حرف : ع
عبادت
1) امام صادق (عليه السلام) فرمود: خداى تعالى فرمايد: اى بندگان راستى پيشه من ! در دنيا از نعمت عبادتم برخوردار باشيد كه در آخرت به سبب آن متنعم خواهيد بود.⁽³⁸⁵⁾
2) امام صادق (عليه السلام) فرمود: عبادت كنندگان سه دسته اند:
(1 ) گروهى كه خداوند را از ترس عبادت كنند، و اين عبادت بردگان است .
(2 ) گروهى كه خداوند را براى ثواب و پاداش عبادت كنند و اين عبادت اجير شدگان است .
(3 ) دسته اى كه خداوند را براى دوستى اش عبادت كنند و اين عبادت آزادگان و بهترين عبادت است .⁽³⁸⁶⁾
3) امام سجاد (عليه السلام) فرمود: كسى كه به آنچه خداوند بر او واجب ساخته عمل كند، عابدترين مردم است .
عدالت
1) امام صادق (عليه السلام) فرمود: از خدا پروا كنيد، و عدالت ورزيد، زيرا خود شما بر مردمى كه عدالت نمى ورزند عيب مى گيريد.⁽³⁸⁷⁾
2) نيز فرمود: عدالت شيرين تر از عسل و نرمتر از كره و خوشبوتر از مشك است .⁽³⁸⁸⁾
3) نيز فرمود: عدالت شيرين تر از آبى است كه به لب تشنه رسد، عدالت چه گشايشى دارد زمانى كه به آن عمل شود، اگر چه كم باشد.⁽³⁸⁹⁾
عفت
1) امام باقر (عليه السلام) فرمود: خداوند به چيزى بهتر از عفت در خوراك غريزه جنسى عبادت نشده است .⁽³⁹⁰⁾
2) اميرالمؤمنين (عليه السلام) فرمود: بهترين عبادت عفت است .⁽³⁹¹⁾
عفو و گذشت
1) رسول خدا (صلى الله عليه و آله) فرمود: پيوسته عفو و گذشت كنيد؛ زيرا گذشت جز به عزت و بزرگى بنده نيفزايد، از يكديگر بگذريد تا خدا شما را عزت دهد.⁽³⁹²⁾
2) امام باقر (عليه السلام) فرمود: پشيمانى از عفو، بهتر و آسان تر است تا پشيمانى از مجازات .⁽³⁹³⁾
3) امام موسى كاظم (عليه السلام) فرمود: هيچ گاه دو گروه با هم رويارو (و درگير نشوند)، جز آنكه با گذشت ترينشان پيروزى يابد.⁽³⁹⁴⁾
4) رسول خدا (صلى الله عليه و آله) فرمود: آيا شما را به بهترين اخلاق دنيا و آخرت راهنمايى نكنم ؟ پيوند كنى با كسى كه از تو بريده و عطا كنى به كسى كه تو را محروم كرده و در گذرى از كسى كه به تو ستم كرده است .⁽³⁹⁵⁾
عيب جويى
1) حضرت باقر (عليه السلام) فرمود: نزديكتر حال بنده به كفر، اين است كه با مردى عقد اخوت دينى بسته باشد و لغزشها و خطاهاى او را شماره كند كه روزى او را به سبب آنها سرزنش كند.⁽³⁹⁶⁾
2) از حضرت صادق (عليه السلام) از رسول خدا (صلى الله عليه و آله) نقل شده است كه فرمود: لغزشهاى مؤمنين را جستجو نكنيد، زيرا هر كه لغزشهاى برادرش را جستجو كند، خداوند لغزشهايش را دنبال كند، و هر كسى كه خداوند لغزشهاى او را دنبال كند رسوايش سازد، گر چه در درون خانه اش باشد.⁽³⁹⁷⁾
حرف : غ
غضب
1) رسول خدا (صلى الله عليه و آله) فرمود: غضب ايمان را فاسد كند، چنان كه سركه عسل را.⁽³⁹⁸⁾
