نام كتاب : احكام روابط زن و شوهر
نام مؤ لف : سيد مسعود معصومى
مقدمه
بسم الله الرحمن الرحيم
انـسـان مـدنـى بـالطـبـع اسـت و بـه زنـدگـى اجـتـمـاعـى تـمـايـل دارد. اگـر بـه هـر دليـل ، تـنـهـا و دور از اجـتماع بيفتد، ديرى نخواهد پاييد كه فـشـارهـاى روحى و روانى ، وى را، يا به دامان اجتماع باز مى گرداند، و يا راهى ورطه جنونش ‍ مى كند.
بـنـابـرايـن تـاءمـيـن بـرخى از نيازها و خواسته هاى انسان و در نهايت رشد و شكوفايى بعضى از استعدادهاى بالقوه آدمى ، متوقف بر روابط اجتماعى خواهد بود.
از طـرف ديـگـر، تـشـكـيـل اجـتـمـاع ، بـه مـعـنـاى بـرقـرارى رابـطـه مـتـقـابـل بـين افراد آن جامعه است ؛ زيرا هويت واقعى يك اجتماع ، چيزى جز همان مناسبتها و روابـط بـيـن افـراد تـشـكيل دهنده آن نيست ؛ به گونه اى كه اگر ميان افراد يك گروه ، هـيـچـگـونـه رابـطـه اى بـرقـرار نـبـاشـد در واقـع ، آن گـروه هـيـچ اجـتـمـاعـى را تـشـكـيـل نـداده انـد. و بـا تـوجـه به اينكه ، چگونگى و تنظيم اين روابط در باز دهى و تاءمين نيازهاى آن جامعه نقش غير قابل انكارى دارد، به گونه اى كه گاه رابطه خاصى در اجـتـمـاع ، موجب شكوفايى استعدادهايى مى گردد، در حالى كه ممكن است رابطه ديگر، مـانـع بـه ثـمر رسيدن اين استعدادها گردد. بنابراين تشخيص اين مناسبتها براى انسان هدفمند امرى ضرورى و اجتناب ناپذير خواهد بود.
بـا تـوجـه بـا آنـچـه گـفـتـه شـد، چـنـيـن بـه نـظـر مـى رسـد كـه قـدم اول در بـرپـايـى اجـتماع هدفمند، تدوين قوانينى است كه حدود و چگونگى اين روابط را تعيين و تبيين كند.
شـكـى نـيـست كه دين تنها مرجع مطمئن و ممكن ، در تدوين و تبيين اين مناسبتها است . از آنجا كـه انـسـان از زمان انعقاد نطفه خواسته يا ناخواسته ، در ارتباط با افراد، و محيط قرار مـى گـيـرد، لذا بايد دين از همان ابتداى انعقاد نطفه انسان ، و بعد از تولد و برقرارى ارتباطهاى اختيارى با ديگران و سپس ‍ بلوغ و تا نهايت ، پايان عمرش قوانينى را براى تنظيم اين روابط بيان كند.
حـال بـا عـنـايـت بـه مـطـالب فوق ، در خواهيم يافت كه نخستين اجتماعى كه هر كس براى اوليـن بـار آن را تـجـربـه مـى كـند خانواده است ، زيرا نطفه انسان در بستر همين اجتماع خانواده منعقد مى گردد. سپس رشد مى كند، و فرزند در بدو تولد به اولين اجتماع يعنى دامـان پـر مـهـر مـادر و پـدر قدم مى گذارد؛ و تا زمان بلوغ و كمى بعد از آن نيز در همين اجـتـمـاع رشـد و نـمـو مـى كـنـد و سـپـس ‍ خـود بـا ازدواج ، تـشـكـيـل دهـنـده اجتماعى ديگر خواهد بود. و اين تقديرى است الهى ، كه هيچ كسى را از آن گريزى نيست .
مـجـمـوعـه اى كـه پـيـش روى شماست ، روابط بين فرزندان و پدر و مادر از يك طرف ، و روابـط مـخـتـلف بـيـن زن و شـوهـر از طرف ديگر، را از ديدگاه فقه و فقاهت بازگو مى نـمـايـد. سـعـى ما بر آن بوده است كه با دسته بندى و تبويت مطالب و فتاواى موجود و هـمـچـنـيـن اسـتـفـتـاء مـوارد لازم از دفـاتـر آيـات عـظام بتوانيم نمودى جامع و حتى المقدور كـامـل ، از روابـط خـانـواده ، به خوانندگان گرامى عرضه بداريم ، تا در اين راه علاوه بـر دسـت يـابـى آسـان بـه مـطـالب ، حـقوقى را كه در لابلاى كتب فقهى ، عموما از ديد خانواده هاى محترم پوشيده مى ماند، به آنها بشناسانيم .
طـبـيعى است كه تنها با رعايت و به كارگيرى اين حقوق از طرف كليه افراد خانواده مى تـوان عـلاوه بـر ايـجـاد فـضاى روحانى و صميمى در خانه ، جامعه را به سوى هدفهاى متعالى رهنمون شد.
در ايـن مـيان اگر چه ما حقوقى را براى هر يك از اعضاى خانواده به صورت مضبوط ذكر كـرده ايـم ، لكـن بـر اسـاس آيـه شـريـفـه و مـن آيـاتـه اءن خلق لكم من انفسكم ازواجا لتـسـكـنوا اليها و جعل بينكم مودة و رحمة (روم /21) هدف همه اين قوانين ايجاد مودت و مـحـبـت و ايـثـار و گـذشـت در راه رشـد خانواده به سوى اهداف الهى مى باشد. و اگر چه آمـيـزش لطـيـف اخـلاق و حقوق خانواده در اسلام خود به خوبى تاءمين كننده زمينه هاى تحقق هدف مذكور است ، لكن مقدم داشتن خواسته هاى ديگران و چشم پوشى از برخى حقوق خويش در راسـتـاى تـقـويـت صـميميت و ايجاد محبت در خانواده ، مورد وفاق و توصيه كليه مراجع عظام مى باشد.
