--- پاورقى ---
1- ضـرورى ديـن آن اسـت كـه هـر كـس كمترين آشنايى با اسلام و احكام آن داشته باشد هر چند مسلمان نيز نباشد آن مساءله برايش ثابت باشد، مانند وجوب نماز و روزه .
امـام : تـوضـيـح المـسـائل ، مساءله 2447.
2- بـهـجـت - تـبـريزى - فاضل : بايد او را امر به معروف نماييد و به خواندن نماز ترغيبش كنيد.
استفتاء
3- تـبريزى : اگر در زمان عده مسلمان شود بنابر احتياط واجب دوباره صيغه عقد بخوانند.
توضيح المسائل ، مساءله 2459.
فـاضـل : اگـر پـيـش از تـمـام شدن عده زن ، شوهر مسلمان شود، بهتر است عقد او تجديد شود.
توضيح المسائل ، مساءله 2516.
4- تـبـريـزى : اگر در زمان عده مسلمان شود، بنابر احتياط واجب ، دوباره صيغه عقد بخوانند.
توضيح المسائل ، مساءله 2457.
5- تـبـريـزى : اگـر خـوف دارد كـه بـه واسـطـه عـمـل نـكـردن به قولش بچه ها عادت به دروغ گفتن كنند، احتياط اين است كه به قولش عمل كند. استفتاء
مكارم : بهتر است كه مسلمان هميشه به وعده خود وفا كند مگر در جايى كه توانايى ندارد. استفتاء.
6- بـهـجـت : در صـورتـى كـه از مـال شـوهـر خـرج نـكرده مى تواند نفقه خود را مـطالبه كند. استفتاء.
7- فاضل :... و شوهر ندهد مى تواند جهت الزام شوهر به پـرداخـت نـفـقـه بـه مـجـتـهـد جـامـع الشـرايـط و اگـر نـبـاشـد بـه عدول مؤ منين و اگر آنهم ممكن نشد به فساق از مؤ منين مراجعه نمايد و چنانچه الزام شوهر بـر دادن نـفـقه ممكن نباشد مى تواند در هر روز به اندازه خرجى همان روز بدون اجازه از مال او بردارد و اگر ممكن نيست چنانچه ناچار باشد معاش خود را تهيه كند، در موقعى كه مشغول تهيه معاش است اطاعت از شوهر بر او واجب نيست .
توضيح المسائل ، مساءله 2484.
مـكـارم : بـنـابـر احـتـيـاط واجـب خـرجـى را بـايـد بـا اجـازه حـاكـم شـرع از مال شوهر بر دارد.
توضيح المسائل ، مساءله 2065.
8- تبريزى : اگر عهد يا نذر با حقوق مرد منافات داشته باشد اجازه لازم است و در غير اين صورت لازم نيست .
تـوضـيـح المـسـائل ، مـسـاءله 2653 و صـراط النـجـاة ، بـا اسـتـفـاده از سـؤ ال 1054.
فـاضـل : اگـر عـهد يا نذر با حقوق مرد منافات داشته باشد، اجازه لازم است و الا بنابر احتياط واجب لازم است اگر چه از مال زن باشد.
توضيح المسائل ، مساءله 2720.
مـكـارم : اگـر عـهـد يـا نـذر بـا حقوق مرد منافات داشته باشد اجازه لازم است و الا بنابر احتياط مستحب اجازه بگيرد.
توضيح المسائل ، مساءله 2277.
9- فـاضـل - مـكـارم : بـنـابـر احـتـيـاط واجـب نـمـى تـوانـد نـذر او را باطل كند.
فاضل : توضيح المسائل ، مساءله 2721.
مكارم : توضيح المسائل ، مساءله 2278.
10- تبريزى : اگر نذر با حقوق مرد منافات داشته باشد اجازه لازم است .
فـاضـل : اگـر نـذر بـا حـقوق مرد منافات داشته باشد اجازه لازم است و الا بنابر احتياط واجب اجازه بگيريد.
استفتاء.
مكارم : اگر نذر با حقوق مرد منافات داشته باشد اجازه لازم است و الا بنابر احتياط مستحب اجازه بگيريد. با استفاده از مدارك مسائل 50 و 51.
11- تـبـريـزى - فـاضل - مكارم : اگر نذر با حقوق شوهر منافات داشته باشد باطل است .
با استفاده از مدارك مسائل 50 و 51 و استفتاء.
12- تبريزى : اگر زن بدون اجازه شوهر قسم بخورد ظاهرا قسم او صحيح نيست .
توضيح المسائل ، مساءله 2682.