2) امام صادق (عليه السلام) فرمود: غضب كليد هر شرى است .⁽³⁹⁹⁾
3) نيز فرمود: هر كه غضب خود را نگه دارد، خدا عيب او را بپوشاند.⁽⁴⁰⁰⁾
4) امام باقر (عليه السلام) فرمود: در خطابهاى خداوند به حضرت موسى (عليه السلام) در تورات آمده است كه اى موسى ! خشم خود را از كسى كه تو را بر او مسلط ساخته ام باز گير، تا خشم خود را از تو باز گيرم .⁽⁴⁰¹⁾
5) امام صادق (عليه السلام) فرمود: در تورات نوشته شده است : اى آدميزاد؟ هر گاه خشم گيرى مرا به يادآور، تا تو را هنگام خشمم به ياد آورم و با آنها كه نابودشان مى كنم نابودت نكنم .⁽⁴⁰²⁾
6) نيز فرمود: غضب دل شخص حكيم را تباه كند (از اين رو به جاى حكمت از او سفاهت ببينند).⁽⁴⁰³⁾
7) نيز فرمود: هر كس مالك غضب خود نباشد، مالك عقل خود نخواهد بود.⁽⁴⁰⁴⁾
8) امام باقر (عليه السلام) فرمود: هر كه خشم خود را از مردم باز دارد، خداوند عذاب روز قيامت را از او باز دارد.⁽⁴⁰⁵⁾
غنا و بى نيازى
(1) حضرت صادق (عليه السلام) فرمود: هرگاه يكى از شما از پروردگار خود چيزى بخواهد، به او عطا مى كند، پس بايد از همه مردم ماءيوس ‍ شود.⁽⁴⁰⁶⁾
(2) امام سجاد (عليه السلام) فرمود: تمام خير و نيكى را در بريدن طمع از دست مردم گرد آمده ديدم ، و هر كه هيچ اميدى به مردم نداشته باشد و امرش را در هر كارى به خدا واگذارد، خداوند در هر چيزى او را اجابت كند.⁽⁴⁰⁷⁾
(3) امام صادق (عليه السلام) فرمود: نوميدى از آنچه در دست مردم است ، موجب عزت دينى مؤمن است .⁽⁴⁰⁸⁾
غيبت كردن
(1) رسول خدا (صلى الله عليه و آله) فرمود: غيبت در نابودى دين مرد مسلمان زودتر كارگر شود، تا بيمارى خوره در درون او.⁽⁴⁰⁹⁾
(2) از امام صادق (عليه السلام) سؤ ال شد: غيبت چيست ؟ فرمود: اين است كه درباره ديندارى برادرت چيزى بگويى كه نكرده است ، و به زبان او منتشر كنى چيزى را كه خداوند بر او پوشانده بود و حدى براى آن اقامه نكرده بود.⁽⁴¹⁰⁾
(3) نيز فرمود: از پيغمبر (صلى الله عليه و آله) پرسيده شد: كفاره غيبت چيست ؟
فرمود: از خداوند براى كسى كه غيبتش را كرده اى - هرگاه كه به ياد او افتادى - طلب آمرزشى كنى .⁽⁴¹¹⁾
حرف : ف
فخرفروشى
(1) رسول خدا (صلى الله عليه و آله) فرمود: آفت حسب و نسب به خود باليدن است .⁽⁴¹²⁾
(2) در شگفتم از متكبر فخر فروش در حالى كه از نطفه آفريده شده و سپس ‍ مردارى گنديده شود و در اين ميان نمى داند با او چه خواهد شد.⁽⁴¹³⁾
(3) امام صادق (عليه السلام) فرمود: مردى نزد رسول خدا (صلى الله عليه و آله) آمد و عرضكرد: اى رسول خدا! من فلانى پسر فلانى ام و تا نه نفر از پدران و اجداد خود را شمرد، رسول خدا به وى فرمود: اما تو دهمين آنانى در دوزخ .⁽⁴¹⁴⁾
