هبه
56- سـؤ ال : آيـا زن مـى تـوانـد از مال خودش بدون اذن شوهرش به كسى ببخشد (هبه كند)؟
جواب : هبه او از مال خودش صحيح است حتى اگر شوهر او را نهى كند.
امـام : بـا اسـتـفـاده از كـتـاب اسـتـفـتـائات ، ج 2، نـذر، سـؤ ال 11.
57- سـؤ ال : اگـر زنـى مهر خود را به شوهر ببخشد بعد پشيمان شود مى تواند آنرا از شوهر طلب كند؟
جواب :
تبريزى ، اگر مهر در ذمه شوهر بوده و ابراء كرده نمى تواند مطالبه كند، و اگر عين خارجى بوده و بخشيده و در اختيار او قرار داده بنابر احتياط نمى تواند پس بگيرد.
استفتاء
فـاضـل : اگـر مـهـريـه بر ذمه شوهر باشد با بخشيدن آن ديگر جاى برگشت نيست . و اگـر مـهـريـه مـانـنـد خـانه ، زمين و امثال آنها باشد و در اختيار شوهر قرار داده باشد مى تواند رجوع كند و پس بگيرد.
استفتاء
58- سـؤ ال : اگر در عقد شرط شود پرداخت مهريه از ناحيه شوهر عـنـدالاسـتـطـاعـه باشد، آيا زن مى تواند على رغم عدم قدرت شوهر بر پرداخت مهر، آن را از او طلب كند؟
جواب :
فاضل : در صورت عدم قدرت زوج ، زوجه نمى تواند مطالبه نمايد.
استفتاء
تـبـريـزى : در صـورت عـدم اسـتـطـاعت ، زن نمى تواند مهر را مطالبه كند حتى در ليله زفاف .
استفتاء
اختلافات زن و شوهر
59- سؤ ال : اگر زنى در زندگى اولا اطاعت از شوهر نكرد، ثانيا بـراى شـوهـرش ارزش قائل نبود، ثالثا اسرار زندگى را در همه جا فاش نمود، رابعا در زندگى مرتب دروغ گفت : تكليف مرد از نظر شرعى با چنين زنى چيست ؟
جواب : بايد او را امر به معروف و نهى از منكر نماييد.
امـام : از كـتـاب اسـتـفـتـائات ، ج 1، ص 481، سـؤ ال 14.
بهجت - تبريزى - فاضل - مكارم : استفتاء
60- مـسـاءله : اگـر هـيـچـيـك از زن و شـوهـر بـه وظـايـف خـود عـمـل نـكـنـند، به گونه اى كه ترس از جدا شدن آنها از يكديگر باشد، بايد يك نفر از خانواده مرد و يك نفر از خانواده زن براى اصلاح بين اين دو نفر تعيين شوند كه حكم بين اين دو باشند. و بر اين دو نفر حاكم واجب است درباره درگيرى اين زن و شوهر تحقيق به عـمـل آورنـد، سـپـس هـر چـه آن دو حكم راءى دادند در صورتى كه مشروع باشد، بر زن و شـوهـر لازم الاجـراء مـى شـود و بـايـد بـدان عـمل كنند. مثلا اگر با شوهر شرط كنند كه همسرش را در فلان خانه مخصوص ، يا نزد پدر و مادر او مسكن دهد، و يا مادر و خواهر خود را بـا وى هـمـخـانه نكند، يا در فلان مدت مهريه يا ساير مطالباتش را بپردازد، شوهر بايد بپذيرد و آنها را انجام دهد، ولى هر گونه حكم غير مشروع لازم الاجراء نيست و نبايد زن و شـوهـر بـدان مـلتـزم شـونـد. مـثـلا شـرط كنند شوهر حقوق ساير اعضاى خانواده را بپردازد و يا زن بتواند بدون اجازه شوهر از خانه خارج شود و...
امام : تحرير الوسيله ، ج 2، كتاب نكاح ، فى النشوز، مساءله 4.
61- مـسـاءله : بـنابر احتياط واجب ، بايد يكى از دو حكم از خانواده مرد و ديگرى از خـانـواده زن بـاشـد ولى اگر هر يك از زوجين كسى را از بستگان خود نداشته باشند، يا كـسـى بـاشـد ولى صـلاحـيـت حـكـمـيـت نداشته باشد، مى توانند از غير خانواده ، كسى را بـرگـزيـنـنـد و شـرط نـيست كه از هر طرف تنها يك حكم ، بلكه در صورتى كه مصلحت اقتضاء كند، مى توانند چند نفر را حكم قرار دهند.
امام : همان مدرك مساءله قبل .
62- مـسـاءله : دو حـكـم حق ندارند به جدايى بين زن و شوهر حكم كنند مگر اينكه در هـنـگام انتخاب ، به آن دو شرط شود كه اگر بخواهند ميان آن دو اصلاح كنند و يا آنها را از هـم جـدا كـنند، كه البته اگر راءى به جدايى دادند، اين حكم به غير از راه اطلاق آنهم با جمع بودن تمام شرايطش ممكن نخواهد بود.
امام : مدرك مساءله قبل .
63- سـؤ ال : آيـا شـوهـر مـى تـوانـد در مقابل ديگران عيوب زنش را بگويد و او را تحقير كند، اگر چه به شوخى باشد؟
جواب :
تبريزى : غيبت كردن مؤ من و نيز تحقير مؤ من و كارى كه موجب اذيت او مى شود جايز نيست .
استفتاء
64- سـؤ ال : آيـا زن مـى تـوانـد در مـقـابل ديگران عيوب شوهرش را بگويد و با او را تحقير كند؟ اعم از اينكه شوهر حضور داشته باشد يا نه و اعم از اينكه شوخى باشد يا جدى .
جـواب : تـبـريـزى ، غـيـبـت كـردن مؤ من و نيز تحقير مؤ من و كارى كه موجب اذيت او مى شود، جازى نيست .
