كاش مى دانستم آنچه امروز شرح دادم شما را كفايت نمود يا اضافه نمايم ، مگر نمى دانيد خداوند در ابتداى جهاد، بر مومنين واجب كرد هر يك نفر در مقابل ده تن از مشركين استقامت نمايد و هر كس فرار كند او را تهديد به آتش جهنم نمود. پس از آن ده نفر را به دو نفر تقليل داد كه هر مومن در مقابل دو مشرك مقاومت كند. دستور دوم ده نفر را نسخ نمود. اگر همه مردم آن طورى كه شما مايليد اعتناء به هيچ چيز نداشته باشند كفاره قسم يا نذر؛ زكات شتر يا گوسفند و گاو يا طلاق و نقره يا خرما و مويز را به كه بدهند. چنانچه شما مى گوئيد هيچكس نبايد از اموال دنيا نگهدارد در صورت احتياج به ديگران بايد بدهد. راه بدى است طريقى كه شما رفته ايد، از كتاب خدا و سنت پيغمبر نيز مردم را گمراه مى نمائيد چون به ناسخ و منسوخ ، محكم و متشابه و غرايب تفسير قرآن وارد نيستيد.
بعد از اين فرمايشات حضرت صادق (عليه السلام ) اقتدار و سلطنت سليمان پيغمبر و داود و ذوالقرنين و حضرت يوسف عليهم السلام را مثال مى زند در آخر مقدارى نصيحت نموده مى فرمايد: آنچه نمى دانيد به اهلش برگردانيد به كسانى كه واردند مراجعه نمائيد تا اطلاع از ناسخ و منسوخ ، محكم و متشابه ، امر و نهى قرآن پيدا كنيد.⁽¹⁴⁾
چند روايت درباره اسراف و سخت گذرانى
1. عن ابان بن تغلب قال قال ابو عبدالله (عليه السلام ) اترى الله اعطى من اعطى من كرامته عليه و منع من منع من هوان به عليه و لا ولكن المال مال الله يضعه عند الرجل ودايع و جوز لهم ان ياءكلوا قصدا، و يشربوا قصدا و يلبسوا قصدا و ينكحوا قصدا و يركبوا قصدا و يعودوا بما سوى ذلك على فقراء المومنين و يلموا به شعثهم فمن فعل ذلك كان ما ياءكل حلالا و يشرب حلالا و يركب و ينكح حلالا و من عدا ذلك كان عليه حراما ثم قال لا تسرفوا انه لا يحب المسرفين اترى الله ائتمن الرجل على مال خول له ان يشترى فرسا بعشرة آلاف درهم و يجزيه فرس بعشرين درهما و يشترى جارية بالف دينار و يجزيه بعشرين دينارا و قال لا تسرفوا لا يحب المسرفين .⁽¹⁵⁾
ابان بن تغلب گفت حضرت صادق (عليه السلام ) فرمود: خيال مى كنى به كسى كه خداوند مال و ثروت داده به واسطه منزلت او در نزد خدا بوده يا كسى را كه فقير نموده بر اثر پستى اش فقر نصيبش كرده ، نه اينطور نيست ثروت و مال از خداست ، به عنوان امانت در دست مردم مى گذارد؛ آنها را آزاد نموده كه از روى اقتصاد و ميانه روى بخورند و بياشامند و لباس تهيه نموده و ازدواج كنند يا وسيله سوارى تهيه نمايند.
آنچه از اين مخارج زياد آمد مومنين فقير را دستگيرى بنمايند، پريشانى آنها را برطرف كنند.
هر كس اين وظيفه را انجام داد آنچه مى خورد و مى آشامد يا وسيله سوارى تهيه مى كند، ازدواج مى نمايد بر او حلال است . كسى كه از اين دستور تجاوز نمود بر او حرام خواهد بود.
سپس اضافه كرد اسراف نورزد خداوند مسرفين را دوست ندارد. خيال مى كنى خداوند از فضل خويش به كسى به عنوان امانت مالى مى دهد بايد او اسبى به ده هزار درهم بخرد با اينكه اسب بيست درهمى هم او را فايت مى نمايد يا كنيزى به هزار دينار خريدارى كند و حال اينكه بيست دينارى او را كافى است فرمود زياده روى نكنيد خداوند اسراف كنندگان را دوست ندارد.
2. عن ايوب بن الحر قال سمعت رجلا يقول لابى عبدالله بلغنى ان الاقتصاد و التدبير فى المعيشة نصف الكسب فقال ابو عبدالله لابل هو الكسب كله و من الدين التدبير فى المعيشة .⁽¹⁶⁾
ايوب بن حر گفت شنيدم مردى به حضرت صادق (عليه السلام ) عرض ‍ كرد:
شنيده ام ميانه روى و تدبير در نحوه زندگى نيمى از كسب محسوب مى شود. حضرت فرمود نه بلكه تمام كسب است نه نيمه آن تدبير در كيفيت زندگى جزء دين مى باشد.
3. عن بشر بن مروان قال دخلنا على ابى عبدالله (عليه السلام ) فدعا بر طب فاقبل بعضهم يرمى بالنوى قال وامسك ابو عبدالله (عليه السلام ) يده فقال لا تفعل ان هذا من التبذير والله لا يحب الفساد و فى رواية ايضا قال (عليه السلام )، السرف فى ثلاث ، ابتذالك ثوب صونك و القائك النوى يمينا و شمالا و اهراقك فضلة الماء و قال ليس فى الطعام سرف .⁽¹⁷⁾
بشر بن مروان گفت با چند نفر خدمت حضرت صادق (عليه السلام ) رسيديم . دستور داد خرما آوردند. در موقع خوردن بعضى دانه هاى آن را پرت مى كردند. حضرت صادق (عليه السلام ) دست كشيده فرمود اينكار را نكن زيرا اسراف است ، خدا تباه كردن را دوست ندارد.
و نيز در روايت ديگر فرمود: در سه چيز اسراف است :
1. در موقع كار جامه آبروى خود را پوشيدن 2. دانه را اينطرف آنطرف انداخت 3. ريختن زيادى آب . فرمود در خوراك اسراف نيست .
4. عن على (عليه السلام ) لا يذوق المرء حقيقة الايمان حتى يكون فيه ثلاث خصال ، الفقه فى الدين و الصبر على المصائب و حسن التقدير فى المعيشة و قال ايضا ترك التقدير فى المعيشة يورث الفقر.⁽¹⁸⁾
على (عليه السلام ) فرمود حقيقت ايمان را نمى چشد انسان مگر در او سه خصلت باشد:
1. دانستن مسائل و احتياجات دينى
2. شكيبائى در مصيبتها
3. نيكو اندازه گيرى در مخارج زندگى و نيز فرمود ترك اندازه گيرى در مخارج زندگى باعث فقر و تنگدستى مى شود.