فرمان بردارى
(1) رسول خدا (صلى الله عليه و آله) فرمود: هر كس خشنودى مردم را با ناخشنودى خدا جويد، خداوند ستايش كننده او را نكوهش كننده اش قرار دهد.⁽⁴¹⁵⁾
(2) امام حسين (عليه السلام) فرمود: هر كه امرى را با نافرمانى خدا بجويد، آنچه اميد دارد، زودتر از دستش برود، و آنچه از آن مى گريزد، زودتر بر سرش آيد.⁽⁴¹⁶⁾
(3) رسول خدا (صلى الله عليه و آله) فرمود: هر كه سلطانى را باناخشنود ساختن خداوند خشنود سازد، از دين خدا بيرون رود.⁽⁴¹⁷⁾
فرو بردن خشم
(1) امام سجاد (عليه السلام) فرمود: و هيچ جرعه اى ننوشيدم كه برايم محبوب تر باشد از جرعه خشمى كه طرف را به دان كيفر ندهد.⁽⁴¹⁸⁾
(2) امام صادق (عليه السلام) فرمود: نيكو جرعه اى است خشم ، براى كسى كه بر آن صبر كند، زيرا پاداش بزرگ در برابر بلاى بزرگ است ، و خدا مردمى را كه دوست دارد، گرفتارشان سازد.⁽⁴¹⁹⁾
(3) حضرت صادق (عليه السلام) فرمود: هر كه خشمى را فرو خورد كه بتواند آن را اعمال كند (و از طرف مقابل خود انتقام بگيرد) خدا روز قيامت دلش را از رضا خود پر مى كند.⁽⁴²⁰⁾
(4) حضرت صادق (عليه السلام) فرمود: هيچ بنده اى خشمى فرو نخورد، جز آنكه خدا در دنيا و آخرت بر عزت او بيفزايد.⁽⁴²¹⁾
فريب دادن مردم
(1) اميرالمؤمنين (عليه السلام) فرمود: اگر نبود كه مكر و فريبكارى در آتشند، من مكر انديش ترين مردمان بودم .⁽⁴²²⁾
(2) رسول خدا (صلى الله عليه و آله) فرمود: از ما نيست كسى كه مسلمانى را فريب دهد.⁽⁴²³⁾
(3) امام صادق (عليه السلام) فرمود: براى مسلمين نشايد كه خدعه كنند، و نه دستور به خدعه دهند.⁽⁴²⁴⁾
(4) اميرالمؤمنين (عليه السلام) فرمود: آگاه باشيد كه : هر خيانت و فريبى (نوعى ) تبهكارى و هرزه گى است و هر تبهكاريى كفرى در بر دارد.⁽⁴²⁵⁾
فقر و تنگدستى
(1) حضرت صادق (عليه السلام) فرمود: اگر مؤمنين براى طلب روزى نزد خدا اصرار نمى ورزيدند، خدا آن ها را از آن حال به تنگدستى بيشترى منتقل مى نمود.⁽⁴²⁶⁾
(2) امام صادق (عليه السلام) فرمود: هر اندازه كه ايمان بنده زياد شود، معيشتى تنگ تر گردد.⁽⁴²⁷⁾
(3) امام صادق (عليه السلام) فرمود: شيعيان خالص ما در زمان باطل جز به اندازه خوراك بهره ندارند، حتى اگر به مشرق برويد يا به مغرب ، جز به اندازه خوراك روزى نيابيد.⁽⁴²⁸⁾
(4) امام صادق (عليه السلام) فرمود: در مناجات موسى - عليه السلام - است كه (خداى تعالى فرمايد)اى موسى ! هرگاه ديدى فقر (به تو) رو آورده بگو: مرحبا به شعار شايستگان ! و چون ديدى توانگرى (به تو) روى آورده بگو: گناهى است كه عقوبتش شتاب كرده است .⁽⁴²⁹⁾
(5) اميرالمؤمنين (عليه السلام) فرمود: فقر براى مؤمن از خط گونه اسب خوش نماتر است .⁽⁴³⁰⁾
