توحيد
اثر متفكر شهيد استاد مرتضی مطهری
پيشگفتار
مقدمات
طرح مسأله
آيا وجود خدا اثبات پذير است ؟
راههای اثبات وجود خدا
. 1 راه فطرت
راه روانی يا فطری
نظر فلاسفه و روان‏شناسان جديد
تقويت حس خداجويی
راه عملی يا شبه فلسفی
. 2 راههای علمی و شبه فلسفی
الف . برهان نظم
نظم عالم
نظم ناشی از علت غايی
تصادف و نظام عليت غايی
تقرير ديگر برهان نظم
برهان هدايت
جبر عليت
ب . راه هدايت موجودات
خلاصه تقرير برهان نظم
تفكيك اصل انتظام از اصل هدايت
نظم ، خلق و هدايت در قرآن
اصل " انطباق با محيط "
مثال بوعلی
اصل " ترميم ساختمان "
هدايت در جمادات
هدايت در حيوان و انسان
علت غايی از نظر ماديون و الهيون
مناط وجود علت غايی
ماده ابتكار ندارد
در موجودات ذی حيات ، ابتكار و انتخاب وجود دارد
نمونه‏هايی از هدايتهای مرموز در حيوانات
هدايتها و الهامات اخلاقی در انسان
علم اشراقی
" حد وسط " در استدلال منطقی
" الهام " عاملی ديگر در پيدايش معلومات
" الهام " از ديدگاه علمای جديد
" الهام " در عالم اسلام
رؤيا و خواب ديدن
ارزش درمانی خارج كردن خاطرات گذشته
ضمير خودآگاه و ناخودآگاه
رؤيا ، تجلی اسرار مكتوم
رؤياها و رابطه آن با حوادث آينده
تعبير خواب در قرآن
ج . راه خلقت
حدوث و قدم عالم
اختلاف نظر حكمای الهی و متكلمين
تلازم اعتقاد به خدا و حدوث زمانی عالم در افكار اروپاييها
نظر قرآن درباب حدوث عالم
خلقت " آدم " در قرآن
تغيير شكل يا پيدايش ؟
طرح يك ابهام در زمينه بقای ماده و انرژی
حركت جوهری
پيدايش عالم و حركت جوهری
ماهيت انرژی چيست ؟
خلقت و حدوث زمانی
بقای ماده و انرژی در نظريه لاوازيه
طرح دو ابهام
. 3 راههای عقلانی و فلسفی
برهان " محرك اول "
خدشه‏ای بر برهان " محرك اول "
برهان " سينوی "
نظام عالم نظام ضرورت است
براهين فلسفی ، مكمل راه نظم و فطرت
عدم توانايی علم در اثبات وجود خدا
برهان وجودی
فرضيه دكارت
سخن كانت در رد " برهان وجودی "
اصالت وجود
مسأله " خير و شر "
پاسخ به شبهات
. 1 توحيد و تكامل
دو فرضيه درباره پيدايش انواع
نظريه " تبدل انواع "
نظريه " خلقت "
نظريه " ثبات انواع براساس قدمت انواع "
نظريه گروهی از حكما درباره پيدايش انواع
بررسی نظريات فوق
نظريه لامارك درباره پيدايش انواع
نظريه " انطباق با محيط "
نقد نظريه لامارك
نظريه داروين و دليل الهيون
آغاز فكر داروين
نظريه مالتوس
انتقال خصوصيات ممتاز از طريق وراثت
نظريه مالتوس و حكيمانه بودن خلقت
عامل مجهول يا قوه فعاله ماوراء الطبيعی
راز تكامل
تاريخچه فرضيه تكامل جانداران
. 2 توحيد و مسأله شرور
بديها و بی‏نظمی‏ها در عالم
طرح مسأله " شرور " و استدلال " ثنويه "
طرح مسأله " شرور " از جنبه عدل مبدأ عالم
تحليل ماهيت " شرور "
رفع اشكال " ثنويت "
تفكيك ناپذيری خيرات و شرور
اداره عالم براساس قانون كلی
غلبه خير بر شر در نظام عالم
شباهت مراتب هستی با مراتب اعداد
شرور ، مقدمه خيرات
نوع اول از شرور : فناها
تلقی صحيح از مرگ و نيستی
نوع دوم از شرور : تفاوتها و تبعيضها
ضرورت تفاوتها در نظام كلی عالم
نوع سوم از شرور : سختيها و شدايد
خدا ، خالق خوبيها و بديها
اختلاف ، نه تبعيض
راز اختلافها و تفاوتها
راز خلقت آدم در قرآن
حيات و موت ، برای حسن عمل
فوايد مصائب و سختيها
آزمايش انسانها
فلسفه اصلی امتحان و آزمايش
" شيطان " از نظر قرآن
ضرورت وجود شيطان از نظر نظام كلی عالم