استفتاء
o در نتيجه : بنابراين فتوا زن و شوهر نمى توانند يكديگر را تحقير نمايند. به طور مثال مرد نمى تواند با به رخ كشيدن زنان ديگر، زن خود را تحقير كند و با اجازه ندارد در مقابل ديگران كارى كند و يا حرفى بزند كه زنش تحقير شود. همچنين زن اجازه ندارد عـيـوب مـرد را نزد زنهاى ديگر به گونه اى بيان كند كه يا غيبت شود و يا موجب تحقير شـوهـر گـردد. بـنـابـرايـن ، ايـراد گـرفـتـن از يـكـديـگـر در مـقـابـل ديـگـران بـى اعـتـنـايـى كـردن بـه يـكـديـگـر، تـرجـيـح بـدون دليـل ديگران به گونه اى كه موجب تحقير همسر گردد و مواردى نظير اينها، جازى نيست و زن و شوهر بايد به شدت از اينگونه امور خوددارى نمايند.
65- سؤ ال : حكم توهين كردن زن به شوهر يا به عكس چيست ؟
جواب : تبريزى : تحقير و توهين به مؤ من جايز نيست ، زن باشد يا مرد.
استفتاء
66- سؤ ال : آيا زن اجازه دارد شوهر خود را كتك بزند؟
جواب : زن چنين حقى ندارد.
امام : تحرير الوسيله ، القول فى النشوز، مساءله 2.
بهجت - فاضل - مكارم : استفتاء
تبريزى : ⁽¹³⁾
67- سـؤ ال : آيـا زن مـى تـوانـد اسـرار و مسائل خانوادگى را كه بين خود و شوهرش هست ، براى ديگران تعريف كند؟
جواب : مكارم : افشاى اسرار مؤ من ، جايز نيست
استفتاء
68- مساءله : زن تحت هيچ شرايطى حتى موقعى كه مرد حقوق او را نپردازد، حق قهر كردن با شوهر را ندارد.
امام : با استفاده از تحرير الوسيله ، القول فى النشوز، مساءله 2.
o در نـتـيـجـه : خانمهاى محترم بايد بدانند، جايز نيست تحت هيچ شرايطى با شوهر خود قـهـر كـنـنـد. يـعـنـى با او صحبت نكنند و يا بستر خود را از شوهر جدا كنند و... البته در صـورتـى كـه شوهر حق او را ادا نمى كند (همانگونه كه در بخش نشوز گفته خواهد شد) بـايـد به حاكم مراجعه نمايد. بنابراين ، اگر جايز نباشد زن با مردى كه ناشزه شده قـهـر كـنـد بـه طـريـق اولى در اخـتلافاتى كه مربوط به سليقه و يا نظرات هر يك از زوجين است ، حق قهر كردن را ندارد.
حقوق و روابط زن و شوهر
69- مساءله : حقوق زن نسبت به شوهر عبارتند از:
الف - تهيه غذا به اندازه متعارف .
ب - تهيه پوشاك به اندازه شاءن زن .
ج - تهيه وسايل مورد لزوم خانه .
د - تهيه مسكن متناسب با شاءن و منزلت اجتماعى زن .
و - خوش رويى و خوش رفتارى با زن .
ز - تعليم احكام و مسائل اعتقادى (به وجوب كفايى ).
ح - حداقل هر چهار ماه يكبار با او آميزش كند.
الف : تهيه غذا
70 - مـسـاءله : مـقدار غذا و كميت آن به اندازه اى است كه زن را سير كند و در جنس آن بايد رجوع شود به آنچه كه براى مثال او در شهرش متعارف است .
امام : تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، فصل فى النفقات ، مساءله 8.
71- مـسـاءله : اگـر غـذايـى مـتـناسب با مزاج زن باشد و يا زن به خوردن آن عادت داشـتـه باشد به گونه اى كه ترك آن موجب ضرر براى او گردد، بر مرد واجب است آن غذا را براى زن تهيه نمايد.
امام : مدرك مساءله قبل
o در نتيجه : اگر زن عادت كرده باشد در خانه پدرش نوع خاصى از غذا را بخورد و يا بياشامد مثلا هميشه گوشت مى خورد و يا نوع خاصى از غذا و يا هر چيز ديگر به گونه اى كـه اگـر غـير آن باشد به علت عادتى كه دارد برايش ‍ ضرر داشته باشد، بر مرد واجـب اسـت هـمان برنامه غذايى را برايش فراهم نمايد، مگر آن كه زن به غير آن راضى باشد.
72- مـسـاءله : بـر مـرد واجـب اسـت چـيـزهـايـى غير از غذا را كه زن عادت دارد استفاده نـمـايـد، از قـبـيـل چـاى ، قـهوه ، تنباكو و... را نيز اگر براى ترك آن ضرر دارد، تهيه نمايد.
امام : تحرير الوسيله ، نكاح ، فصل فى النفقات ، مساءله 8.
73- مـسـاءله : بـر مـرد واجـب اسـت آنـچـه كـه از مـيـوه هـاى مـخـتـلف در فصلها براى مثل زن متعارف است براى او فراهم نمايد.
امام : مدرك مساءله قبل .
74- مـسـاءله : زن مـى تـوانـد به دو گونه غذا را از شوهر طلب نمايد يا به طور مـتـعـارف در خـانه شوهر با همديگر بخورند و بر سر يك سفره باشند و يا اينكه فقط نـفـقـه خودش را طلب نمايد و به تنهايى بخورد و يا هر كار ديگرى كه مى خواهد با آن بكند. و شوهرش حق ندارد زن را به شكل اول يا دوم ملزم نمايد.
امام : تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، فصل فى النفقات ، مساءله 12.
75- مـسـاءله : شـوهـر نـيز مى تواند دو گونه غذا را به زن بدهد، غذايى كه آماده خـوردن اسـت مانند، نان ، خرما، غذاى پخته و يا هر چيزى كه آماده خوردن باشد و يا اينكه چيزى است كه براى خوردن بايد پخته شود و يا آماده گردد. و زن حق ندارد شوهر را به هر كدام ملزم نمايد.