(6) امام صادق (عليه السلام) فرمود: فقر مرگ سرخ است ، راوى گويد: به امام - عليه السلام - عرض كردم : مقصود نداشتن دينار و درهم است فرمود: نه ، بلكه فقر دينى است .⁽⁴³¹⁾
حرف : ق
قرائت قرآن و بهرهمندى از آن
(1) امام صادق (عليه السلام) فرمود: همانا در اين قرآن جايگاه نور هدايت و چراغهاى شب ظلمانى نهفته است ؛ پس شخص تيز بين بايد در آن دقت كند و نظر خويش را براى بهره گيرى از پرتو آن بگشايد.⁽⁴³²⁾
(2) اميرالمؤمنين (عليه السلام) فرمود: بدانيد همانا قرآن راهبر روز است و پرتو افكن شب تار، اگر چه (آن كس كه در صدد راهنمايى شدن و كسب نور از آن باشد) در سختى و ندارى باشد.⁽⁴³³⁾
(3) امام صادق (عليه السلام) فرمود: همانا قرآن باز دارنده و فرمان دهنده است : به بهشت فرمان دهد و از دوزخ باز دارد.⁽⁴³⁴⁾
(4) امام سجاد (عليه السلام) فرمود: اگر همه مردمى كه بين مشرق و مغرب هستند، بميرند، من از تنهايى نهراسم ، پس از آنكه قرآن با من باشد.⁽⁴³⁵⁾
(5) امام صادق (عليه السلام) فرمود: حافظ قرآن كه بدان عمل كند، در آخرت رفيق فرشتگان پيغام برنده و نيك رفتار خداوند است .⁽⁴³⁶⁾
(6) رسول خدا (صلى الله عليه و آله) فرمود: هر كس كه خداوند (از معارف ) قرآن به او عطا كند و چنان پندارد كه به مردى بهتر از آن چيزى داده اند، چيز بزرگى را كوچك شمرده و چيز كوچكى را بزرگ دانسته است .⁽⁴³⁷⁾
(7) حضرت صادق (عليه السلام) فرمود: هر كه قرآن بخواند، بى نياز شود و نيازى پس از آن نيست ، وگرنه (اگر قرآن بى نيازش نكند) هيچ چيز او را بى نياز نكند.⁽⁴³⁸⁾
(8) رسول خدا (صلى الله عليه و آله) فرمود: حاملان قرآن نمايندگان و سرپرستان اهل بهشتند.⁽⁴³⁹⁾
(9) امام صادق (عليه السلام) فرمود: كسى كه درباره قرآن رنج كشد و با وجود سختى و كم حافظه بودنش آن را حفظ كند، دو اجر دارد.⁽⁴⁴⁰⁾
(10) امام صادق (عليه السلام) مى فرمود: كسى كه به سختى قرآن را ياد گيرد دو اجر دارد، و آن كس كه به آسانى ياد گيرد، با اولين است .⁽⁴⁴¹⁾
(11) امام سجاد (عليه السلام) مى فرمايد: آيه هاى قرآن گنجينه هايى است ، پس هرگاه در يك گنجينه را گشودى ، شايسته است كه بدانچه در آن است نظر بيفكنى .⁽⁴⁴²⁾
(12) امام صادق (عليه السلام) فرمود: خانه اى كه در آن شخص مسلمانى قرآن مى خواند اهل آسمان آن خانه را به گونه اى بنگرند كه اهل دنيا ستاره درخشان را در آسمان مى نگرند.⁽⁴⁴³⁾
(13) امام صادق (عليه السلام) فرمود: هر كه قرآن را از روى آن بخواند از ديدگان خود بهره مند شود، و سبب سبك شدن عذاب پدر و مادرش گردد اگر چه آن دو كافر باشند.⁽⁴⁴⁴⁾
