عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لَمَّا قَدِمَ جَعْفَرٌ مِنْ أَرْضِ الْحَبَشَةِ قَالَ- يَا رَسُولَ اللَّهِ أَ لَا أُحَدِّثُكَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ بَلَى قَالَ دَخَلْتُ يَوْماً عَلَى النَّجَاشِيِّ وَ هُوَ فِي غَيْرِ مَجْلِسِ الْمُلْكِ وَ غَيْرِ رِيَاشِهِ وَ زِيِّهِ قَالَ فَحَيَّيْتُهُ بِتَحِيَّةِ الْمُلْكِ وَ قُلْتُ لَهُ يَا أَيُّهَا الْمَلِكُ مَا لِي أَرَاكَ فِي غَيْرِ مَجْلِسِ الْمُلْكِ وَ غَيْرِ رِيَاشِهِ وَ زِيِّهِ فَقَالَ إِنَّا نَجِدُ فِي الْإِنْجِيلِ مَنْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِنِعْمَةٍ فَلْيَشْكُرِ اللَّهَ وَ نَجِدُ فِي الْإِنْجِيلِ أَنَّهُ لَيْسَ شَيْءٌ مِنَ الشُّكْرِ لِلَّهِ يَعْدِلُ التَّوَاضُعَ لَهُ وَ أَنَّهُ وَرَدَ عَلَيَّ فِي لَيْلَتِي هَذِهِ أَنَّ مُحَمَّداً ظَفِرَ بِمُشْرِكِي أَهْلِ بَدْرٍ فَأَحْبَبْتُ أَنْ أَشْكُرَ اللَّهَ بِمَا تَرَى

امام صادق عليه السّلام فرمود: هنگامى كه جعفر بن ابى طالب عليه السّلام از حبشه مراجعت كرد به رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله گفت : اجازه مى فرماييد براى شما حديثى نقل كنم ؟ رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود: بلى ، عرض كرد: روزى وارد بر نجاشى شدم ، آن روز در مجلس رسمى و لباس مخصوص حكومت نبود، من به او تحيت ملوكانه گفتم ، و به او گفتم : اى ملك ! چرا شما را در لباس رسمى و حكومتى نمى بينم ؟ گفت : ما در انجيل مى خوانيم كه هر كس خداوند به او نعمتى عطا فرمود بايد خداوند را شكر گزارد، و در انجيل خوانده ايم كه چيزى چون تواضع با شكر براى خدا برابرى نمى كند، و من امشب گذشته ام شنيدم كه محمّد بر مشركين بدر پيروز گشته ، و اينك دوست دارم خداوند را اين گونه كه مى بينى شكر كنم .

عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ ص مَلَكٌ لَيْسَ لَهُ بِالْأَرْضِ- عَهْدٌ عَلَى الْبُرَاقِ وَ مَعَهُ قَطِيفَةٌ مِنْ إِسْتَبْرَقٍ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ جَلَّ وَ عَزَّ يُخَيِّرُكَ- بَيْنَ أَنْ يَجْعَلَكَ عَبْداً رَسُولًا أَوْ مَلِكاً رَسُولًا قَالَ فَنَظَرَ إِلَى جَبْرَئِيلَ فَأَومَى إِلَيْهِ بِيَدِهِ أَنْ يَتَوَاضَعَ فَقَالَ عَبْداً رَسُولًا فَقَالَ الرَّسُولُ مَعَ أَنَّهُ لَا يَنْقُصُكَ مِمَّا عِنْدَ رَبِّكَ شَيْئاً قَالَ وَ مَعَهُ مَفَاتِيحُ خَزَائِنِ الْأَرْضِ