امام : تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، فصل فى النفقات ، مساءله 13.
76- مساءله : اگر براى طبخ غذا احتياج به هيزم ، نفت و يا هر چيز ديگر مانند ادويه ، نـمـك و... بـاشـد بر مرد واجب است آن را نيز براى زن تهيه نمايد. البته نبايد آن چيز خلاف متعارف باشد.
77- مـسـاءله : زن حـق نـدارد شـوهـر را مـلزوم كـنـد بـه جـاى غـذا، پـول آن را بـه او بـدهـد لكـن اگـر هـر دو بـه دادن پول توافق كردند و زن آن را تحويل بگيرد مالكش مى شود و تكليف از شوهر ساقط مى گردد.
امام : تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، فصل فى النفقات ، مساءله 14.
78- سـؤ ال : زن مـن مرتب مى گويد بايد از فلان فروشگاه ، مواد غـذايـى بـخـرم و يـا بـايد در فلان رستوران غذا بخوريم . با توجه به اينكه پرداخت هـزيـنـه اين غذاها براى من بسيار مشكل است ، آيا بر من واجب است همانگونه كه او مى خواهد عمل نمايم ؟
جـواب : شـمـا مـخـتـاريـد كـه مـواد اوليـه غـذا و يـا غـذاى طـبـخ شـده و يـا پول آن را به او بدهيد، البته بايد شؤ ونات او را رعايت نماييد. و بيش از آن چيزى به عهده شما نيست .
امـام : بـا اسـتـفـاده از تـحـريـر الوسـيـله ، كـتـاب نـكـاح ، فصل فى النفقات ، مسائل 8، 12، 13 و 14.
ب : تهيه پوشاك
79- مـسـاءله : مـقـدار و نـوع لباس نيز به علت تنوع و اختلاف زياد بين آنها، به انـدازه اى بـر مـرد واجـب اسـت كـه مـنـاسـب شـاءن زن بـاشـد. بـنـابـراين مرد بايد براى فـصول مختلف لباسى متناسب حال زن و شؤ ونات خانوادگى او تهيه نمايد؛ و اگر زن از صـاحـبان تجمل باشد واجب است بر مرد علاوه بر لباس ‍ بدن لباسى ديگر به حسب حال امثال او برايش تهيه كند.
امام : تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، فصل فى النفقات ، مساءله 8.
o تـوجـه : در صـورتـى بـر مـرد واجب است لباس متناسب با شاءن و موقعيت اجتماعى زن تـهـيـه كـنـد كـه ايـن كـار مـنـجـر بـه فـعـل حـرامـى نـگـردد. مـثـلا اگـر زن قـبـل از ازدواج لبـاس شـهـرت مـى پـوشـيـده و يـا مـثـلا در مـقـابـل نـامـحـرم جـوراب نـازك پـوشيده و يا لباس را اگر چه متناسب شاءن اوست براى خودنمايى به نامحرم استفاده مى كند و... و امثال آن بر مرد واجب نيست آنها را تهيه نمايد. بلكه واجب است بر مرد كه او را نهى از منكر نيز بنمايد.
هـمـچـنـيـن نـبـايـد تـهـيـه لباس و لباسها براى زن منجر به اسراف گردد. كه اين نيز فعل حرامى است .
بنابراين اگر خانيم بخواهد براى هر مهمانى كه مى رود لباس نو خاصى بپوشد و اين كـار را هـمـواره ادامه بدهد، به بهانه اينكه قبلا در خانه پدرى همين كار را مى كرده و يا اينكه لباسهايى را طلب مى كند كه از لحاظ قيمت خيلى بيش از متعارف است ، بر مرد واجب نيست آن را تهيه نمايد.
80- مـسـاءله : مـرد بـايـد بـراى زن لبـاس تـهـيـه كـنـد، حـال چـه از مـال خـودش بـاشـد يا به واسطه عاريه و يا اجاره كردن . و تا زمانى كه آن لبـاس مـوجـود بـاشـد و مـنـدرس نـشـده بـاشـد بـه طـورى كـه مـنـاسـب حال زن باشد، زن نمى تواند مطالبه پوشش ديگرى نمايد.
امام : تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، فصل فى النفقات ، مساءله 15.
ج : تهيه وسايل مورد لزوم خانه
81- مـسـاءله : تـهـيـه وسـايـل مـنـزل مـانـنـد فـرش ، روانـداز، پـرده ، لحـاف ، وسـايـل پـخـت و پـز و آنـچه كه زن براى نظافت نياز دارد نيز همگى به عهده مرد است و مقدار، جنس و كيفيت هر يك نيز بايد متناسب با شاءن و منزلت زن باشد.
امام : تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، فصل فى النفقات ، مساءله 8.
o در نـتـيـجـه : اگـر زن در خـانـه اى زنـدگى كرده است كه مثلا از نوعى خاص فرش ‍ و رخـتـخـواب اسـتـفاده مى كرده ، مثلا هميشه روى تخت مى خوابيده و شاءن او داشتن پرده هاى خـاص و يـا وسايل خاصى است ، بر مرد واجب است آنها را تهيه نمايد. البته تا آنجا كه منجر به حرامى نگردد.
د: تهيه مسكن
82- مساءله : بر مرد واجب است خانه اى كه لايق همسرش است براى او تهيه كند، چه به صورت ملك يا اجاره يا عاريه و... و زن مى تواند از شوهر بخواهد هيچكس به غير از شـوهـر بـا او زندگى نكند. به گونه اى كه خانه يا اطاقى كه در آن زندگى مى كنند فقط از آن زن و شوهر باشد.
امام : تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، فصل فى النفقات ، مساءله 15.
