حركت و زمان در فلسفه اسلامی جلد ( 1 )
اثر متفكر شهيد استاد مرتضی مطهری
مقدمه ناشر
فصل ( 10 ) و ( 11 )
تعريف و نحوه وجود حركت
تعريف ارسطو ، فيثاغورث و افلاطون از حركت
اشكال بوعلی بر تعريف فيثاغورث از حركت
اشكال فخر رازی به وجود حركت
تعريف حركت توسطيه و حركت قطعيه
پاسخ بهمنيار و ميرداماد به شبهه فخررازی
تعريف بوعلی از حركت
حركت از كدام مقوله است
تقدم بحث حركت توسطی و قطعی بر تعريف آن
ذهنی بودن حركت قطعيه در نظر بوعلی
دو توجيه نادرست از زمانی بودن حركت توسطيه
انتقادات آخوند بر توجيه شيخ از زمانی بودن حركت توسطيه :
1 - ) تبيين نحوه وجود حركت
2 - ) حركت صفت جسم و تابع نحوه وجود آن است
3 - ) شيخ آنچه را كه رد می‏كند حركت قطعيه نيست
4 - ) شيخ چون زمان را واقعی می‏داند بايد حركت قطعيه را قبول داشته‏ باشد
5 - ) حركت توسطيه وجود واقعی ندارد
اشكال به توجيه آخوند
سه نظريه در نحوه وجود حركت
قول علامه طباطبائی مبنی بر وجود حركت قطعيه و توسطيه
6 - ) پاسخ اشكال بر وجود حركت قطعيه
متن اسفار ، فصل 10 و 11
فصل ( 12 )
اثبات محرك اول
مقدمات برهان محرك اول
اشكالات وارده بر براهين محرك اول :
1 - ) تسلسل علل محال نيست !
2 - ) حركت نيازمند محرك نيست !
براهين ملاصدرا بر نيازمندی حركت به محرك
كاربرد اصطلاح " ذاتی " در فلسفه
نسبت حركت به متحرك
تعبير ديگری از نياز حركت به محرك
متن اسفار ، فصل 12
فصل ( 13 )
پاسخ اشكالات وارده بر اصل نياز متحرك به محرك
براهين حكما در اثبات نياز متحرك به محركی غير خود :
1 - ) ذاتی بودن حركت منافی سكون است
2 - ) تحرك ذات بوسيله ذات منافی با اصل حركت است
3 - ) ذاتی بودن حركت مغاير با غايت داشتن است
اشكالات وارده بر سه برهان حكما در ذاتی نبودن حركت
4 - ) حركت ذاتی اشياء مستلزم حركت يكنواخت كليه اجسام است
5 - ) مغايرت حيثيت قوه و حيثيت فعل
6 - ) مغايرت حيثيت ايجاب و حيثيت امكان
معنی مغايرت محرك و متحرك
اشكالات فخر رازی بر براهين حكما در مغايرت متحرك و محرك
ايراد فخر رازی بر برهان چهارم
تفسير نادرست فخر رازی از " ماده " فلسفی
پاسخ مرحوم آخوند به ايراد فخر رازی بر برهان چهارم حكما
اشكال فخر رازی بر وحدت ماده و مغايرت فاعل و قابل
متن اسفار ، فصل 13
فصل ( 14 )
تقسيم قوه محركه و اثبات محرك اول
تصور فلاسفه غرب از تحريك طبيعت توسط ماوراء الطبيعه
مقدمات اثبات محرك اول
تصوير امور غير متناهيه باطل و محال
متن اسفار ، فصل 14
فصل ( 15 )
مبدا قريب فاعلها و حركات
طبيعی امر مفارق از ماده نيست
ملازمت حركت با قوه
اعتقاد حكما به " صور نوعيه "
اصل مدعای اين فصل
اثبات مدعا
متن اسفار ، فصل15
فصل ( 16 )
هر حادث زمانی مسبوق است به قوه
و ماده‏ای كه حامل آن قوه است
سه نظريه در تبيين حدوث اشياء
برهان بوعلی در اثبات وجود امكان و ماده
اشكال وارد بر بوعلی
برهان ديگر در اثبات امكان استعدادی
برهان سوم حكما در اثبات امكان استعدادی
حادثها چه چيزهائی هستند ؟
آيا ماده حادث است ؟
تقسيم مخلوقات به مبدع و مكون
امكان حادث است يا مبدع ؟
رابطه ميان موجود و معدوم ؟ !