امام باقر عليه السّلام فرمود: فرشته اى نزد رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله آمد كه تا آن زمان به زمين نيامده بود، و در حالى كه سوار بر براق بود و جامه اى از حرير به تن داشت به رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله عرض كرد: خداوند عزّ و جل تو را مخيّر ساخته بين اينكه بنده و رسول باشى ، يا اينكه ملك و رسول و متواضع باشى ، حضرت فرمود: پيامبر صلّى اللّه عليه و آله متوجه جبرئيل شد كه با دستش اشاره كرد كه متواضع باش ، رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود: عبد رسول متواضع (را اختيار نمودم )، فرشته گفت : با اين انتخاب از مقامى كه نزد پروردگارت دارى چيزى كاسته نشود. امام عليه السّلام فرمود: همراه اين ملك كليدهاى گنجينه هاى زمين بود.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كَانَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ ع إِذَا مَشَى لَا يَسْبِقُ يَمِينُهُ شِمَالَهُ فَقَالَ وَ لَقَدْ مَرَّ عَلَى الْمَجْذُومِينَ يَأْكُلُونَ فَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ فَدَعَوْهُ إِلَى طَعَامِهِمْ فَمَضَى ثُمَّ قَالَ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُتَكَبِّرِينَ وَ كَانَ صَائِماً فَرَجَعَ إِلَيْهِمْ فَقَالَ إِنِّي صَائِمٌ ثُمَّ قَالَ ائْتُونِي فِي الْمَنْزِلِ فَأَتَوْهُ فَأَطْعَمَهُمْ وَ أَعْطَاهُمْ وَ زَادَ فِيهِ ابْنُ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْهُ أَنَّهُ تَغَدَّى مَعَهُمْ

امام صادق عليه السّلام فرمود: هر گاه امام سجاد عليه السّلام راه مى رفت ، پاى راستش از چپش پيشى نمى گرفت ، روزى از كنار چند جذامى كه غذا مى خوردند عبور مى كرد، امام عليه السّلام بر آنها سلام كرد، آنها ايشان را براى صرف طعام دعوت كردند، حضرت قبول كرد، سپس فرمود: خداوند متكبران را دوست نمى دارد- امام روزه بود- به نزد آنان رفت و فرمود: من روزه هستم ، سپس فرمود: فردا به منزل من بياييد، آنها به منزل امام عليه السّلام رفتند و به آنان غذا خوراند و هديه داد. و در بعض روايات است كه : امام عليه السّلام همراه آنان غذا خورد.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ يَا بُنَيَّ تَوَاضَعْ لِلْحَقِّ تَكُنْ أَعْقَلَ النَّاسِ فَإِنَّ الْكَيِّسَ لَدَى الْحَقِّ أَسِيرٌ

امام صادق عليه السّلام فرمود: لقمان به فرزندش گفت : اى پسركم ، در برابر حق متواضع باش تا خردمندترين مردم باشى ، زيرا شخص با هوش و زيرك در نزد حق اسير است .

عَنْهُ قَالَ لَا عِزَّ إِلَّا لِمَنْ تَذَلَّلَ لِلَّهِ وَ لَا رِفْعَةَ إِلَّا لِمَنْ تَوَاضَعَ لِلَّهِ

امام صادق عليه السّلام فرمود: عزّت نيست مگر براى كسى كه در مقابل خدا ذليل شود، و بلندى مقام نيست مگر براى كسى كه براى خدا تواضع كند.

عَنْهُ قَالَ مَنْ كَانَ يُحِبُّنَا وَ هُوَ فِي مَوْضِعٍ لَا يَشِينُهُ فَهُوَ مِنْ خَالِصِ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قُلْتُ مَا مَوْضِعٌ لَا يَشِينُهُ قَالَ لَمْ يَجْعَلْهُ وَلَدَ زِنًى

امام صادق عليه السّلام فرمود: هر كس كه ما را دوست بدارد و در موقعيتى باشد كه ننگى بر دامنش نباشد، او از بندگان مخلص خداست ، عرض كردم : موردى كه رسوايى ندارد چيست ؟ فرمود: زنازاده نباشد.

وَ مِنْ رَوْضَةِ الْوَاعِظِينَ قَالَ الصَّادِقُ ع ثَلَاثَةٌ أُصُولُ الْكُفْرِ الْحِرْصُ وَ الِاسْتِكْبَارُ وَ الْحَسَدُ

امام صادق عليه السّلام فرمود: سه چيز از اصول كفر است : حرص ، تكبرورزيدن ، حسادت .

