دست گردان، مصالحه و مخلوط شدن خمس با غير آن‏ سوال 925: افرادى هستند كه خمس بر آنها واجب است، ولى تاكنون آن را نپرداخته‏اند و در حال حاضر هم توانايى پرداخت آن را ندارند و يا بر آنها بسيار دشوار است، حكم آنان در اين باره چيست؟ جواب: مجرد عدم توانائى يا دشوارى پرداخت خمس موجب برائت ذمه و سقوط تكليف نيست، بلكه اداى آن تا حد امكان واجب است، چنين افرادى مى‏توانند با دست گردانِ مبالغ بدهى خود با ولىّ امر خمس يا وكيل او، آن را به تدريج برحسب استطاعت خودشان از جهت مقدار و زمان بپردازند. سوال926: خانه‏اى دارم كه داراى وام قسطبندى شده است و مالك محلى تجارى هستم كه در آن كاسبى مى‏كنم و براى عمل به وظيفه شرعى‏ام، سال خمسى براى خود تعيين كرده‏ام، اميدوارم لطف فرموده و مرا از پرداخت خمس آن خانه معاف كنيد. ولى توان پرداخت خمس محل تجارى را به صورت قسطى دارم؟ جواب: خانه مسكونى شما در فرض سؤال‏كه نسيه خريدارى شده خمس ندارد، ولى پرداخت خمس محل تجارى‏تان واجب است، هرچند به تدريج بعد از دست گردان با يكى از وكلاى مجاز ما باشد. سوال927: شخصى در خارج به سر مى‏برد كه خمس اموالش را نمى‏پرداخته است و خانه‏اى با مال غير مخمّس خريده كه در حال حاضر مال كافى براى اداى خمس آن ندارد، ولى هرسال مقدارى بيشتر از خمس به جاى خمسى كه بدهكار است مى‏پردازد، آيا اين كار او صحيح است يا خير؟ جواب: در فرض سؤال بايد خمسى را كه برعهده دارد، دست گردان كند تا بعدا آن را به تدريج بپردازد، و در مورد آنچه تا به حال پرداخته، به يكى از وكلاى ما مراجعه نمايد. سوال928: شخصى چندين سال است كه خمس درآمد سالانه خود را نمى‏پرداخته، و فعلا نمى‏داند چه مقدار بدهى از اين بابت دارد، او در حال حاضر چگونه مى‏تواند خود را از خمس برى‏الذمّه نمايد؟ جواب: واجب است تمام اموالى را كه خمس به آنها تعلق گرفته، حساب كند و خمس آنها را بپردازد، و در موارد مشكوك بايد با ولىّ امر خمس يا وكيل او مصالحه نمايد. سوال929: من جوانى هستم كه با خانواده‏ام زندگى مى‏كنم، پدرم خمس و زكاتش را نمى‏پردازد، حتى خانه‏اى را با مال ربوى ساخته است و حرام بودن غذائى كه در خانه مى‏خورم، آشكار است. با توجه به اينكه نمى‏توانم از خانواده‏ام جدا شوم، اميدوارم تكليف مرا در اين باره بيان فرمائيد؟ جواب: بر فرض كه يقين داشته باشيد كه اموال پدرتان مخلوط با رباست و يا او خمس و زكات خود رإ؛ئئ نمى‏پردازد، لازمه‏اش يقين به حرمت چيزى كه او مصرف مى‏كند و يا اموال وى كه شما در آن تصرف مى‏كنيد، نيست، و تا يقين به حرمت اين اموال پيدا نكرده‏ايد، استفاده از آن براى شما اشكال ندارد. البته، اگر يقين به حرام بودن آنچه از اموال او مصرف مى‏كنيد، داشته باشيد، استفاده از آن براى شما جايز نيست مگر آنكه جدايى از خانواده و قطع رابطه با آنان براى شما، حرجى باشد كه در اين صورت استفاده از اموال مخلوط به حرام آنان اشكال ندارد، ولى ضامن خمس، زكات و مال ديگران كه در اموال مورد مصرف شما وجود دارد، هستيد. سوال930: من اطمينان دارم كه پدرم خمس و زكاتش را نمى‏پردازد، و وقتى به او تذكر مى‏دهم، در پاسخ مى‏گويد كه ما مستحق هستيم و خمس و زكاتى بر ما واجب نيست، حكم اين مسأله چيست؟ جواب: اگر پدرتان مالى كه خمس و زكات به آن تعلق بگيرد، نداشته باشد، خمس و زكات بر او واجب نيست و تحقيق در اين زمينه بر شما لازم نيست. سوال931: ما با اشخاصى معامله مى‏كنيم كه خمس نمى‏دهند و حساب سال هم ندارند، با آنان خريد و فروش داريم و به ديدن آنان رفته و با آنان غذا مى‏خوريم، اين مسأله چه حكمى دارد؟ جواب: اگر يقين به وجود خمس در اموالى داريد كه از طريق خريد و فروش از آنان گرفته‏ايد و يا هنگام رفتن نزد آنان، مصرف مى‏كنيد، معامله در مقدار خمس موجود در اموالى كه از طريق خريد و فروش از آنان مى‏گيريد، فضولى است و احتياج به اجازه ولىّ امر خمس يا وكيل او دارد، و تصرف در اموال ايشان براى شما جايز نيست مگر اينكه ترك معاشرت و خوددارى از خوردن غذاى آنان و تصرف در اموالشان براى شما حرجى باشد كه در اين صورت تصرف جايز است، ولى ضامن خمس اموالى كه در آنها تصرف مى‏كنيد، هستيد. سوال932: اگر شخصى مالى را كه خمس آن داده نشده، به مسجد ببخشد، آيا گرفتن آن مال از او جايز است؟ جواب: اگر يقين به وجود خمس در آن مال دارند، گرفتن آن جايز نيست و در صورت دريافت آن، بايد نسبت به خمس آن، به ولى امر خمس يا وكيل او مراجعه نمايند. سوال933: معاشرت با مسلمانانى كه به امور دينى بخصوص نماز و خمس پايبند نيستند، چه حكمى دارد؟ آيا غذاخوردن در خانه‏هاى آنان اشكال دارد؟ در صورت اشكال داشتن، كسى كه چندين بار اين كار را انجام داده، چه حكمى دارد؟ جواب: اگر معاشرت با آنان مستلزم تأييد ايشان در عدم التزام به امور دينى نباشد، اشكال ندارد، مگر آنكه ترك معاشرت با آنان مؤثر در اهتمام ايشان به امور دينى باشد كه در اين صورت واجب است كه معاشرت به طور موقت از باب نهى از منكر ترك شود، ولى استفاده از اموال آنان از قبيل غذا و مانند آن، تا يقين به تعلق خمس به آن نداشته باشيد، اشكال ندارد. سوال934: يكى از دوستانم مرا زياد به صرف غذا دعوت مى‏كند، به تازگى متوجه شده‏ام كه شوهر او خمس نمى‏دهد، آيا خوردن غذاى كسى كه خمس نمى‏دهد، براى من جايز است؟ جواب: تا علم به تعلّق خمس به غذايى كه در اختيار شما قرار داده مى‏شود، نداريد، خوردن آن اشكال ندارد. سوال935: فردى براى اولين بار مى‏خواهد خمس اموالش را حساب كند، خانه مسكونى كه نمى‏داند با چه مالى آن را خريده، چه حكمى دارد؟ در صورتى كه بداند آن را با مالى كه چند سال پس‏انداز شده، خريده است، حكم آن چيست؟ جواب: خانه مسكونى يا ساير لوازم زندگى را اگر احتمال مى‏دهد كه با مالى كه شرعا متعلّق خمس نبوده (مانند ارث يا هبه) خريده باشد چيزى از بابت خمس آن بر او نيست، ولى اگر يقين دارد كه آن را با درآمد كسب خود خريده است، ليكن نمى‏داند كه آيا درآمد كسب را در بين سال صرف خريد آن كرده است يا پس از پايان سال و پيش از پرداخت خمس درآمد، بايد با يكى از وكلاى ما مصالحه نمايد و اگر يقين دارد خانه را از درآمد كسبى كه چند سال پس انداز كرده است پيش از پرداخت خمس آن خريده است، بايد خمس آن درآمد پس انداز شده را بپردازد. سوال936: عالمى در يكى از شهرها مبلغى را به عنوان خمس دريافت كرده، ولى براى او انتقال عين آن مال به شما يا دفترتان مشكل است، آيا مى‏تواند آن را از طريق بانك حواله كند؟ با توجه به اينكه مالى كه از بانك گرفته مى‏شود عين مالى كه در آن شهر به بانك پرداخت شده، نيست؟ جواب: تحويل خمس و ساير حقوق شرعى از طريق بانك اشكال ندارد. سوال937: اگر زمينى را با مال غير مخمّس بخرم، آيا نماز خواندن در آن زمين جايز است يا خير؟ جواب: اگر زمين با عين مال غير مخمّس خريده شده باشد، معامله به مقدار خمس، فضولى است و متوقف بر اجازه ولىّ امر خمس است و تا آن را اجازه و تنفيذ نكند، نماز خواندن در آن جايز نيست. سوال938: اگر مشترى بداند كه به عين مالى كه خريده، خمس تعلّق گرفته و فروشنده آن را نپرداخته است، آيا تصرف در آن كالا براى او جايز است؟ جواب: با فرض وجود خمس در كالا، معامله به مقدار خمس فضولى و متوقف بر اجازه ولىّ امر خمس است. سوال939: اگر صاحب مغازه‏اى نداند كه مشترى كه با او معامله مى‏كند، خمس مالش را پرداخته است يا خير، آيا دادن خمس آن اموال بر او واجب است؟ جواب: تا زمانى كه علم به وجود خمس در پولى كه مشترى به او مى‏پردازد، نداشته باشد، چيزى برعهده او نيست و وظيفه‏اى هم نسبت به فحص ندارد. سوال940: اگر مثلا چهار نفر با هم صد هزار تومان به عنوان شراكت براى به كارگيرى در يك كار توليدى سرمايه‏گذارى كنند و يكى از آنها خمس ندهد، آيا شراكت با او صحيح است يا خير؟ و آيا ديگر شريكان مى‏توانند مال فردى را كه خمس نمى‏دهد به عنوان قرض‏الحسنه گرفته و به كار بياندازند؟ و به طور كلى اگر چند نفر با هم شريك باشند، آيا بر هر كدام از آنها واجب است خمس درآمد خود را به طور مستقل بپردازد يا اينكه خمس بايد از صندوق مشترك پرداخت شود؟ جواب: شراكت با شخصى كه به سرمايه‏اش خمس تعلق گرفته ولى آن را نپرداخته است، به مقدار خمس مال او فضولى است كه بايد نسبت به آن به ولىّ امر مراجعه شود، و اگر بعضى از شركاء خمس سهم خود در سرمايه را نداده باشند، تصرف در سرمايه مشترك جايز نيست، و هنگامى كه شركاء سود حاصل از سرمايه مشترك را دريافت مى‏كنند، هركدام از آنان مكلّف هستند خمس مازاد بر مؤونه از سهم خود را سر سال خمسى بپردازند. سوال941: اگر شركاى من حساب سال خمسى نداشته باشند، تكليف من چيست؟ جواب: بر هريك از شركاء واجب است كه حقوق شرعى سهام خود را بپردازند تا تصرفات آنان در مال مشترك حلال باشد، و اگر بقيه شريكها آن را پرداخت نمى‏كنند و انحلال شركت و جداشدن از آنان براى شما ضررى يا حرجى باشد، مجاز هستيد به شراكت خود با آنان ادامه دهيد.   سرمايه‏ سوال 942: شركتى از برادران فرهنگى به نام شركت تعاونى فرهنگيان چندين سال است كه تأسيس گرديده و سرمايه آن از همان ابتدا از سهم تعدادى از فرهنگيان تشكيل شده بود كه هريك صد تومان پرداختند، در ابتدا سرمايه شركت كم بود، ولى در حال حاضر با افزايش تعداد اعضاء، سرمايه آن بالغ بر هجده ميليون تومان به اضافه ماشينهاى شركت است. سود آن بين سهامداران به نسبت سهمشان تقسيم مى‏شود، و هريك از آنان براحتى مى‏تواند سهم خود را دريافت نموده و با شركت تسويه حساب نمايد. تاكنون خمس سرمايه و سود آن پرداخت نشده است، آيا با توجه به موقعيت من به عنوان رئيس هيئت ادارى شركت، جايز است كه اگر خمسى به حساب شركت تعلق بگيرد، اقدام به پرداخت آن كنم؟ آيا رضايت سهامداران در اين باره شرط است؟ جواب: پرداخت خمس سرمايه شركت و سود حاصل از آن، تكليف هريك از اعضا نسبت به سهم خود از مجموع دارائى شركت است، و انجام اين كار توسط مسئول هيئت ادارى آن، متوقف بر كسب اجازه و وكالت از سهامداران شركت است. سوال943: تعدادى از افراد تصميم به ايجاد صندوق قرض‏الحسنه بين خود گرفته‏اند تا هنگام نياز به يكديگر قرض‏الحسنه بدهند. هر عضو علاوه بر مبلغى كه در ابتداى تشكيل پرداخته، بايستى هرماه براى افزايش موجودى صندوق مبلغى را بپردازد، اميدواريم لطف فرموده چگونگى پرداخت خمس هر عضو را بيان فرمائيد و در صورتى كه سرمايه صندوق به طور دائمى به عنوان قرض در دست اعضا باشد، اداى خمس آن چگونه خواهد بود؟ جواب: اگر هر يك از افراد سهامدار سهم شراكت خود را از منفعت كسب يا از حقوق خود بعد از پايان سال خمسى پرداخته باشد، واجب است خمس آن را بپردازد. ولى اگر آن را در بين سال داده است، در صورتى كه دريافت آن براى او در پايان سال خمسى وى ممكن باشد، بايد خمس آن را در پايان سال بدهد، و در غير اين صورت تا آن را از صندوق دريافت نكرده، پرداخت خمس آن بر او واجب نيست. سوال944: آيا صندوق قرض‏الحسنه شخصيت حقوقى مستقلى دارد؟ اگر داشته باشد، آيا به سود حاصل، خمس تعلّق مى‏گيرد؟ اگر شخصيت حقوقى مستقلى نداشته باشد، كيفيت پرداخت خمس آن چگونه است؟ جواب: اگر سرمايه صندوق ملك شخصى اشخاص به نحو اشتراك باشد، سود حاصل از آن، نسبت به سهم هريك از اعضا ملك شخصى او خواهد بود و بايد خمس آن را در زائد برمؤونه سالش بپردازد. ولى اگر سرمايه صندوق ملك شخص يا اشخاص نباشد مثل اينكه از مال وقف عام و مانند آن باشد، سود حاصل از آن، خمس ندارد. سوال945: تعداد دوازده نفر از مؤمنين توافق كرده‏اند كه هريك از آنان هرماه مثلا بيست دينار در صندوقى بريزند، و در هر ماه يك نفر آن مبلغ را برداشته و به مصرف هزينه‏هاى شخصى خود برساند، كه بعد از دوازده ماه نوبت به آخرين نفر خواهد رسيد، بدين معنى كه او آنچه را در اين مدت پرداخته كه مقدار آن دويست و چهل دينار مى‏شود، برمى‏دارد، آيا خمس بر او واجب است يا اينكه جزء مؤونه وى محسوب مى‏شود؟ اگر اين فرد سال خمسى معينى داشته باشد و مقدارى از پولى كه دريافت شده، پس از پايان سال نزد او بماند، آيا جايز است براى اين قسمت از آن مبلغ، سال خمسى معينى قرار دهد تا از لزوم پرداخت خمس آن رهائى يابد؟ جواب: آنچه را كه افراد به صندوق مى‏پردازند، اگر از درآمد سالانه شان در بين سال باشد، هر آنچه را كه هر يك از افراد در نوبت خود از صندوق دريافت مى‏نمايد تا در مخارج سال صرف كند اگر مقدارى از آن قرض از صندوق و مقدارى معادل مبالغى باشد كه از منافع همان سال به صندوق پرداخته است، خمس ندارد، ولى اگر از منافع سال قبل باشد، بايد خمس آنچه را كه از منافع سال قبل است، بپردازد، و اگر از منافع هر دو سال باشد، منفعت هرسالى حكم خاص خود را دارد، و چنانچه مبلغ دريافتى او از سهم خود كه از منافع سال به صندوق واريز نموده، زائد بر مخارج آن سال باشد، نمى‏تواند براى رهائى از خمس مقدار زائد، سال خمسى مستقلى براى آن قرار دهد، بلكه واجب است كه براى همه منافع سالانه خود يك سال خمسى قرار دهد و خمس مازاد بر مؤونه آن سال را بپردازد. سوال946: خانه‏اى را با پرداخت مبلغى به عنوان رهن اجاره كرده‏ام، آيا پس از گذشت يك سال به آن مبلغ خمس تعلق مى‏گيرد؟ جواب: مبلغى را كه به مؤجر قرض داده‏ايد، اگر از منعفت كسب باشد،تا ماداميكه به آن براى اين منظور نياز داريد پرداخت خمس آن واجب نيست، ولى بعدا هر وقت آن را دريافت نموديد، بايد خمس آن را بپردازيد. سوال947: ما براى انجام كارهاى عمرانى احتياج به هزينه زيادى داريم كه پرداخت يكباره آن براى ما مشكل است، لذا اقدام به تأسيس صندوقى براى عمران كرده‏ايم، و هر ماه مبلغى را در آن به وديعه مى‏گذاريم و بعد از آنكه مقدارى جمع شد، آن را صرف كارهاى عمرانى مى‏كنيم، آيا به اين مال پس‏انداز شده خمس تعلّق مى‏گيرد؟ جواب: اگر مبالغ پرداخت شده از طرف هر شخص از در آمد سال او باشد و تا زمان مصرف آن در كارهاى عمرانى تحت مالكيت او باقى بماند و آن شخص بتواند در پايان سال خمسى آن را از صندوق پس بگيرد، واجب است كه خمس آن را بپردازد. سوال948: چند سال قبل اقدام به محاسبه اموالم و تعيين سال خمسى براى خودم نمودم، در آن زمان نود و هشت رأس گوسفند كه خمس آنها داده شده بود و همچنين مقدارى پول نقد و يك موتورسيكلت داشتم. چند سال است كه گوسفندان من براثر فروش تدريجى آنها كم شده، ولى پول نقدم زياد شده است. در حال حاضر شصت رأس گوسفند و مقدارى پول نقد دارم، آيا پرداخت خمس اين پول بر من واجب است يا اينكه فقط بايد خمس مقدار زيادى آن را بدهم؟ جواب: اگر مجموع قيمت گوسفندهاى موجود با اموال نقدى كه داريد، بيشتر از مجموع قيمت نود و هشت رأس گوسفند با پول نقدى باشد كه قبلا خمس آن را پرداخت كرده‏ايد، مقدار زائد خمس دارد. سوال949: فردى ملكى (خانه يا زمين) دارد كه خمس به آن تعلق گرفته است، آيا مى‏تواند خمس آن را از درآمد سال بپردازد؟ يا اينكه واجب است اول خمس سود را بدهد و سپس خمس ملك را از سود مخمّس پرداخت كند؟ جواب: اگر بخواهد خمس آن را از درآمد سال بپردازد، واجب است كه خمس آن را هم بپردازد. سوال950: اموالى را از محل پولى كه بنياد شهيد ماهيانه به فرزندان صغير شهداى عزيز مى‏پردازد يا از محل سود كارخانه يا زمين زراعى كه ملك بعضى از شهداى عزيز جهت امرار معاش شان بوده، براى فرزندان شهدا پس‏انداز كرده‏ايم و گاهى مقدارى از اين اموال پس انداز شده براى تأمين نيازهاى ضرورى آنان مصرف مى‏شود. خواهشمنديم بيان فرمائيد كه آيا اين سودها و حقوق پس‏انداز شده خمس دارد يا اينكه تا زمانى كه بزرگ نشده‏اند، خمس ندارد؟ جواب: آنچه به فرزندان عزيز شهدا از پدران آنان به ارث مى‏رسد و يا توسط بنياد شهيد به آنان پرداخت مى‏شود، خمس ندارد، ولى از سود حاصل از ارث يا هديه‏اى كه بنياد شهيد به آنان مى‏دهد، آن مقدارى كه تا زمان رسيدن به بلوغ شرعى در ملك آنان باقى مى‏ماند، بنابر احتياط بر هريك از آنان واجب است كه بعد از رسيدن به سن تكليف، خمس سود آن را بپردازد. سوال951: آيا به مالى كه انسان براى تحصيل درآمد و انجام معاملات تجارى مصرف مى‏كند، خمس تعلّق مى‏گيرد يا خير؟ جواب: آنچه را كه از در آمد سال براى به دست آوردن درآمد از كارهاى تجارى و غير آن مصرف مى‏كند از قبيل هزينه‏هاى انباردارى، حمل و نقل، وزن كردن، واسطه معامله و مانند آن، از درآمد همان سال استثنا مى‏شود و خمس ندارد. سوال952: آيا اصل سرمايه و سود آن خمس دارد؟ جواب: اگر انسان سرمايه را با كسب و كار (اعم از حقوق و غيره) به دست آورده باشد، خمس دارد، ولى سود حاصل از تجارت با آن هر مقدار كه صرف مؤونه زندگى مى‏شود خمس ندارد، و اگر چيزى از آن از مخارج سال زياد بيايد، خمس دارد. سوال953: اگر كسى طلاى مسكوك داشته باشد و به حد نصاب هم برسد، آيا علاوه بر زكات، پرداخت خمس آن هم واجب است؟ جواب: اگر جزء منفعت كسب محسوب شود، حكم ساير درآمدهاى كسب را در وجوب خمس دارد. سوال954: من و همسرم از كارمندان وزارت آموزش و پرورش هستيم، همسرم هميشه حقوق خود را به من هديه مى‏كند، و با مقدارى پول در شركت كشاورزى كارمندان آموزش و پرورش كه عضو آن هستم، سهيم شده‏ام، ولى نمى‏دانم كه آن مبلغ از حقوق خودم بوده يا همسرم، با توجه به اينكه پولى كه از حقوق ماهيانه همسرم تا پايان سال خمسى‏ام پس‏انداز شده كمتر از پولى است كه او در طول سال مى‏گيرد، آيا به مبلغ مذكور خمس تعلق مى‏گيرد؟ جواب: آنچه از اموال پس‏انداز شده و از پولى كه بابت خريد سهم الشركه پرداخته‏ايد كه مربوط به حقوق خودتان است، خمس دارد، و آن قسمت كه توسط همسرتان هديه شده، خمس ندارد، و آنچه را هم كه شك داريد از حقوق خودتان است يا همسرتان، پرداخت خمس آن واجب نيست، اگر چه احوط پرداخت خمس و يا مصالحه آن است. سوال955: آيا به پولى كه به مدت دو سال به صورت قرض‏الحسنه در بانك بوده، خمس تعلق مى‏گيرد؟ جواب: هر مقدارى كه از منفعت كسب پس‏انداز مى‏شود، يك‏بار به آن خمس تعلق مى‏گيرد و پس‏انداز آن در بانك به صورت قرض‏الحسنه موجب سقوط خمس آن نمى‏شود. بله، قرضى كه نمى‏تواند آن را تا سر سال خمسى از قرض گيرنده پس بگيرد، تا آن را پس نگرفته، پرداخت خمس آن واجب نيست. سوال956: شخصى كه برخود يا خانواده تحت تكفل خود سخت مى‏گيرد تا بتواند مقدارى پس‏انداز نمايد و يا مقدارى قرض مى‏كند تا بتواند مشكلات زندگى‏اش را حلّ كند، اگر مال پس‏انداز شده و يا مالى كه قرض گرفته، تا سر سال باقى بماند، آيا خمس به آن تعلق مى‏گيرد؟ جواب: سود پس‏انداز شده اگر براى صرف در احتياجات زندگى باشد و در آينده نزديك مثلا تا دو سه ماه بعد از پايان سال خمسى در همان مورد صرف شود، پرداخت خمس آن واجب نيست و خمس پولى كه قرض كرده است، برعهده قرض گيرنده نيست، ولى اگر از درآمد سال خود قسطهاى آن را بپردازد و عين مالى كه قرض گرفته هنگام رسيدن سال خمسى نزد او باقى باشد، واجب است كه خمس آن را به ميزان اقساطى كه پرداخت نموده، بپردازد. سوال957: دو سال است قطعه زمينى را براى ساخت خانه خريده‏ام، اگر از مخارج روزمره پولى را براى ساختن خانه در آن پس انداز كنم، زيرا در حال حاضر مستأجر هستم، آيا در پايان سال به آن خمس تعلق مى‏گيرد؟ جواب: اگر عين مال از در آمد سال را قبل از رسيدن سال خمسى به مصالح ساختمانى مورد نياز تبديل كنيد، و يا آنكه پول پس انداز شده از درآمد سال را مى‏خواهيد تا چند ماه پس از پايان سال خمسى صرف ساختمان مسكن خود نمائيد، خمس ندارد. سوال958: من تصميم به ازدواج گرفته‏ام، و براى كسب درآمد، قسمتى از سرمايه خود را به دانشگاه سپرده‏ام، آيا مصالحه در رابطه با خمس آن امكان دارد؟ جواب: اگر مال مذكور از منفعت كسب شما باشد، با گذشت سال خمسى، پرداخت خمس آن واجب است و خمسِ قطعى قابل مصالحه نيست. سوال959: سازمان حج در سال گذشته اقدام به خريد همه اثاثيه و لوازم مورد نياز كاروان حج كه ملك اينجانب بود، كرد، من پول لوازم فروخته شده‏ام را كه دويست و چهارده هزار تومان بود، در تابستان امسال دريافت كردم، علاوه بر آن، مبلغ هشتاد هزار تومان در سال گذشته گرفته‏ام، با توجه به اينكه سال خمسى براى خود تعيين كرده‏ام و هر سال خمس زائد بر مؤونه را مى‏پردازم، و با توجه به اينكه اثاثيه و لوازم مذكور مورد نياز من در ايام عهده دارى مديريت كاروان حج جهت اداره حجّاج بوده است، و در وقت فروش آن ترقى قيمت نسبت به قيمت خريد آن داشته است، آيا پرداخت خمس پول فروش آن يا خمس تفاوت قيمت آن در حال حاضر واجب است؟ جواب: اگر لوازم را با مال مخمس خريده باشيد، پول فروش آن خمس ندارد، در غير اين صورت، پرداخت خمس آن واجب است. سوال960: من صاحب مغازه‏اى هستم كه هر سال پول نقد و جنس‏هاى خود را محاسبه مى‏كنم و چون بعضى از كالاها تا آخر سال خمسى فروخته نمى‏شود، آيا پرداخت خمس آن در آخر سال و قبل از فروش واجب است يا اينكه بايد بعد از فروش، خمس آنها پرداخت شود؟ اگر خمس كالا را بدهم و سپس آن را بفروشم، چگونه بايد در سال آينده محاسبه كنم؟ و اگر آن را به فروش نرسانم و قيمت آن تغيير كند، چه حكمى دارد؟ جواب: كالائى كه تا سر سال فروخته نشده و مشترى براى خريد آن پيدا نشده است، در حال حاضر پرداخت خمس افزايش قيمت آن واجب نيست بلكه سود حاصل از فروش آن در آينده از سود سال فروش محسوب مى‏شود، ولى كالائى كه افزايش قيمت پيدا كرده و كسى هست كه در طول سال آن را بخرد، ولى شما براى اينكه سود بيشترى ببريد، آن را تا پايان سال نفروخته‏ايد، بايد با رسيدن سال خمسى، خمس افزايش قيمت آن را بپردازيد، و در اين صورت آن كالا به قيمتى كه در سر سال خمسى ارزيابى شده و خمس افزايش قيمت آن پرداخت شده، در سال آينده استثناء مى‏شود. سوال961: سه برادر، خانه سه طبقه‏اى خريدارى نموده و در يك طبقه ساكن شده و دو طبقه ديگر را اجاره، داده‏اند. آيا به دو طبقه مورد اجاره خمس تعلق مى‏گيرد يا خير؟ و آيا جزء مؤونه آنها محسوب مى‏شود؟ جواب: اگر خانه را از محل درآمد سالانه شان براى سكونت تهيه نموده‏اند و فعلا به خاطر نياز به مخارج زندگى اجاره داده‏اند، به آن خمس تعلق نمى‏گيرد، ولى اگر بعضى طبقات آن را به قصد اجاره دادن ساخته يا تهيه كرده‏اند تا اجاره آن را صرف هزينه‏هاى زندگى كنند، آن مقدار از خانه حكم سرمايه را دارد، كه خمس دارد. سوال962: شخصى مالك مقدارى گندم بوده كه خمس آن را پرداخت نموده و هنگام برداشت محصول جديد، همان گندم مخمس را مصرف مى‏كرده و به جاى آن گندم جديد مى‏گذاشته و چندين سال به همين ترتيب عمل نموده است، آيا به گندمى كه به جاى گندم مصرف شده مى‏گذاشته، خمس تعلق مى‏گيرد؟ و در صورت تعلق خمس، آيا همه آن خمس دارد؟ جواب: گندمى را كه خمس آن را پرداخته، اگر مصرف كند، نمى‏تواند معادل آن از گندم جديد را از خمس استثنا كند. بنابراين آنچه را كه از گندم جديد مصرف مؤونه سال خود كرده، خمس ندارد، و آنچه كه از آن تا سر سال خمسى باقى مانده، خمس دارد. سوال963: من به توفيق خداوند هر سال خمس اموالم را مى‏پردازم، ولى در طى سالهائى كه اقدام به محاسبه خمس اموالم كرده‏ام، هميشه در حساب آنها شك داشته‏ام، اين شك چه حكمى دارد؟ آيا واجب است امسال همه اموال نقد خود را حساب كنم يا اينكه به شك در اين مسأله اعتنا نمى‏شود؟ جواب: اگر در صحت حساب خمس منفعت كسب سالهاى گذشته شك داشته باشيد، به آن اعتنا نمى‏شود و پرداخت مجدد خمس بر شما واجب نيست. ولى اگر در منفعت كسب شك داشته باشيد كه آيا جزء منفعت كسب سالهاى قبل است كه خمس آن پرداخت شده، يا جزء منفعت كسب امسال است كه خمس آن داده نشده، بر شما واجب است كه احتياطا خمس آن را بپردازيد، مگر اينكه احراز كنيد كه خمس آن را قبلا پرداخته‏ايد. سوال964: اگر مثلا فرشى را با مال مخمس به قيمت ده هزار تومان بخرم و بعد از مدتى آن را به پانزده هزار تومان بفروشم، آيا پنج هزار تومان اضافه بر مال مخمس، جزء منعفت كسب محسوب مى‏شود و خمس به آن تعلق مى‏گيرد؟ جواب: اگر آن را به قصد فروش خريده‏ايد، آن مقدارى كه بيشتر از قيمت خريد است، جزء منفعت كسب محسوب مى‏شود و در زائد بر مؤونه سال، خمس واجب‏است. سوال965: آيا كسى كه براى هر يك از درآمدهاى خود سال خمس جداگانه‏اى قرارداده، جايز است خمس سودى را كه سر سال خمسى آن رسيده، از سودهاى ديگرى كه سال بر آنها نگذشته است، بپردازد؟ در صورتى كه بداند اين درآمدها به طور كامل تا پايان سال باقى مى‏مانند و چيزى از آنها صرف مؤونه نمى‏شود، چه حكمى دارد؟ جواب: هرگاه بخواهد خمس منفعت يك كسب را از درآمد كسب ديگر بپردازد، بايد خمس مبلغ پرداختى را نيز بپردازد و درآمدهائى كه چيزى از آن به مصرف هزينه‏هاى زندگى نمى‏رسد، مخير است بين اينكه خمس آن را هنگام حصول آن بپردازد يا تا رسيدن سال خمسى، صبر كند. سوال966: شخصى مالك ساختمان دو طبقه‏اى است، و خودش در طبقه بالا سكونت دارد و طبقه پايين را به شخص ديگرى داده است و به علت بدهكارى مبلغى از او قرض گرفته بدون اينكه اجاره‏اى بگيرد، آيا به اين مبلغ خمس تعلق مى‏گيرد؟ جواب: واگذارى استفاده مجانى از خانه به كسى به خاطر اينكه مالى از او قرض گرفته است، وجه شرعى ندارد، و به هر حال مالى كه قرض گرفته است، خمس ندارد. سوال967: مكانى را براى معاينه پزشكى بيماران از اداره اوقاف و متولى وقف به مبلغ معينى در هر ماه اجاره كرده‏ام و مبلغى پول هم به عنوان پذيره از من گرفته‏اند، با توجه به اينكه در حال حاضر اين پول از ملك من خارج شده و هيچگاه مالك آن نخواهم شد، آيا خمس به آن تعلق مى‏گيرد؟ جواب: اگر پرداخت اين مبلغ در حكم قيمت انتقال سرقفلى باشد و از منفعت كسب باشد، واجب است كه خمس آن پرداخت شود. سوال968: شخصى براى احياى زمين موات جهت كاشت درختان ميوه به اميد استفاده از حاصل آن اقدام به حفر چاه عميق نموده است، با توجه به اينكه اين درختان بعد از چند سال ديگر ثمر مى‏دهند و هزينه زيادى هم دارند، اين شخص مبلغى بيش از يك ميليون تومان صرف آن نموده است. وى تاكنون حساب سال نداشته، ولى در حال حاضر كه تصميم گرفته براى اداى خمس، اموالش را حساب كند، مى‏بيند كه قيمت چاه و زمين و باغ بر اثر تورم، معادل چندين برابر هزينه اوليه شده است، بنابراين اگر مكلّف به پرداخت خمس قيمت فعلى آنها شود، توانائى آن را ندارد و اگر مكلّف به دادن خمس از عين زمين و باغ و غير آن شود، در مضيقه و سختى مى‏افتد، زيرا خود را به زحمت انداخته و به اميد استفاده از ثمرات آن براى تأمين مخارج زندگى خود و خانواده‏اش متحمل هزينه‏ها و مشكلاتى شده است، تكليف او نسبت به خمس اموالش چيست؟ چگونه خمس خود را حساب كند تا به راحتى بتواند آن را بپردازد؟ جواب: زمين مواتى را كه به قصد تبديل آن به باغ ميوه احياء نمود، بعد از كم كردن مخارج احياى آن، خمس دارد، و مخير است كه خمس زمين را از عين آن بدهد و يا از قيمت فعلى آن. و همچنين چاه، لوله آب، پمپ آب، نهالها و كاشت و پرورش آن و مانند آن، به قيمت عادلانه فعلى خمس دارد، و اگر پرداخت يكباره خمس براى او مقدور نيست، مى‏تواند بعد از دستگردان با يكى از وكلاى ما، آن را به تدريج و به نحوى كه برايش از لحاظ مقدار و مدت ممكن است، بپردازد. سوال969: شخصى حساب سال براى خمس نداشته و اكنون تصميم گرفته است كه حساب سال داشته باشد، وى كه از ابتداى ازدواج تا به حال بدهكار بوده است، خمس خود را چگونه محاسبه كند؟ جواب: اگر از گذشته تا به حال درآمدى بيشتر از مخارج زندگى نداشته، نسبت به گذشته چيزى بر عهده او نيست. سوال970: منافع و محصولات زمين و اموال موقوفه، از جهت خمس و زكات چه حكمى دارد؟ جواب: اعيان موقوفه مطلقا خمس ندارد، حتى اگر وقف خاص باشد، ثمره و نماء آن هم مطلقا خمس ندارد، و به نماء وقف عام قبل از قبض توسط موقوف عليه زكات تعلق نمى‏گيرد، ولى بعد از قبض، پرداخت زكات آنچه از نماء وقف كه قبض شده، در صورتى كه واجد شرائط وجوب زكات باشد، واجب است، و در نماء وقف خاص هم اگر سهم هر يك از موقوف عليه به حد نصاب برسد، زكات واجب‏است. سوال971: آيا سهم سادات «كثر هم الله تعالى» و سهم امام «عليه‏السلام» به منفعت كسب كودكان تعلق مى‏گيرد؟ جواب: بنابر احتياط بر آنان واجب است كه بعد از رسيدن به سن بلوغ خمس منفعت كسب خود را كه قبل از بلوغ به دست آورده‏اند و تا زمان بلوغ بر ملك ايشان باقى مانده است، بپردازند. سوال972: آيا به ابزارى كه در كار و كسب استفاده مى‏شود، خمس تعلق مى‏گيرد؟ جواب: ابزار و آلات كسب، حكم سرمايه را دارد كه اگر از درآمد كسب تهيه شود، خمس دارد. سوال973: چند سال قبل مبلغى را جهت ثبت نام براى رفتن به حج به بانك واريز كرديم، ولى تاكنون موفق به تشرف نشده‏ايم و نمى‏دانيم كه آيا خمس آن را پرداخته‏ايم يا خير، آيا در حال حاضر پرداخت خمس آن واجب است؟ آيا پولى كه براى ثبت نام حج پرداخته مى‏شود و چند سال بر آن مى‏گذرد، خمس دارد يا خير؟ جواب: مبلغى كه براى ثبت نام حج پرداخت مى‏شود، اگر به عنوان قيمت يا اجرت سفر حج بر اساس قرارداد منعقده با سازمان حج و زيارت باشد و از منفعت كسب همان سال شما باشد، و ثبت نام كننده با آن ولو پس از چند سال به حج برود، خمس ندارد. سوال974: كارمندانى كه سر سال خمسى آنها در پايان ماه اسفند است و حقوق خود را پنج روز زودتر از سر سال خمسى مى‏گيرند تا در ماه اول سال جديد مصرف كنند، آيا پرداخت خمس آن واجب است؟ جواب: اگر حقوقى را كه قبل از پايان سال دريافت مى‏كنند تا آخر سال خمسى در مؤونه مصرف نكنند، پرداخت خمس آن واجب است. سوال975: بسيارى از دانشجويان براى حل مشكلات غيرقابل پيش بينى خود در هزينه‏هاى زندگى صرفه‏جوئى مى‏كنند و در نتيجه مبلغ قابل توجهى از كمك هزينه تحصيلى كه به آنها پرداخت مى‏گردد، جمع مى‏شود، سؤال اين است كه با توجه به اين كه اين مبلغ از طريق صرفه جوئى در پولى كه وزارت آموزش عالى به آنها مى‏پردازد، جمع مى‏شود، آيا به آن خمس تعلق مى‏گيرد؟ جواب: كمك هزينه تحصيلى خمس ندارد.