83- مـسـاءله : بـر مـرد واجـب اسـت مـواد سـوخـتـى مـنـزل مـثـل ، نـفـت ، گـاز، هـيـزم ، زغـال و امـثـال آن را بـراى زن تـهيه نمايد. همچنين بايد داروهايى كه معمولا در طول سال به آن نياز است را براى زن تهيه كند.
امام : تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، فصل فى النفقات ، مساءله 9.
84- مساءله : بر مرد واجب است تمام نفقات زن را بپردازد، چه زن نياز داشته باشد يا نداشته باشد. حتى اگر از ثروتمندترين مردم باشد.
امام : تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، فصل فى النفقات ، مساءله 19.
ه : بخشيدن اشتباهات زن
85- مساءله : اگر زن از روى جهل اشتباهى انجام داد مرد بايد او را ببخشد.
امـام : تـحـريـر الوسـيـله ، كـتـاب نـكـاح ، فـصـل فـى التـقـسـيـم و النـشـوز، قبل از مساءله 1.
و. خوش رفتارى با زن
86- مـسـاءله : مـرد بـايـد بـا زن خـود خـوش رفـتـار باشد و با او با روى گشاده برخورد كند.
امـام : تـحـريـر الوسـيـله ، كـتـاب نـكـاح ، فـصـل فـى التـقـسـيـم و النـشـوز، قبل از مساءله 1.
o در نتيجه : يكى از حقوق زن نسبت به مرد اين است كه مرد نبايد در خانه عصبانى مزاج و تندخو باشد، بلكه بايد خوش اخلاق و گشاده رو باشد.
تـذكر اين نكته بسيار ضرورى به نظر مى رسد كه خوش اخلاق بودن و خوشرو بودن بـه ايـن نـسـبـت كـه وقـتـى هـمـه چـيـز مـطابق ميل بود انسان خوش ‍ برخورد باشد، بلكه خـوشـرفـتـارى زمانى است كه وقتى مساءله اى اتفاق مى افتد كه معمولا مردان با روبرو شـدن بـا آن عـصـبـانـى مـى شـوند، انسان بتواند جلو چشم خود را بگيرد و اخلاق نيكو را پـيـشـه كـنـد. بـنـابـرايـن آقـايـان مـحـتـرم بـايـد توجه داشته باشند عصبانى بودن در مـنـزل و يـا داشـتـن تـوقع زيادى از اهل منزل و يا امر و نهى كردن بيش از حد در خانه و... مـواردى از ايـن قـبـيـل مـوجـب مـى شـود نـتـوانـنـد بـه طـور كامل به گونه اى كه خدا راضى باشد حق همسر و بچه هاى خود را بپردازد.
87- مـسـاءله : خـادم گـرفـتـن بـراى زن زمـانـى واجـب اسـت كـه زن صـاحـب جـلال و شـاءن و مـنـزلت بـالايى باشد و يا از كسانى باشد كه همواره صاحب خدمتگزار بـوده اسـت . و اگـر جـلال و شـاءن او طـورى بـاشـد كـه چند خدمتگزار داشته ، بعيد نيست بگوييم بر مرد واجب است چند خدمتگزار براى او بگيرد.
امام : تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، فصل فى النفقات ، مساءله 8.
ز: تعليم احكام و مسائل اعتقادى
88- مـسـاءله : بـر مـرد واجـب اسـت احـكـام مـورد لزوم زن ، و يـا مـسـائل اعـتقادى را به او تعليم دهد، همانگونه كه بر زن واجب است آنها فرا بگيرد. لكن اين وجوب براى مرد كفايى است .
تبريزى : صراط النجاة با استفاده از سؤ الهاى 867 و 868.
فاضل : استفتاء
o در نـتيجه : اگر زن مثلا احكام عادت ماهانه خود را نمى دانست و يا احكام نماز و روزه و... بـر مـرد واجـب است آنها را به زن تعليم دهد، البته اگر كس ‍ ديگرى آن احكام را به زن بياموزد و يا مرد از كسى بخواهد كه به زن آموزش ‍ دهد كفايت مى كند.
89- سـؤ ال : آيـا بـر مـرد واجب است كتب تاريخى و كلامى را براى همسر خود تهيه نمايد؟
جـواب : تـبـريـزى : اگر تعليم احكام و مسائل اعتقادى به زن مختصر در خريد كتاب بـاشـد و نـشـود بـه گـونـه اى ديـگـر و يـا بـه واسـطـه كـسـى ديـگـر مسائل را به زن تعليم نمود، بر مرد واجب است تهيه نمايد.
صراط النجاة ، با استفاده از سؤ الات 867 و 868 و 869
90- سـؤ ال : شـوهـر من احكام شرعى را نمى داند و به من نيز اجازه نمى دهد براى فراگيرى آن از خانه خارج شوم . آيا مى توانم بدون اجازه شوهرم براى فراگيرى مسائل شرعى از خانه خارج بشوم و يا مثلا به مسجد و يا نماز جمعه بروم ؟
جواب :
تـبـريـزى : اگـر ممكن نيست در خانه احكام شرعيه را فرا بگيريد نمى تواند جلوگيرى نمايد. ولى براى مسجد و غير آن بنابر احتياط واجب بدون اجازه نمى تواند خارج شود.
استفتاء
فاضل : اگر فراگيرى مسائل شـرعـى از واجـبـات زن بـاشـد و راهـى بـراى فـراگـيـرى نـدارد جـز بـه خـروج از مـنـزل ، بـه اندازه ضرورت و به قدر واجب مى تواند خارج شود ولى براى مسجد و غيره بدون اجازه ، نه .
استفتاء
91- مساءله : مرد حق ندارد زن خود را به خدمت خانه مجبور كند.
امام : توضيح المسائل ، مساءله 2414.
تبريزى : ⁽¹⁴⁾
فاضل : توضيح المسائل ، مساءله 2482.
مكارم : توضيح المسائل ، مساءله 2064.
o در نـتـيجه : انجام امور منزل به عهده زن نيست و مرد حق ندارد زن را مثلا مجبور به تميز كردن خانه ، غذا پختن ، شستن لباس و... نمايد.
