نگهدارى و حضانت فرزندان
259- مـسـاءله : تـا دو سـال اول زندگى ، نگهدارى و تربيت فرزند به عهده مادر اوست و بعد از آن ، تا سن هفت سالگى تربيت و نگهدارى پسر به عهده پدر و دختر به عهده مادر مى باشد، و بعد از هفت سالگى تا سن بلوغ چه پسر و چه دختر به عهده پدر و بعد از سن بلوغ به عهده خود فرزند است .
امام : تحرير الوسيله ، نكاح ، القول فى احكام الولاده ، مساءله 16.
بهجت - تبريزى - فاضل : ⁽⁴⁵⁾
260- مساءله : در ايام سرپرستى هر كدام از پدر و مادر، اگر ديگرى خواست بچه اش را بـبـيـنـد يـا ايـنـكـه بـه او چـيـزى بـرسـانـد، يـا مـشـكل يا ضررى را از او برطرف كند، و يا اينكه مدتى در كنار هم باشند، ديگرى نبايد مانع شود.
بهجت : توضيح المسائل ، مساءله 1986.
261- مـسـاءله : هـر يـك از پـدر و مـادر، اگـر قبل از رسيدن نوبت سرپرستى از دنيا برود، حق سرپرستى مخصوص ديگرى مى شود، نـه وصـى يـا نـزديـكـان مـتوفى . و در صورت وفات پدر، اگر مادر ازدواج كند، در حق سـرپرستى او تاءمل است ، و احوط رضايت كسى است كه شرعا بعد از پدر و مادر صاحب حق است .
بهجت : توضيح المسائل ، مساءله 1987.
262- مساءله : مخارج فرزندان به عهده پدر است و اگر پدر فقير بود و يا اصلا پدر نبود، به عهده پدر پدر و اگر هيچكدام نبودند مخارج به عهده مادر بچه است و اگر مـادر هـم نـبـود و يـا فقير بود به گونه اى كه نتواند مخارج بچه را بپردازد، به عهده پدر مادر و بعد مادر مادر و بعد پدر بزرگ مادر و به همين ترتيب ، مى باشد.
امام : تحرير الوسيله ، نكاح القول فى نفقه الاقراب ، مساءله 12.
تبريزى ، توضيح المسائل ، مساءله 2836.
263- مساءله : وجوب نفقه فرزندان ، براى پدر تكليف است و مخالفت آن معصيت مى باشد، لكن دين نمى شود.
امـام بـا اسـتـفـاده از اسـتـفـتـائات ، ج 2، غـصـب ، سـؤ ال 64.
o در نتيجه : اگر پدرى مخارج چند روز فرزندان را ندهد و يا كمتر از مقدار لازم را بدهد مرتكب گناه شده است ولى آن مقدارى را كه نداده به عنوان دين به عهده پدر نمى ماند. لذا فرزند نمى توانند آن را از پدر طلب نمايد.
264- مساءله : اگر پدر و مادرى نتوانستند مخارج خود را تاءمين كنند، نفقه آنان به عـهـده فـرزنـد اسـت . چـه پـسـر بـاشد و چه دختر. البته در صورتى كه آنها نيز فقير نـباشند و الا به عهده پسر فرزند خواهد بود و اگر امكان نداشت ، به عهده دختر فرزند مـى بـاشد و به همين ترتيب ... و اگر در هر درجه چند فرزند بود نفقه بين آنان تقسيم مى شود.
امام : تحرير الوسيله ، نكاح ، القول فى نفقه الاقارب ، مساءله 12.
تبريزى : توضيح المسائل ، مساءله 2835.
بهجت : توضيح المسائل ، مساءله 1989
o در نـتـيـجـه : اگـر پـدر و مـادرى كـه نـمـى تـوانند مخارج خود را تاءمين كنند، مثلا سه فرزند داشته باشند، بايد هر سه به نحو مساوى نفقه پدر و مادر را بپردازند. البته در صـورتـى كـه توانايى پرداخت آن را داشته باشند؛ و اگر يك نفر از آنها توانايى نداشت ، تكليف از او ساقط مى گردد و ديگر فرزندان بايد نفقه را بپردازند، و همينطور است در مراتب بعدى .
265- سـؤ ال : آيـا پـول تـو جـيـبـى كـه پـدر به فرزند مى دهد، رضـايـت او در طـرز خـرج كـردن فرزند نيز شرط است يا خير، با توجه به اينكه طرز خرج كردن غير اسلامى نيست ؟
جـواب : اگـر پـول را بـه فـرزنـد بـخـشـيـده بـاشـد، در خـرج كـردن آن در راه حلال آزاد است ، ولى سعى نمايد رضايت پدر را كسب كند.
