192- ((بحار)) 74/227؛ ((الحياة )) 2/243
193- البته در اين موارد هم نبايد از آموختن آنها به كسانى كه مستعدند مضايقه كرد، و از قرار دادن آنها در اختيار جامعه دريغ شود.
194- وسائل 6/159
195- ((الاسلام يقود الحياة ))، 45
196- ((بحار)) 68/191.
197- ((بحار)) 68/191
198- ((كافى )) 2/178
199- ((بحار)) 78/185
200- ((بحار)) 74/231 و 232.
201- سوره حجرات (49): 10
202- ((الغدير)) 3/113؛ ((حضرت معصومه و شهر قم )) /96
203- براى توضيح بيشتر به ((الحياة )) ج 5، فصل 45؛ ((الاخوة الاسلاميه و الاقتصاد)) ص 99) - 106 و فصل 46: ((المواساة ، اصل عظيم ))، ص 111 - 120، فصل 47: ((مبداء المساواة فى الاسلام ))، ص 123 - 165، مراجعه شود.
204- ((بحار)) 51 / 81.
205- ((بحار)) 51 / 29.
206- ((بحار)) 51 / 390.
207- اين موضوع چون در كتابها و رساله ها و مقاله ها نسبة تبيين شده است در اين نوشته فشرده و كوتاه مطرح مى گردد.
208- ((كمال الدين )) 1/280.
209- ((كمال الدين )) 2/28.
210- صاحب نظران ، مشكل اساسى راه انسان را اين چنين بيان مى كنند:
((عامل قدرتمند سياسى كه توزيع دوباره جمعيت يا درآمد را بين كشورها هماهنگ سازد وجود ندارد)). ((فاصله عقب ماندگى )) /71. و اين مشكل در آن دوران برطرف مى شود.
211- از مستضعف سخن گفتن آسان است ، حتى بزرگترين پايگاههاى محكم مستكبران و سرمايه داران ، در طول تاريخ از محرومان سخن گفتند. ليكن در هنگامه ظهور كه دوران تحقق وعده ها و عملى شدن گفته ها است ، حاكميت مستضعفان و تسلط آنان بر تمامى مراكز قدرت جامعه به عينيت تحقق مى پيوندد و در كمترين زمان ممكن اين وعده بزرگ الهى تحقق مى يابد. و بايد دقت شود كه آرمان قرآن حاكميت مستضعفان و تشكيل دولت محرومان است ، نه صدقه دادن به اين محروم و آن بينوا و...
212- سوره سباء (34): 34 و 35.
213- ((الحياة ))، (گردانيده فارسى ) 2/65.
214- ((عدة الداعى )) /111، ابن فهد الحلى .
215- سوره اعراف (7): 137.
216- سوره انفال (8): 26.
217- سوره كهف (18): 28.
218- ((بحار)) 72/2؛ ((الحياة )) 2/54؛ فارسى آن 2/56 - 57.
219- ((بحار)) 14/252؛ الحياة )) 2/52؛ فارسى آن 2/57.
220- سوره نور (24): 55.
221- سوره مزمل (73): 11.
222- ((مجمع البيان )) 7/392.
223- ((مجمع البيان )) 7/152؛ به نقل ((خورشيد مغرب )) /117.
224- سوره قصص (28): 5.
225- ((بحار)) 51/54.
226- ((اين موضوع در بخش ((تحريف ص 97 - 89)) روشن گشت .
227- ((بيان الفرقان )) 5/197.
228- ((مصادقة الاخوان )) / 8، شيخ صدوق ؛ ((وسائل )) 8/414، با اندكى اختلاف .
229- ((بحار)) 52/325.
230- ((وسائل )) 12/294.
231- ((نهج البلاغه ))/424.
232- ((نهج البلاغه ))/425.
233- ((بحار)) 102/113؛ ((مفاتيح الجنان ))، 542 از دعاهايى كه در سرداب مبارك خوانده مى شود.
234- ((بحار)) 85/232.
235- ((نهج البلاغه ))/425.
236- ((بحار)) 52/332.
237- ((غيبت نعمانى ))/231.
238- ((غيبت نعمانى ))/253.
239- ((عيبت نعمانى ))/134؛ ((الحياة ))2/149.
240- ((نهج البلاغه ))/33.
241- كمال الدين 1/260
242- ((بحار)) 52/336.
243- شناخت عمق اينگونه احاديث جز با هدايت خود امامان معصوم عليه السلام امكان پذير نيست .
244- ((بحار)) 52/336؛ ((در فجر ساحل )) / 45.