92- سـؤ ال : آيـا مـرد مـى تـوانـد خـريـد مـايـحـتـاج منزل را به عهده زن بگذارد و او را مجبور به تهيه آن كند؟
جـواب : تـهـيه مايحتاج منزل به عهده مرد است و نمى تواند زن را به تهيه كردن آن مجبور سازد.
امام - بهجت - فاضل - مكارم : استفتاء
93- سـؤ ال : آيـا زن مـى تـوانـد در مـنزل وظايف خود را انجام ندهد. مثلا غذا نپزد، خانه را مرتب نكند و آيا مرد مى تواند زن را ندهد. مثلا غذا نپزد، خانه را مرتب نكند و آيا مرد مى تواند زن را مجبور به انجام اينگونه امور نمايد؟
جواب : مرد حق ندارد زن خود را مجبور به كار خانه كند.
امام : با استفاده از توضيح المسائل ، مساءله 2414
فاضل : با استفاده از توضيح المسائل ، مساءله 2482
تبريزى و مكارم : ⁽¹⁵⁾
94- مساءله : در جميع موارد ذكر شده ، مستحب است مقدار و كيفيت نفقه به عرف و عادت شهر و محل سكونت كنونى زن اكتفا شود.
امام : تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، فصل فى النفقات ، مساءله 8.
95- مساءله : اگر زن در عقد با مرد شرط كند كه او را از شهرى بيرون نبرد، و يا در فـلان شـهـر وى را سـكـونـت دهـد و يـا مـنـزل مـخـصـوصـى برايش تهيه كند، و مرد هم قبول كند، بايد مرد به آن شرط عمل كند.
امام : با استفاده از توضيح المسائل ، مساءله 2451 و تحرير الوسيله ، ج 2، ص 297.
فاضل : توضيح المسائل ، مساءله 2517.
بهجت : توضيح المسائل ، مساءله 1950.
تبريزى : توضيح المسائل ، مساءله 2460.
مكارم : توضيح المسائل ، مساءله 2098.
96- سـؤ ال : اگـر زنى در عقد با شوهر خود شرط كند كه او را از شهرى بيرون نبرد، ولى بعدا راضى شد و به شهر ديگرى رفت و مدتى همراه شوهرش در آنـجـا زنـدگـى كـرد و دوبـاره بـه شهر اول بازگشت ، آيا شرط ضمن عقد ساقط مى شـود؟ (يـعـنى آيا همچنان مرد حق ندارد زن را به شهر ديگرى ببرد، يا شرط ساقط شده است و مرد مى تواند زن را به هر كجا مى خواهد ببرد؟)
جـواب : تـبـريـزى : اگـر زن بـراى اقـامت خود در شهر دوم وقت معين كند (مثلا بگويد فـقط براى يكسال يا كمتر و يا بيشتر) شرط ساقط نمى شود در غير اين صورت شرط ساقط است .
صراط النجاة ، سؤ ال 871.
97- سـؤ ال : زن مـن هـمـواره مـرا مجبور مى كند به خانه مادرش و يا خواهرش و يا بستگان خودش بروم ، آيا بر من واجب است از او اطاعت كنم ؟
جواب : اطاعت از او واجب نيست .
امام - بهجت - تبريزى - فاضل - مكارم : استفتاء
98- سـؤ ال : آيـا شـوهـر حـق دارد زن را مـجـبـور كـنـد كـه بـه مـنـزل فـلان فـامـيـل بـرود، در حـالى كـه زن بـه هـيـچ وجـه راضـى نـيـسـت بـه منزل آنها برود، آيا اطاعت از او در اين امر واجب است ؟
جـواب : شـوهـر حق دارد از خارج شدن زن از خانه ممانعت نمايد ولى در اينگونه موارد بهتر است زن رضايت شوهر را به دست آورد.
امام - بهجت - تبريزى - فاضل - مكارم : استفتاء
ح : حق آميزش زن
99- مـسـاءله : شـوهـر نـمـى تـوانـد بـيـش از چـهـار مـاه نـزديـكـى بـا عيال دائمى خود را ترك كند. خواه همسر او جوان باشد يا نباشد.
امـام : تـوضـيـح المـسـائل ، مـسـاءله 2418 و تـحـريـر الوسـيـله ، كـتـاب نـكـاح ، فصل فى القسم و النشوز، مساءله 1 و كتاب نكاح ، مساءله 13.
امـام - فـاضـل - مـكـارم : عـروة الوثـقـى ، نـكـاح ، فـيـمـا يـتـعـلق بـاحـكـام الدخول ، مساءله 7.
تبريزى ⁽¹⁶⁾
فاضل : توضيح المسائل ، مساءله 2486
100- سـؤ ال : اگـر زن در كـمـتـر از چـهار ماه از شوهر طلب آميزش كند، آيا بر مرد واجب است او را اجابت كند؟
جواب : چنانچه زن به گونه اى است كه اگر مرد با او آميزش نكند به معصيت خواهد افتاد بنابر احتياط واجب مرد بايد درخواست زن را اجابت كند.
امـام - فـاضـل - مـكـارم : عـروة الوثـقـى ، نـكـاح ، فـيـمـا يـتـعـلق بـاحـكـام الدخول ، مساءله 8.
تبريزى : ⁽¹⁷⁾
101- سـؤ ال : اگـر مـرد بـخـواهـد بـه مـسافرتى بيش از چهار ماه برود،
الف : آيا بايد از همسرش اجازه بگيرد؟
ب : در صورتى كه بايد اجازه بگيرد اگر زن اجازه نداد مسافرت او حرام است ؟
جـواب : فـاضـل اجـازه گـرفـتن از همسر فى نفسه لازم نيست ، اما چون زن هر چهار ماه يـكـبـار حـق مـواقـعـه (آمـيـزش ) دارد، لذا در قـرض سـؤ ال لازم اسـت اجـازه بـگـيـرد كـه در حقيقت به معناى طلب اسقاط حقش است و اگر بدون اجازه سفر كرد، در صورتى كه سفر او به قصد ادا نكردن حق زوجه و ترك واجب باشد، سفر او مـعصيت و حرام است و بايد نماز را تمام بخواند. و لكن اگر به اين قصد نباشد، حرام نيست . هر چند كه در اين صورت احوط جمع بين قصر و اتمام است .