حـال كـه بـا عـطـف و عـنـايات حضرت بقية الله - الاعظم - روحى و ارواح العالمين لتراب مقدمه الفداء - و همت والاى امام راحل - قدس سره - و امت سلحشور و خداجوى اسلاميمان ، نظام مقدس ولايت در اين سرزمين بر پا گشته است و امت ما از نعمت وجود رهبر انقلاب حضرت آيت الله العـظـمى خامنه اى - دامت بركاته - و مراجع عظام ديگر بهره مند گشته اند. اميد است در پـرتـو آگـاهـى از دسـتـورات نـورانـى اسـلام و عـمـل بـه آنـهـا، بـتـوانـيـم مـورد تـوجـه و عـنـايـت حـضـرت حـق - جـل و عـلا - قـرار گـرفـته ، جامعه اى را به سوى بر پا داشتن پرچم توحيد و ولايت در سراسر عالم رهنمون سازيم .
در پـايـان نـظـر خـوانـنـدگـان مـحـتـرم را بـه تـذكـرات ذيل معطوف مى داريم :
* - متن اصلى اين مجموعه بر اساس فتاواى حضرت امام (ره ) تنظيم گرديده ، در صورت اخـتـلاف نـظـر مـراجـع ديـگـر، عـلاوه بـر آدرس مساءله در پاكنويس ، فتاواى آنان نيز در پـاورقـى ذكـر شده است و در صورت عدم اختلاف نظر، فقط به ذكر آدرس مساءله در كتب مراجع اكتفاء كرده ايم .
* - قـابـل عـنـايـت اسـت بـه عـلت رحـلت امـام - رضـوان الله تـعـالى عـليـه - بـعـضـى مـسائل از شوراى استفتائات معظم له در قم اخذ شده است و اگر در مساءله اى نظر حضرت امام به دست نيامده باشد آن مساءله در پاورقى آورده شده است .
* - در صـورتـى كـه نـام هـر يـك از آيـات عـظـام در ذيل مساءله نيامده باشد، بدان معناست كه نظر آن مرجع در مساءله به دست نيامده است .
* - بـه مـنـظـور سـهـولت در انـتـقـال نـظـرات آيـات عـظـام گـاهى بعضى از مسائلى را كه آنها به صورت فتوى و يا مساءله مـطـرح كرده اند، ما به صورت سؤ ال و جواب بيان كرده ايم و همچنين ممكن است استفتائى را با توجه به همه جوانب آن مساءله مطرح كرده باشيم .
* - از آنـجـا كـه عـدم آگـاهـى بـسـيـارى از اعـضاى خانواده ها از حقوق يكديگر، مشكلات و مـعـضـلات فـراوانـى را مـوجـب گـشته است ، تدريس و آموزش اين دست از احكام براى عموم متاءهلين به خصوص كسانى كه تازه ازدواج كرده اند بسيار لازم و ضرورى به نظر مى رسد.
بـديـهى است به علت طرح بعضى از مسائل مختص به زن و شوهر، مطالعه و يا تدريس اين احكام ، را براى كسانى كه فعلا قصد ازدواج ندارند توصيه نمى كنيم .
* - به دليل آنكه برخى از مسائل مطروحه در اين مجموعه از چند مدرك يك مساءله گرفته شـده اسـت و گـاهـى تعميم و يا تخصيص شرايط آن از ميان آدرسهاى مختلف آن مساءله اخذ شـده اسـت ، لذا بـايـد خـوانندگان محترم براى شناخت مدرك همه جوانب مساءله ، به كليه مـداركـى كـه در ذيـل هر مساءله ذكر شده است مراجعه نمايند و تنها به رجوع به يك مورد اكتفا نكنند.
* - ايـن مـجـمـوعـه مـشـتمل بر حدود دويست استفتاء مى باشد كه نگارنده شخصا از دفاتر اسـتـفـتـائات مـراجـع عـظـام تـهـيـه نـمـوده است و اين موارد به صورت استفتاء در پاكنويس مسائل مشخص شده است .
* - تـنـظـيـم فتاواى طرح شده در اين مجموعه بر اساس نظرات حضرات آيات عظام : امام خمينى (ره )، بهجت ، تبريزى ، فاضل و مكارم - دامت بركاتهم - مى باشد. اگر چه براى تـكـمـيـل ايـن مجموعه لازم بود نظرات حضرت آيت الله العظمى خامنه اى - دامت بركاته - نـيـز ذكـر مـى شـد، لكـن بـه عـلت عـدم رضـايت معظم له در نشر فتاواى ايشان به زبان فارسى ، ناچار اين مجموعه را بدون نظرات معظم له منتشر كرديم .
بديهى است در صورت صلاحديد ايشان در هر زمان كه موافقت بفرمايند، اين مجموعه نيز با نظرات ايشان تكميل خواهد شد.
* - در انـتـهـاء از شـوراى مـحـتـرم اسـتـفـتـائات هـر يـك از آيـات عـظـام كـه بـراى تـكـمـيـل ايـن رسـاله زحـمـات بـى شـائبـه اى را مـتـحـمـل شـدنـد، كـمـال تـشكر و قدردانى مى شود. همچنين از كليه كسانى كه ما را به ارائه نظرات خود، در تـاءليـف ايـن مـجـمـوعـه يـارى كـردنـد، نـيـز تـشـكـر و قـدردانى مى گردد. از خداوند متعال توفيق آنان را مساءلت مى نمايم .