امام : كتاب استفتائات ، ج 2، ص 328، سؤ ال 7.
266- مـسـاءله : پـدر و مـادر مـى تـوانـد از مـواد خوراكى فرزندان بدون اجازه آنها بـخـورنـد و هـمينطور فرزندان مى توانند از مواد خوراكى پدر و مادر بخورند به شرط آنكه ندانند كه آنها راضى نيستند، اما لازم نيست بدانند حتما آنها راضى هستند.
امام ، تحرير الوسيله اطعمه و الاشربه ، مساءله 29.
267- مـسـاءله : در مـسـاءله قـبل احتياطا جايز نيست از مواد خوراكى خاصى كه معمولا بـراى بـعـضـى مـيـهـمـانـهـاى غـريبه و مهم نگه مى دارند، استفاده كرد. مگر آنكه علم به رضايت صاحب خوراكى داشته باشند.
امام : همان مدرك مساءله قبل .
هديه و فرزندان
269- مـسـاءله : اگـر پـدر چـيـزى را بـه فـرزنـدانـش بـبـخـشـد و آن را بـه آنـهـا تحويل دهد، نمى تواند آن را پس بگيرد.
امـام : بـا اسـتـفـاده از كـتـاب اسـتـفـتـائات ، ج 2، هـبـه ، سـؤ ال 13.
بهجت : با استفاده از توضيح المسائل ، مسائل متفرقه ، مساءله 17.
270- مساءله : تفاوت قائل شدن بين فرزندان در هديه دادن مكروه است . بلكه اگر موجب فتنه يا دشمنى و كينه و عقده گردد حرام است .
امام : تحرير الوسيله ، الهبه ، مساءله 22.
271- مساءله : مستحب است انسان به بعضى از فرزندان كه داراى خصوصيتى هستند كه باعث اولويت آنها مى شود، بيشتر از ديگران هديه بدهند. در صورتى كه موجب فتنه يا دشمنى و كينه و عقده نگردد.
امام : مدرك مساءله قبل .
o در نـتـيجه : با توجه به دو مساءله قبل اگر بچه ها با يكديگر در يك سطح و مرتبه هستند، تفاوت قائل شدن بين آنها مكروه است و اگر بعضى بر ديگران اولويت دارند و يا خـصـوصـيـتى خاص دارند، مستحب است به او بيشتر از ديگران هديه داد. البته اگر موجب فـتـنـه ، دشـمـنـى ، كـيـنـه ، و يـا عـقـده نـگـردد. كـه در آن صـورت بـه طور كلى تفاوت قائل شدن بين آنها حرام است .
نذر، عهد، قسم
272- مساءله : فرزند واجب نيست در نذر و عهد از پدرش اجازه بگيرد. و پدر نيز حق ممانعت از انجام نذر و عهد فرزند را ندارد.
امـام : تـحـريـر الوسـيـله ، القـول فـى النـذر، مـسـاءله 3، و اسـتـفتائات ج 2، نذر، سؤ ال 12.
تبريزى - فاضل - مكارم : ⁽⁴⁶⁾
273- مـسـاءله : اگـر فـرزنـد بـدون اجازه پدر قسم بخورد بعيد نيست كه قسم او صحيح نباشد، لكن نبايد احتياط را ترك نمايد.
امام : توضيح المسائل ، مساءله 2673.
تبريزى : توضيح المسائل ، مساءله 2682.
بهجت - مكارم : ⁽⁴⁷⁾
274- مساءله : اگر پدرى فرزند را از قسم خوردن نهى نمايد قسم او صحيح نيست .
امام : توضيح المسائل ، مساءله 2672.
بهجت : توضيح المسائل ، مساءله 2123.
تبريزى : توضيح المسائل ، مساءله 2681.
مكارم : توضيح المسائل ، مساءله 2301.