بـله در خـصـوص سـفـر واجـب شـرعى تكليف ساقط است ، و نيز در سفرهاى ضرورى ولو عـرفـا، مـثـل سـفر تجارت يا زيارت يا تحصيل علم و نحو آنها، تكليف ساقط است و سفر حرام نيست .
استفتاء
102- سـؤ ال : اگر مردى نذر كند كه در زمانى بيش از چهار ماه با همسر خود نزديكى نكند آيا نذر او صحيح است ؟ (مثلا نذر كند هر شش ماه يكبار آميزش كند)
جواب : صحيح نيست .
امام - بهجت - تبريزى - فاضل - مكارم : استفتاء
103- مـسـاءله : اگـر مـرد بـراى امـر واجـب شـرعـى و يـا بـراى امـر ضـرورى ولو ضـرورت آن عـرفـى بـاشـد مـانـنـد: تـجـارت يـا تـحـصـيـل و غـيـره ... لازم نـيـسـت قبل از چهار ماه نزد همسر خود باز گردد. ولى اگر سفر او ضرورتى نداشته باشد، مثلا بـراى تـفـريـح بـاشـد، بـنـابـر احـتـيـاط واجـب بـايـد قبل از چهار ماه نزد همسر خود باز گردد.
امـام - فـاضـل : عـروة الوثـقـى ، نـكـاح ، فـصـل فـيـمـا يـتـعـلق بـاحـكـام الدخول ، مساءله 7.
تبريزى - مكارم : ⁽¹⁸⁾
104- سـؤ ال : اگـر مـردى قسم بخورد كه به كمتر از چهار ماه با زن نزديكى نكند قسم صحيح است ؟
جواب :
تبريزى : مادامى كه مرجحى بر ترك نباشد، نمى تواند قسم بخورد
استفتاء
فاضل : صحيح نيست .
استفتاء
105- مساءله : در موارد ذيل مرد مى تواند آميزش با همسر خود را حتى بيش ‍ از چهار ماه ترك كند:
1- اگر زن رضايت داشته باشد.
2- در ضمن عقد شرط كرده باشند زن اين حق را ساقط كند.
3- در صورتى كه مرد توانايى آميزش نداشته باشد.
4- به جهت بيمارى براى مرد يا زن ضرر داشته باشد.
5- زن نزد همسر نباشد.
6- زن ناشزه باشد.
7- زن داراى عذر شرعى باشد (مثلا در زمان قاعدگى باشد).
امـام - فـاضـل - مـكـارم : عـروة الوثـقـى ، نـكـاح ، فصل فيما يتعلق باحكام الدخول ، مساءله 8.
106- مـسـاءله : در صـورتـى كـه مـرد بـه دليـل وجـود مـانـعـى مـانـنـد حـيـض بـودن زن و يـا هـر يـك از مـوارد ذكـر شـده در مـسـاءله قـبـل و يـا از روى عـصـيـان ، آمـيـزش با زن را در مدت چهار ماه ترك كند، بر او واجب نيست قـضـاى آن را بـجـاى آورد. اگـر چـه بـنـابـر احـتـياط واجب بدى زن را ارضاء كند، در هر حال مبداء احتساب چهار ماه ، آميزش قبلى است نه گذشت چهار ماه قمرى .
امـام - فـاضـل - مـكـارم : عـروة الوثـقـى ، نـكـاح ، فصل فيما يتعلق باحكام الدخول ، مساءله 9.
107- مـسـاءله : چـنـانـچـه دخـتـر بـاكـره بـاشـد، مـرد بـايـد در هـفـت شـب اول عـروسـى هـمـراه او بـخـوابـد، و اگـر بـاكـره نـبـاشـد در سـه شـب اول بايد نزد او باشد، مگر آنكه زن از حق خود صرفنظر كند.
امام : تحرير الوسيله ، كتاب ، نكاح ، فصل فى القسم و النشوز و النفاق ، مساءله 4.
108- مساءله : اگر مردى هر يك از حقوق واجب زن را ادا نكند حكم نشوز پيدا مى كند.
امـام - بـهـجـت - تـبـريـزى - فـاضـل - مكارم : استفتاء
o تـوجـه : احـكـام نـشـوز در انـتـهـاى هـمـيـن فـصـل بـه تفصيل خواهد آمد.
109- مـسـاءله : مـرد نـمـى تـوانـد زن دائمـى خـود را بـه طـورى تـرك كـند كه نه مثل زن شوهردار باشد نه مثل زن بى شوهر، لكن واجب نيست كه هر چهار شب يك شب را نزد او بماند.
امـام : تـوضـيـح المـسـائل ، مساءله 2417 و تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، فى النشوز، مساءله 1.
مكارم : توضيح المسائل ، مساءله 2066
حقوق مرد نسبت به زن
حقوق شوهر نسبت به زن عبارتند از:
الف - عدم خروج از منزل مگر به اذن شوهر
ب - عدم جواز صدقه دادن ، نذر كردن و يا قسم خوردن مگر به اذن شوهر.
ج - تمكين به شوهر در هر زمانى كه مرد بخواهد.
د- پاك كردن خود از هر چيزى كه باعث دور كردن شوهر از تمتعات جنسى است .
ه - رعايت نظافت و آرايش كردن در صورتى كه شوهر آن را طلب كند.
الف - عدم خروج از منزل مگر به اذن شوهر
110- مساءله : زنى كه عقد دائمى شده ، نبايد بدون اجازه شوهرش از خانه بيرون رود.
امـام : تـحـريـر الوسـيـله ، كـتـاب نـكـاح ، فـصـل فـى النـشـوز، قبل از مساءله 1 و توضيح المسائل ، مساءله 2412.