روابط فرهنگى زن و شوهر
1- سـؤ ال : چـنـديـن سـال اسـت كـه ازدواج كـرده ام ، خـودم خـيـلى دنـبـال مـسـائل ديـنى و شرعى هستم و مقلد امام مى باشم ؛ ولى متاءسفانه همسرم زياد، به مـسـائل ديـنـى اهـمـيت نمى دهد و بعضى اوقات پس از سر و صداى زياد يك دفعه نماز مى خواند و چند دفعه نمى خواند و اين امر مرا زياد رنج مى دهد، در اينجا وظيفه من چيست ؟
1 - آيا خوردن غذايى كه او درست مى كند از نظر شرعى جايز است ؟
2 - آيا در اين مورد، در روز قيامت مسؤ ول نيستم ؟
3 - آيا در اثر بى توجهى او به دين ، بايد او را طلاق بدهم ؟
جـواب : اگـر مـنكر خدا يا رسول يا يكى از ضروريات ⁽¹⁾ دين نيست پاك اسـت و بـايـد او را امـر بـه معروف كنيد و اگر مؤ ثر نباشد شما معذور هستيد و لازم نيست طلاق دهيد، اختيار طلاق در دست خود شماست .
امام : كتاب استفتائات ، ج 1، ص 487، سؤ ال 15.
بهجت - تبريزى - فاضل - مكارم :
استفتاء
2- سـؤ ال : زنـى كـه بـه مـسـائل شـرعـى مـثل نماز و ديگر مسائل بى اهميت باشد، به خصوص نماز صبح را هيچگاه به پا نمى دارد، وظيفه شرعى شوهرش چيست ؟
جواب : بايد او را امر به معروف نماييد و به خواندن نماز وادارش ‍ كنيد.
امام : كتاب استفتائات ، ج 1، ص 487، سؤ ال 16.
بهجت - تبريزى - فاضل : ⁽²⁾
3- مـساءله : مردى كه از پدر و مادر مسلمان به دنيا آمده ، اگر مرتد شود، عقد او با زنش باطل مى شود، خواه با عيالش نزديكى كرده باشد يا نه .
امـام : تـوضـيـح المـسـائل ، مـسـاءله 2449 و تـحـريـر الوسـيـله ، كـتـاب نـكـاح ، القول فى الكفر، مساءله 5.
بهجت : توضيح المسائل ، مساءله 1947.
تبريزى : توضيح المسائل ، مساءله 2458.
فاضل : توضيح المسائل ، مساءله 2515.
مكارم : توضيح المسائل ، مساءله 2097 و استفتاء.
4- مساءله : مردى كه از پدر و مادر غير مسلمان به دنيا آمده ، و مسلمان شده اگر پيش از نزديكى با عيالش مرتد شود عقد او باطل مى گردد و اگر بعد از نزديكى مرتد شود چـنـانچه زن در سن زنهايى باشد كه حيض مى بينند، بايد آن زن به مقدارى كه در احكام طلاق گفته شده است عده نگه دارد، پس اگر پيش از تمام شدن عده زن شوهر مسلمان شود، عقد باقى وگرنه باطل است .
امـام : تـحـريـر الوسـيـله ، كـتـاب نـكـاح ، مـسـاءله 5 و تـوضـيـح المسائل ، مساءله 2450.
تبريزى - فاضل : ⁽³⁾
5- مـسـاءله : اگـر زن مـسـلمـانـى مـرتـد شـود عـقـد او بـا شـوهـرش باطل مى شود. اعم از اينكه پدر و مادر او مسلمان باشند يا نباشند و اعم از اينكه شوهرش بـا او نـزديـكـى كـرده باشد يا نه . اما اگر بعد از نزديكى مرتد شود و يائسه نباشد بـايـد بـه دسـتورى كه در احكام طلاق گفته شده است عده نگه دارد، پس اگر در بين عده مـسـلمـان شـود عـقـد بـاقـى و اگـر تـا آخـر عـده مـرتـد بـمـانـد عـقـد باطل است .
امـام : تـحـريـر الوسـيـله ، كـتـاب نـكـاح ، القـول فـى الكـفـر، مـسـاءله 5 و تـوضـيـح المسائل ، مساءله 2448.
بهجت : توضيح المسائل ، مساءله 1949.
تبريزى : ⁽⁴⁾
فاضل : توضيح المسائل ، مساءله 2514.
6- سـؤ ال : اگـر زن يـا مردى ادعا كند كه مسلمان شده و شهادتين را بـگـويـد آيـا يـك مسلمان مى تواند با او ازدواج كند؟ اگر چه مطمئن نباشد او واقعا مسلمان شده يا نه .
جـواب : كـسـى كـه شـهـادتـيـن را اعـتـراف دارد و قول و يا عملى كه موجب ارتداد مى شود و از او سر نزده ، محكوم به طهارت است و ازدواج با او اشكال ندارد.
امـام : بـا اسـتـفـاده از كـتـاب اسـتـفـتـائات ، ج 1، ص 105، سـؤ ال 276.
تبريزى : صراط النجاة ، سؤ ال 828.
7- سـؤ ال : اگـر زن بـعـد از ازدواج بـفـهمد شوهر او مسلمان نيست ، حكمش چيست ؟
جواب :
تبريزى : نكاح مزبور باطل است .
استفتاء
مـكـارم : نـمـى تـوانـد بـا او زنـدگـى كـنـد و ازدواجـش باطل است .
استفتاء
8- سؤ ال : اگر زن غير مسلمان ، مسلمان شود و با مرد مسلمان ازدواج كند (به عقد دايم ) لكن بعد معلوم شود اصلا مسلمان نشده بوده و صورى ايمان آورده . آيا عقد او باطل است ؟
جواب : تبريزى : ملاك در اسلام شخص ، اقرار به شهادتين است به زبان . و اعتقاد قلبى از شرايط ايمان مى باشد و مادامى كه اظهار بر خلاف نكرده محكوم به اسلام است و عقد آن صحيح است .
