فصل چهلم: در آنكه ائمه (عليهم السلام) خانه هاى علمند و معدن حكمتهايند، و شيعيان ايشان محل رحمت الهى اند، و آنكه ايشانند حزب الله و بقية الله اند و محل علوم انبياء و آيات در اين مضامين بسيار است
اول: ولو شاء ربك لجعل الناس امة واحدة و لا يزالون مختلفين # الا من رحم ربك ولذلك خلقهم ⁽¹⁷⁹⁵⁾ يعنى: ((اگر مى خواست پروردگار تو هر آينه مى گردانيد مردم را امت واحده يعنى بر يك دين و مذهب و پيوسته ايشان خواهند بود مختلف در طريقه و مذهب مگر آن كه را رحم كند پروردگار تو، و از براى اين آفريد ايشان را))؛ و بدان كه خلاف است كه اسم اشاره در ((لذلك)) راجع است به اختلاف، يعنى آنها را از براى اختلاف آفريد، يا به ((رحم)) يعنى ايشان را از براى رحم كردن آفريد، و قول اخير انسب است به مذهب اماميه و ساير فرق عدليه، و احاديث معتبره نيز بر اين دلالت دارد.⁽¹⁷⁹⁶⁾
چنانچه على بن ابراهيم از حضرت باقر (عليه السلام) روايت كرده است كه: يعنى پيوسته ايشان ختلف خواهند بود در دين مگر آن كه را رحم كند پروردگار تو، يعنى آل محمد (عليهم السلام) و شيعيان و اتباع ايشان؛ و لذلك خلقهم يعنى: خدا ائمه و شيعيان را از اهل رحمت خلق كرده كه در دين خدا اختلاف نمى كنند.⁽¹⁷⁹⁷⁾
و عياشى روايت كرده است كه: مردى از امام زين العابدين (عليه السلام) از تفسير اين آيه سؤال كرد، حضرت فرمود: آنها كه اختلاف مى كنند، مراد آنهايند كه مخالف مايند از اين امت و همه ايشان با يكديگر اختلاف كرده اند در دين، و آنها كه خدا بر ايشان رحم كرده، دوستان مايند از مؤمنان و خدا ايشان را از طينت ما خلق كرده، مگر نشنيده اى قول حضرت ابراهيم (عليه السلام) را كه رب اجعل هذا بلدا آمنا و ارزق اهله من الثمرات من آمن منهم بالله و اليوم الاخر⁽¹⁷⁹⁸⁾ يعنى: ((پروردگارا! بگردان اين بلد را - يعنى مكه را - شهرى محل ايمنى و روزى ده اهلش را از ميوه ها هر كه ايمان بياورد از ايشان به خدا و روز قيامت )) حضرت فرمود كه: مراد مائيم و دوستان او و شيعيان او و شيعيان وصى او، قال و من كفر فامتعه قليلا ثم اضطره الى عذاب النار⁽¹⁷⁹⁹⁾ يعنى: ((فرمود كه: هر كه كافر باشد پس او را متمتع مى گردانم اندكى در دنيا پس مضطر مى گردانم او را بسوى عذاب جهنم))، حضرت فرمود كه: مراد به كافران، كسى است كه انكار وصى حضرت ابراهيم كرد و متابعت وصى او نكرد از امت، و بخدا سوگند كه حال اين امت نيز چنين است،⁽¹⁸⁰⁰⁾ يعنى آنها كه متابعت وصى او نكردند كافر شدند و آنها كه متابعت وصى پيغمبر كردند نجات مى يابند و داخل مؤمنانند و چند روزى به بركت آن حضرت از نعمتهاى دنيا بهره مند مى شوند و بازگشت ايشان در آخرت بسوى آتش است.
و در توحيد از حضرت صادق (عليه السلام) روايت كرده است در تفسير و لذلك خلقهم يعنى: خلق كرد ايشان را براى آنكه بكنند كارى كه به آن مستوجب رحمت خدا گردند، پس ايشان را رحم كند.⁽¹⁸⁰¹⁾
دوم: ان يوم الفصل ميقاتهم اجمعين # يوم لا يغنى مولى عن مولى شيئا و لا هم ينصرون # الا من رحم الله ⁽¹⁸⁰²⁾ يعنى: ((بدرستى كه روز فصل - يعنى قيامت كه نيك و بد از هم جدا مى شوند - وعده گاه كافران است همه، روزى كه كفايت نمى كند دوستى از دوستى هيچ چيز را و نه ايشان يارى كرده مى شوند مگر كسى كه رحم كند خدا او را.))