245- ((غيبت نعمانى )) / 239؛ ((بحار)) 52/352؛ ((خورشيد مغرب )) / 32.
246- ((منتخب الائر)) / 171.
247- ((غيبت نعمانى )) /318.
248- سوره ملك (68): 30.
249- ((كمال الدين )) 1/325 و 326؛ ((بحار)) 51/52.
250- ((كافى )) 1/406؛ ((الحياة )) 2/490؛ فارسى آن 2/482
251- ((كافى )) 7/167؛ ((الحياة )) 2/487؛ فارسى آن 2/479.
252- براى توضيح بيشتر به ((الحياة )) 2/484 به بعد مراجعه شود.
253- ((الحياة )) 2/487 و 488.
254- ((نهج البلاغه )) /1021؛ ((الحياة )) 2/475.
255- عواملى اصلى گسترش ترس و هراس در جامعه چند دسته اند: سرمايه داران كه اقتصاد جامعه را به صورت عامل فشارى بر گرده انسانهاى محروم در مى آورند و توده هاى محروم را نسبت به تاءمين معاش خود، در نگرانى عميقى فرو مى برند و خود در امنيت و آسايش زندگى مى كنند. سياسيون كه از اهرم قدرت و سلطه سياسى خود ابزارى براى ارعاب و ترساندن توده هاى محروم مى سازند. نظاميان كه از سلاح براى تسليم كردن گروههاى انسانى بهره مى گيرند. روحانى نمايان كه از ابزار فكر و فن و تحريف تعاليم مذهب ، زمينه نگرانى و تشويش خاطر توده هاى مردم را فراهم مى سازند و با تزوير و نيرنگ و فرو پوشى حقايق و نگفتن تعاليم ناب و سره مذهب ، آنان را به تسليم در برابر قدرتهاى مسلط زمانه وا مى دارند، و آزادى و امنيت عمومى را با اين شيوه ها سلب مى كنند يا به مخاطره مى اندازند.
اين طبقات همه با شمشير انتقام مهدى عليه السلام نابود مى شوند.
256- سوره نور (24): 55.
257- ((غيبت نعمانى )) / 240.
258- ((كمال الدين )) 2/646.
259- ((منتخب الاثر)) / 474.
260- ((منتخب الائر)) /474.
261- ((بحار)) 51/84.
262- ((بحار)) 51/123.
263- ((بحار)) 52/336.
264- ((اختصاص )) /19؛ ((در فجر ساحل )) / 46.
265- بايد نبودن چنان مربيان انسان سازى را كه امام مهدى عليه السلام ، تربيت مى كند نيز جزء موانع بشارت آورد.
266- فرهنگ و هنر و آموزش و پرورش و ابزارهاى ديگر نشر انديشه و فكر از دست سرمايه داران و حكومتهاى وابسته بيرون مى آيد.
267- به ((الغدير)) و ديگر كتابهاى مربوط مراجعه شود.
268- ((منتخب الائر)) 469.
269- اشراف زادگان و اميران و شاهان و شاهزادگان كمربندهاى زرين مى بستند. و امام در بيعت خويش پيمان مى گيرد كه كارگزاران حكومت و يارانش از اين شيوه هاى طاغوتى و غير اسلامى و اشرافيگرى بپرهيزند.
270- مشكلى كه همه حكومتگران گرفتار آنند، و با گماردن ماءموران و نگهبانان از مردم فاصله مى گيرند، و كمترين زيان آن ، بيخبرى از واقعيات روزمره جامعه و بى اطلاعى از ستم ستم پيشگان و زور زورداران بر طبقات محروم است .
271- در بخش ((انتظار)) اين موضوع بررسى مى شود.
272- ((كمال الدين )) 1 / 251.
273- ((تفسير قمى )) 2 / 305.
274- ((بحار)) 52/337. اينگونه تعبير براى بيان فزونى و كثرت است .
275- ((بحار)) 52/339.
276- ((بحار)) 52/338.
277- در اين باره از جمله مى توان به كارهاى امثال ((داوينچى ))، ((ميكلانژ)) و ((رافائيل )) براى معابد مسيحى اشاره كرد، و همچنين كارهاى سنگين هزينه اى كه در ديگر معابد در سراسر دنيا و مساجد در كشورهاى اسلامى شده است . كه شرح حتى فهرست وار آنها از حوصله اين كتاب خارج است .
278- ((وسائل )) 3/488.
279- ((بحار)) 52/323.
280- ((بحار)) 74/222.
281- ((كافى )) 2/170.
282- ((مكيال المكارم )) 1/327 به نقل از ((بحار)) 67/65.