استفتاء
9- مـسـاءله : جـايـز نـيـسـت زن يا شوهر عكسى را كه مى داند ديدن آن براى ديگرى حرام است به او نشان بدهد.
امام : استفتاء
o در نتيجه : زن نمى تواند عكس خانمهاى بى حجاب را كه ديدن آن براى شوهرش جايز نيست به او نشان دهد. (مانند بعضى عكسهاى آلبوم خانوادگى )
10- سـؤ ال : آيا بر زن و شوهر جايز است در حالى كه تنها هستند به فيلمهاى جنسى و يا عكسهاى مستهجن نگاه كنند؟
جواب : تبريزى : ظاهر اين است كه جايز نيست .
صراط النجاة : سؤ ال 895.
11- سـؤ ال : آيـا بـراى زن جـايز است زيبايى هاى زنان نامحرم را براى شوهرش تعريف كند؟
جـواب : تـبـريـزى : اگـر شـوهـر آن زنـهـا را مـى شـنـاسـد، اشـكـال دارد و اگر نمى شناسد در صورتى كه آن زن شوهر دارد بنابر احتياط مستحب از اين كار پرهيز كند.
صراط النجاة ، سؤ ال 896.
12- مساءله : دروغ گفتن به زن اگر چه براى جلب محبت او باشد جايز نيست . ولى توريه در اينگونه موارد اشكال ندارد.
امـام : بـا اسـتـفـاده از اسـتـفـتـائات ، ج 2، ص 617، سـؤ ال 5.
امام - تبريزى - فاضل - مكارم : استفتاء
13- سؤ ال : آيا خلف وعده نسبت به همسر و فرزندان جايز است ؟
جواب : خلف وعده حرام نيست .
امـام : بـا اسـتـفـاده از اسـتـفـتـائات ، ج 2، ص 617، سـؤ ال 5.
امام - فاضل : استفتاء.
مكارم - تبريزى ⁽⁵⁾
14- سـؤ ال : آيـا تـعريف كردن صحنه هاى محرك براى شوهر و يا براى زن جايز است ؟ اگر چه به قصد تحريك باشد؟
جواب :
تبريزى : اگر مشتمل بر امر حرامى نباشد مانعى ندارد. استفتاء.
فـاضـل : در صـورتى كه تعريف كننده خود زن يا شوهر باشد به قصد تحريك مانعى ندارد.
استفتاء.
15- سـؤ ال : اگـر خـانمى ببيند شوهر او چشم چرانى مى كند و با زنـهـاى نـامـحـرم بـيـش از او گـرم مـى گيرد، آيا مى تواند براى متوجه كردن او به اين عمل زشتش تا مدتى به او تمكين نكند؟
جـواب : فـاضـل : تـمـكـين نكردن جايز نيست و لكن با رعايت مراتب و شرايط نهى از منكر، نهى از منكر كند.
استفتاء
فـاضـل : اگـر حـرف زدن هـيـچـگونه مفسده اى نداشته باشد، و با حقوق شوهر منافاتى نداشته باشد و خلاصه حرف زدن شرعا منهى عنه نباشد، وجهى براى نهى مرد نيست .
استفتاء.
16- سـؤ ال : آيـا زن مـى تـوانـد بـدون اجازه شوهرش به مسجد يا نماز جمعه و يا به طور كلى به مجالس مذهبى برود؟
جواب : بهجت - تبريزى : اگر فرا گفتن احكام شرعيه متوقف بر خارج شدن از خانه بـاشد، مى تواند خارج شود، اما اگر بيرون رفتن براى غير احكام باشد نمى تواند از منزل بدون اذن شوهر خارج شود.
تبريزى : استفتاء
بهجت : با استفاده از توضيح المسائل ، مسائل متفرقه ، مساءله 18.
فاضل : اگر شوهر رضايت نداشته باشد بيرون رفتن حرام است .
استفتاء.
17- سـؤ ال : اگـر مـردى به زنش گفت : نبايد با فلان نامحرم حـرف بـزنـى آيا زن مى تواند با آن مرد با رعايت حدود شرعى صحبت كند؟ يا به طور كلى بايد از حرف زدن با او اجتناب كند؟
جـواب : تـبـريزى : سزاوار است زن در امور جايز هم طورى رفتار نمايد كه رضايت شوهر هم تحصيل شود.
استفتاء.
o در نـتـيـجـه : طـبق اين فتوى مستحب است زن در همه امورى كه احتياج به اجازه گرفتن از شوهر ندارد به گونه اى عمل كند كه رضايت شوهر جلب شود.
18- سـؤ ال : آيـا زن مـى تـوانـد بـدون اجـازه شـوهـرش بـراى فراگيرى مسائل شرعى از خانه خارج شود و يا به مسجد و يا مجالس مذهبى برود؟
جواب :
تبريزى : اگر ممكن نيست در منزل احكام شرعيه را فرا گيرد شوهر نمى تواند نهى كند، و زن مـى تـوانـد خـارج شـود. ولى بـراى مـسـجد و غير آن بنابر احتياط بدون اجازه نمى تواند خارج شود. (احتياط وجوبى است ).
استفتاء
فـاضـل : اگـر فـراگـيـرى مـسـائل شرعى از واجبات زن باشد و راهى براى فراگيرى نـدارد جـز بـه خـروج از خـانـه ، و ايـن خروج نيز مفسده اى نداشته باشد، مى تواند به انـدازه ضـرورت و بـه مـقـدار واجب خارج شود. ولى براى مسجد و غيره بدون اجازه شوهر جايز نيست .
استفتاء
19- سؤ ال : اگر مردى به همسرش اجازه ندهد به فيلمهاى خاصى نگاه كند (منظور فيلمهايى است كه مثلا شخص خاص در آن بازى مى كند. البته اگر فيلم مـنـافـى عـفـت و غـير شرعى نباشد) آيا زن مى تواند بدون قصدريبه و تلذذ به آن فيلم نگاه كند؟
جواب :
تـبـريـزى : بـهـتـر اسـت زن در امـور جـايـز هـم طـورى رفـتـار كـند كه رضايت شوهر هم تحصيل شود.
