نماز جماعت‏ سوال 551: امام جماعت در نماز بايد چه نيتى بكند؟ آيا نيت جماعت بايد بكند يا نيت فرادى؟ جواب: اگر بخواهد فضيلت نماز جماعت را درك كند، بايد قصد امامت و جماعت كند، و اگر بدون قصد امامت نماز، مشغول آن شود، نماز وى و اقتداى ديگران به او اشكال ندارد. سوال 552: در اماكن نظامى هنگام بر پائى نماز جماعت كه در وقت ادارى است، تعدادى از نظاميان به خاطر شرايط كارى در آن شركت نمى‏كنند، با آنكه انجام آن كارها بعد از وقت ادارى و يا در روز بعد ممكن است. آيا اين عمل سبك شمردن نماز است؟ جواب: بهتر است براى درك فضيلت نماز اول وقت و جماعت، كارهاى ادارى به گونه‏اى تنظيم شود كه آنها بتوانند اين فريضه الهى را به صورت جماعت و در كمترين مدت بخوانند. سوال 553: نظر جنابعالى درباره انجام كارهاى مستحبى مثل نماز مستحب يا دعاى توسل و [...] ساير دعاهاى طولانى كه قبل يا بعد از نماز جماعت و يا در اثناى آن در نماز خانه ادارات دولتى برگزار مى‏شود و بيشتر از نماز جماعت طول مى‏كشد، چيست؟ جواب: دعاها و اعمال مستحبى زائد بر فريضه الهى نماز جماعت كه از شعائر اسلامى است، اگر منجر به تضييع وقت ادارى و تأخير در انجام كارهاى واجب شود، اشكال دارد. سوال 554: آيا اقامه نماز جماعت دوم در نزديكى مكانى كه نماز جماعت در آن جا با حضور تعداد زيادى از نمازگزاران اقامه مى‏شود، و صداى اذان و اقامه آن شنيده مى‏شود، صحيح است؟ جواب: اقامه نماز جماعت دوم اشكال ندارد، ولى مناسب است كه مؤمنين در يك مكان اجتماع كرده و همگى در يك نماز جماعت شركت كنند تا بر عظمت مراسم دينى نماز جماعت افزوده شود. سوال 555: بعضى از اشخاص هنگام برپائى نماز جماعت، اقدام به خواندن نماز فرادى مى‏كنند، اين كار چه حكمى دارد؟ جواب: اين عمل اگر تضعيف نماز جماعت و اهانت و بى احترامى به امام جماعتى كه مردم اعتماد به عدالت او دارند، محسوب شود، جايز نيست. سوال 556: در محله‏اى چند مسجد وجود دارد كه در همه آنها نماز جماعت اقامه مى‏شود، خانه‏اى بين دو مسجد واقع شده كه فاصله آن از يك مسجد ده خانه و از ديگرى دو خانه است، در اين خانه هم نماز جماعت اقامه مى‏شود، اين نماز جماعت چه حكمى دارد؟ جواب: سزاوار است كه اقامه نماز جماعت وسيله وحدت و انس باشد، نه اينكه باعث ايجاد جو اختلاف و تفرقه گردد، در هر صورت اقامه نماز جماعت در خانه مجاور مسجد، اگر باعث اختلاف و پراكندگى نگردد، اشكال ندارد. سوال 557: آيا جايز است شخصى بدون اجازه امام جماعت راتب مسجد كه مورد تأئيد مركز اداره امور مساجد است، در آن مسجد نماز جماعت اقامه كند؟ جواب: اقامه نماز جماعت متوقف بر اجازه امام جماعت راتب مسجد نيست، ولى بهتر است كسى مزاحم امام جماعت راتب مسجد هنگام حضور وى در آن مسجد براى اقامه نماز جماعت نشود، و حتى اگر ايجاد مزاحمت براى او موجب برانگيخته شدن فتنه و مانند آن شود، حرام است. سوال 558: اگر گاهى امام جماعت سخنى بگويد و يا مزاحى كند كه خوشايند و مناسب شأن عالم دينى نباشد، آيا با اين كار از عدالت ساقط مى‏شود؟ جواب: اگر مخالف شرع نباشد، ضررى به عدالت نمى‏زند. سوال 559: آيا اقتدا به امام جماعت بدون شناخت واقعى او جايز است؟ جواب: اگر عدالت او نزد مأموم به هر طريقى ثابت باشد، اقتدا به او جايز و نماز جماعت صحيح است. سوال 560: اگر شخصى اعتقاد به عدالت و تقواى فردى داشته باشد و در همان زمان معتقد باشد كه شخص مزبور در مواردى به او ظلم كرده است، آيا مى‏تواند او را به طور كلى عادل بداند؟ جواب: تا براى او احراز نشود كه عمل آن امام جماعت كه او آن را ظلم مى‏شمارد، با علم و اختيار و بدون مجوز شرعى بوده، مجاز نيست كه حكم به فسق او نمايد. سوال 561: آيا اقتدا به امام جماعتى كه مى‏تواند امر به معروف و نهى از منكر كند، ولى انجام نمى‏دهد، جايز است؟ جواب: مجرد ترك امر به معروف و نهى از منكر كه ممكن است بر اثر عذر مقبولى نزد مكلّف باشد، به عدالت ضرر نمى‏زند و مانع اقتدا به او نيست. سوال 562: به نظر شما معناى عدالت چيست؟ جواب: عدالت عبارت از حالت نفسانى است كه باعث مى‏شود انسان هميشه تقوائى داشته باشد كه مانع از ترك واجبات يا انجام محرمات شرعى است، و براى احراز آن، حسن ظاهر، كافى است. سوال 563: ما تعدادى جوان هستيم كه در تكيه‏ها و حسينيه‏ها دور هم جمع مى‏شويم و هنگام رسيدن وقت نماز فرد عادلى را مقدم كرده و براى نماز به او اقتدا مى‏كنيم. ولى بعضى از برادران به اين كار اشكال نموده و مى‏گويند امام راحل «قدس سره» خواندن نماز پشت سر غير عالم دينى را حرام مى‏داند، وظيفه ما چيست؟ جواب: با دسترسى به روحانى، به غير روحانى اقتداء نكنند. سوال 564: آيا دو نفر مى‏توانند نماز جماعت اقامه كنند؟ جواب: اگر مراد تشكيل نماز جماعتى است كه مركب از امام و يك مأموم باشد، اشكال ندارد. سوال 565: اگر مأموم در نماز جماعت ظهر و عصر حمد و سوره را براى تمركز ذهن قرائت كند با اينكه بر او واجب نيست، نماز او چه حكمى دارد؟ جواب: در نمازى كه بايد آهسته خوانده شود، مثل نماز ظهر و عصر، قرائت براى او جايز نيست حتى اگر براى تمركز ذهن باشد. سوال 566: اگر امام جماعت با دوچرخه براى اقامه نماز جماعت برود و همه قوانين عبور و مرور را رعايت كند، چه حكمى دارد؟ جواب: اين كار به عدالت و صحت امامت جماعت ضرر نمى‏زند. سوال 567: اگر انسان نماز جماعت را به طور كامل درك نكند و به آخر آن برسد و براى درك ثواب آن، تكبيرة الاحرام را گفته و به حالت تجافى بنشيند و تشهد را با امام بخواند و بعد از سلام او برخيزد و ركعت اول را بخواند، آيا اين كار را در تشهد ركعت دوم نمازهاى چهار ركعتى هم مى‏تواند انجام دهد؟ جواب: اين طريق مختص تشهد آخر نماز جماعت و براى درك ثواب جماعت است. سوال 568: آيا جايز است امام جماعت براى نماز اجرت بگيرد؟ جواب: جايز نيست، مگر آنكه براى مقدمات حضور در جماعت باشد. سوال 569: آيا جايز است امام جماعت در يك زمان عهده‏دار امامت دو نماز (دو نماز عيد يا هر نمازى) گردد؟ جواب: تكرار نماز جماعت براى يكبار به خاطر مأمومين ديگر در نمازهاى يوميه جايز و بلكه مستحب است. ولى جواز آن در نماز عيد مشكل است. سوال 570: اگر امام جماعت در ركعت سوم يا چهارم نماز عشاء باشد و مأموم در ركعت دوم، آيا بلند قرائت كردن حمد و سوره بر مأموم واجب است؟ جواب: در فرض سؤال واجب است كه حمد و سوره را آهسته بخواند. سوال 571: در نماز جماعت بعد از سلام ابتدا آيه صلوات بر پيامبر تلاوت مى‏شود و نمازگزاران سه مرتبه صلوات بر محمد و آل محمد «صلى الله عليهم اجمعين» مى‏فرستند، بعد از آن سه بار تكبير مى‏گويند و سپس شعارهاى سياسى به صورت دعا و برائت توسط مؤمنين با صداى بلند داده مى‏شود، آيا اين كار اشكال دارد؟ جواب: قرائت آيه و ذكر صلوات بر پيامبر و آل او «صلى الله عليهم اجمعين» نه تنها اشكال ندارد بلكه مطلوب بوده و ثواب دارد، و مواظبت بر شعارهاى اسلامى و شعار انقلاب اسلامى (تكبير و ملحقات آن) كه يادآور رسالت و اهداف بلند انقلاب اسلامى‏است، هم مطلوب‏است. سوال 572: اگر شخصى در ركعت دوم نماز جماعت به مسجد برسد و بر اثر جهل به مسأله، تشهد و قنوت را كه بايد در ركعت بعد بجا آورد، انجام ندهد، آيا نماز وى صحيح است؟ جواب: نماز صحيح است. ولى قضاى تشهد و دو سجده سهو، براى ترك تشهد بر او واجب‏است. سوال 573: آيا رضايت كسى كه در نماز به او اقتدا مى‏شود، شرط است؟ آيا اقتدا به مأموم صحيح است؟ جواب: رضايت امام جماعت شرط صحت اقتدا نيست، و اقتدا به مأموم تا وقتى كه نمازش را به جماعت ادامه مى‏دهد، صحيح نيست. سوال 574: دو نفر كه يكى امام است و ديگرى مأموم، اقامه نماز جماعت كرده‏اند. شخص سومى به تصور اينكه فرد دوم امام است، به او اقتدا مى‏كند و بعد از نماز مى‏فهمد كه وى مأموم بوده نه امام، نماز شخص سوم چه حكمى دارد؟ جواب: اقتدا به مأموم صحيح نيست، ولى زمانى كه انسان نداند و به او اقتدا كند، اگر در ركوع و سجود به وظيفه نمازگزار منفرد عمل كرده، بدين معنى كه ركنى را عمدا و يا سهوا كم يا زياد نكرده باشد، نمازش صحيح است. سوال 575: كسى كه قصدِ خواندن نماز عشاء را دارد، آيا مى‏تواند به كسى كه نماز مغرب مى‏خواند، اقتدا نمايد؟ جواب: اشكال ندارد. سوال 576: آيا عدم رعايت ارتفاع محل نماز امام نسبت به مأمومين، موجب بطلان نماز آنها مى‏شود يا خير؟ جواب: اگر بلندى جايگاه امام نسبت به جايگاه مأمومين، بيشتر از حدى باشد كه شرعا مجاز است، موجب بطلان نماز جماعت است. سوال 577: اگر يكى از صفهاى نماز جماعت به طور كامل از افرادى تشكيل شده باشد كه نماز شان قصراست و نماز همه افراد صف بعدى تمام باشد، اگر افراد صف جلو بعد از خواندن دو ركعت نماز فورا براى خواندن دو ركعت بعدى اقتدا كنند، آيا نماز كسانى كه در صف پشت سر آنها هستند، نسبت به دو ركعت آخر نماز، جماعت باقى مى‏ماند يا فرادى مى‏شود؟ جواب: با اين فرض كه نماز همه افراد صف جلو قصر است، صحت نماز جماعت صفهاى بعدى محل اشكال است. احوط اين است كه صفهاى بعدى، بعد از اينكه افراد صف اول براى سلام نماز نشستند، نماز خود را به صورت فرادى بخوانند. سوال 578: اگر مأموم در آخر يكى از دو طرف صف اول نماز ايستاده باشد، آيا مى‏تواند قبل از مأمومينى كه بين او و امام ايستاده‏اند، وارد نماز جماعت شود؟ جواب: اگر مأمومينى كه بين او و امام ايستاده‏اند، بعد از اينكه امام جماعت شروع به نماز كرد، به طور كامل آماده اقتدا نمودن باشند، مى‏تواند به نيت جماعت وارد نماز شود. سوال 579: كسى كه به ركعت سوم نماز جماعت برسد و به خيال اينكه امام در ركعت اول است، چيزى نخواند، آيا اعاده نماز بر او واجب است؟ جواب: اگر قبل از ركوع متوجه شود قرائت واجب است، ولى اگر بعد از اينكه داخل ركوع شد متوجه شود، نماز او صحيح است و چيزى بر او واجب نيست؛ هر چند احتياط مستحب اين است كه دو سجده سهو براى ترك سهوى قرائت بجا آورد. سوال 580: براى برگزارى نماز جماعت در اداره‏هاى دولتى و دبيرستانها نياز شديدى به امام جماعت وجود دارد، و چون غير از من عالم ديگرى در منطقه وجود ندارد، مجبور هستم يك نماز را در مكان‏هاى مختلف براى سه يا چهار بار به عنوان امام جماعت اقامه كنم و چون همه مراجع نماز جماعت دوم را اجازه مى‏هند، آيا در بيشتر از آن نيت نماز قضاى احتياطى جايز است؟ جواب: امامت به نيت نماز قضاى احتياطى صحيح نيست. سوال 581: يكى از دانشگاهها اقدام به برگزارى نماز جماعت براى كارمندان خود در يكى از ساختمان‏هاى مربوط به دانشگاه كه در مجاورت يكى از مساجد شهر قرار دارد، كرده است، با توجه به اينكه در همان زمان در آن مسجد نماز جماعت اقامه مى‏شود، شركت در نماز جماعت دانشگاه چه حكمى دارد؟ جواب: شركت در نماز جماعتى كه از نظر مأموم واجد شرايط اقتدا و جماعت است، اشكال ندارد، هر چند نزديك مسجدى باشد كه در همان زمان در آن نماز جماعت برگزار مى‏شود. سوال 582: آيا نماز خواندن پشت سر امام جماعتى كه شغل قضاوت دارد، ولى مجتهد نيست، صحيح است؟ جواب: اگر شغل قضاوت او بعد از نصب وى توسط كسى كه صلاحيت نصب را دارد، باشد، مانع اقتدا به او در نماز نيست. سوال 583: آيا كسى كه در نماز مسافر مقلد امام خمينى «قدس سره» است، مى‏تواند به امام جماعتى‏كه‏درآن مساله مقلد مرجع‏ديگرى‏است، بخصوص در نماز جمعه، اقتدانمايد؟ جواب: اختلاف در تقليد مانع از صحت اقتدا نيست، ولى اقتدا در نمازى كه طبق فتواى مرجع تقليدِ مأموم، قصر است و طبق فتواى مرجع تقليدِ امام جماعت، تمام است، يا بالعكس صحيح نيست. سوال 584: اگرامام جماعت سهوا بعدازتكبيرةالاحرام به‏ركوع برود، وظيفه مأموم چيست؟ جواب: اگر مأموم بعد از داخل شدن در نماز جماعت و پيش از رفتن به ركوع متوجه شود واجب است كه نيت فرادى نموده و حمد و سوره را قرائت كند. سوال 585: اگر تعدادى از دانش‏آموزان غير بالغ مدارس بعد از صف سوم يا چهارم نماز جماعت ايستاده باشند و بعد از آنها تعدادى از افراد مكلّف ايستاده باشند، نماز مكلفين صفهاى بعدى چه حكمى دارد؟ جواب: در فرض مذكور اشكال ندارد. سوال 586: آيا تيمم بدل از غسل نسبت به امام جماعتى كه معذور است، براى اقامه نماز جماعت كافى است؟ جواب: اگر شرعا معذور باشد، مى‏تواند با تيمم بدل از غسل، امام جماعت شود و اقتدا به او اشكال ندارد.   حكم امام جماعتى كه قرائت وى صحيح نيست‏ سوال 587: آيا در صحت قرائت بين نماز فرادى و نماز مأموم يا امام تفاوت وجود دارد يا اينكه صحت قرائت در هر حال مسأله واحدى است؟ جواب: اگر قرائت مكلّف صحيح نباشد و قدرت بر يادگيرى هم نداشته باشد، نماز او صحيح است، ولى ديگران نمى‏توانند به وى اقتدا كنند. سوال 588: قرائت بعضى از ائمه جماعات از جهت مخارج حروف صحيح نيست. آيا كسى كه حروف را به طور صحيح از مخارج خود ادا مى‏كند، مى‏تواند به آنان اقتدا نمايد؟ عده‏اى مى‏گويند مى‏توانيد نماز را به جماعت بخوانيد، ولى بايد بعدا اعاده نمائيد، من كه فرصت اعاده ندارم، وظيفه‏ام چيست؟ آيا مى‏توانم در نماز جماعت شركت نموده ولى حمد و سوره را آهسته بخوانم؟ جواب: اگر قرائت امام از نظر مأموم صحيح نباشد، اقتدا و نماز جماعت او باطل‏است و اگر نمى‏تواند نماز را اعاده كند، اقتدا نكردن اشكال ندارد، ولى آهسته خواندن در قرائت نمازى كه بايد بلند خوانده شود، براى اظهار اقتدا به امام جماعت صحيح و مجزى نيست. سوال 589: عده‏اى معتقدند كه قرائت بعضى از ائمه جمعه صحيح نيست، زيرا يا حروف را آنگونه كه هست، ادا نمى‏كنند و يا حركت آنها را طورى تغيير مى‏دهند كه ديگر آن حرف نيست. آيا اقتدا به آنان بدون اعاده نمازى كه پشت سر آنان خوانده مى‏شود، صحيح است؟ جواب: ملاك صحت قرائت عبارت است از رعايت قواعد زبان عربى و اداء حروف از مخارج آن به طورى كه اهل لسان آن را اداء آن حرف بدانند نه حرف ديگر؛ اگر مأموم قرائت امام را مطابق قواعد و صحيح نداند، نمى‏تواند به او اقتدا كند و در صورت اقتداء، نماز او صحيح نيست و اعاده آن واجب است. سوال 590: اگر امام جماعت در اثناى نماز در كيفيت تلفظ كلمه پس از اداى آن شك كند و بعد از فراغت از نماز علم پيدا كند كه در تلفظ آن كلمه اشتباه كرده است، نماز او و مأمومين چه حكمى دارد؟ جواب: نماز محكوم به صحت است. سوال 591: وظيفه شرعى شخص بخصوص معلم قرآن كريم كه يقين دارد امام جماعت نماز خود را از جهت تجويد غلط مى‏خواند چيست؟ در حالى كه اين فرد به دليل عدم شركت در نماز جماعت در معرض تهمت‏هاى زيادى قرار گرفته است. جواب: رعايت محسنات تجويد لازم نيست ولى اگر قرائت امام جماعت از نظر مأموم صحيح نباشد و در نتيجه نماز او را صحيح نداند، نمى‏تواند به او اقتدا كند، لكن شركت ظاهرى در نماز جماعت براى يك غرض عقلائى، اشكال ندارد.   امامت شخص ناقص‏ سوال 592: اقتدا به معلولين عزيز براى نماز در موارد زير چه حكمى دارد؟ 