارد، جايز نيست و همچنين مبادرت به انجام اعمالى كه نقض تحريم مسلمانان عليه دولتِ دشمن و محارب اسرائيل محسوب شود، براى هيچكس جايز نيست. سوال 1351: آيا خريد توليدات شركتهاى يهودى يا امريكايى يا كانادايى با وجود اين احتمال كه شركتهاى مزبور به تقويت دولت اسرائيل مى‏پردازند، جايز است؟ جواب: اگر خريد و فروش اين توليدات موجب تقويت دولت حقير و غاصب اسرائيل شده و يا در راه دشمنى با اسلام و مسلمين بكار مى‏روند، خريد و فروش آنها براى هيچكس جايز نيست و الاّ اشكال ندارد. سوال 1352: اگر كالاهاى اسرائيلى وارد كشورهاى اسلامى شود، آيا جايز است تاجران بخشى از آنها را خريده و به مردم بفروشند و آنها را ترويج كنند؟ جواب: اين كار براى آنان به علت مفاسدى كه دارد، جايز نيست. سوال 1353: اگر كالاهاى اسرائيلى در فروشگاههاى عمومى يك كشور اسلامى عرضه شود، آيا خريد آنها توسط مسلمانان در صورتيكه تهيه كالاهاى غيراسرائيلى مورد نياز كه از كشورهاى ديگر وارد شده‏اند، امكان داشته باشد، جايز است؟ جواب: بر آحاد مسلمين واجب است كه از خريد و استفاده از كالاهايى كه منفعت توليد و خريد آنها عائد صهيونيست‏ها كه محارب با اسلام و مسلمين هستند، مى‏شود، اجتناب كنند. سوال 1354: اگر بدانيم كه كالاهاى اسرائيلى بعد از تغيير گواهى مبدأ از طريق كشورهاى ديگرى مثل تركيه، قبرس و غيره مجدّدا صادر مى‏شوند تا خريداران مسلمان گمان كنند كه آنها غير اسرائيلى هستند، زيرا مى‏دانند كه اگر مسلمانان بدانند كه آنها ساخت اسرائيل هستند، از خريد آنها خوددارى مى‏كنند، دراين صورت تكليف مسلمانان چيست؟ جواب: مسلمانان بايد از خريد و ترويج و استفاده از آن كالاها خوددارى نمايند. سوال 1355: خريد و فروش كالاهاى امريكايى چه حكمى دارد و آيا اين حكم شامل همه كشورهاى غربى مثل فرانسه وانگلستان هم مى‏شود؟ و آيا آن حكم مخصوص ايران است و يا در همه كشورها جارى است؟ جواب: اگر خريد كالاهاى وارداتى از كشورهاى غيراسلامى و استفاده از آنها باعث تقويت دولتهاى كافر و استعمارگر كه دشمن اسلام و مسلمين هستند، شود و يا قدرت مالى آنها را براى هجوم به سرزمين‏هاى اسلامى يا مسلمين در سرتاسر عالم، تقويت نمايد، واجب است كه مسلمانان از خريد و بكارگيرى و استفاده از آنها اجتناب كنند، بدون اينكه فرقى بين كالايى با كالاى ديگر و دولتى با دولت ديگر از دولتهاى كافرى كه دشمن اسلام و مسلمين هستند، وجود داشته باشد و اين حكم هم اختصاصى به مسلمانان ايران ندارد. سوال 1356: كسانى كه در كارخانه‏ها و مؤسساتى كار مى‏كنند كه سود آنها به دولتهاى كافر مى‏رسد و باعث استحكام و تقويت آنها مى‏شود، چه تكليفى دارند؟ جواب: كسب درآمد با كارهاى مشروع فى‏نفسه اشكال ندارد هر چند از امورى باشد كه درآمد آن به دولت غيراسلامى مى‏رسد، مگر زمانى كه آن دولت در حال جنگ با اسلام و مسلمين باشد و از نتيجه كار مسلمانان در اين جنگ استفاده كند.   كار كردن در دولت ظالم‏ سوال 1357: آيا انجام وظيفه در حكومت غير اسلامى جايز است؟ جواب: جواز آن منوط بر اين است كه خود آن وظيفه فى‏نفسه جايز باشد. سوال 1358: فردى در اداره راهنمايى و رانندگى يكى از كشورهاى عربى كار مى‏كند و مسئوليت او امضاى پرونده كسانى است كه قوانين عبور و مرور را نقض كرده‏اند تا بدين ترتيب به زندان بيفتند و پرونده هر يك از آنان را كه امضا كند فرد ناقض قانون به زندان خواهد رفت.آيا اين كار براى او جايز است؟ و حقوقى كه در برابر كارش از دولت مى‏گيرد چه حكمى دارد؟ جواب: رعايت مقرّراتى كه براى نظم جامعه وضع شده‏اند در هر حال واجب است، هر چند آن قوانين توسط دولت غيراسلامى وضع شده باشند و دريافت حقوق در برابر عمل حلال، اشكال ندارد. سوال 1359: بعد از آنكه مسلمانى تابعيت آمريكا يا كانادا را بدست آورد، آيا جايز است وارد ارتش يا پليس شود؟ و آيا جايز است در اداره‏هاى دولتى مثل شهردارى و ساير مؤسسات تابع دولت مشغول بكار شود؟ جواب: اگر فسادى بر آن مُترتّب نشود و مستلزم ارتكاب حرام و ترك واجب نباشد، اشكال ندارد. سوال 1360: آيا قاضى منصوب از طرف سلطان جائر، براى حكم كردن و قضاوت، مشروعيت دارد تا اطاعت از او واجب باشد؟ جواب: جايز نيست غير از مجتهد جامع الشرايط - چنانچه از طرف كسى كه حق نصب دارد منصوب نشده باشد - متصدّى امر قضا و فصل خصومات در بين مردم شود و بر مردم هم جايز نيست به او مراجعه كنند، و حكم او هم نافذ نمى‏باشد، مگر در حال ضرورت.   لباس شهرت و احكام پوشش‏ سوال 1361: معيار لباس شهرت چيست؟ جواب: لباس شهرت لباسى است كه پوشيدن آن براى شخص، بخاطر رنگ يا كيفيت دوخت يا مندرس بودن آن و علل ديگر مناسب نيست، بطورى كه اگر آن را در برابر مردم بپوشد توجه آنان را به خود جلب نموده و انگشت نما مى‏شود. سوال 1362: صدايى كه هنگام راه رفتن زنان از برخورد كفش آنان با زمين ايجاد مى‏شود، چه حكمى دارد؟ جواب: تا زمانى كه باعث جلب توجه و ترتّب مفسده نشده است ، فى نفسه اشكال ندارد. سوال 1363: آيا دختران مى‏توانند لباسى كه رنگ آن مايل به آبى پررنگ است بپوشند؟ جواب: فى‏نفسه اشكال ندارد به شرطى كه منجر به جلب توجه ديگران و ترتّب مفسده نشود. سوال 1364: آيا براى زنان پوشيدن لباسهاى تنگى كه برجستگيهاى بدن آنان را نشان مى‏دهد و يا پوشيدن لباسهاى بدن نما و عريان در عروسيها و مانند آن جايز است؟ جواب: اگر از نگاه مردان اجنبى و ترتّب مفسده در امان و محفوظ باشند، اشكال ندارد در غير اين صورت جايز نيست. سوال 1365: آيا پوشيدن كفش سياه براق توسط زن مؤمن جايز است؟ جواب: اشكال ندارد مگر آنكه رنگ و شكل آن باعث جلب توجه نامحرم و يا انگشت نما شدن او شود. سوال 1366: آيا بر زنان واجب است در لباس مانند مقنعه، شلوار و پيراهن فقط رنگ سياه را انتخاب كنند؟ جواب: حكم لباس زن از جهت رنگ و شكل و كيفيت دوخت مانند كفش است كه در جواب سؤال قبل بيان شد. سوال 1367: آيا جايز است حجاب و لباس زن بگونه‏اى باشد كه توجه ديگران را بخود جلب كند و يا باعث تهييج شهوت شود مثلا طورى چادر سر كند كه توجه ديگران را به خود جلب كند و يا پارچه و رنگ جوراب را بگونه‏اى انتخاب كند كه شهوت برانگيز باشد؟ جواب: پوشيدن چيزى كه از جهت رنگ يا شكل و يا نحوه پوشيدن باعث جلب توجه اجنبى شود و موجب فساد و ارتكاب حرام گردد، جايز نيست. سوال 1368: آيا پوشيدن چيزى كه مخصوص زنان است توسط مردان و برعكس، در خانه بدون قصد تشبّه به جنس مخالف، جايز است؟ جواب: تا زمانى كه آن را به عنوان لباس براى خود انتخاب نكرده باشند، اشكال ندارد. سوال 1369: فروش لباسهاى زنانه داخلى توسط مردان چه حكمى دارد؟ جواب: اگر موجب ترتّب مفاسد اخلاقى واجتماعى نباشد، اشكال ندارد. سوال 1370: آيا بافندگى و خريد و فروش جوراب نازك شرعا جايز است؟ جواب: اگر توليد و خريد و فروش آن به قصد پوشيدن زنان در برابر مردان اجنبى نباشد، اشكال ندارد. سوال 1371: آيا جايز است افرادى كه ازدواج نكرده‏اند با رعايت موازين شرعى و آداب اخلاقى، در فروشگاههاى لباسهاى زنانه و وسايل آرايش كار كنند؟ جواب: جواز كاركردن و كسب درآمد حلال شرعا مختص گروه خاصى ازمردم نيست‏ بلكه هر كس كه موازين و آداب اسلامى را رعايت كند حق آن را دارد، ولى اگر براى دادن پروانه تجارى يا اجازه كار از طرف ادارات و نهادهاى مسئول بخاطر رعايت مصالح عمومى براى بعضى از مشاغل شرايط خاصى وضع شده باشد بايد مراعات شود. سوال 1372: انداختن زنجير توسط مردان چه حكمى دارد؟ جواب: اگر زنجير از طلا باشد و يا از چيزهايى باشد كه استفاده از آنها مخصوص زنان است، انداختن آن براى مردان جايز نيست.