استفتاء
فـاضـل : اگر نگاه كردن منافى با حقوق شوهر نباشد و مفسده همراه نداشته باشد اجازه ندادن وجهى ندارد.
استفتاء.
20- سـؤ ال : آيـا مـردان حـق دارنـد زنـانـشان را مجبور به پوشيدن پوشيه و يا لباس خاصى بكنند؟
جواب :
تـبـريـزى : زن لازم اسـت بـر حـسـب وظـيـفـه شـخـصـى خـود عمل كند. ولى بهتر است رضايت شوهر را بجا آورد.
استفتاء
فـاضـل : اگر به ملاحظه حفظ عفت و عصمت او باشد و يا نهى از پوشيدن لباس خاصى كه پوشيدن آن محرك شهوات و موجب انحراف افراد و موجب بى حيايى و بد حجابى است ، لازم است مرد او را موعظه و نصيحت كند و بر زن است كه نصايح او را گوش دهد.
استفتاء
21- سـؤ ال : اگـر شـوهـر بـه زن بـگـويـد: نـبـايـد در منزل فلان مجلس را بر پا كنى آيا جايز است زن آن مجلس را بر پا نمايد؟ (اعم از اينكه مجلس ‍ مذهبى مانند روضه و... باشد يا غير آن )
جواب :
تبريزى : اگر خانه شوهر است نمى تواند بدون اجازه مجلس بر پا كند.
استفتاء
فاضل : براى انجام واجب شرعى احتياج به اذن ندارد ولى در ساير امور نبايد بدون اذن بيرون برود.
استفتاء
22- سـؤ ال : آيـا مـردان حـق دارنـد زنانشان را از پوشيدن لباسى نهى كنند؟
جواب : فاضل : لباسى كه در شاءن زن است و محذورى ندارد را نهى نكنند.
استفتاء
روابط اقتصادى زن و شوهر
23- سـؤ ال : آيـا اعـضـاى خـانـواده مـوظـف هـسـتـنـد دربـاره حلال بودن درآمد سرپرست خانواده تحقيق و بررسى كنند؟
جـواب : اعـضـاى خـانـواده مـكـلف بـه تـحـقـيـق نـيـسـتـنـد و تـا يـقـيـن بـه وجـود مال حرام در بين اموال حاصل نشود تصرف مانع ندارد.
امام : استفتائات ، ج 2، ص 49، سؤ ال 134.
24- سؤ ال : شوهر من نماز نمى خواند و خمس نمى پردازد:
الف - آيـا پـولى را كـه از او مـى گـيـرم بـرايـم حلال است و يا بايد خمس آن را بپردازم ؟
ب - حـكـم مـواد غذايى كه به منزل مى آورد و يا لباسهايى كه براى من و فرزندانم مى خرد، چيست ؟
ج - حكم اقامت در خانه اى كه او با اين پول تهيه كرده است چيست ؟
جواب : تبريزى : براى شما جايز است .
استفتاء
فـاضـل : اگـر يقين نداشته باشيد كه عين آن پول و عين آن غذا و لباس متعلق خمس است ، بـراى شـمـا اشكالى ندارد و راجع به اقامت در خانه چنين شخصى ، اگر مى توانيد او را نصيحت كنيد و با او مدارا نماييد و اگر مؤ ثر نشد حكم ديگرى دارد.
استفتاء
25- سؤ ال : آيا زن و شوهر مى توانند طبق موازين شرعى و قوانين رسمى چيزى را به يكديگر بفروشند؟
جواب : هر يك مى توانند ملك شرعى ديگرى را از او بخرد.
امـام - بـا اسـتـفـاده از اسـتـفـتـائات ، ج 2، ص 105، سـؤ ال 85.
تبريزى - فاضل - مكارم : استفتاء
26- سـؤ ال : آيـا مـرد مـى تـوانـد هـمـسـر خـود را مجبور به فروش اموالش ‍ نمايد، مثلا زن را وادار كند خانه يا ملكش را بفروشد؟
جـواب : حـق نـدارد، و شوهر اختيار همسرش را (در اينگونه موارد) ندارد و طرفين حقوق متقابله اى دارند كه بايد عمل كنند.
امام : استفتائات ، ج 2، ص 78، سؤ ال 27.
تبريزى - فاضل - مكارم : استفتاء
27- مساءله : اگر زن يا شوهر چيزى را به ديگرى هبه كنند، تا زمانى كه آن چيز مـوجـود باشد مى توانند آن را پس بگيرند. لكن بنابر احتياط مستحب بهتر است آن را پس نگيرد.
امام - تحرير الوسيله ، ج 2، كتاب الهبه ، مساءله 8.
28- مـسـاءله : در صـبـح هـر روز زن مـالك نـفـقـه هـمـان روز از مال شوهر مى شود، البته به مقدارى كه در آن روز مصرف مى كند. (موارد و مقدار نفقه زن در قـسـمـت حـقـوق ذكـر خـواهـد شـد، مـراجـعـه نـمـايـيـد.) بـنـابـرايـن اگـر مـرد پـول بـيـشـتـرى به زن بدهد كه او به اندازه نفقه خود از آن بردارد، زن زائد بر آن را مالك نيست و شوهر مى تواند آن را از زن پس بگيرد.
امام : تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، فصل فى النفقات ، مساءله 10.
تبريزى - فاضل - مكارم : استفتاء
29- مـسـاءله : اگـر مـرد نـفـقـه يـك روز يا يك هفته و يا مثلا يك ماه را يك جا به زن بـدهـد، و زن بـا صـرفـه جـويـى و يـا اسـتـفـاده كـردن از پـولهـاى ديگر، مقدارى از اين پول را پس انداز كند، زن مالك آن است و شوهر حق پس گرفتن آن را ندارد.