بهجت : توضيح المسائل ، مساءله 1897.
تبريزى : توضيح المسائل ، مساءله 2421.
فاضل : توضيح المسائل ، مساءله 2480.
مكارم : ⁽¹⁹⁾
111- سـؤ ال : آيـا بـايـد بـراى صله رحم با بستگان نزديك و يا حـتـى بـا پـدر و مـادر و خـانـواده خـود، از شوهرم براى خروج از خانه اجازه بگيرم يا مى توانم به قدر انجام صله رحم بدون اذن شوهر از خانه خارج شوم ؟
جـواب : خـروج از خـانـه حـتـى اگـر براى صله رحم و يا ديدن پدر و مادر و بستگان نزديك باشد، بدون اجازه شوهر حرام است .
امـام - بـهـجـت - تـبـريـزى - فـاضـل : مـدرك مـسـاءله قبل .
مكارم : ⁽²⁰⁾
112- سؤ ال : اگر خانمى بداند شوهرش با خارج شدن او از خانه براى فلان مكان راضى است ، آيا مى تواند بدون اجازه شوهرش از خانه خارج شود؟ يا اينكه بايد براى هر خروج از خانه عليرغم علم به رضايت شوهر، از او اجازه بگيرد؟
جـواب : اگـر زن اطـمـيـنـان دارد كـه شـوهـرش رضايت دارد و اجازه مى دهد، خروجش از منزل اشكال ندارد.
امام - فاضل - تبريزى - مكارم : استفتاء
بهجت : ⁽²¹⁾
o در نـتـيـجـه : اگـر خـانـمـى مـطمئن باشد شوهرش با خروج از خانه او رضايت دارد مى تـوانـد از خـانـه خـارج شود، اگر چه از شوهر اجازه نگيرد. بنابراين مواردى كه معمولا شوهر به زن اجازه مى دهد، مانند خروج براى كار يا خريد يا صله رحم با افراد خاصى و... زن مى تواند از منزل خارج شود. البته بايد توجه داشت مواردى كه زن شك دارد كه شوهر اجازه مى دهد يا نه ، حق ندارد بودن اذن شوهر از خانه خارج شود.
هـمـچـنـيـن بـايـد خـانـمـهـا تـوجـه نـمـايـنـد نـمى توانند بگويند چون شوهر با خروج از مـنـزل بـراى رفـتـن خـانه مثلا فلان فاميل راضى است پس حتما با خروج براى رفتن به مـنـزل فـرد دوم ، رضـايـت دارد و به او اجازه مى دهد. زيرا چه بسيار مواردى كه ممكن است شوهر با خروج زن به محلى راضى باشد اما با محلهاى مشابه راضى نباشد. بنابراين خـانـمـهـا بايد از قياس در مساءله به شدت پرهيز نمايند. بله اگر شوهر اجازه كلى داده اسـت و يـا زن مـطـمـئن اسـت كـه بـه مـحـل دوم رفـتـن مـورد رضـاى شوهر است مى تواند از منزل خارج شود.
113- سـؤ ال : اگـر خـانـمـى از شـوهـرش اجـازه گـرفـت به محلى بـرود، آيـا مـى تـوانـد از آنـجـا بـه مـحـل ديگرى برود؟ مثلا به خانه خواهر يا مادر خود برود؟
جواب :
تـبـريـزى : بـه هـمـان انـدازه كـه شـوهـر اجـازه داده اسـت بـايـد عمل كند.
استفتاء
فاضل : اگر احراز رضايت رفتن به محل ديگر بكند، مى تواند برود و الا نه .
استفتاء
بهجت : اگر علم به رضايت شوهر دارد مى تواند برود و الا نه .
با استفاده از توضيح المسائل ، مسائل متفرقه ، مسئله 18.
114- سؤ ال : آيا زن مى تواند بدون اجازه شوهر به مسجد يا نماز جمعه يا به طور كلى به مجالس مذهبى برود؟
جواب :
بـهـجـت - تبريزى : اگر فرا گرفتن احكام شرعيه متوقف بر خارج شدن از خانه باشد، مى تواند خارج شود.
بهجت : با استفاده از توضيح المسائل ، مسائل متفرقه ، مساءله 18 و تبريزى : استفتاء
فاضل : اگر شوهر رضايت نداشته باشد، بيرون رفتن حرام است .
استفتاء
115: سـؤ ال : اگـر مـردى بـراى انـتقام گرفتن از زن خود، به او اجـازه خـروج از مـنـزل را نـدهـد، آيـا زن بـايد اطاعت كند؟ مثلا هميشه اجازه مى داده به محلى برود ولى حالا براى انتقام اجازه نمى دهد.
جـواب : فـاضـل انتقام گرفتن مرد از همسر خود، مناسب اخلاق انسانى و اسلامى نيست . ولى اگر به هر جهت اجازه خروج نداد، بر زن واجب است كه اطاعت كند.
استفتاء.
116- سـؤ ال : اگـر خـانـمـى بـدون اجـازه شـوهـرش از منزل خارج شده ، تكليف او از لحاظ نماز و روزه چيست ؟ آيا او ناشزه مى شود؟
جـواب : تـبـريـزى ، چـنـانـچه به عنوان ترك شوهر و قهر باشد ناشزه است ؛ و در سفر نماز و روزه اش تمام است و در غير اين صورت احتياطا جمع كند (هم شكسته بخواند و هم تمام ) و در هر حال بايد برگردد.
استفتاء.
فـاضـل : اگـر بـا لباسى كه شوهر در اختيار او گذاشته نماز بخواند، چنانچه شوهر راضى نباشد نماز باطل است ولى روزه او صحيح است . هر چند معصيت كرده است .
استفتاء
117- سؤ ال : آيا زن مى تواند در حين عقد شرط كند كه اجازه خروج از منزل به دست خودش باشد؟
جـواب : چـنـيـن شـرطـى نـافـذ نـيست و اگر هم ضمن عقد آن را شرط كرده ايد عقد شما صحيح ، ولى شرط آن باطل است .