كلينى و ابن ماهيار روايت كرده اند از زيد شحام كه گفت: در سفرى در خدمت حضرت صادق (عليه السلام) بودم در شب جمعه فرمود كه: قرآن بخوان كه امشب شب قرآن است، خواندم تا به اين آيه رسيدم، فرمود كه: سنيانند كه دوست ايشان و امام ايشان نفعى به ايشان نمى تواند رسانيد، و آنكه خدا استثنا كرده كه مگر كسى كه خدا رحم كند او را، مائيم، و شفاعت ما به شيعيان مى رسد و ولايت ما به ايشان نفع مى رساند.⁽¹⁸⁰³⁾
و ابن ماهيار به سند ديگر از آن حضرت روايت كرده است كه: مائيم اهل رحمت خدا.⁽¹⁸⁰⁴⁾
سوم: بقية الله خير لكم ان كنتم مؤمنين ⁽¹⁸⁰⁵⁾ يعنى: حضرت شعيب (عليه السلام) به قوم خود گفت: ((بقيه اى كه خدا در ميان شما گذاشته بهتر است از براى شما اگر باشيد مؤمنان))؛ و مفسران را در ((بقيه)) اقوال بسيار هست: بعضى گفته اند روزى حلالى است كه از ترك ترازوى دزدى و كيل دزدى باقى مى ماند؛ يا باقى گذاشتن خدا نعمت خود را براى شما؛ يا ثواب باقى آخرت.⁽¹⁸⁰⁶⁾
و در احاديث بسيار از ائمه اطهار (عليهم السلام) منقول است كه: مراد، انبياء و اولياء هستند كه خدا ايشان را در زمين گذاشته براى هدايت خلق، يا اوصياى پيغمبرانند كه خدا بعد از فوت پيغمبران در ميان امت گذاشته و عمده آنها حضرت صاحب الامر (عليه السلام) است.
چنانكه كلينى به سند معتبر روايت كرده است كه: چون هشام بن عبدالملك امام محمد باقرب (عليه السلام) را به شام برد، چون به در خانه هشام رسيد آن ملعون به اصحاب خود گفت از بنى اميه و غير ايشان كه: چون من ساكت شوم از سخن گفتن با او هر يك از شما او را سرزنش و مذمت كنيد، پس امر كرد كه آن حضرت را داخل كردند، چون حضرت داخل شد اشاره كرد بسوى جميع اهل مجلس و بر همه يك مرتبه سلام كرد و نشست، پس ‍ خشم آن ملعون بر آن حضرت زياد شد كه بر او بخصوص سلام به خلافت نكرد و بى رخصت در مجلس او نشست، و شروع كرد آن ملعون به مذمت آن حضرت و در ميان سخنان بسيار گفت: اى محمد بن على! پيوسته مردى از شما شق عصاى مسلمانان مى كند، يعنى جمعيت آنها را پراكنده مى كند، و مردم را بسوى خود مى خواند و دعوى امامت مى كند از روى سفاهت و بيخردى و كمى علم، و آنچه لايق خودش بود گفت، پس چون ساكت شد هر يك از آن ملاعين آنچه خواستند گفتند، و چون همه ساكت شدند حضرت برخاست و فرمود: ايها الناس! چه خيال كرده ايد و اين چه راه ضلالت است كه مى پوئيد و شيطان شما را به كجا مى برد؟ و به بركت ما خدا هدايت كرد اول شما را و به دولت ما ختم خواهد كرد آخر شما را، و اگر از براى شما پادشاهى كمى بزودى ميسر شده ما را پادشاهى عظيمى واهد بود در آخر و بعد از دولت ما دولتى نخواهد بود زيرا كه مائيم اهل عاقبت نيكو، چنانكه حق تعالى مى فرمايد: و العاقبة للمتقين ⁽¹⁸⁰⁷⁾ يعنى: ((عاقبت نيكو از براى پرهيزكاران است.))