امام : تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، فصل فى النفقات ، مساءله 11.
بهجت : با استفاده از توضيح المسائل ، مساءله 1897.
تبريزى : با استفاده از توضيح المسائل ، مساءله 2421.
فاضل : با استفاده از توضيح المسائل ، مساءله 2480.
o تـوجـه : مـعـمـولا مـردهـا علاوه بر نفقه زن مخارج بچه ها را هم به زن مى پردازند، در مـسـاءله فـوق ، زن فـقـط صـاحـب آن مـقـدارى از پـول مى شود كه در نفقه خودش صرفه جويى كرده باشد. ولى صاحب مازاد بر مخارج فرزندان نيست . مگر آنكه شوهر آن را به زن تمليك كند.
30- مـساءله : اگر مرد نفقه يك روز زن را نپردازد، در پايان آن روز به مقدار نفقه به گردن مرد، دين مى آيد و به زن مقروض مى شود. چه زن آن را از مرد طلب كرده باشد يا نه .
امام : تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، فصل فى النفقات ، مساءله 10.
بهجت : با استفاده از توضيح المسائل ، مساءله 1897.
تبريزى : با استفاده از توضيح المسائل ، مساءله 2421.
فاضل : با استفاده از توضيح المسائل ، مساءله 2480.
31- مـسـاءله : زن مـى تـوانـد نفقاتى را كه شوهر نداده در هر زمانى از او مطالبه كند، و اگر شوهر نپرداخت ، زن مى تواند با مراجعه به حاكم شرع نفقه خود را از شوهر بـگـيرد، و در صورتى كه شوهر نداشته باشد كه نفقه را بپردازد به او مهلت داده مى شود كه هر گاه توان پرداختن پيدا كرد بپردازد.
امـام - تـبـريـزى - فـاضـل - مـكـارم : بـا اسـتـفـاده از مـدارك مـسـاءله قبل .
بهجت : ⁽⁶⁾
32- مـسـاءله : اگـر مـردى نـفـقـه زن را نـپـردازد، زن مى تواند از تمكين به شوهر خـوددارى نـمـايـد و هـمـچـنـين مى تواند نزد حاكم رفته تا او شوهر با مجبور به پرداخت مـخـارج زنـدگـى زن كـنـد و اگـر دسـتـرسـى بـه حـاكـم مـمـكـن نـبـاشد، زن مى تواند از اموال مرد به اندازه نفقه خودش بدون اذن او بردارد.
امام : تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، القول فى نفقه الاقارب ، مساءله 14.
33- مـسـاءله : زنـى كـه از شـوهـر اطاعت مى كند (يعنى ناشزه نيست ) اگر مطالبه خـرجـى كـنـد و شـوهـر نـدهـد مى تواند در هر روز به اندازه خرجى آن روز بدون اجازه از مال او بردارد و اگر ممكن نيست چنانچه ناچار باشد معاش خود را تهيه كند، در موقعى كه مشغول تهيه معاش است اطاعت از شوهر بر او واجب نيست .
امام : توضيح المسائل ، مساءله 2416.
تبريزى : توضيح المسائل ، مساءله 2425.
فاضل - مكارم : ⁽⁷⁾
34- مساءله : اگر مردى بعد از عقد از پرداخت نفقه معذور شد (يعنى عذرى كه شرع آن را قـبـول كـنـد) زن نـمـى تـوانـد عـقـد را فسخ كند. بله اگر مرد مى تواند نفقه زن را بـپـردازد ولى نـمـى پـردازد، زن مـى تـوانـد طـبـق مـسـاءله قبل عمل نمايد. در هر حال يا حاكم از مال شوهر نفقه زن را مى پردازد و يا اگر زن راضى باشد حاكم از جانب شوهر طلاق را جارى مى كند.
امام : تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، القول فى الكفر، مساءله 10.
تـبـريـزى - فـاضـل - مـكـارم : بـا اسـتـفـاده از مـدارك مـسـاءله قبل و استفتاء.
35- مساءله : زن نمى تواند نفقه روزهاى آينده را از شوهر طلب نمايد.
امام - بهجت - تبريزى - فاضل - مكارم : استفتاء
36- مـسـاءله : نـفـقـه را مـى تـوان بـه صـورت پـول يـا عـيـن بـه زن پـرداخـت ، مـثـلا مـى تـوان غـذا را پـخـتـه يـا نـپـخـتـه و يـا پـول آن را به زن داد و زن نيز مالك آن مى شود و هيچكدام از طرفين حق ندراند ديگرى را ملزوم به پرداخت يا دريافت پول كنند.
امـام : تـحـريـر الوسـيـله ، كـتـاب نـكـاح ، فـصـل فـى النـفـقـات ، مسائل 13 و 14.
37- سـؤ ال : آيـا مـرد مـى تـوانـد پـولهايى را كه زن با صرفه جويى در مخارج خانه پس انداز كرده ، از زن طلب كند؟
جـواب : اگـر از نـفقه زن بوده و زن با كم گذاشتن از خود صرفه جويى كرده خير نمى تواند. اما اگر از مخارج بچه ها بوده و يا عنوان ديگرى داشته ، بله مى تواند پس بگيرد.
امام - بهجت - فاضل - مكارم : استفتاء
38- سـؤ ال : اگـر خـانـمـى ماهانه از شوهرش براى مخارج تغذيه خـانـواده پـول مى گيرد ولى هر ماه مقدارى از آن را پس انداز مى كند، آيا مى تواند بدون اذن شوهر براى خودش يا بچه ها با اين پول لباس يا چيز ديگرى بخرد؟
جـواب : اگـر شـوهـر مـاهـيـانه را تمليك زن كرده ، و اختيار مصرف را به او داده و يا مـاهـيـانـه نفقه خود زن است ، بله مى تواند بدون اجازه شوهر آن را خرج كند. اما نسبت به مخارج فرزندان و يا غير آن ، اگر صرفه جويى كند، بايد از شوهر اجازه بگيرد.