283- در احاديث ما حق مؤ من از دائره مسائل مادى فراتر رفته است و در مسائل تربيتى ، روحى ، غمها و شاديها و...مؤ من حقوقى لازم و واجب دارد.
284- كافى )) 3/368؛ ((بحار)) 52/374.
285- در جامعه اى كه مدرسه نداريم و نو باوگان ما در مدارسى سه شيفته و چهار شيفته درس مى خوانند، خوابگاه براى دانشجويان به اندازه لازم وجود ندارد، بيمارستان و درمانگاه به اندازه كافى نيست ، در بسيارى از مناطق راههاى لازم روستايى وجود ندارد، كار براى همه نيروهاى واجد شرايط نيست و بالاتر از همه ، زندگى توده هاى مردم دچار كمبود و نبود ضرورى ترين مسائل و كالاها و مواد زندگى است ، و فقر و فحشاء و اعتياد كه لازم و ملزوم يكديگرند در قشرهايى بيداد مى كند؛ با اين شرايط و اين چگونگيهاى مرگبار، كسانى مساجد مجلل بسازند و گلدسته ها و گنبدها بر بام سراى آنها افراشته دارند؟ اين چگونه ترويج دين خدا است ؟! و در نظر انسانهاى شريفى كه دست بگريبان مشكلات و نابسامانيها و كمبود داريهاى طاقت فرسا هستند اين دين چگونه ممكن است ناجى انسانها جلوه كند؟ و جاذبه اى در دلها پديد آورد؟!
286- براى اين موضوع مهم : (ارتباط دو بعد حيات )، به ((الحياة )) 3/221 به بعد مراجعه شود.
287- كافى )) 5/73 و 6/288.
288- سوره حديد (75): 17.
289- ((بحار)) 51/54.
290- ((كمال الدين )) 1/317.
291- ((غيبت نعمانى )) /25.
292- ((مفاتيح الجنان )) /531.
293- ((بحار)) 5/49.
294- سوره ملك (67): 30.
295- سوره ملك (67): 30.
296- ((بحار)) 52/256- 260
297- ((بحار)) 52/380
298- ((منتخب الاثر)) /433.
299- ((بحار)) 52/256 - 260.
300- ((بحار)) 52/256 - 260.
301- ((بحار)) 52/256 - 260
302- ((نهج البلاغه )) /324
303- ((منتخب الاثر)) /432
304- ((مكارم الاخلاق )) /527
305- ((نهج البلاغه )) /324.
306- ((غيبت نعمانى )) /235
307- ((بحار)) 52/259.
308- ((مستدرك الوسائل )) 2/322
309- مسائلى كه هر روز و هر لحظه شاهد آن هستيم .
310- ((بحار)) 52/263
311- ((بحار)) 52/260
312- ((منتخب الاثر)) /314
313- ((مكارم الاخلاق )) /529
314- ((منتخب الاثر)) /429 و 431.
315- ((منتخب الاثر)) /429
316- ((بحار)) 52/263
317- ((منتخب الاثر)) /430.
318- ((بحار)) 52/260.
319- ((بحار)) 52/259.
320- در داخل جامعه هاى اسلامى نيز از اين نمونه فراوان است .
321- ((بحار)) 52/257
322- ((مكارم الاخلاق ))/526
323- ((بحار)) 52/257
324- ((منتخب الاثر)) /314
325- ((بحار)) 52/258
326- ((مكارم الاخلاق )) /529
327- يعنى احساست الهى و فضيلت دوستانه را از دست مى دهند
328- ((مكارم الاخلاق /526 و 527.
329- نمونه خيلى روشن آن سقوط ماركسيسم و واژگونى نظامهاى سوسياليستى است .
330- بحار، 51/122.
331- بحار، 51/122.
332- ((مكيال المكارم فى فوائد الدعاء للقائم )) 2/152.
333- ((بحار)) 53/178.
334- ((تحف العقول )) / 324.
335- ((مكيال المكارم )) 1/94 و 53.
336- ((ميكال المكارم )) 1/94 و 53.
337- ((ميكال المكارم )) 1/454.
338- ((بحار)) 53/178. و در ((ميكال المكارم )) 1/52، ((ساءنا)) آمده است .
339- ((نهج البلاغه ))، 95؛ ((الحياة )) 2/258.
340- ((نهج البلاغه )) / 971.
341- ((تحف العقول )) / 172؛ ((الحياة )) 2/32.
342- ((بحار)) 85/232 چاپ : مكتبة الاسلاميه ، تهران ؛ ((ميكال المكارم )) 2/90 - 91.
343- (((مكيال المكارم ))) 1/218.

344- ((الصحيفة المهدية )) / 35 - 36.