امـام : بـا اسـتـفـاده از تـحـريـر الوسـيـله ، كـتاب نكاح ، فى الشروط المذكوره فى عقد، مسائل 1 و 2.
بهجت - تبريزى - فاضل : ⁽²²⁾
ب - عدم جواز صدقه ، نذر و قسم خوردن زن مگر به اذن شوهر
احـكـام و سـؤ الات ايـن قـسـمـت در فـصـل روابـط اقـتـصـادى از سـؤ ال 50 تا 58 آمده است مراجعه فرماييد.
118- سـؤ ال : اگـر زنـى هـنـگـام عـقد شرط كرده است كه مجاز به انـجـام كـارهـاى فـرهـنگى در خارج خانه باشد و يا اجازه داشته باشد كار كند و مرد نيز پـذيـرفـتـه اسـت ، اگـر بـعـد ازدواج ، مـرد اجـازه نـدهـد بـراى انـجـام ايـنگونه كارها از مـنـزل خـارج بـشـود، آيـا زن مـى تـوانـد بـدون اذن شـوهـر از منزل خارج شود؟
جواب :
بهجت - تبريزى : در فرض مذكور مى تواند بدون اذن شوهر براى انجام كارهاى مذكور خارج شود.
بهجت : با استفاده از توضيح المسائل ، مسائل متفرقه ، مساءله 18.
تبريزى : استفتاء
فـاضـل : در فـرض شـرط نـمـى تـوانـد از زوجـه مـمـانـعـت كـنـد مـگـر ايـنـكـه شغل مناسب شاءن او نباشد.
استفتاء
ج - حق تمكين
119- مساءله : زن بايد خود را براى هر لذتى كه همسرش مى خواهد تسليم نمايد و بدون عذر شرعى از نزديكى او جلوگيرى نكند.
امـام : تـحـريـر الوسـيـله ، فـصـل فـى القـسـم و النـشـوز، قبل از مسئله 1 و توضيح المسائل ، مساءله 2412.
بهجت : توضيح المسائل ، مساءله 1897.
120- سـؤ ال : اگـر مـرد در روابـط زنـاشـويـى افـراط كـند و اين بـراى سـلامـتـى زن و حـتـى خـود شـوهـر مـضـر بـاشـد، آيـا زن مـى تـوانـد بـه انـدازه معقول تمكين كند؟
جواب :
تبريزى : به اندازه متعارف تمكين لازم است و نه بيشتر.
استفتاء
فـاضـل : اگـر بـراى زن ضرر قابل توجهى داشته باشد مى تواند تمكين نكند، بلكه بـراى حـفـظ سـلامـتـى خود تمكين نكردن لازم است . اما اگر ضرر متوجه شوهر است ، نمى تواند تمكين نكنيد.
استفتاء
121- سـؤ ال : اگـر زن داراى ضـعـف شديد بدنى باشد، و يا به علت بيمارى توان تمكين به شوهر نداشته باشد، آيا مى تواند شوهر را تمكين نكند؟
جواب :
بهجت : در صورت داشتن عذر شرعى مى تواند تمكين نكند.
با استفاده از توضيح المسائل ، مساءله 1897.
تبريزى : در صورت عذر مى تواند تمكين نكند.
استفتاء
فاضل : ضعف غير قابل تـحـمـل و بـيـمـارى ، مـسـقـط تـكـليـف اسـت و زن در آن حال مى تواند تمكين نكند.
استفتاء
تبريزى : توضيح المسائل ، مساءله 2421.
فاضل : توضيح المسائل ، مساءله 2480.
مكارم : توضيح المسائل ، مساءله 2062.
د- رفع منافرات
122- مـسـاءله : زن بـايـد چيزهايى را كه در روابط جنسى موجب منافرت و عدم رغبت مرد به زن مى شود را از خود دور كند.
امـام : تـحـريـر الوسـيـله ، القـول فـى النـشـوز، قبل از مساءله 1.
o در نتيجه : به طور مثال اگر زن در منزل همواره داراى لباسهايى كثيف و رويى ژوليده بـاشـد و هـميشه بوى غذا از او به مشام برسد و يا داراى اخلاقى تند و برخوردهاى غير عـاطـفـى بـاشـد و يا چنان خود را با كار در خانه و يا در بيرون خسته كند كه توان حتى صـحـبـت كـردن بـا شـوهـر را نداشته باشد، و يا خود را با بچه ها و چيزهاى ديگر چنان مشغول كند كه اعتنايى به شوهر نداشته باشد، و يا چنان سردى از خود نشان دهد كه هيچ رغـبـتـى براى مرد نسبت به او وجود نيايد و امثال آن ، همه و همه مواردى هستند كه باعث مى شود زن ، واجب شرعى خود را ترك كند و نه فقط حكم ناشزه را پيدا كند، بلكه از داشتن يك زندگى شيرين و عاطفى محروم بماند.
ه - آرايش و نظافت
123- مـسـاءله : زن بـايـد در صـورتـى كـه شـوهـر بـخواهد براى او آرايش كند و نظافت نمايد.
امـام : تـحـريـر الوسـيـله ، كـتـاب نـكـاح ، القـول فـى النـشـوز، قبل از مساءله 1.
فاضل : ⁽²³⁾
124- سـؤ ال : اگـر مـردى بـه زن امـر كـند فلان آرايش را برايش بنمايد و يا فلان لباس را در منزل بپوشد، آيا زن بايد اطاعت كند؟
جـواب : اطاعت زن از شوهر در امور مربوط به استمتاعات واجب است و امور مذكور اگر در اين راستا باشد يا ترك آنها موجب نفرت شوهر شود، بايد اطاعت كند و الا لازم نيست .
امـام : بـا اسـتـفـاده از مـدرك سـؤ ال قبل .
فاضل : استفتاء