قَالَ الْبَاقِرُ ع ثَلَاثٌ قَاصِمَاتُ الظَّهْرِ رَجُلٌ اسْتَكْثَرَ عَمَلَهُ وَ نَسِيَ ذُنُوبَهُ وَ أُعْجِبَ بِرَأْيِهِ

امام باقر عليه السّلام فرمود: سه چيز كمر شكن است : مردى كه عملش را زياد شمارد، و گناهانش را فراموش كند، و رأ ى خود را بپسندد.

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَشْقَى النَّاسِ الْمُلُوكُ وَ أَمْقَتُ النَّاسِ الْمُتَكَبِّرُ- وَ أَذَلُّ النَّاسِ مَنْ أَهَانَ النَّاسَ

رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود: شقاوتمندترين مردم پادشاهانند، و مبغوضترين مردم متكبرانند، و خوارترين مردم كسى است كه به مردم اهانت كند.

سَأَلَ الْحَسَنُ بْنُ الْجَهْمِ الرِّضَا ع فَقَالَ مَا حَدُّ التَّوَاضُعِ قَالَ أَنْ تُعْطِيَ النَّاسَ مِنْ نَفْسِكَ مَا تُحِبُّ أَنْ يُعْطُوكَ مِثْلَهُ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ- أَشْتَهِي أَنْ أَعْلَمَ كَيْفَ أَنَا عِنْدَكَ قَالَ انْظُرْ كَيْفَ أَنَا عِنْدَكَ

حسن بن جهم از امام رضا عليه السّلام سؤ ال كرد: حدّ تواضع چيست ؟ فرمود: براى مردم بخواهى آنچه را براى خودت مى خواهى ، گويد، عرض ‍ كردم : مى خواهم بدانم نزد شما چگونه هستم ؟ فرمود: بنگر، من نزد تو چگونه ام .

قَالَ النَّبِيُّ ص أَوْحَى اللَّهُ تَعَالَى إِلَى دَاوُدَ يَا دَاوُدُ إِنَّ أَقْرَبَ النَّاسِ مِنِّي يَوْمَ الْقِيَامَةِ الْمُتَوَاضِعُونَ وَ كَذَلِكَ أَبْعَدُ النَّاسِ مِنِّي يَوْمَ الْقِيَامَةِ الْمُتَكَبِّرُونَ

پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود: خداوند به داود وحى كرد: اى داود، نزديكترين مردم در روز قيامت به من متواضعان هستند، و همچنين دورترين مردم روز قيامت از من متكبرانند.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع لَا حَسَبَ كَالتَّوَاضُعِ وَ لَا وَحْدَةَ أَوْحَشُ مِنَ الْعُجْبِ وَ عَجَباً لِلْمُتَكَبِّرِ الَّذِي كَانَ بِالْأَمْسِ نُطْفَةً وَ يَكُونُ غَداً جِيفَةً

امير مؤمنان عليه السّلام فرمود: حسب و نسبى چون تواضع نيست ، و هيچ تنهايى وحشتناكتر از خودپسندى نيست ، در شگفتم از متكبر، كه ديروز نطفه اى بود، و فردا هم مردارى خواهد بود.

وَ قَالَ النَّبِيُّ ص لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ كِبْرٍ

پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود: وارد بهشت نمى شود آنكه در دلش به اندازه يك خردل كبر و غرور باشد.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كَانَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ ع يَمْشِي مِشْيَةً كَأَنَّ عَلَى رَأْسِهِ الطَّيْرَ لَا يَسْبِقُ يَمِينُهُ شِمَالَهُ

امام صادق عليه السّلام فرمود: امام سجاد عليه السّلام به گونه اى راه مى رفت كه گويا روى سرش پرنده اى بود، پاى راستش از پاى چپ سبقت نمى گرفت .