(14) امام صادق (عليه السلام) فرمود: هر آينه من دوست مى دارم كه در خانه قرآنى باشد كه خداوند به سبب آن شيطانها را (از آن ) دور كند.⁽⁴⁴⁵⁾
(15) حضرت صادق (عليه السلام) فرمود: قرآن براى اندوه (و تاءثر در نفوس مردمان ) نازل شده ، پس آن را با آواز حزين بخوانيد.⁽⁴⁴⁶⁾
(16) رسول خدا (صلى الله عليه و آله) فرمود: هر چيزى زينتى دارد و زينت قرآن آواز خوش است .⁽⁴⁴⁷⁾
(17) رسول خدا (صلى الله عليه و آله) فرمود: قرآن را با لحنها و آواز عرب بخوانيد، و از لحن فاسقان و گنهكاران دورى كنيد. زيرا پس از من مردمانى بيايند كه قرآن را در گلو بچرخانند و مانند خوانندگى و نوحه خوانى و خواندن كشيشان ، كه از گلوى آنها نگذرد (يعنى مقبول درگاه خداوند واقع نگردد) دلهاى ايشان وارونه است ، و هر كه از آنها خوشش آيد نيز دلش ‍ وارونه است .⁽⁴⁴⁸⁾
(18) رسول خدا (صلى الله عليه و آله) فرمود: مرد عجمى (غير عرب ) از امت من قرآن را عجمى مى خواند (يعنى مراعات تجويد و محسنات قرائت را نمى كند يا اعراب آن را غلط مى خواند) و فرشتگان آن را به عربى صحيح بالا برند.⁽⁴⁴⁹⁾
(19) حضرت صادق (عليه السلام) فرمود: براى مؤمن شايسته است كه نميرد تا قرآن را ياد گيرد يا در پى ياد گرفتنش باشد.⁽⁴⁵⁰⁾
(20) حضرت صادق (عليه السلام) فرمود: قرآن عهد خداوند و فرمان اوست بر خلقش ، پس سزاوار است براى شخص مسلمان كه در اين عهد و فرمان خدا نظر افكند و روزى پنجاه آيه از آن بخواند.⁽⁴⁵¹⁾
(21) رسول خدا (صلى الله عليه و آله) فرمود: خانه هاى خود را با تلاوت قرآن روشن كنيد و آنها را گورستان نكنيد، چنانچه يهود و نصارا كردند، در كليساها و عبادتگاههاى خود نماز كنند، ولى خانه هاى خويش را معطل گذارده اند (و در آن ها عبادتى انجام ندهند) زيرا كه هرگاه در خانه ، قرآن بسيار تلاوت شد، خير و بركتش زياد شود و اهل آن به وسعت رسند و آن خانه براى اهل آسمان درخشندگى دارد، چنانچه ستارگان آسمان براى اهل زمين مى درخشند.⁽⁴⁵²⁾
قساوت و سخت دلى
(1)اى موسى ! در دنيا آرزوى خود را دراز مكن كه دلت سخت گردد، و سخت دل از من دور است .⁽⁴⁵³⁾
(2) اميرالمؤمنين (عليه السلام) فرمود: (مردم را) دو خاطره است ، خاطره اى از شيطان و خاطره اى از فرشته ، خاطره فرشته ، رقت و نرمى دل و فهم است و خطاره شيطان ، فراموشى و سخت دلى است .⁽⁴⁵⁴⁾
قطع رحم
(1) امام صادق (عليه السلام) فرمود: از حالقه بپرهيزيد، زيرا كه آن ، مردان را مى ميراند عرض شد: حالقه چيست ؟ فرمود: قطع رحم است .⁽⁴⁵⁵⁾
(2) رسول خدا (صلى الله عليه و آله) فرمود: از خويشاوند خود مبر، اگر چه او بر تو قطع رابطه كند.⁽⁴⁵⁶⁾