پس آن ملعون امر كرد كه حضرت را به زندان بردند، و در اندك وقتى جميع اهل زندان محبت و ولايت آن حضرت را اختيار كردند، پس زندانبان به نزد هشام آمد و گفت: من مى ترسم كه اگر چجند روز ديگر اين مرد در اين شهر باشد اهل شام همه معتقد او گردند و نگذارند تو بر اين مسند بنشينى، پس ‍ آن ملعون امر كرد كه آن حضرت و اصحابش را به تعجيل ببرند بسوى مدينه و تاكيد كرد كه در عرض راه مردم بازار از براى ايشان بيرون نياورند و چيزى به ايشان نفروشند و نگذارند كه كسى خوردنى و آشاميدنى به ايشان بدهد و ايشان را سه روز به تعجيل آوردند و خوردنى و آشاميدنى به ايشان ندادند تا به شهر ((مَديَن)) كه شهر شعيب است رسيدند و اهل مدين نيز در دروازه را به روى ايشان بستند و چيزى براى ايشان بيرون نياوردند و اصحاب آن حضرت از گرسنگى و تشنگى بى طاقت شدند و هر چند مبالغه كردند اهل شهر در نگشودند، حضرت چون اين حالت را مشاهده نمود بر كوه بلندى كه بر آن شهر مشرف بود بالا رفت و به آواز بلند ندا كرد چنانكه آن شهر بلرزيد و فرمود كه: اى اهل شهرى كه ظالم و ستمكارند اهل آن! منم بقيه خدا و حق تعالى از پيغمبر شما در قرآن ذكر كرده كه بقية الله خير لكم ان كنتم مؤمنين و ما انا عليكم بحفيظ مرد پيرى در آن شهر بود چون اين ندا را شنيد به نزد قوم خود آمد و گفت: بخدا سوگند كه اين همان دعوت پيغمبر شما شعيب (عليه السلام) است، اگر بازار براى اين مرد بيرون نبريد خدا بزودى شما را به عذاب خود مى گيرد از بالاى سر شما و از زير پاى شما، اين مرتبه شما باور كنيد سخن مرا و اطاعت من بكنيد و بعد از اين هرگز نكنيد كه من ناصح و خيرخواه خواهم بود از براى شما، پس مبادرت كردند در بازارها و آذوقه هاى بسيار بيرون آوردند. چون اين خبر به هشام لعين رسيد فرستاد آن مرد پير را برد و كسى ندانست كه چه بر سر او آمد.⁽¹⁸⁰⁸⁾
و اين حديث با معجزات بسيار و قصه هاى طولانى بعد از اين در احوال آن حضرت خواهد آمد انشاء الله، و در احوال ولادت امام رضا (عليه السلام) انشاء الله خواهد آمد كه چون آن حضرت متولد شد حضرت امام موسى (عليه السلام) او را در بر گرفت و اذان و اقامه در گوش هايش گفت و كامش ‍ را به آب فرات برداشت، پس به نجمه مادر آن حضرت داد و گفت: بگير كه اين بقيه خداست در زمين.⁽¹⁸⁰⁹⁾
و ايضا به سند معتبر از احمد بن اسحاق منقول است كه: حضرت امام حسن عسكرى (عليه السلام) روزى بيرون آمد و طفلى بر دوشش بود مانند ماه شب چهارده در جثه طفل سه ساله و فرمود كه: اين فرزند من است و همنام رسول (صلى الله عليه و آله و سلم)، پس آن طفل به زبان عربى فصيح گفت: منم بقية الله در زمين و انتقام كشنده از دشمنان خدا.⁽¹⁸¹⁰⁾
