اگر دو طرف (( الله )) به جمل ابجدى جمع شود و مجموع اين دو كه مى شود شش را تقسيم بر حروف چهارگانه (( الله )) كنيم خارج قسمت را كه يك و نيم است در عدد (( الله )) كه شصت و شش است ضرب كنيم مى شود نود و نه كه عدد اسماى حسنى است . صورت عمل 1+5=6-4=5/ 661=99. ⁽⁷⁾
و نيز گفته شده است كه (( الله )) اسم اعظم است و كعبه همه اسماء انسان كامل است يعنى انسان كامل است كه (( عبدالله )) است و مظهر اتم و اكمل او است .
اسم شريف (( الله )) در همه اسماى الهى متجلى است و لذا آن را نسبت به ديگر اسما دو اعتبار است ؛ يك آنكه ذات او را در هر يك از اسماء ظهورى و اعتبار ديگر اشتغال او مر همه اسما را از حيث مرتبه الهى است .
پس به اعتبار اول مظاهر همه اسماى الهى مظهر اين اسم اعظم اند چون ظاهر و مظهر در وجود يك حقيقتند كه كثرت و تعدد را در آن راهى نيست اگر چه در عقل هر يك از اين دو از ديگرى ممتاز است ، همانند آنكه اهل نظر در مورد وجود ماهيت چنين گويند كه در خارج يك شى ء اند ولى در عقل متميزند.
و به اعتبار دوم همانگونه كه كل مجموعى مشتمل بر همه اجزايى است كه عين آن كل اند، اسم شريف (( الله )) هم در مرتبه الهيه مشتمل بر همه اسماء است و لذا گفته شده است كه اين اسم مستجمع همه اسماء و صفات كماليه حق است به همين مطلب جناب محقق قيصرى در فصل هشتم از مقدماتش بر شرح فصوص الحكم تنصيص كرده است .
در نكته سيزدهم هزار و يك نكته آمده است :
الله ذاتى و صفاتى است الله ذاتى واجب الوجود متسجمع جميع صفات كماليه است بسم الله الرحمن الرحيم . الله صفاتى الهيت او است . الهيت به لحاظ تدبير و رب بودن است (( الحمد الله رب العالمين )) پس الله در فاتحه تكرار نشد. چنانكه روح انسان را من حيث هو مدبر بدن خود است نفس گويند ذات واجب الوجود را به لحاظ تدبير و رب بودنش در مظاهر غير متناهيش اله گويند.هو الذى فى السماء اله و فى الارض ‍ اله
از اسم شريف (( الله )) به جامع و امام الائمه نيز تعبير مى كنند كه جناب صدر المتالهين در فصل 29 از مرحله 6 اسفار آورده است .
جناب مولى صدرا در تفسير فاتحه ذيل بسمله فرمود:فاسم الله عند اكابر العرفاء عبارة عن مرتبه الالوهية الجامعه لجميع الشوون و الاعتبارات و النعوت و الكمالات ، المندرجه فيها جميع الاسماء و الصفات التى ليست الا لمعات نوره و شوون ذاته و هى اول كثره وقعت فى الوجود برزخ بين الحضرة الاحديه و بين المظاهر الامريه و الخلقيه و هذا الاسم بعينه جامع بين كل صفتين متقابلتين او اسمين مقابلين ... قال بعض اهل الله : الوجود الحق هو الله خاصه من حيث ذاته و عينه لا من حيث اسمائه ⁽⁸⁾
سپس در فصل ديگرى در ادامه بحث (( الله )) مى گويد:اعلم يا وليى - نور الله قلبك بالايمان - ان اكثر الناست لا يعبدون الله من حيث هو الله و انما يعبدون معتقداتهم فى ما يتصورونه معبودا لهم فالهتهم فى الحقيقه اصنام وهمية يتصورونها و ينحتونها بقوة اعتقاداتهم العقلية او الوهمية و هذا هو الذى اشار اليه عالم من اهل البيت عليه السلام و هو محمد بن على الباقر عليه السلام :كلما ميز تموه باوهامكم فى ادق معانيه فهو مصنوع مثلكم مردود اليكم - الحديث اى فلا يعتقد معتقد من المحجوبين الذين جعلوا الاله فى صور معتقدهم فقط الها الا بما جعل فى نفسه و تصوره بوهمه فالهه بالحقيقة مجعول لنفسه ... و اما اكمل من العرفاء فهم الذين يعبدون الحق المطلق المسمى باسم الله ... و اما الانسان الكامل فهو الذى يعرف الحق بجميع المشاهد و يعبده فى جميع المواطن و المظاهر فهو عبد الله ... ⁽⁹⁾
جناب مويد الدين جندى كه اولين شارح فصوص الحكم است در شرح فصوص الحكم در ده مبحث در اسم جلاله (( الله )) بحث كرده است در مبحث خامس آن از ديدگاه و مشرب تحقيق اين اسم را علم براى ذات غيبيه غنى از عالمين يعنى علم براى موجد از حيث ارتباط عالم به او، و ارتباط او به عالم است . و در بحث سادس ، آنرا تتميم مى كند كه ذات حق را دو اعتبار است و اسم (( الله )) به اعتبار ثانى است و نتيجه مى گيرد كه فهو علم لذات الالوهيه لا للذات المطلقه عن الاعتبارات و ساير النسب و الاضافات فانهم و در مبحث سابع در اختصاص اين اسم به تقدم و موصوفيت بر غير و اينكه او مسماى همه اسماء و صفات و نسب و اضافات است بحث مى كند كه چون اسم (( الله )) الوهيت دارد لذا مشتمل بر حقايق كليه است كه امهات همه اسمايند كه آنها را امهات جميع گويند و آن حيات و علم ، و اراده و قدرت است و لذا مستحق آن است كه مقدم بر همه و موصوف همه اسماء و صفات باشد. پس الله را احديت جمع است .