روابط فرهنگى
275- سـؤ ال : ايـنـجـانب پدرى دارم كه خوش اخلاق نيست و مغرور و خـود پـرور مـى بـاشـد و در حـق خـانـواده خـود ظلم روا مى دارد و من از وقتى كه به تكليف رسـيده ام در حال مبارزه با پدرم هستم . اگر جوابش را همان موقع در حضور ديگران بدهم كـه كـار نـادرسـت و نـاشـايـسـت انـجام داده ام و اگر تنها با پدرم صحبت نمايم حرفم را قـبـول نـمـى كـنـد و مى گويد در مقابل پدرت درشتى نكن . خلاصه نمى دانم چه كنم آيا شما صلاح مى دانيد كه من اين صحبتها را بنمايم يا نه ؟
جـواب : حفظ احترام والدين و مراعات ادب در صحبت با آنان لازم است . و در موارد لزوم امـر بـه مـعـروف و نـهـى از مـنـكر كنيد، و اگر ماءيوس از تاءثير باشيد، تكليف از شما ساقط است .
امام : كتاب استفتائات ، ج 1، ص 488، سؤ ال 20.
بهجت - تبريزى - فاضل - مكارم : استفتاء
276- سؤ ال : فرزند پدرى هستم كه هيچگونه اعتقاد به خدا و پيغمبر و معاد ندارد، مـسـلما نماز هم نمى خواند، بلكه در مواردى توهين به آستان قدس ‍ خدا و پيامبر مى كند و بـا انـقـلاب فـوق العـاده بـد اسـت . اخلاق خانوادگى او به خاطر اينكه مادرم و خواهرم و برادرانم معتقد به مبانى مذهبى هستند، فوق العاده تند و بدور از عواطف پدرى است . من تا آنـجـا كـه تـوانـسـتم با محبت و رفتار ملايم با پدرم صحبت كرده ، او را از روشى كه در مقابل خدا و پيغمبر و در مقابل خانواده پيش گرفته است نهى كرده ام ، اما محبت و طبع ملايم هـم در او كارگر نيست . اكنون وضع خانواده آشفته است و هر روز دعوا و ناسزا گويى از طـرف پـدرم در خـانـواده شـديـدتـر شـده و مـن هـم با پدرم دعوا كرده و از او قهر نمودم . حـال از امـام عـزيـز مـى خواهم تكليف اينجانب را نسبت به پدرم كه كافر به همه چيز است روشن كنيد.
جواب : از قطع رحم اجتناب كنيد و حتى المقدور در هدايت او كوشش ‍ نماييد.
امام : كتاب استفتائات ، ج 1، ص 489، سؤ ال 21.
277- مساءله : بنابر احتياط واجب جايز نيست فرزندان در حالى كه پدر و مادر تنها در مكانى هستند، بدون اجازه وارد آن مكان بشوند.
امام : عروة الوثقى ، نكاح ، مساءله 43.
فاضل - مكارم : ⁽⁴⁸⁾
279- مـسـاءله : اگـر فـرزنـدى بـه هـمـراه هـمسرش در مكانى تنها باشند، بنابر احتياط واجب جايز نيست پدر يا مادر بدون اذن وارد آن مكان بشوند.
امام - فاضل - مكارم : عروة الوثقى ، نكاح ، مساءله 43.
280- سـؤ ال : آيـا جـايـز اسـت پـدر و مـادر فـرزنـدشـان را بدون دليل و از روى عصبانيت و بى حوصلگى كتك بزنند يا حق الناس به گردنشان است ؟
جـواب : جـايـز نـيـسـت ولى بـراى تـاءديـب در حـد متعارف كه موجب سرخى و سياهى و كبودى نشود جايز است .
امام : استفتاء در كتاب احكام ازدواج ، ص 180.
تبريزى با استفاده از توضيح المسائل ، مساءله 2819.
281- مـسـاءله : اگـر بچه يكى از گناهان كبيره را مرتكب شود، ولى و يا مثلا معلم با اجازه ولى مى تواند به قدرى كه ادب شود و ديه واجب نشود او را بزند.
تبريزى : توضيح المسائل ، مساءله 2819.
282- مـسـاءله : اگـر كـسـى بـچـه را طـورى بـزنـد كـه ديـه واجـب شـود، ديـه مال طفل است و اگر مرده بايد به ورثه او بدهند.
تبريزى : توضيح المسائل ، مساءله 2820.
283- سـؤ ال : حـال اگـر خـانـه كـودك ، دايـى يـا عمو يا خواهر يا برادر او، بچه را بزنند آنوقت چه صورتى دارد؟
جواب : جايز نيست مگر با اذن ولى ، با همان شرايط، جهت تاءديب .
امـام : بـا اسـتـفـاده از مـدرك سـؤ ال قبل و استفتاء
تبريزى : با استفاده از مدرك سؤ ال قبل .