عَنْهُ قَالَ إِنَّ الْمُتَكَبِّرِينَ يُجْعَلُونَ فِي صُوَرِ الذَّرِّ فَيَطَؤُهُمُ النَّاسُ حَتَّى يَفْرُغَ اللَّهُ مِنَ الْحِسَابِ

امام صادق عليه السّلام فرمود: متكبرين در روز قيامت به صورت اجسامى ريز و كوچك در زير پاى مردم قرار داده مى شوند، تا خداوند از حساب و كتاب فارغ شود.

وَ مِنْ كِتَابٍ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى دَاوُدَ مَا لِي أَرَاكَ سَاكِتاً قَالَ خَشْيَتُكَ أَسْكَتَتْنِي قَالَ يَا دَاوُدُ مَا لِي أَرَاكَ نَصِباً قَالَ حُبُّكَ نَصَبَنِي قَالَ يَا دَاوُدُ مَا لِي أَرَاكَ فَقِيراً قَالَ الْقِيَامُ بِحَقِّكَ أَفْقَرَنِي قَالَ يَا دَاوُدُ مَا لِي أَرَاكَ مُتَذَلِّلًا قَالَ عِظَمُ جَلَالِكَ الَّذِي لَا يُوصَفُ ذَلَّلَنِي قَالَ يَا دَاوُدُ أَبْشِرْ بِالْفَضْلِ مِنِّي فِيمَا تُحِبُّ يَوْمَ تَلْقَانِي خَالِطِ النَّاسَ بِأَخْلَاقِهِمْ وَ زَايِلْهُمْ بِدِينِكَ تَنَلْ مِنِّي مَا تُرِيدُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ

امام صادق عليه السّلام فرمود: خداى عزّ و جلّ به داود وحى كرد: چرا ساكت هستى ؟ گفت : ترس از تو مرا ساكت نموده ، فرمود: اى داود، چرا لاغر هستى ؟ گفت : دوستى تو مرا نحيف نموده ، فرمود: اى داود، چرا فقير هستى ؟ گفت : قيام به حق تو مرا فقير كرده ، فرمود: اى داود، چرا خود را حقير كرده اى ؟ گفت : عظمت و جلالت كه به وصف نيايد مرا خوار نموده ، فرمود: اى داود، اينك تو را بشارت مى دهم به هنگام ملاقات با من به آنچه دوست دارى نصيبت گردد، با مردم طبق خلق و خوى آنان رفت و آمد كن ، اما در مسائل دينيت از آنان جدا باش ، كه روز قيامت به آنچه از من بخواهى مى رسى .

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ فِي السَّمَاءِ مَلَكَيْنِ مُوَكَّلَيْنِ بِالْعِبَادِ فَمَنْ تَوَاضَعَ لِلَّهِ رَفَعَاهُ وَ مَنْ تَكَبَّرَ وَضَعَاهُ

امام صادق عليه السّلام فرمود: در آسمان دو فرشته بر بندگان گمارده شده اند، كه هر كس براى خدا تواضع كند بالايش برند، و هر كه تكبر كند خوارش سازند.

وَ قَالَ الْكِبْرُ رِدَاءُ اللَّهِ فَمَنْ نَازَعَ اللَّهَ رِدَاءَهُ كَبَّهُ اللَّهُ عَلَى وَجْهِهِ فِي النَّارِ

امام صادق عليه السّلام فرمود: بزرگ منشى لباس مخصوص خداست ، هر كه نسبت به آن با خداوند منازعه نمايد، خدا او را به صورتش در آتش ‍ اندازد.

وَ قَالَ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ كِبْرٍ

امام صادق عليه السّلام فرمود: وارد بهشت نشود آنكه در دلش به قدر يك مثقال كبر باشد.