و ايضا از حضرت امام محمد باقر (عليه السلام) منقول است كه: چون حضرت صاحب الامر (عليه السلام) ظاهر شود اول سخنى كه مى گويد همين آيه را مى خواند بقية الله خير لكم ان كنتم مؤمنين پس ‍ مى گويد: منم بقيه خدا و حجت خدا و خليفه خدا بر شما، و هر كه به آن حضرت سلام كند خواهد گفت كه: السلام عليك يا بقية الله فى ارضه.⁽¹⁸¹¹⁾
و ابن شهر آشوب از حضرت صادق (عليه السلام) روايت كرده است كه: مائيم كعبه خدا و مائيم قبله خدا و مائيم بقيه خدا.⁽¹⁸¹²⁾
و در كافى به سند معتبر روايت كرده است كه: شخصى از حضرت صادق (عليه السلام) پرسيد كه: آيا وقتى كه سلام به حضرت قائم (عليه السلام) كنند او را اميرالمؤمنين مى گويند؟ فرمود كه: نه، اين اسمى است كه خدا حضرت امير (عليه السلام) را به آن مسمى ساخته و پيش از او كسى به اين نام مسمى نشده و بعد از او كسى اين نام را بر خود نمى گذارد مگر كافرى. راوى گفت: فداى تو شوم پس بر او چگونه سلام مى كنند؟ فرمود كه: مى گويند: السلام عليك يا بقية الله پس حضرت اين آيه را خواند.⁽¹⁸¹³⁾
چهارم: و من يتول الله و رسوله والذين آمنوا فان حزب الله هم الغالبون ⁽¹⁸¹⁴⁾ يعنى: ((كسى كه ولى خود قرار دهد خدا و رسول او را و آنها كه ايمان آوردند - يعنى ائمه معصومين (عليهم السلام) به قرينه آيه سابقه كه به اتفاق در شاءن اميرالمؤمنين (عليه السلام) است - پس بدرستى كه حزب خدا يعنى لشكر خدا غالبونند،)) و حضرت اميرالمؤمنين (عليه السلام) فرمود كه: مراد به آنها كه ايمان آوردند آنهايند كه امين خدايند از اوصياى پيغمبر در هر عصرى.⁽¹⁸¹⁵⁾
و در توحيد از حضرت صادق (عليه السلام) روايت كرده است كه: رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) مى آيد در قيامت و چنگ زده به نور پروردگارش و ما چنگ زده ايم به نور پيغمبر خود و شيعيان ما چنگ زده اند به نور ما، و شيعيان ما حزب خدايند و حزب خدا غالبونند - و مراد به نور خدا، دين خداست - و شيعيان ما در قيامت به دين ما متمسكند.⁽¹⁸¹⁶⁾
و حق تعالى در جاى ديگر فرموده در وصف منافقان اولئك حزب الشيطان # الا ان حزب الشيطان هم الخاسرون ⁽¹⁸¹⁷⁾ يعنى: ((ايشان لشكرها و ياوران شيطانند و بدرستى كه ياوران شيطان، ايشان زيانكارانند.))
پس در وصف مؤمنان گفته است اولئك حزب الله الا ان حزب الله هم المفلحون ⁽¹⁸¹⁸⁾ يعنى: ((اين جماعت لشكرهاى خدايند و بدرستى كه لشكرهاى خدا ايشانند رستگاران.))
و حافظ ابو نعيم از محدثان عامه روايت كرده است از حضرت اميرالمؤمنين (عليه السلام) كه سلمان فارسى (رحمة الله عليه) مى گفت: هر وقت من نزد حضرت رسول (صلى الله عليه و آله و سلم) مى آمدم دست مى زد بر دوش من و مى فرمود: اين و گروهش از جمله رستگارانند،⁽¹⁸¹⁹⁾ يعنى مطلق شيعيان كه در تشيع تابع سلمان شده اند، يا عجمانى كه محبت و موالات اهل بيت (عليهم السلام) را اختيار خواهند كرد، و اين ظاهرتر است.