بهجت - مكارم : اگر زن بدون اجازه شوهرش قسم بخورد قسم او صحيح نيست .
مكارم : توضيح المسائل ، مساءله 2301.
بهجت : توضيح المسائل ، مساءله 2123.
13- 1- تـبريزى : موردى براى زدن شوهر وجود ندارد. مگر در مواردى كه دفاع زن از خودش ‍ موقوف به زدن شوهر باشد.
استفتاء

14- تبريزى : مگر آنكه در عقد نكاح شرط كنند و يا عرفا عقد مبنى بر انجام اين امور خوانده شود.
تـوضـيـح المـسـائل ، مـسـاءله 2423 و صـراط النـجـاة ، سـؤ ال 808.
15- جواب :
تـبـريـزى : اگـر در هـنـگـام عـقـد شـرط كرده باشند ولو شرط ارتكازى ، كه انجام امور مـنـزل بـه عـهـده زن بـاشد، بايد به طور متعارف امور خانه را انجام دهد. لكن مى تواند مـطـالبـه اجـرت نمايد و نسبت به زائد بر مقدار متعارف شوهر خق ندارد زن را مجبور به انجام آن بكند.
استفتاء
مـكـارم : مـرد حـق نـدارد زن را مـجـبـور كـنـد، مـگـر ايـنـكـه زن بـا ميل خود اين كارها را بكند.
استفتاء
16- تبريزى ، در صورتى بر مرد واجب است كه زن جوان باشد.
توضيح المسائل ، مساءله 2427.
17- تبريزى : اگر زن جوان باشد بنابر احتياط واجب بايد اجابت كند.
صراط النجاة ، سؤ ال 799.
18- تـبـريـزى : اگـر زن حـق خود را ساقط نكند، و يا بازگشتن براى مرد حرج باشد مى تواند نزد همسرش نيايد، ولى در غير اين صورت بايد از سفر باز گردد.
استفتاء
مـكـارم : اگـر مـسـافـرت ضـرورى اسـت ، لازم نـيـست برگردد و اگر ضرورى نيست ، در صـورتـى كـه سـفـر بيش از چهار ماه آنقدر طول بكشد كه موجب ضرر يا ترس به مفسده افتادن زن باشد، بايد برگردد. در غير اين صورت لازم نيست برگردد.
استفتاء
19- مـكارم : زنى كه عقد دائم شده است بنابر احتياط، نبايد بدون اجازه شوهرش از خانه بيرون برود.
توضيح المسائل ، مساءله 2062.
20- مكارم : بنابر احتياط جايز نسيت .
با استفاده از مدرك مساءله قبل .
21- بهجت : اگر شوهر راضى است ، خروج مانعى ندارد.
استفتاء
22- 1- جواب :
بهجت مى تواند شرط كند كه براى مثلا شغلش بتواند بيرون برود.
با استفاده از توضيح المسائل ، مسائل متفرقه ، مسئله 18.
تبريزى : نمى تواند چنين شرطى بكند ولى مى تواند شرط كند كه شوهر به او اجازه بدهد.
استفتاء
فاضل : موارد مختلف است .
استفتاء
23- فاضل : در صورتى كه مربوط به استمتاعات باشد واجب است اطاعت كند.
استفتاء
24- بـهـجـت : زن نـاشـزه عـلاوه بـر ايـنـكـه گـنـهـكـار اسـت حـق غـذا، لبـاس ، مـنـزل و هـمـخـوايـى نـدارد ولى مـهـر از بـيـن نـمـى رود. تـوضـيـح المسائل ، مساءله 1898. تبريزى : مشهور مى گويند در صورت نشوز زن حق غذا، لباس ، مـنـزل و... را نـدارد، ولى تـا زمـانى كه زن در نزد شوهر است نفقه او به عهده مرد است اگر چه با ترك وظايف گنهكار است و حق همخوابى را ندارد ولى مهر او از بين نمى رود. تـوضـيـح المسائل ، مساءله 2422 و استفتاء
25- تبريزى : زن حق زدن شوهر را ندارد مگر در مواردى كه دفاع از خودش متوقف به زدن شوهر باشد.
استفتاء.
26- تـبـريـزى : بـايـد فـورا كناره بگيرد ولى اگر كناره نگرفت ، كفاره واجب نيست .
تبريزى : توضيح المسائل ، مساءله 464.
مـكـارم : بـايـد فـورا كـنـاره بگيرد و اگر كناره نگيرد، گناه كرده و بنابر احتياط مستحب بايد كفاره بدهد.
مكارم : توضيح المسائل ، مساءله 443.