وَ قَالَ أَوْحَى اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى إِلَى مُوسَى يَا مُوسَى بْنَ عِمْرَانَ هَلْ تَدْرِي لِمَ خَصَصْتُكَ بِوَحْيِي وَ كَلَامِي مِنْ بَيْنِ خَلْقِي قَالَ لَا أَعْلَمُهُ يَا رَبِّ- قَالَ يَا مُوسَى إِنِّي اطَّلَعْتُ إِلَى خَلْقِي اطِّلَاعَةً لَمْ أَرَ فِي خَلْقِي أَشَدَّ تَوَاضُعاً مِنْكَ لِي فَمِنْ ثَمَّ خَصَصْتُكَ بِوَحْيِي وَ كَلَامِي قَالَ فَكَانَ مُوسَى إِذَا صَلَّى لَمْ يَنْفَتِلْ- حَتَّى يَضَعَ خَدَّهُ الْأَيْمَنَ بِالْأَرْضِ وَ خَدَّهُ الْأَيْسَرَ بِالْأَرْضِ

امام صادق عليه السّلام فرمود: خداى تبارك و تعالى به موسى وحى فرمود: اى موسى بن عمران ، آيا مى دانى چرا از بين بندگانم تو را به وحيم اختصاص دادم و با تو سخن گفتم ؟ گفت : بار خدايا نمى دانم ، فرمود: اى موسى ، من نظرم را به طرف مخلوقاتم افكندم ، ولى در بين آنان متواضعتر از تو نسبت به خودم نديدم ، بدين جهت تو را به وحى و سخن گفتن برگزيدم ، فرمود: همواره موسى بعد از نمازش ‍ بلند نمى شد مگر اينكه گونه راست و چپش را بر زمين مى گذاشت .

مِنْ كِتَابِ السَّيِّدِ الْإِمَامِ نَاصِحِ الدِّينِ أَبِي الْبَرَكَاتِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص ‍ لَيْسَ مِنْ عَبْدٍ إِلَّا وَ مَلَكٌ آخِذٌ بِحِكْمَةِ رَأْسِهِ إِنْ هُوَ تَوَاضَعَ لِلَّهِ رَفَعَهُ اللَّهُ وَ إِنْ هُوَ تَكَبَّرَ وَضَعَهُ اللَّهُ

رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود: هر بنده اى يك فرشته همراهش ‍ است كه بر سر آن بنده موكّل و مراقب است ، اگر براى خدا تواضع كرد بالايش برد، و اگر تكبر كرد خوارش نمايد.

وَ قَالَ مَنْ حَمَلَ بِضَاعَتَهُ فَقَدْ بَرِئَ مِنَ الْكِبْرِ

رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود: هر كس وسائلش را خود حمل نمود، به حق از تكبر دور شده .

فصل سوم : در عفو و بخشش
(الفصل الثالث في العفو )

مِنْ كِتَابِ الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ ثَلَاثَةٌ مِنْ مَكَارِمِ الدُّنْيَا وَ الاْخِرَةِ أَنْ تَعْفُوَعَمَّنْ ظَلَمَكَ وَ تَصِلَ مَنْ قَطَعَكَ وَ تَحْلُمَ إِذَا جُهِلَ عَلَيْكَ

امام صادق عليه السّلام فرمود: سه چيز از مكارم دنيا و آخرت است : از كسى كه به تو ظلم كرد درگذرى ، با كسى كه با تو قطع رابطه كرد رابطه برقرار كنى ، اگر كسى نسبت به تو جهالتى كرد بردبارى كنى .

عَنِ الْبَاقِرِ ع قَالَ ثَلَاثَةٌ لَا يَزِيدُ اللَّهُ بِهِنَّ الْمَرْءَ الْمُسْلِمَ إِلَّا عِزّاً- الصَّفْحُ عَمَّنْ ظَلَمَهُ وَ إِعْطَاءُ مَنْ حَرَمَهُ وَ صِلَةُ مَنْ قَطَعَهُ

امام باقر عليه السّلام فرمود: سه چيز است كه شخص مسلمان فقط با آنها كسب عزت مى كند: گذشت از ظالم ، دلجويى از محروم ، رفت و آمد با كسى كه قطع رابطه نموده .