1 - معلولينى كه فاقد عضوى از اعضاى بدن نيستند ولى به دليل معيوب بودن پا، با تكيه بر عصا و ديوار مى‏توانند بايستند. 2 - معلولينى كه فاقد بند انگشت دست يا پا و يا انگشتى از دست يا پا هستند. 3 - معلولينى كه همه انگشتان دست يا پا و يا هر دو آنها قطع شده است. 4 - معلولينى كه قسمتى از يك دست يا پا و يا هر دو را ندارند. 5 - معلولينى كه فاقد يكى از اعضاى بدن هستند و به دليل از كار افتادگى دست، براى وضو گرفتن نايب مى‏گيرند. جواب: به طور كلى اگر استقرار و آرامش در قيام بصورت طبيعى وجود داشته باشد و بتواند آن را در حال قرائت حمد و سوره و ذكرهاى نماز و انجام افعال آن حفظ كند و قدرت بر ركوع و سجده كامل با گذاشتن هفت عضو بدن بر زمين داشته باشد و بتواند وضوى صحيح بگيرد، اقتداى ديگران به او در نماز بعد از احراز ساير شرايط امامت جماعت صحيح است و در غير اين صورت صحيح و مجزى نيست. سوال 593: من از طلاب علوم دينى هستم كه دست راستم بر اثر عمل جراحى قطع شده است. به تازگى متوجه شده‏ام كه امام خمينى «قدس سره» امامت فرد ناقص براى كامل را جايز نمى‏داند. بنابراين خواهشمندم حكم نمازهاى مأمومينى را كه تا به حال امام جماعت آنان بوده‏ام، بيان فرمائيد. جواب: نماز مأمومين كه در گذشته بر اثر جهل به حكم شرعى به شما اقتدا كرده‏اند، محكوم به صحت است و اعاده و قضا بر آنان واجب نيست. سوال 594: من از طلاب علوم دينى هستم كه در جريان جنگ تحميلى بر جمهورى اسلامى ايران از ناحيه انگشتان هر دو پا مجروح شدم كه البته انگشت شست پاهايم كاملا سالم است، در حال حاضر امام جماعت يكى از حسينيه‏ها هستم، آيا اين كار اشكال شرعى دارد؟ لطفا آن را بيان فرمائيد. جواب: با فرض سالم بودن انگشتان شست پا و در نتيجه توانائى گذاشتن آنها بر زمين هنگام سجده، امام جماعت بودن شما از اين جهت اشكال ندارد.   شركت زنان در نماز جماعت‏ سوال 595: آيا شارع مقدس زنان را همانند مردان به شركت در نماز جماعت مساجد يا نماز جمعه تشويق فرموده يا اينكه نماز خواندن آنها در خانه بهتر است؟ جواب: شركت زنان در نماز جمعه و جماعت اشكال ندارد و ثواب جماعت دارد. سوال 596: در چه صورتى زن مى‏تواند امام جماعت شود؟ جواب: امامت زن در نماز جماعت فقط براى زنان جايز است. سوال 597: شركت زنان (مانند مردان) در نماز جماعت از جهت استحباب و كراهت چه حكمى دارد؟ شركت آنها در صورتى كه پشت سر مردان بايستند چه حكمى دارد؟ آيا در حالى كه پشت سر مردان براى نماز جماعت ايستاده‏اند، احتياج به پرده و ساتر است؟ اگر در نماز كنار مردان بايستند، از جهت حائل چه حكمى دارد؟ با توجه به اينكه پشت پرده بودن زنان هنگام نماز جماعت و سخنرانى‏ها و مراسم ديگر، موجب تحقير و اهانت به آنها مى‏شود. جواب: حضور و شركت زنان در نماز جماعت اشكال ندارد، و اگر پشت سر مردان بايستند، احتياجى به حائل و پرده نيست، ولى اگر در كنار مردان بايستند سزاوار است كه حائلى بين آنها باشد تا كراهت كنار هم ايستادن مردان و زنان در نماز برطرف شود، و اينكه وجود حائل بين زنان و مردان در نماز موجب تحقير و توهين به شأن و كرامت زنان مى‏شود، توهم و خيالى بيش نيست و اساسى ندارد، بعلاوه دخالت دادن نظرات شخصى در فقه صحيح نيست. سوال 598: كيفيت اتصال و عدم اتصال صفوف زنان و مردان در نماز در صورت نبودن پرده و حائل چگونه است؟ جواب: زنان مى‏توانند پشت سر مردان بدون فاصله بايستند.   اقتدا به اهل سنت‏ سوال 599: آيا نماز جماعت پشت سر اهل سنت جايز است؟ جواب: نماز جماعت براى حفظ وحدت اسلامى، جايز و صحيح است. سوال 600: محل كار من در يكى مناطق كردنشين است كه اكثر ائمه جمعه و جماعات آنجا از اهل سنت هستند، اقتدا به آنها چه حكمى دارد و آيا غيبت آنها جايز است؟ جواب: مشاركت با آنان در نماز جمعه و جماعتشان از جهت حفظ وحدت اشكال ندارد، و از غيبت بايد پرهيز شود. سوال 601: در مكانهاى مشاركت و رفت و آمد با برادران اهل سنت، هنگام شركت در نمازهاى روزانه، در بعضى از موارد مانند آنان عمل مى‏كنيم، مثل نماز بصورت تكتف و عدم رعايت وقت و سجده بر فرش، آيا اين نمازها احتياج به اعاده دارند؟ جواب: اگر حفظ وحدت مقتضى انجام آن كارها باشد، نماز صحيح و مجزى است، حتى اگر سجده بر فرش و مانند آن باشد، ولى تكتف در نماز جايز نيست، مگر اينكه ضرورت آن را اقتضا كند. سوال 602: در مكه و مدينه به استناد فتواى امام خمينى «قدس سره» نماز جماعت را با برادران اهل سنت مى‏خوانيم و گاهى براى درك فضيلت نماز در مسجد مثل اداء نماز عصر يا عشاء بعد از نماز ظهر و مغرب آن را به صورت فرادى در مساجد اهل سنت بدون مهر و با سجده بر فرش به جا مى‏آوريم، اين نمازها چه حكمى دارد؟ جواب: نماز در فرض مذكور محكوم به صحت است. سوال 603: مشاركت ما شيعيان در نماز جماعت مساجد كشورهاى ديگر با برادران اهل سنت كه دست بسته نماز مى‏خوانند، چگونه است؟ آيا تبعيت از آنان در تكتف بر ما واجب است يا آن كه بايد نماز را بدون تكتف بخوانيم؟ جواب: اقتدا به اهل سنت، براى رعايت وحدت جايز است و نماز خواندن با آنها صحيح و مجزى است، ولى تكتف واجب نيست و بلكه جايز نيست، مگر در صورتى كه ضرورتى آن را اقتضا كند. سوال 604: هنگام شركت در نماز جماعت با برادران اهل سنت، چسباندن انگشتان كوچك پا در حال قيام به انگشتان پاهاى دو نفرى كه در دو طرف نمازگزار ايستاده‏چنانچه آنان ملتزم هستند چه حكمى دارد؟ جواب: اين كار واجب نيست، ولى انجام آن به صحت نماز ضرر نمى‏رساند. سوال 605: برادران اهل سنت در ايام حج يا غير آن، نماز مغرب را قبل از اذان مغرب مى‏خوانند، آيا براى ما اقتدا به آنان و اكتفا به آن نماز صحيح است؟ جواب: معلوم نيست كه آنان نماز را قبل از وقت بخوانند، ولى اگر مكلّف دخول وقت را احراز نكند، نمى‏تواند داخل شود، مگر آنكه رعايت وحدت آن را اقتضا كند كه در اين صورت شركت در نماز جماعت آنان و اكتفا به آن اشكال ندارد.