27- تـبـريـزى : بـنـابـر احـتـيـاط مـسـتـحـب بـهـتـر اسـت غـسـل كـنـد، اگـر چـه قـبـل از غـسـل آمـيـزش جـايـز اسـت . تـوضـيـح المـسائل ، مسائل 434 و 435. مكارم : حكم احتياط واجب فقط مخصوص استحاضه كثيره است و مـسـتـحـاضـه مـتـوسـطـه و قـليـله بـراى آمـيـزش احـتـيـاج بـه غـسـل ندارند. عروة الوثقى ، فى احكام الاستحاضه ، مساءله 18.
28- تبريزى : در هـر صـورت مـى تـوانـد آمـيـزش كـنـد اگـر چـه مـسـتـحـب اسـت غسل كند.
با استفاده از توضيح المسائل ، مسائل 434 و 435.
مكارم : فقط در استحاضه كثيره غسل واجب است .
عروة الوثقى ، فى احكام الاستحاضه ، مساءله 18.
29- تـبـريـزى - مـكـارم : بـايـد اسـتـغـفار كند و بنابر احتياط مستحب كفاره بدهد. تـبـريـزى : تـوضـيـح المـسـائل ، مـسـاءله 458. مـكـارم : تـوضـيـح المسائل ، مساءله 439.
30- تبريزى : اگر زن حائض چند مرتبه جماع كند، بهتر است براى هر مرتبه يك كفاره بدهد.
توضيح المسائل ، مسئله 463
مكارم : دادن كفاره مستحب است .
توضيح المسائل ، مساءله 439.
31- مكارم : با تكرار آميزش با حائض مستحب است كفاره را نيز تكرار كند.
تـوضـيـح المسائل ، مساءله 442.
32- تبريزى - مكارم : دادن كفاره واجب نيست .
مكارم : با استفاده از عروة الوثقى ، فى احكام الحائض ، مساءله 5.
تبريزى : توضيح المسائل ، مساءله 519.
33- و بـعـد از نـه سـالگـى هـم اگـر اسـتـعـداد جـسمانى نداشته باشد، آميزش اشـكـال دارد و هـمـچـنـيـن اگـر بـعد از نه سالگى بيم افضا شدن و ناقص شدن باشد، نزديكى اشكال دارد.
توضيح المسائل ، مساءله 2060.
34- افـضـاء يـعـنـى يـكـى شـدن مـخـرج بـول و مـجراى رحم يا يكى شدن مخرج بول و غائط.
35- بهجت : ...بنابر احتياط واجب ، ديگر هيچ وقت نبايد با او نزديكى كند.
تـوضـيـح المسائل ، مساءله 1928.
36- مناسك حج - چاپ حوزه نمايندگى ولى فقيه در امور حج و زيارت .
37- تبريزى : فقط دو شرط اول لازم است ولى رضايت شوهر لازم نيست .
استفتاء.
فـاضـل : اگـر زن روشـى را اتـخـاذ كـند كه با حقوق مرد منافات داشته باشد، رضايت شوهر لازم است والا لازم نيست .
استفتاء.
38- تـبـريزى : زن مى تواند بدون اجازه شوهرش به هر روشى كه بخواهد از حـامـله شـدن جـلوگـيـرى نـمـايـد. مـشـروط بـر آنـكـه ايـن كـار مشتمل بر حرامى نباشد.
استفتاء
39- تبريزى : رضايت يكى به ديگرى ارتباط ندارد.
استفتاء
فـاضـل : رضـايـت زوجـه لازم نـيـسـت و نـيـز رضـايـت زوج هم براى زوجه در صورت عدم تنافى جلوگيرى با تمكين ، لازم نيست .
استفتاء
40- تبريزى : در فرض مذكور حتى بعد از دميدن روح نيز اسقاط اشكالى ندارد.
صراط النجاة ، با استفاده از سؤ ال 912.
بـهـجـت : در صـورتـى كـه حـمـل بـراى مـادر ضـرر دارد و ادامـه حمل ممكن است منجر به مرگ مادر يا فرزند شود، چنانچه اشكالى در تشخيص دكتر نباشد، و تحقيق كامل هم در انى جهت صورت گرفته باشد،
سقط جنين قبل از دميده شدن روح مانعى ندارد.
توضيح المسائل ، مسائل متفرقه ، مساءله 14.
41- مـكـارم اگـر جـنـيـن در مـراحـل اوليـه بـاشـد و صـورت انـسـان كـامـل بـه خـود نـگـرفـتـه بـاشـد، جـايـز اسـت ، مـشـروط بـه ايـنـكـه از قول دكترها خوف خطر حاصل شود.