پنجم: قل ارايتم ما تدعون من دون الله ارونى ماذا خلقوا من الارض ام لهم شرك فى السموات ائتونى بكتاب من قبل هذا او اثارة من علم ان كنتم صادقين ⁽¹⁸²⁰⁾ يعنى: ((بگو - يا محمد به مشركان بت پرست: - خبر دهيد ما را از آنچه را مى خوانيد آنها را از غير خدا بنمائيد به من كه چه چيز آفريده اند در زمين يا ايشان را شركتى هست در آفريدن و تدبير آسمانها، بياوريد مرا كتابى از پيش از اين يا اثاره يعنى بقيه اى از علم اگر هستيد راستگويان))؛ مفسران گفته اند: اثاره از علم بقيه علومى است كه نقل كنند از گذشتگان.⁽¹⁸²¹⁾
و كلينى و صفار و ديگران از حضرت باقر (عليه السلام) روايت كرده اند كه: مرا به كتاب، تورات و انجيل است؛ و اثاره علم، علوم اوصياى پيغمبران است.⁽¹⁸²²⁾
و از حضرت صادق (عليه السلام) منقول است كه: كتاب جفر و مصحف فاطمه عليها السلام داخل در اثاره علم است.⁽¹⁸²³⁾
فصل چهل و يكم: در بيان آياتى كه در محبت ملائكه نسبت به ايشان و شيعيان ايشان نازل شده
حق تعالى مى فرمايد:: الذين يحملون العرش و من حوله يسبحون بحمد ربهم و يؤ منون به و يستغفرون للذين آمنوا ربنا وسعت كل شى ء رحمة و علما فاغفر للذين تابوا و اتبعوا سبيلك و قهم عذاب الجحيم # ربنا و ادخلهم جنات عدن التى وعدتهم و من صلح من آبائهم و ازواجهم و ذرياتهم انك انت العزيز الحكيم # و قهم السيئات و من تق السيئات يومئذ فقد رحمته و ذلك هو الفوز العظيم # ان الذين كفروا ينادون لمقت الله اكبر من مقتكم انفسكم اذ تدعون الى الايمان فتكفرون ⁽¹⁸²⁴⁾ يعنى: ((آنها كه بر مى دارند عرش را و آنها كه بر دور عرشند تنزيه و تسبيح مى گويند پروردگار خود را و به حمد او مشغولند و ايمان دارند به او و طلب آمرزش ‍ مى كنند براى آنها كه ايمان آورده اند، مى گويند: پروردگارا! فرا گرفته اى همه چيز را به رحمت و علم پس بيامرز آنها را كه توبه كرده اند و پيروى نموده اند
راه تو را و نگاه دار ايشان را از عذاب جهنم، اى پروردگار ما! و داخل گردان ايشان را در بهشتهاى جاويد كه وعده داده اى ايشان را و هر كه شايسته است از پدران ايشان و زنان ايشان و فرزندان ايشان بدرستى كه توئى غالب و دانا، و نگاه دار ايشان را از سيئات يعنى بديها، و هر كه را تو نگاه دارى از بديها در آن روز پس بتحقيق كه رحم كرده اى بر او و آن است فيروزى بزرگ، بدرستى كه آنها كه كافر شدند ندا كرده مى شوند - يعنى در روز قيامت - كه: هر آينه خشم و غضب خدا بر شما عظيمتر است از خشمى كه بر خود داريد چون خوانده مى شديد بسوى ايمان پس كفر مى ورزيديد.))
كلينى به سند معتبر از ابو بصير روايت نموده است كه حضرت صادق (عليه السلام) فرمود كه: خدا را ملكى چند هست كه مى ريزند گناهان را از پشت شيعيان ما چنانكه حق تعالى مى فرمايد: و يستغفرون للذين آمنوا بخدا سوگند كه غير شما را اراده نكرده و استغفار ايشان از براى شماست.⁽¹⁸²⁵⁾
و در عيون از حضرت امام رضا (عليه السلام) روايت كرده است كه فرمود: بدرستى كه ملائكه خدمتكاران ما و خدمتكاران شيعيان مايند؛ پس ‍ حضرت اين آيه را خواندند و فرمودند كه: مراد به مؤمنان در اين آيه آنهايند كه ايمان به ولايت ما آورده اند.⁽¹⁸²⁶⁾