امام - بهجت - فاضل - مكارم : استفتاء
39- مـسـاءله : مـخـارج سـفـر زن اگـر بيشتر از مخارج وطن باشد، با شوهر نيست ، ولى اگر شوهر مايل باشد كه زن را سفر ببرد، بايد مخارج سفر او را بدهد.
امام : توضيح المسائل ، مساءله 2415.
تبريزى : توضيح المسائل ، مساءله 2424.
فاضل : توضيح المسائل ، مساءله 2483.
40- مـسـاءله : وسـايـلى هـمـچـون فـرش ، روانـداز، پـرده ، وسـايـل مـنـزل و هـر آنـچـه را كه مرد به عنوان نفقه در اختيار زن قرار مى دهد اگر عين آن باقى باشد در ملك شوهر است . بنابراين اگر زن ناشزه شود و يا طلاق داده شود، همه آن وسايل به شوهر مسترد مى گردد. مگر آنكه آنها را به زن تمليك كرده باشد.
امام : تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، فصل فى النفقات ، مساءله 15.
41- سـؤ ال : شـوهـر من اكثر حقوق خود را خرج دوستان و بستگان و پدر و مادرش مى كند و من و بچه ها را به شدت در مضيغه قرار داده است آيا مى توانم در هر ماه بخشى از حقوقش را از او بگيرم تا آن را صرف ديگران نكند؟
جـواب : شما مى توانيد نفقه هر روز خود را در صبح همان ، روز از او مطالبه نماييد و بـر مـرد نيز واجب است ابتدا نفقه زن و مخارج بچه ها را بپردازد و اگر درآمد زيادترى داشت مى تواند به ديگران ببخشد.
امـام : بـا اسـتـفـاده از تـحـريـر الوسـيـله ، كـتـاب نـكـاح ، فصل فى النفقات ، مساءله 20.
42- مـسـاءله : اگـر مـرد فـقـط بـه انـدازه فـقـه پـول يـا امكانات داشته باشد نمى تواند آن را به اقارب خود ببخشد، بله اگر بيش از نفقه داشت مى تواند مازاد را ببخشد.
امام : تحرير الوسيله ، كتاب نكاح ، فصل فى النفقات ، مساءله 20.
43- مـسـاءله : تـصرف در اموال شوهر بدون اذن او جايز نيست مگر آنكه زن علم به رضـايـت او داشـتـه بـاشـد. و هـمـيـنـطـور تـصـرف مـرد در اموال زن .
امـام : بـا اسـتـفـاده از تـحـريـر الوسـيـله ، كـتـاب غـصـب ، مسائل 6 و 7.
تبريزى : توضيح المسائل ، مساءله 2424.
فاضل : توضيح المسائل ، مساءله 2483.
o در نـتـيـجـه : در صـورتـى كـه مـرد نفقه زن را مى پردازد، زن نمى تواند بدون اجازه شـوهـر دسـت در جـيـب او كـرده پـول بـردارد؛ و يـا از وسـائل او اعـم از جـوراب ، انـواع لبـاس يـا وسـايـل مـنـزل يـا هـر آنـچـه كـه مـتعلق به شوهر است استفاده نمايد. البته اگر زن بداند كه و شوهر راضى است مى تواند در اموال او تصرف كند، اگر اجازه نگرفته باشد.
و هـمينطور مرد حق ندارد بدون اجازه زن در اموال او تصرف كند. مثلا زينت آلات او را بدون اجـازه او بـفـروشد و يا اگر صاحب ملك يا مستغلاتى است آنها را بدون اجازه زن تصرف كند و...
البـتـه در ايـن مـوارد، تصرف در مواد خوراكى جهت خوردن استثناء شده است . زيرا در مواد خـوراكـى كـافـى اسـت انـسـان عـلم بـه عـدم رضـايـت صـاحـب مال نداشته باشد ولى علم به رضايت او لازم نيست .
44- مساءله : اگر منزل ملك شوهر باشد، زن اجازه ندارد كسى را كه شوهر راضى نيست به خانه او بيايد، دعوت كند. اگر چه آن شخص از بستگان نزديك باشد.
امام : با استفاده از تحرير الوسيله ، كتاب غصب ، مساءله 6.
تبريزى : توضيح المسائل ، مساءله 2424.
فاضل : توضيح المسائل ، مساءله 2483.
o در نـتـيـجـه : اگـر شـوهـر بـگويد راضى نيستم فلان شخص را دعوت كنى ، زن اجازه ندارد او را جهت آمدن به منزل دعوت نمايد. البته اگر او خودش آمد بر زن واجب نيست او را به منزل راه ندهد.
45- مساءله : اگر منزل ملك زن باشد، شوهر نمى تواند زن را از دعوت بستگان و نـزديـكـانش نهى كند، مگر آنكه اين كار با حقوق مرد منافات داشته باشد. البته مرد مى تـوانـد بـه زن اجـازه نـدهـد كـه از وسـائل و يـا از پول و يا امكاناتى كه جزء اموال مرد است استفاده نمايد.
امام - تبريزى - با استفاده از مدارك مساءله قبل .
o توضيح : از آنجا كه مرد فقط داراى حقوق خاصى نسبت به زن مى باشد و اجازه ندارد در موارد غير آن ، زن را امر و نهى كند، بنابراين اگر به زن بگويد فلان شخص را به مـنـزل دعـوت نكن ، در صورتى كه منزل ملك زن باشد، اطاعت از او واجب نيست . مشروط به آنـكه اين دعوت با حقوق مرد منافات نداشته باشد و يا مثلا اگر وظايف زن در خانه نسبت بـه مـرد بـه واسـطـه ايـن دعـوت تـرك نـشـود و يـا مـوجـب اسـتـفـاده از وسـائل ايـن دعـوت تـرك نـشـود و يـا مـوجـب اسـتـفـاده از وسائل و اموال مرد نگردد. اگر چه بهتر است در اين صورت رضايت شوهر را كسب كند.