استفتاء
فـاضـل : اگـر از گـفـتـه پـزشـك مـتـخـصـص اطـمـيـنـان حاصل شود، و هنوز روح در جنين دميده نشده باشد با اجازه پدر جنين كورتاژ مانعى ندارد.
استفتاء
42- فـاضـل : در صـورت دمـيـده شـدن روح انـسـان جـايـز نـيـسـت و در غـيـر ايـن صـورت اگـر بـقـاء حـمـل خـطـر جـانـى بـر مـادر داشـتـه بـاشـد يـا مـسـتـلزم درد غـيـر قـابـل تـحـمـل بـراى مـادر بشود، اسقاطى مانعى ندارد ولى نسبت به ديه آن با پدر جنين مصالحه كنند.
استفتاء.
مكارم : در صورتى كه ضرر مهمى داشته باشد مجاز است .
استفتاء
43- در صـورتـى كـه مـمـكـن بـاشـد، بـچـه را دو سـال تـمـام شـيـر بـدهـنـد.
تبريزى : توضيح المسائل ، مساءله 2500.
مكارم : توضيح المـسائل ، مساءله 2130.
44- براى شير دادن بچه ، بهتر از هر كس مادر اوست . و سزاوار است كه مادر براى شير دادن ، از شوهر خود مزد نگيرد؛ گر چه حق دارد بگيرد. ولى خـوب اسـت شـوهـر بـه زن مـزد بدهد و اگر مادر بخواهد بيشتر از دايه مزد بگيرد، شـوهـر مـى تـوانـد بـچـه را از او بـگـيـرد و بـه دايـه بـدهـد.
تـبـريـزى : تـوضـيـح المسائل ، مساءله 2496.
مكارم : توضيح المسائل ، مساءله 2126.
45- بهجت : حق سـرپـرسـتـى طـفـل ، پـسـر بـاشـد يـا دخـتـر، بـنـابـر اظـهـر تـا دو سـال بـراى مـادر اسـت ، امـا بـعـد از دو سـال تـا هـفـت سـال ، پـدر هـم حـق سـرپـرسـتـى دارد، و در ايـن پـنـج سال احوط آن است كه حق سرپرستى پسر با پدر و دختر با مادر باشد. ولى بعد از هفت سـال حـق سـرپـرسـتـى ، فـقـط از آن پـدر اسـت . تـوضـيـح المـسـائل ، مـسـاءله 1985.
تـبـريـزى : تـا دو سـال پـسر يا دختر تمام نشده ، پدر نمى تـوانـد آنـهـا را از مـادر جـدا كـنـد و احـوط و اولى آن است كـه دخـتـر را تـا هـفـت سـال از مـادرش جـدا نـكـنـنـد. تـوضـيـح المـسـائل ، مـسـاءله 2467.
فـاضـل : حـفـظ و پـرورش پـسـر تـا دو سـال ، و دخـتـر تـا هـفـت سـال ، حـق مـادر اسـت بـه شـرط آنـكـه مـادر مـسـلمـان و عـاقـل باشد و شوهر نكرده باشد و الا پدر مقدم است . ولى اگر پدر مرده باشد. مادر هر چـنـد شـوهـر كـرده بـاشـد بـر جـد و ديـگـران مـقـدم اسـت . بـنـابـر احتياط واجب . توضيح المـسـائل ، مـساءله 2524.
46- تبريزى : اگر فرزند بدون اجازه پدر و يا با اجـازه او نـذر كـنـد، بايد به نذرش عمل كند، ولى اگر يا مادر از عملى كه نذر كرده منعش كنند، ظاهر اين است كه نذرش باطل مى شود.
صراط النجاة ، سؤ ال 1054 و توضيح المسائل ، مساءله 2655.
فاضل : پدر مى تواند او را منع كند و مادر نيز بنابر احتياط واجب مى تواند فرزند را از اداء نذر نهى كند.
توضيح المسائل ، مساءله 2722.
مـكـارم : فـرزنـد واجب نيست در نذر و عهد از پدرش اجازه بگيرد و... مگر آنكه كار او مايه آزار پدر باشد كه در اين صورت نذر او صحيح نيست .
توضيح المسائل ، مساءله 2279.
47- اگر فرزند بدون اجازه پدر قسم بخورد، قسم او صحيح نيست .
بهجت : توضيح المسائل ، مساءله 2123.
مكارم : توضيح المسائل ، مساءله 2301.
48- فـاضـل - مـكـارم : در حـالى كـه پـدر و مـادر در مكانى تنها هستند جايز نيست فرزندان بدون اجازه وارد آن مكان بشوند.
عروة الوثقى ، نكاح ، مساءله 43.