حركت و زمان در فلسفه اسلامی (جلد دوم)
اثر متفكر شهيد استاد مرتضی مطهری
فصل ( 25 )
تحقيق در حركت كميه
قسمت ( 1 ) : موضوع در حركت كميه
جهت نياز حركت به موضوع
اصالت وجود ، مصحح وحدت حركت است
حل مسأله موضوع حركت با اصالت وجود
تلاش غير لازم در اثبات موضوع در حركت كميه
قسمت ( 2 ) : رابطه ماده و صورت
رابطه ماده و صورت با جنس و فصل
آيا جوهر مركب از دو جوهر ، استقلال دارد ؟
كل يا دارای اجزای طولی است و يا عرضی
نسبت جسم با روح
شيئيه الشی‏ء بصورته لابمادته
خلاصه بحث
قسمت ( 3 ) : بقای موضوع در حركت
تبعيت احكام ماده از احكام صورت
رابطه ماده با جنس ، و صورت با فصل
معنای بشرط لائيت و لابشرطيت
بقای هيولی به بقای فصل اخير
ثبات موضوع با مثال افلاطونی
بقای موضوع به عقل مجرد و مثالی
قسمت ( 4 ) : ادامه بحث درباره بقای موضوع
اشاره‏ای به مبحث تشخص
بقای شخص در عين ثبات مشخصاتش
مشابهت موضوع در حركت عرضی و حركت جوهری
بی‏نيازی حركت جوهريه از موضوع
نسبت حركت جوهری به حركت عرضی
حركت جوهری ، روح حركت عرضی است
انسان دارای دو طبيعت است
فرق دو طبيعت موجود در انسان
عدم خستگی در آخرت
توجيه و تعليل خستگی و رعشه
دو اعتبار حركت قطعی و توسطی در حركت جوهری
قسمت ( 5 ) : رابطه نفس و طبيعت
نحوه تسخير نفس در طبيعت
فاعليت بالتسخير
تفكيك ميان قوای مادی بدن
رابطه حركات طبعی بدن و نفس
متن اسفار ، فصل 25
فصل ( 26 )
برهان بر وقوع حركت جوهری
قسمت ( 1 ) : برهان بر وقوع حركت جوهری
طبيعت ، علت مباشر حركات عرضی نيست
اشكال حاجی به علت نبودن طبيعت برای حركات عرضی
رابطه طبيعت با اعراض خود
قسمت ( 2 ) : ادامه براهين حركت در جوهر
برهان اول
برهان دوم
برهان سوم
مناط تشخص نزد قدما
مناط تشخص از نظر مرحوم آخوند
تفاوت جزئيت و تشخص
بررسی برهان دوم حركت جوهری
كيفيت ارتباط جوهر و عرض
سير تفكر فلسفی غرب درباره جوهر و عرض
سرنوشت مقولات عشر بعد از ارسطو
نفی دو گانگی جوهر و عرض در بيان آخوند
اجمالی از براهينی ديگر بر حركت جوهری
قسمت ( 3 ) : ادامه براهين حركت در جوهر
بيان شيخ در علت معده بودن طبيعت برای آثار خود
برهان چهارم : از راه عدم امكان تبادل صور برای ماده
اقسام تغييرات جوهری
مراتب طولی انواع موجود در طبيعت
اثبات حركت جوهريه از طريق كون و فساد
بيان مرحوم علامه طباطبائی در اين برهان
فرق ميان مرحوم آخوند با بيان علامه طباطبائی
برهان پنجم : از راه زمان
برهان ششم : از طريق اصل غائيت
ايراد بر نظريه شوق ماده به صورت و پاسخ آن
بيان تمثيلی در حافظ وحدت نظام متصرم طبيعت
متن اسفار ، فصل 26
فصل ( 27 )
طرح اشكال و پاسخ آن و تأكيد بر حركت در جوهر
بيان مجدد اشكال شيخ بر حركت جوهری
طرح اين اشكال به دو بيان
جواب اشكال
حافظ وحدت در حركت جوهريه
دليل ديگری در رد حركت جوهريه
متن اسفار ، فصل
فصل ( 28 )
تأكيد بر حركت در جوهر كه مقوم اجرام آسمانی و زمينی است
وجود ، تجدد بالذات دارد
در حركت ، چه چيزی از قوه به فعل می‏رسد ؟
استدلال صدرا بر حركت جوهری به آيات قرآن
نقل اقوال حكما در حركت جوهری
متن اسفار ، فصل