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَلَيْكُمْ بِالْعَفْوِ فَإِنَّ الْعَفْوَ لَا يَزِيدُ الْعَبْدَ إِلَّا عِزّاً فَتَعَافَوْا يُعِزَّكُمُ اللَّهُ

امام صادق عليه السّلام از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله روايت كند كه فرمود: عفو كنيد، زيرا عفو و گذشت موجب عزّت بنده مى شود، پس يك ديگر را عفو كنيد تا خداوند عزيزتان كند.

عَنِ الْبَاقِرِ ع قَالَ النَّدَامَةُ عَلَى الْعَفْوِ أَفْضَلُ وَ أَيْسَرُ مِنَ النَّدَامَةِ عَلَى الْعُقُوبَةِ

امام باقر عليه السّلام فرمود: پشيمانى بر عفو و گذشت ، بهتر و ساده تر از پشيمانى بر عقوبت است .

عَنْهُ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص أُتِيَ بِالْيَهُودِيَّةِ الَّتِي سَمَّتِ الشَّاةَ لِلنَّبِيِّ فَقَالَ لَهَا مَا حَمَلَكِ عَلَى مَا صَنَعْتِ فَقَالَتْ قُلْتُ إِنْ كَانَ نَبِيّاً لَمْ يَضُرَّهُ وَ إِنْ كَانَ مَلِكاً أَرَحْتُ النَّاسَ مِنْهُ قَالَ فَعَفَا رَسُولُ اللَّهِ عَنْهَا

امام باقر عليه السّلام فرمود: زن يهوديه اى را كه گوشت گوسفندى را مسموم كرده بود تا پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله بخورد، خدمت آن حضرت آوردند، فرمود: چرا اين كار را كردى ؟ زن گفت : با خود گفتم اگر پيغمبر باشد زيانش نرساند، و اگر پادشاه باشد مردم را از وى آسوده خاطر خواهم كرد، رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله از او در گذشت .

عَنِ الرِّضَا ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِلْيَهُودِيِّ الَّذِي سَحَرَهُ- مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا صَنَعْتَ قَالَ عَلِمْتُ أَنَّهُ لَا يَضُرُّكَ وَ أَنْتَ نَبِيٌّ قَالَ فَعَفَا عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ ص

امام رضا عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله به مردى كه ايشان را سحر كرده بود فرمود: چرا مرتكب آن كار شدى ؟ گفت : دانستم كه اگر پيامبر باشى در تو اثر نمى كند، در اينجا رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله از او گذشت كرد.

عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ الرِّضَا ع قَالَ أَبَقَ غُلَامٌ لِأَبِي الْحَسَنِ إِلَى مِصْرَ فَأَصَابَهُ إِنْسَانٌ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ فَقَيَّدَهُ وَ خَرَجَ بِهِ فَدَخَلَ الْمَدِينَةَ لَيْلًا- فَأَتَى بِهِ مَنْزِلَ أَبِي الْحَسَنِ فَخَرَجَ إِلَيْهِ أَبُو الْحَسَنِ فَقَامَ إِلَيْهِ الْغُلَامُ يُسَلِّمُ عَلَيْهِ- فَسَمِعَ حَرَكَةَ الْقَيْدِ فَقَالَ مَنْ هَذَا قَالَ غُلَامُكَ فُلَانٌ وَجَدْتُهُ فَقَالَ لِلْغُلَامِ اذْهَبْ فَأَنْتَ حُرٌّ

يكى از ياران امام رضا عليه السّلام گويد: غلامى از غلامان امام رضا عليه السّلام فرار كرد، و به مصر رفت ، يكى از اهالى مدينه (كه در آنجا بود) او را شناخت و دستگيرش كرد، و به طرف مدينه آورد، شب هنگام او را وارد منزل امام عليه السّلام نمود، حضرت به نزد او رفت ، هنگامى كه غلام براى سلام كردن حركت كرد امام صداى غل و زنجيرش را شنيد، فرمود: اين كيست ؟ آن مرد گفت : اين همان غلام فرارى شماست كه من او را يافته ام ، حضرت به غلام فرمود: بروتو آزادى .

عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ ع قَالَ إِنْ شَتَمَكَ رَجُلٌ عَنْ يَمِينِكَ ثُمَّ تَحَوَّلَ إِلَى يَسَارِكَ فَاعْتَذَرَ إِلَيْكَ فَاقْبَلْ مِنْهُ

امام سجاد عليه السّلام فرمود: اگر مردى از طرف راستت به تو دشنام داد سپس به طرف چپ رفته و عذر خواست عذرش را بپذير.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص اقْبَلُوا الْعُذْرَ مِنْ كُلِّ مُتَنَصِّلٍ مُحِقّاً كَانَ أَوْ مُبْطِلًا وَ مَنْ لَمْ يَقْبَلِ الْعُذْرَ مِنْهُ فَلَا نَالَتْهُ شَفَاعَتِي

امام صادق عليه السّلام از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نقل كند كه فرمود: عذر كسى را كه معذرت خواست بپذيريد، چه به حق باشد و چه باطل ، هر كس عذر چنين كسى را نپذيرد شفاعت من به او نخواهد رسيد.

وَ قَالَ ص مَنِ اعْتَذَرَ إِلَى أَخِيهِ الْمُسْلِمِ فَلَمْ يَقْبَلْ مِنْهُ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْهِ أ ضر إِصْرَ صَاحِبِ مكسر مَكْسٍ يقال تنصل فلان من دينه إ ذا تبرأ

رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود: هر كس از برادر مسلمان خود عذر بخواهد و او نپذيرد، خداوند او را گرفتار رفيق بدى كند كه به او زيان رساند.

فصل چهارم : در سخاوت و بخل
(الفصل الرابع في السخاوة و البخل)

مِنْ كِتَابِ الْمَحَاسِنِ عَنِ الْبَاقِرِ ع سَخَاءُ الْمَرْءِ عَمَّا فِي أَيْدِي النَّاسِ أَكْثَرُ مِنْ سَخَاءِ النَّفْسِ وَ الْبَذْلِ

امام باقر عليه السّلام فرمود: سخاوت انسان نسبت به آنچه در دست مردم است بيشتر از سخاوتش نسبت به خود و مالش است .

عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْجَنَّةُ دَارُ الْأَسْخِيَاءِ

امام باقر عليه السّلام از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نقل كند كه فرمود: بهشت منزلگاه سخاوتمندان است .

قَالَ الصَّادِقُ ع السَّخِيُّ الْكَرِيمُ الَّذِي يُنْفِقُ مَالَهُ فِي حَقٍّ

امام صادق عليه السّلام فرمود: شخص سخاوتمند و بخشنده كسى است كه مالش را در راه حق انفاق مى كند.

وَ قَالَ أَيْضاً السَّخَاءُ أَنْ تَسْخُوَ نَفْسُ الْعَبْدِ عَنِ الْحَرَامِ أَنْ تَطْلُبَهُ فَإِذَا ظَفِرَ بِالْحَلَالِ طَابَتْ نَفْسُهُ أَنْ يُنْفِقَهُ فِي طَاعَةِ اللَّهِ

امام صادق عليه السّلام فرمود: سخاوت آن است كه نفس بنده از طلب حرام باز ماند و خوددارى كند، و چون به حلال رسيد نفسش به انفاق در راه خدا رام باشد.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَا مِنْ عَبْدٍ حَسَّنَ خُلُقَهُ وَ بَسَطَ يَدَهُ- إِلَّا كَانَ فِي ضَمَانِ اللَّهِ لَا مَحَالَةَ وَ مِمَّنْ يَهْدِيهِ حَتَّى يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ

امام صادق عليه السّلام فرمود: هيچ مؤمنى خوش خلق و گشاده دست نبود، جز آنكه هميشه در پناه خداوند و از هدايت شدگان او باشد، تا اينكه او را وارد بهشت كند.

عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ شَابٌّ مُقَارِفٌ لِلذُّنُوبِ سَخِيٌّ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ مِنْ شَيْخٍ عَابِدٍ بَخِيلٍ

امام باقر عليه السّلام فرمود: جوان غرق در گناهان ولى با سخاوت ، نزد خداوند از پيرمرد عابد بخيل بهتر است .

سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ حَدِّ السَّخَاءِ فَقَالَ تُخْرِجُ مِنْ مَالِكَ الْحَقَّ الَّذِي أَوْجَبَهُ اللَّهُ عَلَيْكَ فَتَضَعُهُ فِي مَوْضِعِهِ

از امام صادق عليه السّلام در مورد حدّ سخاوت سؤ ال شد، حضرت فرمود: اين است كه ؛ آن حقى را كه خداوند بر تو واجب كرده از مالت خارج كنى ، و در راهش خرج كنى .

عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص السَّخَاءُ شَجَرَةٌ فِي الْجَنَّةِ- أَغْصَانُهَا مُتَدَلِّيَاتٌ فِي الْأَرْضِ فَمَنْ أَخَذَ بِغُصْنٍ مِنْ أَغْصَانِهَا قَادَهُ ذَلِكَ الْغُصْنُ إِلَى الْجَنَّةِ

امام صادق عليه السّلام از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نقل كند كه فرمود: سخاوت درختى در بهشت است كه شاخه هاى آن در زمين آويزان است ، هر كس شاخه اى از شاخه هاى آن را بگيرد، آن شاخه او را به بهشت مى كشاند.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ كَانَ أَبَا أَضْيَافٍ وَ كَانَ إِذَا لَمْ يَكُونُوا عِنْدَهُ خَرَجَ يَطْلُبُهُمْ وَ أَغْلَقَ بَابَهُ وَ أَخَذَ الْمَفَاتِيحَ يَطْلُبُ الْأَضْيَافَ وَ إِنَّهُ رَجَعَ إِلَى دَارِهِ فَإِذَا هُوَ بِرَجُلٍ أَوْ شِبْهِ الرَّجُلِ فِي الدَّارِ فَقَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ بِإِذْنِ مَنْ دَخَلْتَ هَذِهِ الدَّارَ قَالَ دَخَلْتُهَا بِإِذْنِ رَبِّهَا يُرَدِّدُ ذَلِكَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ قَالَ فَعَرَفَ إِبْرَاهِيمُ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ فَحَمِدَ رَبَّهُ ثُمَّ قَالَ أَرْسَلَنِي رَبُّكَ إِلَى عَبْدٍ مِنْ عَبِيدِهِ اتَّخَذَهُ خَلِيلًا قَالَ فَأَعْلِمْنِي مَنْ هُوَ أَخْدُمُهُ حَتَّى أَمُوتَ قَالَ فَإِنَّكَ هُوَ قَالَ وَ لِمَ ذَلِكَ قَالَ لِأَنَّكَ لَمْ تَسْأَلْ أَحَداً شَيْئاً قَطُّ وَ لَا تُسْأَلُ قَطُّ شَيْئاً فَقُلْتَ لَا

امام صادق عليه السّلام فرمود: ابراهيم (صلوات اللّه عليه ) پدر همه مهمان نوازها بود، هر وقت كه مهمان نداشت از خانه بيرون مى شد و در خانه را مى بست و كليدهايش را بر مى داشت و دنبال مهمان دارها مى رفت ، و در يك شب وقتى به خانه بازگشت ، ناگهان مرد يا شبيه مردى را در خانه ديد، فرمود: اى بنده خدا، به اجازه چه كسى وارد اين خانه شدى ؟ گفت : به اجازه صاحب خانه - سه مرتبه تكرار كرد- ابراهيم (صلوات اللّه عليه ) مطلب را فهميد و پروردگارش را حمد نمود، مهمان گفت : پروردگارت مرا به طرف بنده اى از بندگانش كه او را دوست خود مى داند فرستاده ، ابراهيم گفت : آن خليل را به من بشناسان تا قبل از مرگم خدمتش ‍ كنم ، گفت : آن خليل خودت هستى ، فرمود: به چه دليل ؟ گفت : زيرا تو هرگز از كسى چيزى نخواسته اى ، و چيزى از تو خواسته نشده كه جواب ردّ بدهى .