و على بن ابراهيم به سند معتبر روايت كرده است كه از حضرت صادق (عليه السلام) پرسيدند: ملائكه بيشترند يا فرزندان آدم (عليه السلام)؟ حضرت فرمود: بحق آن خداوندى كه جانم در قبضه قدرت اوست كه البته ملائكه در آسمانها بيشترند از عدد ذره هاى خاك در زمين، و در آسمان موضع قدمى نيست مگر آنكه در آن ملكى است كه خدا را تسبيح و تقديس ‍ مى كند، و در زمين هيچ درختى و كلوخى نيست مگر آنكه در آن ملكى است كه موكل است به آن و هر روز عمل آن را به خدا عرض مى كند با آنكه خدا داناتر است به آن عمل از او، و احدى از ملائكه نيست مگر آنكه هر روز تقرب مى جويد بسوى خدا به اظهار ولايت ما اهل بيت و طلب آمرزش ‍ مى كند از براى دوستان ما و شيعيان ما و لعنت مى كند دشمنان ما را و از خدا سؤال مى كند كه بر ايشان بفرستد عذاب را فرستادن شديدى.⁽¹⁸²⁷⁾
و ايضا روايت كرده است از حضرت باقر (عليه السلام) در تفسير آيه و كذلك حقت كلمة ربك على الذين كفروا انهم اصحاب النار⁽¹⁸²⁸⁾ يعنى: ((و همچنين لازم شده حكم پروردگار تو بر آنها كه كافر شدند، بدرستى كه ايشان اصحاب آتش جهنمند))، حضرت فرمود كه: يعنى بنى اميه؛ و قول حق تعالى الذين يحملون العرش مراد، حضرت رسول (صلى الله عليه و آله و سلم) است و اوصياى بعد از اوست كه حامل عرش و علم خدايند، و من حوله مراد، ملائكه اند كه تسبيح و تنزيه و حمد مى كنند خدا را و طلب آمرزش مى نمايند از براى آنها كه ايمان آورده اند يعنى شيعيان آل محمد (عليهم السلام)، فاغفر للذين تابوا يعنى: بيامرز آنا را كه توبه كرده اند از محبت و ولايت ابوبكر و عمر و جميع بنى اميه، و اتبعوا سبيلك يعنى: و متابعت كرده اند ولى خدا اميرالمؤمنين (عليه السلام) را، و من صلح من آبائهم تا آخر آيه، يعنى : هر كه صالح و شايسته است از پدران و زنان و فرزندان ايشان، حضرت فرمود كه: صلاح ايشان آن است كه ولايت على (عليه السلام) را اختيار كرده اند و اقرار به امامت او و فرزندانش نموده اند، و قهم السيئات و نگاه دار ايشان را از بديها كه ولايت دشمنان اهل بيت (عليهم السلام) است، و من تق السيئات يومئذ فقد رحمته يعنى: هر كه را از براى ولايت آنها نگاه دارى در دنيا پس ‍ البته محل رحمت تو خواهند بود در قيامت و اين است فوز عظيم براى كسى كه از ولايت و محبت دشمنان آل محمد (عليهم السلام) نجات يابد؛ پيامبر اسلام فرمود: ان الذين كفروا يعنى: بنى اميه اند، اذ تدعون الى الايمان فتكفرون مراد به ايمان، ولايت على (عليه السلام) است.⁽¹⁸²⁹⁾
و ابن ماهيار مجموع اين مضامين را به اختصار از جابر جعفى از امام باقر (عليه السلام) روايت كرده است.⁽¹⁸³⁰⁾
و ايضا از حضرت اميرالمؤمنين (عليه السلام) روايت نموده است كه فرمود: فضيلت من بر رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) نازل شده است در ضمن اين آيه الذين يحملون العرش تا آخر آيه، زيرا كه در وقتى كه اين آيه نازل شد بغير از من كسى به آن حضرت ايمان نياورده بود.⁽¹⁸³¹⁾
و ايضا از حضرت باقر (عليه السلام) روايت كرده است كه: ملائكه در مدت هفت سال و چند ماه استغفار نمى كردند مگر از براى رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) و از براى من، و در حق ما نازل شد اين آيات و در آن وقت مؤمنى بغير از ما نبود.⁽¹⁸³²⁾
و ايضا از طريق مخالفان روايت كرده است كه: ملائكه سالها صلوات بر على (عليه السلام) مى فرستادند، زيرا كه بغير از آن حضرت كسى ايمان نياوره بود و ديگرى نماز نمى كرد.⁽¹⁸³³⁾
و ايضا به سند معتبر از حضرت صادق (عليه السلام) روايت كرده است كه: سبيل خدا در اين آيه على (عليه السلام) است، و الذين آمنوا شيعيان آن حضرتند.⁽¹⁸³⁴⁾