(3) اميرالمؤمنين (عليه السلام) در خطبه اى فرمود: از گناهانى كه به سرعت مايه نابودى گردد، به خداوند پناه مى برم . عبدالله بن كواء يشكرى برخاست و گفت : اى اميرمؤمنان ! آيا گناهانى هست كه به سرعت سبب نابودى گردد؟ فرمود: آرى - واى بر تو - (آن ) قطع رحم است . بى ترديد اهل منزلى گرد هم آيند و يكديگر را يارى نمايند و با اينكه بدكارند، خداوند به ايشان روزى دهد و اهل خانه اى (هم ) پراكنده شوند و با يكديگر قطع رابطه كنند با اينكه متقى هستند، خداوند محرومشان سازد.⁽⁴⁵⁷⁾
(4) اميرالمؤمنين (عليه السلام) فرمود: هرگاه مردمان قطع رحم كنند، اموال (و ثروتها) در دست اشرار قرار گيرد.⁽⁴⁵⁸⁾
قناعت كردن
(1) امام صادق (عليه السلام) فرمود: هر كه به معاش اندك از خدا راضى گردد، خدا هم به عمل اندك او راضى شود.⁽⁴⁵⁹⁾
(2) امام باقر (عليه السلام) فرمود: زندگى رسول خدا - صلى الله عليه و آله - را به ياد آور، كه خوراكش جو و حلوايش خرما و آتش گيره اش شاخه درخت خرما بود، اگر پيدا مى كرد.⁽⁴⁶⁰⁾
(3) امام صادق (عليه السلام) فرمود: هر كه به حلال اندك خشنود باشد، هزينه اش سبك شود و كسبش پاكيزه گردد و از مرز بدكارى بيرون رود.⁽⁴⁶¹⁾
(4) امام صادق (عليه السلام) فرمود: هر كه خواهد بى نيازترين مردم باشد، بايد به آنچه در دست خداست اعتمادش بيشتر از آنچه در دست ديگران است بوده باشد.⁽⁴⁶²⁾
قهر كردن با برادر دينى
(1) رسول خدا (صلى الله عليه و آله) فرمود: بيش از سه روز جدايى و قهر كردن روا نيست .⁽⁴⁶³⁾
شرح : علامه مجلسى گويد: ظاهر اين حديث اين است كه اگر بين دو برادر دينى در اثر كوتاهى كردن در آداب معاشرت كدورتى پيدا شد و سرانجام به قهر و جدايى كشيد، نبايد بيش از سه روز به متاركه ادامه دهند، و اما قهر در اين سه روز ظاهرا عفو شده است ؛ چرا كه سبب تسكين غضب و بدخلقى در اين مدت است ، با اينكه دلالت آن بر جواز ادامه تا سه روز به مفهوم حديث است و دلالت مفهوم (و استدلال به آن ) ضعيف است . و (بايد دانست كه ) اين گونه اخبار مخصوص است به غير بدعت گذاران و هواپرستان و آنان كه بر گناه خو گرفته اند و آن را رها نمى كنند، و گرنه قهر و جدايى از آنان مطلوب و اين خود يك نوع نهى از منكر است .
(2) حضرت صادق (عليه السلام) فرمود: دو مرد به صورت قهر كردن از هم جدا نشوند جز اينكه يكى از آن دو سزاوار بيزارى (خدا و رسولش ) و لعنت (يعنى دورى از رحمت حق ) گردد، و چه بسا كه هر دوى آنان سزاوار آن شوند.⁽⁴⁶⁴⁾
(3) رسول خدا (صلى الله عليه و آله) فرمود: پس هر كدام از آن دو (كه با هم قهر شده اند) به سخن گفتن با برادرش پيشى گرفت ، او در روز حساب پيشرو به بهشت باشد.⁽⁴⁶⁵⁾
(4) امام باقر (عليه السلام) فرمود: خدا رحمت كند مردى را كه ميان دو تن از دوستان ما الفت اندازد،اى گروه مؤمنين با هم انس و الفت گيريد و به هم مهربانى كنيد.⁽⁴⁶⁶⁾
