كسبهاى حرام و غيره   خريد و فروش اعيان نجس‏ سوال 1088: آيا خريد خوكهاى وحشى كه توسط اداره صيد و كشاورزان منطقه به دليل حفاظت از مراتع و مزارع شكار مى‏شوند، به منظور كنسرو سازى و صادر كردن آن به كشورهاى غير اسلامى جايز است؟ جواب: خريد و فروش گوشت خوك براى استفاده‏هاى غذايى انسان جايز نيست هر چند خريدار مسلمان نباشد، ولى اگر داراى منفعت عقلائى حلال و قابل توجهى مانند استفاده از آن براى تغذيه حيوانات و يا بكارگيرى چربى آن در صنعت صابون‏سازى و مانند آن باشد، دراين صورت خريد و فروش آن اشكال ندارد. سوال 1089: آيا كار كردن در كارخانه كنسرو گوشت خوك يا كاباره هاى شبانه و يا مراكز فساد جايز است؟ و درآمد حاصل از آن چه حكمى دارد؟ جواب: اشتغال به كارهاى حرام مثل فروش گوشت خوك، شراب، ايجاد و اداره كاباره‏هاى شبانه، مراكز فساد و فحشا و قمار و شرابخوارى و مانند آن، جايز نيست و كسب درآمد از طريق آنها حرام است و انسان، مالك اجرتى كه در برابر آن مى‏گيرد نمى‏شود. سوال 1090: آيا فروش و هديه كردن شراب يا گوشت خوك و يا هر چيزى كه خوردن آن حرام است به كسى كه آن را حلال مى داند، صحيح است؟ جواب: فروش و هديه كردن چيزى كه خوردن يا آشاميدن آن حرام است، اگر به قصد خوردن و آشاميدن باشد و يا انسان بداند كه خريدار آن را براى خوردن و آشاميدن مصرف مى‏كند جايز نيست، هر چند خريدار خوردن آن را حلال بداند. سوال 1091: ما يك شركت تعاونى براى فروش مواد غذايى و مصرفى داريم و از آنجا كه بعضى از مواد غذايى موجود در آن فروشگاه از مردار يا چيزهايى كه خوردن آنها حرام است مى‏باشند بنابراين درآمدهاى سالانه حاصل از آنها كه بين سهامداران توزيع مى‏شوند چه حكمى دارند؟ جواب: خريد و فروش آن دسته از مواد غذايى كه خوردن آنها حرام است، حرام و باطل مى‏باشد و پول و درآمد حاصل از آنها هم حرام است و توزيع آن در بين سهامداران جايز نيست و در صورتى كه اموال شركت تعاونى با آن مخلوط شده باشد، حكم مالِ مخلوط به حرام را دارد كه اقسام آن در رساله‏هاى عمليه ذكر شده است. سوال 1092: اگر شخص مسلمانى هتلى را در يك كشور غيراسلامى تأسيس كند و ناچار باشد بعضى از انواع شراب و غذاهاى حرام را نيز بفروشد، زيرا اكثريت مردم آن كشور مسيحى هستند كه با غذا شراب مى‏نوشند و به هتلى كه همراه غذا شراب ندهد نمى‏روند، با توجّه به اينكه شخص مزبور قصد دارد تمام درآمد حاصل از امور حرام را به حاكم شرع بپردازد آيا اين كار براى او جايز است؟ جواب: تأسيس هتل يا غذاخورى در كشورهاى غيراسلامى اشكال ندارد، ولى فروش شراب و غذاهاى حرام جائز نيست، هر چند خريدار آنها را حلال بداند و گرفتن پول آنها جايز نيست هر چند آن شخص قصد داشته باشد آن پول را به حاكم شرع بپردازد. سوال 1093: آيا حيوانات آبزىِ حرام گوشت، اگر زنده از آب بيرون آورده شوند، حكم مردار را دارند و خريد و فروش آنها حرام است؟ آيا خريد و فروش آنها براى تغذيه غير انسان مثل تغذيه پرندگان و حيوانات و همچنين براى استفاده‏هاى صنعتى جايز است؟ جواب: اگر اين حيوانات از انواع ماهى بوده و زنده از آب بيرون آورده شوند و در خارج از آب بميرند، مردار محسوب نمى‏شوند. به هر حال چيزى كه خوردن آن حرام است، خريد و فروش آن براى خوردن جايز نيست هر چند خريدار، خوردن آن را حلال بداند، ولى اگر غير از خوردن، منافع عقلائى حلال مثل استفاده‏هاى پزشكى يا صنعتى و يا تغذيه پرندگان و چارپايان و مانند آن داشته باشد، خريد و فروش آن به قصد مزبور اشكال ندارد. سوال 1094: آيا اشتغال درامر حمل و نقل آن دسته از مواد غذايى كه گوشت تذكيه نشده هم در بين آنها وجود دارد، جايز است؟ آيا بينِ بردن آنها براى كسى كه خوردن آنها را حلال مى‏داند و كسى كه حلال نمى‏داند، تفاوتى وجود دارد؟ جواب: حمل گوشت تذكيه نشده براى كسى كه قصد خوردن آن را دارد، جايز نيست و فرقى نمى‏كند كه مشترى خوردن آن را حلال بداند يا خير. سوال 1095: آيا فروش خون به كسى كه از آن استفاده مى‏كند، جايز است؟ جواب: فروش خون اگر به قصد عقلائى مشروع باشد، اشكال ندارد. سوال 1096: آيا براى يك فرد مسلمان جايز است كه غذاى حرام (مانند غذايى كه محتوى گوشت خوك يا مردار است) و مشروبات الكلى را در سرزمين كفر به غير مسلمان عرضه كند؟ حكم آن در صورتهاى زير چيست؟ الف - اگر غذاها و مشروبات الكلى متعلّق به او نباشند و در برابر فروش آنها هم سودى نبرد بلكه كار او فقط عرضه آنها و غذاهاى حلال به مشترى باشد. ب - اگر با فرد غيرمسلمان در محل شريك باشد، به اين صورت كه فرد مسلمان مالك اجناس حلال و شريك غير مسلمان مالك مشروبات الكلى و غذاهاى حرام باشد و هر كدام بطور جداگانه از كالاهاى خود سود ببرند. ج - اگر فرد مسلمان در محلى كه مواد غذايى حرام و مشروبات الكلى فروخته مى‏شود، فقط كار كند و مزد ثابتى بگيرد، چه صاحب آن محل مسلمان باشد و چه غير مسلمان. د - اگر فرد مسلمان در محل فروش مواد غذايى حرام و مشروبات الكلى به عنوان كارگر يا شريك كار كند ولى دخالتى در خريد و فروش آنها نداشته و آن مواد متعلّق به او هم نباشند، بلكه او فقط در تهيه و فروش مواد غذايى نقش داشته باشد، با توجه به اينكه مشتريها مشروبات الكلى را در همان محل نمى‏خورند، كار او چه حكمى دارد؟ جواب: عرضه و فروش مشروبات الكلى مست كننده و غذاهاى حرام و كار در محل فروش آنها و مشاركت در ساخت و خريد و فروش آنها و اطاعت از ديگران در اين موارد، شرعا حرام است، اعم از اينكه انسان شريك در سرمايه بوده و يا كارگر روزانه باشد و نيز اعم از آن كه فقط مواد غذايى حرام و مشروبات الكلى عرضه و فروخته شوند يا اينكه فروش همراه با مواد غذايى حلال باشد و همچنين اعم از اينكه كار انسان همراه با گرفتن سود و مزد باشد و يا مجانى و دراين مورد فرقى نمى‏كند كه صاحب كار يا شريك او مسلمان باشد يا غيرمسلمان و به مسلمان عرضه و فروخته شود يا به غير مسلمان، و به طور كلّى بر هر مسلمانى واجب است كه از ساخت و خريد و فروش آن دسته از مواد غذايى كه خوردن آنها حرام است به منظور خوردن اجتناب كند و همچنين از ساخت و خريد و فروش مشروبات الكلى مست كننده و كسب منفعت از اين طريق خوددارى كند. سوال 1097: آيا كسب در آمد از طريق تعمير كاميونهاى حمل مشروبات الكلى جايز است؟ جواب: اگر كاميون ها براى حمل مشروبات الكلى مورد استفاده قرار بگيرند دراين صورت اشتغال به تعمير آنها جايز نيست. سوال 1098: يك شركت تجارى با شعبه‏هاى فرعى براى فروش مواد غذايى به مردم وجود دارد كه بعضى از مواد غذايى آن شرعا حرام مى‏باشد (مانند آن دسته از گوشتهاى وارداتى كه مردارهستند) درنتيجه بخشى از اموال شركت، از نظر شرعى حرام محسوب مى‏شود، آيا خريد مايحتاج از شعبه‏هاى اين شركت كه هم كالاى حرام دارد و هم كالاى حلال، جايز است؟ و بر فرض جواز، آيا گرفتن باقيمانده پولى كه به فروشنده داده مى‏شود، به دليل اينكه مجهول‏المالك است، احتياج به اجازه حاكم شرع دارد؟ و بر فرض كه احتياج به اجازه داشته باشد، آيا به كسى كه كالاهاى مورد نياز خود را از آن شعبه‏ها خريدارى مى‏كند، اين اجازه را مى‏دهيد؟ جواب: علم اجمالى به وجود مال حرام در اموال شركت تا زمانى كه همه آنها مورد ابتلاء مكلف نباشند مانع از صحّت خريد كالاهاى مورد نياز از آن شركت نيست، بنابراين خريدارى كالاهاى مورد نياز از آن براى همه مردم بدون اشكال است و همچنين دريافت باقيمانده پول، تا زمانى كه همه اموال شركت مورد ابتلاء شخص مشترى نباشند اشكال ندارد و همچنين تا زمانى كه انسان علم به وجود مال حرام در عين كالائى كه از شركت خريده است نداشته باشد، اشكال ندارد و احتياجى به اجازه حاكم شرع براى تصرف در كالاو پولى كه از شركت دريافت مى‏كند، نيست. سوال 1099: آيا اشتغال به سوزاندن اموات غيرمسلمان و اجرت گرفتن دربرابر آن، جايزاست؟ جواب: سوزاندن اجساد اموات غيرمسلمان، حرام نيست بنابراين اشتغال به آن و گرفتن اجرت در برابر آن، اشكال ندارد. سوال 1100: آيا جايز است كسى كه مى‏تواند كار كند، از مردم درخواست كمك كرده و با كمكهاى آنان زندگى نمايد؟ جواب: سزاوار نيست اين كار را بكند. سوال 1101: آيا براى زنان جايز است كه با فروش جواهرات در بازار زرگرها و غير آن كسب درآمد كنند؟ جواب: با رعايت حدود شرعى اشكال ندارد. سوال 1102: تزئين منازل (دكور) در صورتى كه براى كارهاى حرام بكار گرفته شوند، بخصوص اگر بعضى از اتاقها براى پرستش بت مورد استفاده قرار بگيرند، چه حكمى دارد؟ و آيا ساخت سالن در صورتى كه احتمال داده شود كه براى رقص و مانند آن استفاده شود، جايز است يا خير؟ جواب: تزئين خانه بخودى خود در صورتى كه به منظور استفاده در كارهاى حرام نباشد، اشكال ندارد، ولى تزئين اتاق مخصوص پرستش بت، مثلا چيدن لوازم آن اتاق و تعيين محلى براى قرار دادن بت و مانند آن، شرعا جايز نيست و ساخت سالن براى استفاده حرام، جائز نيست ولى مجرّد احتمال مانعى ندارد. سوال 1103: آيا ساخت بنائى كه شامل زندان و مركز پليس است و تحويل آن به دولت ظالم، جايز است؟ و آيا اشتغال در كارهاى ساختمانى آن نيز جايز است؟ جواب: ساخت بنا با اوصاف مذكور اشكال ندارد به شرطى كه به قصد برگزارى جلسات دادگاه ظلم در آن و ايجاد محلى براى زندانى كردن بى‏گناهان نباشد و همچنين به نظر كسى كه آن را مى‏سازد، بطور معمول در معرض استفاده‏هاى مزبور قرار نداشته باشد كه در اين صورت گرفتن اجرت نيز در برابر ساختن آن اشكال ندارد. سوال 1104: شغل من گاوبازى در برابر تماشاگران است و آنان مبلغى را به عنوان هديه در برابر تماشاى آن به من مى‏پردازند، آيا نفس اين كار جايز است؟ جواب: عمل مذكور شرعا مذموم است ولى گرفتن هدايا از تماشاگران چنانچه پرداخت آن با اختيار و رضايت تماشاگران صورت گيرد، اشكال ندارد. سوال 1105: بعضى از افراد لباسهاى نظامى مخصوص ارتش را مى‏فروشند، آيا خريد اين لباسها و استفاده از آنها جايز است؟ جواب: اگر احتمال بدهيد كه اين لباسها را از طريق قانونى بدست آورده‏اند و يا مجاز به فروش آنها هستند، در اين صورت خريد و استفاده از آنها در مواردى كه خلاف مقرّرات نباشد، اشكال ندارد. سوال 1106: استفاده از ترقّه و مواد قابل انفجار و ساخت و خريد و فروش آنها اعم از اينكه موجب اذيّت و آزار بشوند يا خير، چه حكمى دارد؟ جواب: در صورتى كه موجب اذيّت و آزار ديگران باشد و يا تبذير مال محسوب شود ويا خلاف قانون و مقرّرات نظام جمهورى اسلامى باشد، جايز نيست. سوال 1107: كار پليس و مأموران راهنمايى و رانندگى و گمرك و اداره ماليات بر درآمد در جمهورى اسلامى چه حكمى دارد؟ آيا آنچه در بعضى از روايات آمده است كه دعاى مأمورى كه كار افراد را به حكومت گزارش مى‏دهد و دعاى مأمور ماليات و گمرك مستجاب نمى‏شود، شامل آنان هم مى‏گردد؟ جواب: كار آنان فى‏نفسه در صورتى كه بر اساس مقرّرات قانونى باشد، اشكال ندارد و ظاهرا مراد از «عريف» و «عشّار» در روايات افرادى هستند كه انجام اين كارها را در حكومت هاى طاغوتى و ظالم برعهده دارند. سوال 1108: بعضى از زنان براى تأمين هزينه‏هاى زندگى خانوادگى خود در آرايشگاهها كار مى‏كنند، آيا اين كار ترويج بى‏عفّتى و يا تهديدى براى عفّت جامعه اسلامى محسوب نمى‏شود؟ جواب: آرايش كردن زنان فى‏نفسه و اجرت گرفتن دربرابر آن اشكال ندارد به شرطى كه به منظور نشان دادن به نامحرم نباشد. سوال 1109: آيا جايز است شركتها در برابر واسطه‏گرى و مقاطعه‏كارى كه بين صاحب كار از طرفى و كارگران و بنّاها از طرف ديگر، انجام مى‏دهند، اجرت دريافت كنند؟ جواب: گرفتن اجرت در برابر عمل مباح اشكال ندارد. سوال 1110: آيا اجرتى كه دلاّل مى‏گيرد، حلال است؟ جواب: اگر در برابر انجام عمل مباحى و بنا به درخواست كسى باشد، اشكال ندارد.   اجرت گرفتن در برابر واجبات‏ سوال 1111: حقوق اساتيدى كه در دانشكده الهيّات، فقه و اصول تدريس مى‏كنند، چه حكمى دارد؟ جواب: وجوب تدريس و آموزش چيزى كه ياددادن آن واجب كفائى است، مانع گرفتن حقوق در برابر تدريس فقه و اصول در دانشگاه نيست بخصوص اگر دريافت حقوق به خاطر حضور در دانشگاه و اداره كلاس باشد. سوال 1112: آموزش مسائل شرعى چه حكمى دارد؟ آيا جايز است روحانيون دربرابر ياددادن مسائل شرعى به مردم، اجرت بگيرند؟ جواب: هر چند اجمالا آموزش مسائل حلال و حرام فى‏نفسه واجب است و اجرت گرفتن در برابر آن جايز نيست ولى گرفتن اجرت براى مقدماتى كه اصل آموزش احكام متوقف بر آنها نيست و شرعا هم بر انسان واجب نيستند مانند حضور در مكان خاص،اشكال ندارد. سوال 1113: آيا دريافت حقوق ماهانه براى اقامه نماز جماعت و راهنمايى و ارشاد دينى در نهادها و اداره‏هاى دولتى جايز است؟ جواب: گرفتن اجرت در برابر رفت و آمد يا ارائه خدماتى كه انجام آنها بر مكلّف واجب نيست، اشكال ندارد. سوال 1114: آيا گرفتن اجرت براى غسل دادن ميّت جايز است؟ جواب: غسل دادن ميّت مسلمان عبادت و واجب كفائى است و اجرت گرفتن در برابر خودِ آن جايز نيست. سوال 1115: آيا گرفتن اجرت براى جارى كردن عقد نكاح جايز است؟ جواب: اشكال ندارد. شطرنج و آلات قمار   شطرنج‏ سوال 1116: با توجه به اينكه در بيشتر مدارس بازى با شطرنج رواج دارد آيا بازى با آن و برگزارى دوره‏هاى آموزشى آن جايز است؟ جواب: اگر به نظر مكلّف، شطرنج در حال حاضر از آلات قمار محسوب نشود در اين صورت بازى با آن بدون شرطبندى اشكال ندارد. سوال 1117: بازى با وسايل سرگرمى از جمله پاسور چه حكمى دارد؟ و آيا بازى با آنها براى سرگرمى و بدون شرطبندى جايز است؟ جواب: بازى با چيزى كه عرفا از آلات قمار محسوب مى‏شود، مطلقا حرام است هر چند براى سرگرمى و بدون شرطبندى باشد. سوال 1118: شطرنج در موارد زير چه حكمى دارد؟ 1 - ساخت و خريد و فروش آن 2 - بازى شطرنج با شرطبندى و بدون آن 3 - ايجاد مراكزى در محافل عمومى و غير آن براى آموزش شطرنج و بازى با آن وتشويق مردم به آن‏ جواب: اگر مكلّف تشخيص دهد كه در حال حاضر شطرنج از آلات قمار محسوب نمى‏شود، ساخت و خريد و فروش و بازى با آن بدون شرطبندى، اشكال ندارد، همچنين با فرض مذكور، آموزش آن هم بدون اشكال است. سوال 1119: آيا از تأييد برگزارى مسابقات شطرنج توسط مديريت آموزش رياضى معلوم مى‏شود كه شطرنج جزء آلات قمار نيست؟ و آيا جايز است مكلّف به آن اعتماد كند؟ جواب: معيار در تعيين موضوعات احكام، تشخيص خود مكلّف و يا اقامه دليل شرعى بر آن نزد خود اوست. سوال 1120: بازى با آلاتى مثل شطرنج و بيليارد با كفار در كشورهاى خارجى چه حكمى دارد؟ مصرف مال براى استفاده از اين آلات بدون شرطبندى چه حكمى دارد؟ جواب: حكم بازى با شطرنج و آلات قمار در مسائل قبلى بيان شد و در حكم مذكور فرقى بين بازى با آنها در كشورهاى اسلامى يا غيراسلامى و بين بازى با مسلمان يا كافر وجود ندارد و خريد و فروش آلات قمار و مصرف مال در اين موارد هم جايز نيست. آلات قمار سوال 1121: آيا اگر افراد بدون شرطبندى و قصد قمار و بُرد و باخت و كسب درآمد بلكه فقط براى سرگرمى و مشغول بودن، مبادرت به بازى با ورق كنند، آن افراد مرتكب حرام شده‏اند؟ حضور در مجالس بازى با ورق براى تفريح چه حكمى دارد؟ جواب: بازى با ورقى كه عرفا از آلات قمار محسوب مى‏شود، بطور مطلق حرام است و جايز نيست انسان با اختيار در مجلس قمار يا بازى با آلات قمار شركت كند. سوال 1122: آيا استفاده از ورق‏هاى پاسور در صورتى كه براى بازيهاى فكرى محض كه بدون شرطبندى بوده و متضمّن مفاهيم علمى و دينى باشند، جايز است؟ بازى با ورق‏هايى كه با چيدن آنها به نحو خاصى، بعضى از شكلها مثل موتورسيكلت يا ماشين و مانند آن ايجاد مى‏شود و در عين حال استفاده از آنها براى شرط بندى و مسابقه هم ممكن است، چه حكمى دارد؟ جواب: بازى با ورق‏هايى كه عرفا، آلات قمار محسوب مى‏شوند، مطلقا جائز نيست ولى بازى با ورق‏هايى كه عرفا آلت قمار محسوب نمى‏شوند، بدون شرطبندى اشكال ندارد. وبطور كلى بازى با هر چيزى كه مكلّف تشخيص دهد از آلات قمار است و يا در آن شرطبندى شود، به هيچ وجه، جائز نيست. وبازى با هر وسيله‏اى كه جزء آلات قمار به حساب نيايد، بدون شرطبندى، اشكال ندارد. سوال 1123: بازى باگردو و تخم‏مرغ و چيزهاى ديگرى كه شرعا ماليّت دارند، چه حكمى دارد؟ آيا اين بازيها براى كودكان جايز است؟ جواب: اگر بازى قمار و شرط بندى باشد، شرعا حرام است و طرف برنده، مالك چيزى كه برده و از طرف مقابل گرفته است، نمى‏شود. ولى اگر بازى‏كنندگان غيربالغ باشند شرعا مكلّف نبوده و تكليفى ندارند، هر چند كه مالك چيزى كه مى‏برند نمى‏شوند. سوال 1124: آيا شرطبندى با پول يا غير آن در بازى با غير آلات قمار جايز است؟ جواب: شرطبندى در بازى جايز نيست هر چند بازى با غير آلات قمار باشد. سوال 1125: بازى با آلات قمار مانند پاسور و غير آن از طريق كامپيوتر چه حكمى دارد؟ جواب: حكم بازى با آلات قمار را دارد. سوال 1126: بازى با «أنو» و «الكيرم» چه حكمى دارد؟ جواب: اگر به نظر عرف از آلات قمار محسوب شوند، بازى با آنها جايز نيست هر چند بدون شرطبندى باشد. سوال 1127: اگر بعضى از وسيله‏هاى بازى در شهرى از آلات قمار محسوب شوند ولى در شهر ديگرى از آلات قمار محسوب نشوند، آيا بازى با آنها جايز است؟ جواب: بايد عرف هر دو مكان رعايت شود به اين معنى كه اگر آن وسيله‏ها در يكى از دو شهر از آلات قمار محسوب شوند و در گذشته هم در هر دو مكان از آلات قمار بوده‏اند، در حال حاضر هم بازى با آنها حرام است.   موسيقى و غنا سوال 1128: ملاك تمييز موسيقى حلال از حرام چيست؟ و آيا موسيقى كلاسيك حلال است، بسيار مناسب است كه معيار آن را بيان فرماييد؟ جواب: هر موسيقى كه به نظر عرف موسيقى لهوى و مطرب كه مناسب با مجالس عيش و نوش است باشد، موسيقى حرام محسوب مى‏شود و فرقى نمى‏كند كه موسيقى كلاسيك باشد يا غير كلاسيك. تشخيص موضوع هم موكول به نظر عرفى مكلّف است و اگر موسيقى اين گونه نباشد بخودى خود اشكال ندارد. سوال 1129: گوش دادن به نوارهايى كه توسط سازمان تبليغات اسلامى و يا مؤسسه اسلامى ديگر مجاز اعلام شده‏اند، چه حكمى دارد؟ و استفاده از آلات موسيقى مثل كمان، ويولون و نى چه حكمى دارد؟ جواب: جواز گوش دادن به نوارها منوط به تشخيص خود مكلّف است كه اگر تشخيص دهد مشتمل بر غنا و موسيقى لهوى مناسب با مجالس عيش و نوش و خوش‏گذرانى و همچنين مطالب باطل نيست، گوش دادن به آن اشكال ندارد بنابراين تجويز آن توسط سازمان تبليغات اسلامى و يا هر مؤسسه اسلامى ديگر به تنهايى دليل شرعى براى مباح بودن آن نيست و بكارگيرى آلات موسيقى در موسيقى لهوى مطرب و مناسب با مجالس لهو و گناه جايز نمى‏باشد، ولى استفاده حلال از آنها براى اهداف عقلائى اشكال ندارد و تشخيص مصاديق هم موكول به نظر خود مكلّف است. سوال 1130: منظور از موسيقى مطرب ولهوى چيست؟ و راه تشخيص موسيقى مطرب و لهوى از غير آن چيست؟ جواب: موسيقى مطرب و لهوى آن است كه به سبب ويژگيهائى كه دارد انسان را از خداوند متعال و فضائل اخلاقى دور نموده و به سمت بى‏بندوبارى و گناه سوق دهد و مرجع تشخيص موضوع عُرف است. سوال 1131: آيا شخصيت نوازنده و محل نواختن و يا غرض و هدف از آن در حكم موسيقى تأثير دارد؟ جواب: موسيقى حرام، موسيقى مطرب و لهوى مناسب با مجالس لهو و گناه است و گاهى شخصيت نوازنده يا كلام همراه آهنگ يا مكان و يا ساير شرايط در اينكه موسيقى تحت عنوان موسيقى مطرب و لهوى حرام و يا عنوان حرام ديگر قرار بگيرد مؤثر است مانند اينكه بر اثر آن امور، منجر به ترتّب فساد شود. سوال 1132: آيا معيار حرمت موسيقى فقط مطرب و لهوى بودن آن است يا اينكه ميزان تحريك و تهييج آن هم تأثير دارد؟ و اگر باعث حزن و گريه شنونده شود، چه حكمى دارد؟ خواندن و شنيدن غزلهايى كه به صورت سه ضرب و همراه با موسيقى خوانده مى‏شوند، چه حكمى دارد؟ جواب: ملاك آن ملاحظه كيفيت نواختن موسيقى با در نظر گرفتن همه خصوصيات و ويژگيهاى آن است و اينكه از نوع موسيقى مطرب و لهوى مناسب با مجالس لهو و گناه باشد، هر موسيقى كه به حسب طبيعت خود از نوع موسيقى لهوى باشد، حرام است اعم از اينكه مهيّج باشد يا خير و موجب ايجاد حزن و اندوه و حالات ديگر در شنونده بشود يا خير و هرگاه غزل‏هائى كه همراه با موسيقى خوانده مى شوند به صورت غنا و آواز لهوى مناسب مجالس لهو و لعب در آيند، خواندن و شنيدن آنها حرام است. سوال 1133: غنا چيست؟ آيا غنا فقط شامل صداى انسان است يا اينكه شامل صداهاى حاصل از آلات موسيقى هم مى‏شود؟ جواب: غنا عبارت است از صداى انسان در صورتى كه باترجيع و طرب همراه بوده و مناسب مجالس لهو و گناه باشد كه خواندن به اين صورت و گوش دادن به آن حرام است. سوال 1134: آيا زدن بر ظرفها و ساير وسايلى كه جزء آلات موسيقى نيستند، در عروسى‏ها توسط زنان جايز است؟ اگر صدا به بيرون از مجلس برسد و مردان آن را بشنوند چه حكمى دارد؟ جواب: جواز اين عمل بستگى به كيفيت نواختن دارد. اگر به شيوه متداول در عروسى‏هاى سنّتى باشد و لهو محسوب نشود و فسادى هم بر آن مترتّب نگردد، اشكال ندارد. سوال 1135: دف زدن توسط زنان درعروسى ها چه حكمى دارد؟ جواب: استفاده از آلات موسيقى براى نواختن موسيقى لهوى و مطرب جايز نيست، امّا آوازخوانى در مجالس عروسى، بعيد نيست براى زنان جايز باشد. سوال 1136: آيا گوش‏دادن به غنا در خانه جايز است؟ اگر در فردى تأثير نداشته باشد چه حكمى دارد؟ جواب: گوش دادن به غنا بطور مطلق حرام است، چه در خانه به تنهايى شنيده شود و يا در حضور ديگران و چه در او تأثير بگذارد يا خير. سوال 1137: بعضى از جوانان كه تازه به سن بلوغ رسيده‏اند از مراجعى تقليد مى‏كنند كه فتوى‏ به حرمت موسيقى بطور مطلق داده‏اند هر چند از راديو و تلويزيون دولت اسلامى پخش شود، حكم اين مسئله چيست؟ و آيا اگر ولىّ فقيه گوش دادن به موسيقى حلال را اجازه داده باشد، آيا تجويز او بخاطر احكام حكومتى براى جواز آن كافى است يا اينكه آنان بايد به فتواى مرجع تقليد خود عمل كنند؟ جواب: فتوى‏ به جواز يا عدم جواز گوش دادن به موسيقى از احكام حكومتى نيست، بلكه حكم شرعى فقهى است و بر هر مكلّفى واجب است در اعمالش به فتواى مرجع تقليد خود مراجعه كند. ولى موسيقى اگر مناسب با مجالس لهو و گناه نباشد و مفسده‏اى هم بر آن مترتّب نگردد، دليلى بر حرمت آن وجود ندارد. سوال 1138: مقصود از موسيقى و غنا چيست؟ جواب: غنا يعنى ترجيع صدا به نحوى كه مناسب با مجالس لهو باشد كه از گناهان بوده و بر خواننده و شنونده حرام است. ولى موسيقى، نواختن آلات آن است كه اگر به نحو معمول در مجالس لهو و گناه باشد، هم بر نوازنده و هم بر شنونده حرام است. و اگر به آن نحو نباشد، فى نفسه جائز است و اشكال ندارد. سوال 1139: من در مكانى كار مى‏كنم كه صاحب آن هميشه به نوارهاى غنا گوش مى‏دهد و من هم مجبور به شنيدن آن هستم، آيا اين كار براى من جايز است ياخير؟ جواب: اگر نوارها در بردارنده غنا يا موسيقى لهوى مناسب با مجالس لهو و معصيت باشند، گوش دادن و شنيدن آن جايز نيست.ولى اگر مجبور به حضور در آن مكان هستيد، رفتن به آنجا و كاركردن در آن براى شما اشكال ندارد ولى واجب است به غنا گوش ندهيد هر چند به گوش شما بخورد و آن را بشنويد. سوال 1140: موسيقى كه از راديو و تلويزيون جمهورى اسلامى پخش مى‏شود، چه حكمى دارد؟ آيا اين گفته كه حضرت امام«قدس سره» موسيقى را بطور مطلق حلال اعلام كرده‏اند، صحيح است؟ جواب: نسبت حلال دانستن موسيقى به طور مطلق به راحل عظيم الشأن حضرت امام خمينى«قدس سره» كذب و افتراء است. امام«قدس سره» معتقد به حرمت موسيقى مطرب و لهوى مناسب با مجالس لهو و معصيت بودند و نظر ما هم همين است، ولى اختلاف در ديدگاهها از تشخيص موضوع نشأت مى‏گيرد زيرا تشخيص موضوع موكول به نظر خود مكلّف است. گاهى نظر نوازنده با نظر شنونده تفاوت پيدا مى‏كند كه در اين صورت موسيقى كه به تشخيص مكلّف لهو و مناسب با مجالس گناه است بر او گوش دادن به آن حرام مى‏باشد وامّا صداهاى مشكوك محكوم به حليّت هستند و پخش از راديو و تلويزيون به تنهايى دليل شرعى بر مباح و حلال بودن آنها محسوب نمى‏شود. سوال 1141: گاهى از راديو و تلويزيون آهنگهايى پخش مى‏شود كه به نظر من مناسب با مجالس لهو و فسق هستند، آيا بر من واجب است كه از گوش دادن به آنها خوددارى نموده و ديگران را هم از آن منع كنم؟ جواب: اگر آنها را از نوع موسيقى مطرب و لهوى مناسب با مجالس لهو مى‏دانيد، جايز نيست به آنها گوش دهيد، ولى نهى ديگران از باب نهى از منكر منوط به اين است كه احراز نماييد كه آنان هم آهنگهاى مزبور را از نوع موسيقى حرام مى‏دانند. سوال 1142: گوش دادن و توزيع غنا و موسيقى لهوى كه محصول كشورهاى غربى است، چه حكمى دارد؟ جواب: در عدم جواز گوش دادن به موسيقى لهوى مطرب و مناسب با مجالس لهو و باطل، فرقى بين زبانها و كشورهاى محل توليد وجود ندارد. بنابر اين خريد و فروش و گوش دادن و توزيع اين نوارها در صورتى كه محتوى غنا يا موسيقى لهوى حرام باشند جايز نيست. سوال 1143: خواندن به صورت غنا توسط هر يك از مرد يا زن چه از طريق نوار كاست باشد و يا از طريق راديو و چه همراه موسيقى باشد و يا نباشد، چه حكمى دارد؟ جواب: غنا حرام است و خواندن به صورت غنا و گوش دادن به آن جايز نيست اعم از اينكه توسط مرد باشد يا زن و بطور مستقيم باشد يا از طريق نوار و همراه با نواختن آلات لهو باشد يا نه. سوال 1144: نواختن موسيقى به منظور اهداف و اغراض عقلائى و حلال در مكان مقدسى مانند مسجد چه حكمى دارد؟ جواب: نواختن موسيقى مطرب و لهوى مناسب با مجالس لهو و گناه بطور مطلق جايز نيست حتّى اگر در غير مسجد و براى غرض عقلائى حلالى باشد، ولى اجراى سرودهاى انقلابى و مانند آن همراه با نغمه‏هاى موسيقى در مكان مقدس و در مناسبتهايى كه آن را اقتضا مى‏كند، اشكال ندارد مشروط بر اينكه با احترام آن مكان منافات نداشته باشد و در مكانهايى مثل مسجد براى نمازگزاران مزاحمت ايجاد نكند. سوال 1145: آيا آموختن موسيقى بخصوص سنتور جايزاست؟ ترغيب و تشويق ديگران به آن چه حكمى دارد؟ جواب: بكارگيرى آلات موسيقى براى نواختن موسيقى غيرلهوى، اگر براى اجراى سرودهاى انقلابى يا دينى و يا براى اجراى برنامه‏هاى فرهنگى مفيد و برنامه‏هاى ديگر با غرض عقلائى مباح باشد، اشكال ندارد به شرط اينكه مستلزم مفاسد ديگرى نباشد و همچنين آموختن و ياددادن نوازندگى براى امر فوق فى‏نفسه اشكال ندارد. سوال 1146: گوش دادن به صداى زن هنگامى كه شعر و غير آن را با آهنگ و ترجيع مى‏خواند اعم از اينكه شنونده، جوان باشد ياخير، مذكر باشد يا مؤنث چه حكمى دارد؟ و اگر آن زن از محارم باشد، حكم آن چيست؟ جواب: اگر صداى زن به صورت غنا نباشد و گوش دادن به صداى او هم به قصد لذت و ريبة نباشد و مفسده‏اى هم بر آن مترتّب نگردد، اشكال ندارد و فرقى بين موارد فوق نيست. سوال 1147: آيا موسيقى سنّتى كه ميراث ملى ايران مى‏باشد، حرام است يا خير؟ جواب: چيزى كه از نظر عرف، موسيقى لهوى مناسب با مجالس لهو و معصيت محسوب شود، بطور مطلق حرام است و در اين مورد فرقى بين موسيقى ايرانى و غيرايرانى و موسيقى سنتى و غير آن نيست. سوال 1148: گاهى از راديوهاى عربى بعضى ازآهنگهاى موسيقى پخش مى‏شود، آيا گوش دادن به آنها بخاطر علاقه به شنيدن زبان عربى جايز است؟ جواب: گوش دادن به موسيقى لهوى متناسب با مجالس لهو و معصيت بطور مطلق حرام است و علاقه به شنيدن زبان عربى مجوز شرعى براى آن محسوب نمى‏شود. سوال 1149: آيا تكرار اشعارى كه بصورت آواز و بدون موسيقى خوانده مى‏شوند جايز است؟ جواب: غنا حرام است هر چند همراه بانواختن آلات موسيقى نباشد و منظور از غنا ترجيع صدا به نحوى است كه مناسب با مجالس لهو و فسق باشد، ولى صرف تكرار شعر اشكال ندارد. سوال 1150: خريد و فروش آلات موسيقى چه حكمى دارد؟ و حدود استفاده از آنها كدام است؟ جواب: خريد و فروش آلات مشترك براى نواختن موسيقى غير لهوى اشكال ندارد. سوال 1151: آيا غنا در مثل قرآن و دعا و اذان جايز است؟ جواب: غنا صوتى است كه با ترجيع و طرب همراه بوده و مناسب با مجالس لهو و گناه باشد كه بطور مطلق حرام است حتّى اگر در دعا و قرآن و اذان و مرثيه و غيره باشد. سوال 1152: امروزه موسيقى براى معالجه بعضى از بيماريهاى روانى مانند افسردگى، اضطراب، مشكلات جنسى و سرد مزاجى زنان بكار مى‏رود، حكم آن چيست؟ جواب: اگر احراز شود كه نظر پزشك متخصص و امين اين است كه معالجه متوقف بر استفاده از موسيقى است، بكارگيرى آن به مقدارى كه معالجه بيمار اقتضا مى‏كند اشكال ندارد. سوال 1153: گوش دادن به غنا اگر باعث تمايل بيشتر انسان به همسرش شود، چه حكمى دارد؟ جواب: مجرّد افزايش تمايل به همسر مجوّز شرعى براى گوش دادن به غنا محسوب نمى‏شود. سوال 1154: اجراى كنسرت توسط زن براى زنان با علم به اينكه گروه نوازندگان نيز زن هستند، چه حكمى دارد؟ جواب: اگر اجراى كنسرت به صورت ترجيع مطرب(غنا) نباشد و موسيقى هم كه نواخته مى‏شود از نوع لهوى حرام نباشد، اين امر فى‏نفسه اشكال ندارد. سوال 1155: اگر معيار حرمت موسيقى، لهو بودن و مناسبت آن با مجالس لهو و گناه است، پس آوازها و سرودهائى كه باعث ايجاد طرب در بعضى از مردم حتّى كودك غير مميّز مى‏شوند، چه حكمى دارند؟ و آيا گوش دادن به نوارهاى مبتذلى كه در آنها زنان به صورت غنا مى‏خوانند ولى طرب‏آور نيستند جايز است؟ همچنين مسافرينى كه سوار اتوبوس‏هاى عمومى كه غالبا از اين نوارها استفاده مى‏كنند مى‏شوند، چه تكليفى دارند؟ جواب: چنانچه موسيقى يا آوازى كه با ترجيع و طرب همراه است از لحاظ كيفيت يا مضمون يا حالت خاص شخص نوازنده يا خواننده در خلال نواختن يا خواندن از نوع غنا يا موسيقى لهوى مناسب با مجالس لهو و معصيت باشد، گوش كردن به آن حرام است حتّى براى كسى كه او را به طرب نيندازد و تحريك نكند و اگر در اتوبوس‏ها و ماشين‏هاى ديگر نوار غنا يا موسيقى لهوى پخش شود، مسافرين بايد از گوش دادن به آن خوددارى نموده و نهى از منكر كنند. سوال 1156: آيا جايز است مردى غناى زن اجنبيه را به قصد لذت بردن از حلال خود گوش كند؟ آيا غناى زن براى شوهر و برعكس جايز است؟ و آيا اين گفته صحيح است كه شارع مقدس غنا را به علت ملازمت آن با مجالس لهو و لعب و عدم انفكاك از آن دو حرام كرده و تحريم غنا ناشى از تحريم آن مجالس است نظير تحريم تجارت و ساخت مجسمه كه فايده‏اى غير از عبادت براى آن متصوّر نيست، بنابر اين انتفاء مناط و علت حكم در اين زمان ، مستلزم انتفاء حرمت است؟ جواب: گوش دادن به غنا كه عبارت است از ترجيع صدا به نحوى كه طرب‏انگيز و مناسب با مجالس لهو و گناه باشد، مطلقا حرام است، حتّى غناى زن براى شوهرش و بالعكس و قصد لذت بردن از همسر، استماع غنا را مباح نمى‏كند و حرمت غنا و مجسمه‏سازى و مانند آن، با تعبّد به شرع ثابت شده و از احكام ثابت فقه شيعه محسوب مى‏شوند و دائر مدار ملاكات فرضى و آثار روانى و اجتماعى نمى‏باشد، بلكه تا زمانى كه اين عنوان حرام بر آنها صدق كند، حكم آنها حرمت و وجوب اجتناب بطور مطلق است. سوال 1157: دانشجويان دانشكده علوم تربيتى بايد در مرحله دروس اختصاصى در درس سرودها و آوازهاى انقلابى شركت كنند زيرا در آنجا قطعه‏هاى موسيقى را آموخته و بطور اجمالى با آنها آشنا مى شوند. وسيله اصلى فراگيرى اين درس ارگ است، آموختن اين درس كه جزء واحدهاى اجبارى است چه حكمى دارد؟ خريد و استفاده از وسيله مذكور براى ما چه حكمى دارد؟ و بخصوص خواهران نسبت به اجراى تمرين در برابر مردها چه وظيفه‏اى دارند؟ جواب: استفاده از آلات موسيقى فى‏نفسه براى اجراى سرودهاى انقلابى و برنامه‏هاى دينى و فعاليت‏هاى فرهنگى و تربيتى مفيد، اشكال ندارد و خريد و فروش آلات نوازندگى و ياددادن و فراگيرى آن براى استفاده در امور مذكور اشكال ندارد و خواهران مى‏توانند با رعايت حجاب واجب و ضوابط شرعى در كلاس درس حاضر شوند. سوال 1158: بعضى از ترانه‏ها در ظاهر انقلابى هستند و عرف هم آنها را انقلابى مى‏داند ولى نمى‏دانيم كه آيا خواننده، قصد خواندن يك ترانه انقلابى را داشته يا يك ترانه طرب‏آور و لهو را، با توجه به اينكه خواننده مسلمان نيست ولى ترانه‏هاى او ملّى و متضمّن جملاتى برضد اشغال و همچنين تحريك مردم به مقاومت است، گوش دادن به اين ترانه‏ها چه حكمى دارد؟ جواب: اگر كيفيت آنها از نظر شنونده عرفا، طرب‏آور و لهوى نباشد، گوش دادن به آنها اشكال ندارد و قصد و نيّت خواننده و مضمون چيزى كه مى‏خواند در اين باره تأثيرى ندارد. سوال 1159: جوانى بعنوان مربّى و داور بين‏المللىِ بعضى از ورزشها بكار اشتغال دارد. شغل او اقتضا مى‏كند كه به بعضى از باشگاههائى وارد شود كه غنا و موسيقى حرام در آنها پخش مى‏شود، با توجه به اينكه اين كار مقدارى از هزينه‏هاى زندگى او راتأمين مى‏كند و فرصتهاى شغلى هم در محل زندگى او كم است، آيا اين كار براى او جايز است؟ جواب: اين شغل براى او اشكال ندارد هر چند گوش دادن به غنا و موسيقى لهوى براى او حرام است امّا در موارد اضطرارى جايز است داخل مجلس غنا و موسيقى حرام شود، ولى بايد از گوش دادن به آن اجتناب كند و آنچه كه بدون اختيار به گوش او مى‏خورد، اشكال ندارد. سوال 1160: آيا فقط گوش دادن به موسيقى، حرام است يا اينكه شنيدن آن هم حرام است؟ جواب: شنيدن غنا يا موسيقى لهوى و طرب‏آور حكم گوش دادن را ندارد مگر در بعضى از موارد كه شنيدن از نظر عرف گوش دادن محسوب مى‏شود. سوال 1161: آيا نواختن موسيقى همراه قرائت قرآن با غير از آلاتى كه استفاده از آنها در مجالس لهو و لعب معمول است، جايز است؟ جواب: تلاوت قرآن كريم با صداى زيبا و صوت مناسب با شأنِ قرآن كريم اشكال ندارد، بلكه امر راجحى است مشروط براينكه به حدّ غناى حرام نرسد، ولى نواختن موسيقى با آن، وجه شرعى ندارد. سوال 1162: طبل زدن در جشن‏هاى ميلاد و غير آن چه حكمى دارد؟ جواب: استفاده از آلات نوازندگى و موسيقى به نحو لهوى و مطرب و مناسب با مجالس لهو و گناه بطور مطلق حرام است. سوال 1163: آلات موسيقى كه دانش‏آموزان مدارس عضو گروههاى سرود آموزش و پرورش از آنها استفاده مى‏كنند چه حكمى دارند؟ جواب: آن دسته از آلات موسيقى كه در نظر عرف از آلات مشترك قابل استفاده براى كارهاى حلال محسوب مى‏شوند، جايز است بطور غير لهوى براى مقاصد حلال بكار گرفته شوند ولى آلاتى كه عرفا از آلات مخصوص لهو محسوب مى‏شوند جايز نيست مورد استفاده قرار گيرند. سوال 1164: آيا ساخت سنتور كه از آلات موسيقى محسوب مى‏شود و كسب درآمد با آن به عنوان شغل جايز است؟ آيا بهره‏گيرى از اموال و كمك به ساخت سنتور به منظور توسعه و تكميل صنعت سنتورسازى و تشويق نوازندگان به نواختن آن جايز است؟ و آيا آموزش موسيقى سنتى ايرانى به قصد نشر و احياى موسيقى اصيل جايز است؟ جواب: استفاده از آلات نوازندگى موسيقى براى اجراى سرودهاى ملّى يا انقلابى يا هر امر حلال و مفيدى تا زمانى كه به حد طرب و لهو مناسب با مجالس لهو و معصيت نرسيده است اشكال ندارد. همچنين موسيقى و تعليم و يادگرفتن و ساختن آلات آن براى اهداف مذكور فى‏نفسه اشكال ندارد. سوال 1165: چه آلاتى لهو محسوب مى‏شوند و استفاده از آنها به هيچ وجه جايز نيست؟ جواب: آلاتى كه نوعا در لهو و لعب بكار مى‏روند و منفعت حلالى دربرندارند. سوال 1166: آيا گرفتن اجرت براى تكثير نوارهاى صوتى كه محتوى امور حرامى هستند جايز است؟ جواب: هرنوار صوتى كه گوش دادن به آن حرام است، تكثير و گرفتن اجرت براى آن هم جايز نيست.   رقص‏ سوال 1167: آيا رقص محلى در عروسى‏ها جايز است؟ شركت در اين مجالس چه حكمى دارد؟ جواب: اگر رقص بگونه‏اى باشد كه باعث تحريك شهوت شده ويا مستلزم فعل حرام يا ترتّب مفسده‏اى باشد، جايز نيست و شركت در مجالس رقص هم اگر به عنوان تأييد كار حرام ديگران محسوب شود و يا مستلزم كار حرامى‏باشد جايز نيست و در غير اين صورت اشكال ندارد. سوال 1168: رقص در مجالس زنانه بدون آهنگ موسيقى حرام است يا حلال؟ و در صورتى كه حرام باشد، آيا ترك مجلس بر شركت كنندگان واجب است؟ جواب: رقص بطور كلى اگر بگونه‏اى باشد كه شهوت را تحريك كند و يا مستلزم كار حرام و ياترتّب مفسده‏اى باشد، حرام است و تَرك آن مجلس به عنوان اعتراض بر كار حرام، چنانچه مصداق نهى از منكر محسوب شود، واجب است. سوال 1169: رقص محلى مرد براى مرد و زن براى زن و يا مرد در بين زنان و زن در بين مردان، چه حكمى دارد؟ جواب: اگر بگونه‏اى باشد كه شهوت را تحريك كند و يا مستلزم فعل حرام يا ترتّب مفسده‏اى باشد و يا زن در بين مردان بيگانه برقصد، حرام است. سوال 1170: رقص دسته‏جمعى مردان چه حكمى دارد؟ مشاهده رقص دختران خردسال از تلويزيون و غير آن چه حكمى دارد؟ جواب: اگر رقص بگونه‏اى باشد كه موجب تحريك شهوت شود و يا مستلزم كار حرامى‏باشد، حرام است، ولى اگر نگاه كردن به آن باعث تأييد، فرد گناهكار و تجّرى او و ترتّب فساد نشود، اشكال ندارد. سوال 1171: رقص مرد براى مرد و زن براى زن چه حكمى دارد؟ اگر رفتن به عروسى بخاطر احترام به عادتهاى اجتماعى باشد آيا به علت احتمال وجود رقص اشكال شرعى دارد؟ جواب: بطور كلى اگر رقص بگونه‏اى باشد كه منجر به تحريك شهوت شود يا مستلزم فعل حرام يا ترتّب مفسده‏اى باشد، حرام است. ولى اصل شركت در عروسى‏هايى كه احتمال رقص در آنها وجود دارد تا زمانى كه به عنوان تأييد، مرتكب كار حرام محسوب نشود و موجب ابتلا به حرام هم نشود، اشكال ندارد. سوال 1172: آيا رقص زن براى شوهرش يا مرد براى همسرش حرام است؟ جواب: اگر رقص زن براى شوهرش يا برعكس، همراه ارتكاب حرامى نباشد، اشكال ندارد. سوال 1173: آيا رقصيدن در جشن عروسى فرزندان جايز است هر چند توسط پدران يا مادران در مجالس عروسى فرزندانشان باشد؟ جواب: اگر از نوع رقص حرام باشد، حرام است. هر چند توسط پدران و مادران در مجالس عروسى فرزندانشان باشد. سوال 1174: زن شوهردارى در عروسيها بدون اطلاع شوهرش در برابر بيگانگان مى‏رقصد و اين عمل را چندين بار تكرار كرده و امر به معروف و نهى از منكر شوهرش در او اثر نمى‏كند، تكليف چيست؟ جواب: رقص زن در برابر بيگانگان مطلقا حرام است و خارج شدن از منزل بدون اجازه شوهر هم فى‏نفسه حرام است و موجب نشوز و محروميت از استحقاق نفقه نيز مى‏گردد. سوال 1175: رقص زنان در برابر مردان در مجالس عروسى روستايى كه آلات موسيقى در آنها بكار مى‏رود چه حكمى دارد؟ و تكليف ما دربرابر آن چيست؟ جواب: رقص زنان در برابر بيگانگان و همچنين هر رقصى كه موجب مفسده و برانگيخته شدن شهوت گردد، حرام است و بكارگيرى آلات موسيقى و گوش دادن به آنها هم اگر به صورت لهوى و مطرب باشد، حرام است و وظيفه مكلّفين در اين موارد نهى‏ازمنكر است. سوال 1176: رقص كودك مميّز در مجالس زنان يا مردان، اعم از اينكه پسر باشد يا دختر، چه حكمى دارد؟ جواب: كودك غيربالغ چه پسر و چه دختر تكليفى ندارد ولى سزاوار نيست افراد بالغ او را تشويق به رقص كنند. سوال 1177: ايجاد مراكزى براى آموزش رقص چه حكمى دارد؟ جواب: ايجاد مراكز تعليم و ترويج رقص با اهداف نظام اسلامى منافات دارد. سوال 1178: رقص مردان در برابر زنانى كه از محارم آنان هستند و همچنين رقص زنان در برابر مردانى كه از محارم آنان هستند، اعم از اينكه سببى باشند يا نسبى، چه حكمى دارد؟ جواب: در رقص حرام فرقى بين مرد يا زن نيست و همچنين فرقى نمى‏كند كه در برابر محرم باشد يا در برابر نامحرم. سوال 1179: آيا مبارزه نمايشى با عصا در عروسى‏ها جايز است؟ اگر همراه آن آلات موسيقى بكار روند چه حكمى دارد؟ جواب: اگر به صورت بازى ورزشى تفريحى باشد و در آن خوف خطر بر جان انسان نباشد، فى‏نفسه اشكال ندارد، ولى بكارگيرى آلات موسيقى به نحو لهوى و طرب‏آور، به هيچ وجه جايز نيست. سوال 1180: «دبكة» چه حكمى دارد؟ (نوعى رقص محلى است كه در آن افراد دستها را به هم انداخته و بگونه‏اى هماهنگ پاهاى خود را همراه با پرش و حركات بدنى به زمين مى‏كوبند كه صداى شديد و منظمى ايجاد مى‏كند.) جواب: دبكة حكم رقص را دارد. بنابر اين اگر بگونه‏اى باشد كه شهوت را تحريك كند يا همراه با استفاده از آلات لهو و بصورت لهوى باشد و يا فسادى بر آن مترتّب شود، حرام است و در غير اين صورت اشكال ندارد.