345- ((مكيال المكارم )) 1/218.
346- ((الصحيفة المهدية )) / 35 - 36.
347- ((بحار)) 85/233؛ ((الصحيفة المهدية ))، / 52 - 53؛ ((ميكال المكارم )) 2/21. با اختلاف اندكى در پاره اى از كلمات .
348- ((الصحيفة المهدية )) / 115.
349- ((الصحيفة المهدية ))/ 115 .
350- سوره يوسف (12): 87.
351- ((مكيال المكارم )) 1/186.
352- ((نفس المهموم )) / 87، حاج سيخ عباس قمى ، چاپ حاج عبدالرحيم .
353- ((نفس المهموم )) / 87، حاج سيخ عباس قمى ، چاپ حاج عبدالرحيم .
354- ((مكيال المكارم ))2/81.
355- ((مكيال المكارم ))2/81.
356- ((كافى ))2/189؛ ((مكيال ))2/419.
357- ((كافى )) 2/196؛ ((مكيال )) 2/420.
358- ((بحار)) 52 130.
359- به فكر ديگران بودن و بخشى از مال خويش را به ديگران دادن ((مواسات )) است . در ((السان العرب )) آمده است : ((يقال : يواءسى فى ماله اى يساوى )) كه ((يواءسى )) به معناى ((يساوى )) آمده است . بنابراين ((مواسات ))، بخشش ‍ مال تا سطح همسانى با ديگران است . ((السان العرب )) ابن منظور، 14/36، ((ادب الحوزة )) قم 1405.
360- ((نورالثقلين ))5/666.
361- ((مكيال )) 2/265.
362- ((مكيال ))2/419.
363- ((كافى )) 8/381؛ ((مكيال )) 2/423.
364- ((مكيال ))2/424.
365- ((مكيال ))2/425.
366- سوره آل عمران (2): 200.
367- ((تفسير قمى ))1/129.
368- ((تفسير برهان ))1/343؛ 2/425 و 426.
369- ((تفسير برهان ))1/335؛ ((مكيال ))2/426.
370- ((مكيال ))2/424.
371- ((ارشاد))/ 4، شيخ مفيد، چاپ مكتبة بصيرتى ، قم .
372- ((تفسير برهان ))1/335؛ ((مكيال ))2/427.
373- ((مكيال ))2/427.
374- سوره انفال (8): 60.
375- ((مكيال )) 2/425.
376- ((مكيال )) 2/195
377- ((بحار)) 52/122.
378- ((بحار)) 52/129.
379- ((مكيال ))2/222؛ به نقل از ((غيبت شيخ طوسى ))، باب ((علائم الظهور)).
380- ((بحار))52/123.
381- ((تحار)) 52/. 122
382- ((كافى )) 8/37؛ ((مكيال ))2/290.
383- بايد همه جامعه هاى اسلامى داراى چنين وضعى باشند. نه تنها شيعه ، زيرا مسئله مهدى عليه السلام و ظهور او امرى اسلامى است كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله خبر آن را داده است ، و در دهها كتاب از كتب معتبر اهل سنت ، در آن باره احاديثى مهم و فراوان رسيده است .
384- ((تحف العقول ))/ 229 - 230.
385- ((مفاتيج الجنان ))/ 527.
386- ((مفاتيح الجنان )) / 527.
387- ((بحار)) 52/123.
388- ((ميكال )) 2 / 160.
389- ((ميكال )) 2 / 157.
390- ((ميكال )) 2/ 160 به نقل از كافى 1/341.
391- ((ميكال )) 2 / 160.
392- ((ميكال )) 2 / 160 و 161.
393- ((ارشاد)) /360.
394- ((خورشيد مغرب )) / 107.
395- مطالعه در زندگى اين دو پيشواى بزرگ ، بخوبى روشن مى سازد كه امام موعود عليه السلام در اخلاق و احوال شخصى چگونه است . براى توضيح اين چگونگيها به الحياة 2 / 227 تا 237 و 266 رجوع شود.
396- ((غيبت نعمانى )) / 233.
397- ((بحار)) 52 / 359.
398- ((غيبت نعمانى )) /285.
399- كنايه است از نبود وقت براى استراحت و خواب راحت .
400- متخصصان رشته هاى گوناگون تاريخ و فرهنگ و علوم بشرى بر اين جمله گواهى مى دهند، و به اين موضوع اعتراف دارند.
401- ((بحار)) 51/59، ((خورشيد مغرب )) /341.
402- ((بحار)) 52/305.
403- ((نور الثقلين )) 2/390، ((خورشيد مغرب ))، 120.