(5) امام صادق (عليه السلام) فرمود: تا هنگامى كه دو مسلمان با هم قهر هستند پيوسته شيطان شادمان است ، و همين كه با هم آشتى كنند، زانوهاى شيطان به لرزد و بندهايش از هم جدا شود و فرياد زند:اى واى بر او (و مقصود از او خود شيطان است ) از آنچه بدو رسد از هلاكت .⁽⁴⁶⁷⁾
حرف : ك
كفر
(1) امام صادق (عليه السلام) فرمود: هر كه در خدا و رسولش شك كند، كافر است .⁽⁴⁶⁸⁾
(2) امام باقر (عليه السلام) فرمود: هر چه كه دستاورد اقرار و تسليم باشد، ايمان است ، و هر چه را كه انكار و جحود به بار آورد، كفر است .⁽⁴⁶⁹⁾
(3) امام باقر (عليه السلام) فرمود: همانا على (عليه السلام) درى است كه خداوند (به روى مردمان ) گشود، هر كه داخل آن گردد مؤمن است ، و هر كه از آن بيرون رود كافر است .⁽⁴⁷⁰⁾
(4) امام صادق (عليه السلام) فرمود: اگر بندگان هنگامى كه نمى دانستند توقف مى كردند و ستيزه جويى (و انكار) نمى نمودند، كافر نمى شدند.⁽⁴⁷¹⁾
حرف : گ
گريستن
(1) حضرت صادق (عليه السلام) فرمود: پس اگر بنده اى در ميان يك امتى بگريد، خدا به خاطر گريه آن بنده به همه آن امت رحم مى كند.⁽⁴⁷²⁾
(2) حضرت باقر (عليه السلام) فرمود: هيچ قطره اى نزد خدا محبوبتر نيست از آن قطره اشكى كه در تاريكى شب از ترس خدا بريزد و جز خدا انگيزه ديگرى براى آن نباشد.⁽⁴⁷³⁾
(3) حضرت باقر (عليه السلام) فرمود: نزديكترين حالى كه بنده به پروردگار دارد، زمانى است كه در سجده باشد و گريان .⁽⁴⁷⁴⁾
(4) حضرت صادق (عليه السلام) فرمود: اگر گريه ات نيايد خود را به گريه وادار كن ، پس اگر از ديدگانت به اندازه قطره اى اشك بيرون آمد پس به به (خوشا بر حالت ).⁽⁴⁷⁵⁾
گناه
(1) امام باقر (عليه السلام) فرمود: هيچ نكبتى به بنده نرسد (پايش به سنگى نخورد) مگر به سبب گناهى و آنچه خدا از او مى گذرد بيشتر است .⁽⁴⁷⁶⁾
(2) اميرالمؤمنين (عليه السلام) فرمود: تو كه اعمال رسوا كننده مرتكب شده اى خنده دندان نما مكن ، و كسى كه گناهانى كرده ، از بلاى شبگير و پيشامد ناگهانى نبايد ايمن باشد.⁽⁴⁷⁷⁾
(3) حضرت باقر (عليه السلام) فرمود: همه گناهان سخت است (از نظر نافرمانى خدا و كيفر و عقوبت آنها) ولى سخت ترين آنها گناهانى است كه بر آن گوشت و خون برويد (مانند خوردن مال حرام يا اصرار بر گناه اگر چه حلال خورد.⁽⁴⁷⁸⁾
(4) حضرت باقر (عليه السلام) فرمود: همانا بنده مرتكب گناه مى شود و روزى از او بر كنار مى گردد.⁽⁴⁷⁹⁾
شرح : مقصود گناهانى است كه تنگى روزى مى آورد و آن هم نسبت به اشخاصى كه خداى تعالى بخواهد آنها را در دنيا بدين وسيله كيفر دهد، وگرنه بسيارى از گنهكاران داراى زندگى مرفه و روزى فراوانى هستند.