فصل ( 29 )
اتم حركات عرضی ، حركت وضعی مستديره است
حركت مستديره اقدم حركات است
توقف حركت كمی بر حركت اينی
توقف حركت كيفی بر أينی ، و مكانی بر وضعی
تخلل سكون در حركات راجعه
زمان عمومی عالم
بررسی بيان مرحوم آخوند
اتميت و اشرفيت حركت وضعی
متن اسفار ، فصل 29
فصل ( 30 )
اثبات حقيقت زمان و بيان ماهيت آن
قسمت ( 1 ) : اثبات حقيقت زمان
آراء و عقايد درباره زمان
براهين وجود زمان :
برهان وجود زمان بر طريقه طبيعيين
كشش حركت به تبع كشش مسافت
كشش زمانی حركت
آيا به تعداد حركات ، زمان داريم ؟
نظر مرحوم آخوند در تعدد حركات و زمان
برهان بر طريقه الهيين
قسمت ( 2 ) : براهين وجود زمان
تقرير استاد از برهان بر طريقه الهيين
تقرير قدما از برهان مذكور
تفاوت تقرير اول با بيان قدما
برهان الهيين در اثبات زمان
قسمت ( 3 ) : ادامه بحث در برهان بر طريقه الهيين و اثبات فاعل زمان‏
تقدم و تأخرهای قابل اجتماع و غير قابل اجتماع
اعتبار دو جهت ثبات و تجدد در زمان
جهت تعدد ، در حركت ، حقيقی است
اعتبار وحدت و كثرت در زمان
متن اسفار ، فصل ( 30 )
فصل ( 31 )
غايت قريب زمان و حركت ، تدريجی الوجود است
قسمت ( 1 ) : فاعل و قابل و غايت در حركت و زمان
دو فاعل برای يك شی‏ء
غايت حركت
فرق حركت طبيعی و حركت نفس
غايت در حركات افلاك
نقد مرحوم آخوند بر مطالب شيخ در " تعليقات "
رفع ابهام از كلام شيخ در غايت حركات طبيعی
غايت حركات طبيعی
ايرادی بر بيان شيخ در غايت نوعی طبيعت
قسمت ( 2 ) : غايت در حركات مختلف
غايت در حركات مستقيم و دوری و وضعی
اشواق و تصورات ، غايات حركات دوری است
استدلال مرحوم آخوند بر حركت جوهريه از كلمات شيخ
ايراد بر استدلال آخوند و دفاع از شيخ
تغيير اوضاع طبيعت ، دليل بر حركت در خود آن است
غايت در حركت
غايت در انواع
اشكال به بيان شيخ در غايات حركت
منتهی شدن هر تكاملی به كمال
طبيعت غايتی ماورای خود دارد
نقض دوم مرحوم آخوند بر عبارات " تعليقات "
قسمت ( 3 ) : علت زمان
معنای مشخص بودن زمان
مسأله زمان مشترك
چه وقت می‏توان زمان را از مشخصات دانست ؟
وحدت شخصی عالم طبيعت
علت و موجد زمان ، نفس است
علت مشخصات ديگر طبيعت امری مافوق است
قسمت ( 4 ) : علت مشخصات طبيعت امر مفارق است
حيز يا مكان طبيعی هر جسم در نزد قدما
مشخصات نحوه‏های وجود اشياء هستند
كيفيت جعل حركت برای متحرك
جوهر و مشخصات آن مجعول به يك جعل هستند
متن اسفار ، فصل ( 31 )
فصل ( 32 )
جز باری تعالی هيچ چيز بر ذات زمان و حركت تقدم ندارد
قسمت ( 1 ) : حدوث عالم ، حدوث زمانی نيست
اختلاف فلاسفه و متكلمين در قدم زمانی عالم
توضيح درباره عنوان اين فصل
نقد نظر متكلمين درباره حدوث عالم
نظر غزالی در حدوث عالم
قسمت ( 2 ) : براهين عدم تقدم چيزی بر زمان
براهين حادث ذاتی بودن عالم :
برهان انی
برهان لمی بر رد نظر متكلمين
بيان آخوند در رد نظريه حدوث زمانی عالم
طرح سه فرض در توجيه حدوث زمانی بودن عالم
خلط ميان امكان ذاتی و استعدادی در برهان حكما
امكان ذاتی و استعدادی در كلمات مرحوم آخوند
رابطه اين فصل با فصل بعد
متن اسفار ، فصل ( 32 )