بـنـابـرايـن ، اگر اين دعوت موجب هتك حرمت زن يا شوهر مى شود و يا لطمه به آبرو يا نـامـوس خـانواده مى زند و يا موجب مى گردد كه خداى نكرده تعلق زن نسبت به شوهر كم شـود، در نتيجه حقوق مرد را، مانند آرايش كردن و يا دور كردن منافرات از خود و... را به خوبى ادا ننمايد، دعوت كردن جايز نيست و زن بايد شوهر را اطاعت كند.
46- سـؤ ال : اگـر زنـى بـدون اجـازه شـوهـرش از پـول يـا مال او بردارد ولى مى داند شوهرش راضى است ، آيا گرفتن اجازه واجب است يا بـه هـمـيـن اطـمـيـنـان مـى تـوانـد اكـتـفـا كـنـد؟ و در صـورتـى كـه احتمال دهد او راضى است ،
حكم چگونه است ؟
جـواب : بـا احـراز رضـايـت مـانـعـى نـدارد. ولى در صـورت احتمال ، جايز نيست .
امام - بهجت - تبريزى - فاضل - مكارم : استفتاء.
47- سـؤ ال : آيـا جايز است زن از پولى كه شوهرش براى مخارج خانه مى دهد در منزل مجلس روضه يا ختم انعام و يا مانند اينگونه مجالس برپا كند؟
جـواب : اگـر شـوهـر پـول را تـمـليك زن كرده و اختيار مصرف آن را به زن داده ، يا بداند شوهر راضى است مانعى ندارد و الا جايز نيست .
امام - بهجت - تبريزى - فاضل - مكارم : استفتاء.
48- سـؤ ال : بـر پـا كردن مهمانى يا مجالس جشن ميلاد ائمه عليهم السـلام و يـا مـجـالس عـزادارى بـدون اجـازه شـوهـر در منزل براى زن چگونه است ؟ و اگر شوهر راضى نباشد حكم چيست ؟
جـواب : بـدون اذن شـوهـر جـايـز نـيـسـت و دعـوت كـردن بـيـگـانـه و ورود بـه منزل شوهر بدون اذن جايز نيست ، مگر احراز رضايت شود.
امـام : بـا اسـتـفـاده از تـحـريـر الوسـيـله ، كـتـاب غـصـب ، مسائل 6 و 7.
بهجت - تبريزى - فاضل - مكارم : استفتاء.
49- سؤ ال : آيا شرط بندى بين زن و شوهر جايز است ؟
جواب : اگر مراد از شرط بندى قمار و برد و باخت است ، جايز نيست .
بهجت - فاضل - مكارم .
استفتاء
نذر، عهد و قسم
50- مساءله : نذر يا عهد زن بدون اجازه شوهرش صحيح نيست ، اگر چه بخواهد از مال خودش آن را اداء كند.
امـام : تـحـريـر الوسـيـله ، القـول فـى النـذر، مـسـاءله 3 و تـوضـيـح المسائل ، مساءله 2644.
بهجت - توضيح المسائل ، مساءله 2136.
تبريزى - فاضل - مكارم : ⁽⁸⁾
51- مـسـاءله : اگر شوهر به زنش اجازه داد نذر كند و او نذر كرد، نمى تواند نذر او را باطل كند؛ و يا نمى تواند مانع وفاى به نذرش گردد.
امام : توضيح المسائل ، مساءله 2645.
تبريزى : توضيح المسائل ، مساءله 2654.
فاضل - مكارم : ⁽⁹⁾
52- سـؤ ال : ايـنجانب كارمند هستم و حقوق مى گيرم ، آيا مى توانم بدون اجازه شوهرم مقدارى از اين حقوق را نذر كنم ؟
جواب : نذر بدون اجازه شوهر باطل است .
امام : كتاب استفتائات ، ج 2، نذر، سؤ الات 10 و 11.
بهجت : با استفاده از توضيح المسائل ، مساءله 2136.
تبريزى : فاضل - مكارم : ⁽¹⁰⁾
53- سـؤ ال : مـن بـدون اجـازه شـوهـرم نـذر كـردم اگـر خدا حاجت مرا بدهد، فلان مقدار پول در فلان مورد مصرف كنم و چند ركعت نماز بخوانم و چند روز روزه بگيرم ، ولى براى هيچكدام از شوهرم اجازه نگرفتم ، مساءله را با او در ميان گذاردم و او اجازه داد. آيا نذر من با اجازه او درست مى شود يا نه ؟
جواب : نذر بدون اذن شوهر باطل است و اجازه بعدى آن را تصحيح نمى كند.
امام : كتاب استفتائات ، ج 2، نذر، سؤ ال 9.
تبريزى - فاضل - مكارم ⁽¹¹⁾
54- مـساءله : اگر زن بدون اجازه شوهر قسم بخورد بعيد نيست كه قسم او صحيح نباشد لكن نبايد احتياط را ترك كند (وجوبا).
امام : توضيح المسائل ، مساءله 2673.
بهجت - تبريزى - مكارم . ⁽¹²⁾
فاضل : توضيح المسائل ، مساءله 2750.
55- مساءله : اگر شوهر از قسم خوردن زن نهى كند قسم او صحيح نيست .
امام : توضيح المسائل ، مساءله 2672.
بهجت : توضيح المسائل ، مساءله 2123.
تبريزى : توضيح المسائل ، مساءله 2681.
فاضل : توضيح المسائل ، مساءله 2749.
مكارم : توضيح المسائل ، مساءله 2301.