(5) حضرت صادق (عليه السلام) فرمود: همان گناه بنده را از روزى محروم مى دارد.⁽⁴⁸⁰⁾
(6) حضرت صادق (عليه السلام) فرمود: همانا شخص گناهى مرتكب مى شود و بر اثر آن از نماز شب محروم مى شود و تاءثير كار بد در صاحبش از تاءثير كارد در گوشت زودتر است .⁽⁴⁸¹⁾
(7) حضرت صادق (عليه السلام) فرمود: كسى كه آهنگ گناهى كند، آن را انجام ندهد، زيرا گاهى بنده ، گاهى مرتكب شود و خداى تبارك و تعالى او را ببيند و فرمايد: به عزت و جلالم سوگند، ديگر بعد از اين تو را نيامرزم .⁽⁴⁸²⁾
(8) امام موسى كاظم (عليه السلام) مى فرمود: بر خدا سزاوار است كه هر خانه اى كه در آن نافرمانيش كنند، خرابش كند، تا خورشيد بر آن بتابد و (از پليدى معنوى ) پاكش كند (پس معصيت خدا خانه را ويران كند چنان كه آفتاب بر سطح آن بتابد).⁽⁴⁸³⁾
(9) رسول خدا (صلى الله عليه و آله) مى فرمود: همانا بنده گاهى براى يكى از گناهانش صد سال (در قيامت ) حبس شود، در حالى كه همسران خود را ببند كه در نعمت بهشت مى خرامند.⁽⁴⁸⁴⁾
(10) امام باقر (عليه السلام) فرمود: خدا حكم قطعى و حتمى فرموده و نعمتى را كه به بنده اى مرحمت فرموده از او باز نگيرد، مگر زمانى كه بنده گناهى مرتكب شود كه به سبب آن مستحق كيفر گردد.⁽⁴⁸⁵⁾
(11) حضرت صادق (عليه السلام) مى فرمود: گاهى يكى از شما از سلطان بسيار مى ترسد، و اين جز به سبب ارتكاب گناهان نيست پس تا مى توانيد از گناهان بپرهيزيد و بر آنها اصرار نورزيد.⁽⁴⁸⁶⁾
شرح : برخى از گناهان موجب مى شود كه سلطان ظالمى بر مردم مسلط شود و آنها از او بترسند.
(12) اميرالمؤمنين (عليه السلام) مى فرمود: دردى دردناكتر از گناه براى دل نيست ، و ترسى سخت تر از مرگ نيست و گذشته براى انديشيدن (و عبرت گرفتن ) و مرگ براى اندرز دادن كافى است .⁽⁴⁸⁷⁾
(13) امام رضا (عليه السلام) مى فرمود: هر چند بندگان گناهان تازه اى را كه سابقه نداشته ايجاد كنند، خدا براى آنها بلاهايى ناشناخته برايشان پديد آورد.⁽⁴⁸⁸⁾
توضيح : اين روايت شريف در اجتماع امروز ما به روشنى جلوه گر است ، ما در اين زمان گناهان نو ظهورى (خصوصا نسبت به زنان و انواع كلاه برداريها) مى شنويم ، كه نسبت به انحرافات گذشته بى سابقه به نظر مى رسد و همچنين از امراض و گرفتاريهاى مردم آنچه مى بينيم ، در قاموس معلومات ما تازگى دارد.
(14) حضرت صادق (عليه السلام) مى فرمود: خداى فرمايد: هرگاه كسى كه مرا شناخته نافرمانيم كند، كسى را كه مرا نشناخته بر او مسلط كنم .⁽⁴⁸⁹⁾
گناهان بزرگ
(1) حضرت صادق (عليه السلام) فرمود: گناهان كبيره آنهايى است كه خدا دوزخ را براى آنها واجب ساخته است .⁽⁴⁹⁰⁾
(2) حضرت موسى بن جعفر (عليه السلام) يكى از اصحاب در نامه پرسيده بود گناهان كبيره چندتاست و چيست ؟ حضرت نوشت : گناهان كبيره ، كسى كه از آنچه خدا بر آن به دوزخ تهديد كرده دورى كند، كردارهاى بد او پوشيده مى شود، اگر مؤمن باشد.⁽⁴⁹¹⁾
(3) به امام صادق (عليه السلام) عرض شد: آيا در مورد گناهان كبيره استثنايى وجود دارد كه خداوند كسى را كه مرتكب آن شود ببخشايد؟ فرمود: آرى .⁽⁴⁹²⁾
حرف : م
مؤمن
1. نشانه ها و صفات مؤمنان
(1) امام صادق (عليه السلام) فرمود: هر كه از نيكى خود شادمان و از بدى خويش بدحال گردد، او مؤمن است .⁽⁴⁹³⁾
(2) امام صادق (عليه السلام) فرمود: همانا مؤمن كسى است كه چون خشم كند از حق نگذرد و چون راضى و خشنود گردد، در باطل قدم ننهد و چون قدرت يابد بيشتر از حق خود نگيرد.⁽⁴⁹⁴⁾