ماهيت امكان استعدادی
آيا هيولی استعداد همه چيز را دارد ؟
فرق صورت و نفس و عرض
مناط احتياج به ماده
متن اسفار : فصل 16
فصل ( 17 )
فعل بر قوه مقدم است
اقسام تقدم
وهم و اندفاع
متن اسفار ، فصل
فصل ( 18 )
موضوع حركت چيست ؟ آيا موضوع
حركت جسم است يا غير جسم ؟
متن اسفار ، فصل
فصل ( 19 )
حكمت مشرقيه
آيا حركت منوع است ؟
براهين امتناع منوع بودن حركت از نظر حكما
ايراد بر ثابت بودن علت متغير و پاسخ آن
جهت نيازمندی حركت به موضوع
فاعل و قابل در حركت ذاتی
متن اسفار ، فصل 19
فصل ( 20 )
اثبات طبيعت برای هر متحركی و اينكه طبيعت
مبدا قريب هر حركتی است
توضيح و تفسير " عله المتغير متغير " در فلسفه بوعلی
لزوم فرض سلسله قرب و بعد بعنوان علت معده
مشابهت تشطير حركت و تكثير واسطه‏ها در برهان طرف و وسط
اعتراض مرحوم جلوه به توجيه ربط متغير به ثابت
متن اسفار ، فصل 20
فصل ( 21 )
كيفيت ربط متغير به حادث
اصل " عله المتغير متغير " در حركت ذاتی نمی‏آيد
تقسيمات وجود نسبی است ، هر متغيری ثابت نيز هست
متن اسفار فصل
فصل ( 22 )
نسبت حركت به مقولات
چهار نظريه در توجيه نسبت حركت به مقوله
انتقاد حكماء از سه نظريه ديگر
برهان شيخ بر موضوع نبودن مقوله
اشكال فخر رازی به حركت اشتدادی و پاسخ آن
مشابهت حركت كمی و حركت جوهری
آيا مقوله برای حركت جنس است ؟
سيری كلی به مطالب فصل 22
متحرك در هر آنی فردی از مقوله را دارد
متن اسفار ، فصل22
فصل ( 23 )
حركت در چه مقولاتی واقع می‏شود و در چه مقولاتی واقع نمی‏شود
نسبت حركت با مقوله فعل و انفعال
نظر بديع علامه طباطبائی در " حركت در حركت "
فعل و انفعال مقوله نيستند
براهين امتناع حركت در حركت
حركت مركب در اعراض
نظر استاد در " حركت در حركت "
عدم وقوع حركت در مقوله متی ، جده و اضافه
تقابل حركت و سكون
نظريه متكلمين درباره سكون
آيا سكون حظی از وجود دارد
متن اسفار ، فصل 23
فصل ( 24 )
تحقيق در وقوع حركت در پنج مقوله : اين ، وضع ، كيف ، كم و جوهر مغايرت حركت وضعی و حركت انتقالی
حركت وضعی در اجسام دارای مكان
رابطه حركت و تكامل
حركت اشتدادی ، اشتداد چه چيز است ؟
نسبت حركت با اشتداد و تكامل
تبيين تكامل در پديده‏های طبيعی
تكامل در حركت اينی و وضعی
وحدت مقوله در حركت اشتدادی
موضوع حركت و وحدت و استمرار آن
آيا حركت توسطی از لوازم حركت قطعی است ؟
نحوه وجود " مقوله " در حركت
نفس غير از مزاج است
اشتداد و تكامل به دو معنی
لازمه حركت اشتدادی انقلاب ذاتی است
اجتماع اضداد در حركت
برهان شيخ بر امتناع حركت جوهريه
اشكال مرحوم آخوند به برهان شيخ
جهت نياز حركت جوهری به موضوع ، حدوث آن است
پاسخ به اشكالات وقوع حركت جوهريه
جواب نقضی مرحوم آخوند در باب موضوع حركت جوهريه
جمع اقوال مختلف در باب موضوع حركت جوهريه
عجز شيخ از تشخيص موضوع در حركت كمی
اثبات هيولی از طريق فصل و وصل
اشكال بر برهان فصل و وصل
متن اسفار ، فصل 24
مؤخره : بحثی در ترتيب و تنظيم مباحث اسفار