و در بحث ثامن به حقايق حرفى اين اسم از حروف و تركيبشان در طور تحقيق اشاراتى در ده مبحث مطرح مى كنند كه مشابه همين بحث را جناب صدر الدين قونوى در تفسير سوره فاتحه در اعجار البيان مطرح مى فرمايند.
جناب محققق جندى در بحث اول از مبحث ثامن مى فرمايد كه اين اسم در قاعده مشرب كمالى ختمى ، مركب از شش حرف است : (( همزه )) و دو (( لام )) و (( الف )) بعد از دو لام و (( هاء )) و (( واو )) بعد ازها و صورت آن چنين است : (( ال ل ا ه و )) سپس در بحثهاى بعدى در مورد هر يك از اين حروف شش گانه بحث نسبتا مبسوطى در وادى علم حروف مطرح مى نمايد كه طرح آن از حوصله مقام خارج است كه بايد از استاد زبان فهم محقق متحقق فرا گرفت . ولى در پايان مبحث دهم كه معنون به عنوان :تكمله و خاتمه للتكمله فى الاسم الاعظم است به اسم اعظم بودن اسم شريف (( الله )) اشاره مى نمايد و گويد:
اعلم : ان الاسم الاعظم الذى اشتهر ذكره وطاب خبره و نشره و وجب طيه عن علوم الخلق و حرم تعريفه و نشره ، من عالم الحقايق و المعانى حقيقه و معنى ، و من عالم الصوره و الالفاظ صوره و معنى ؛ اما حقيقه فهى احديه جمع جمع الحقايق الجميعه الكماليه ، و اما معناه فهو الانسان الكامل فى كل عصر، و هو قلب الاقطاب حامل الامانه الالهيه خليفه الله و نائبه الظاهره بصورته التى خلق عليها آدم عليه السلام اما صورته حسا فهو صوره كامل ذلك العصر... تا اينكه مى فرمايد علماى ظاهر اختلاف در اسم اعظم نموده اند ولى صحيح آن است كه خداوند علم به آن را از اكثر امت پنهان نمود و به كملين و اقطاب نيز اذن تعريف آن به خلق را نداده است مگر بعضى از اسما و حروف آن را كه :فمن اسما الله هذا الاسم . هو الله و المحيط و القدير و الحى و القيوم و من حروفه - ادذرزولا - كما ذكره الشيخ رضى الله عنه ⁽¹⁰⁾
جناب صدر الدين قونوى در تفسير فاتحه اش گويد:و الاسم الله اذا جمعت حروفه الظاهره و الباطنه كانت سته على راى شيخنا رضى الله عنه الالف و اللامان و الالف الظاهره فى النطق لا فى الخط و الهاء والواو الظاهره باشباع الضمه و اذا اضفت الى هذه السته الحقيقه التى يدل عليها هذا الاسم الالوهيه التى هى عباره عن نسبه تعلق الحق من حيث ذاته بالاسماء المتعلقه بالكون كانت سبعه فافهم ⁽¹¹⁾ سپس وارد بحث در اين شش حرف مى شود و حقايقى را اظهار مى نمايد و مى فرمايد:ثم اقول و لست اسلك هذا المسلك فى تفسير هذه السوره و انما ذكرت هذا القدر تعريفا بما اودع الحق كتابه العزيز و سيما هذه السوره التى هى انموذج و نسخه لكتابه الكريم بل لسائر كتبه من الاسرار الغريبه و العلوم العجيبه ليعلم انه رتب حروفه و كلماته تربيت مدبر خبير فما فيه حرف بين حرفين او متقدم او متاخر الا و هو موضوع بقصد خاص و علم كامل و حكمه بالغه لا تعدى العقول الى سرها و من لا يكشف له هذا الطور لم يعرف سر بطون القران التى ذكرها رسول الله صلى اللّه عليه و آله بقوله : (( للقرآن ظهر و بطن الى سبعه ابطن )) و فى روايه الى سبعين بطنا و لا سرقوله (( يدبر الامر )) و لا سر قوله صلى اللّه عليه و آله (( خصت بست )) و تعيينه فى جملتها الفاتحه و خواتم البقره الداله على كمال ذوقه و جمعيته و لا سر قوله تعالى (( تنزيل من حكيم حميد )) و لا سر قول على رضى الله عنه (( لو اذن لى فى تفسير الفاتحه لحملت منها سبعين و قرا )) و لا سر قول الحسن رضى الله عنه (( انزل الله مائه كتاب و اربعه كتب فاودع المائه فى الاربعه )) و هى التوراه و الانجيل و الزبور و الفرقان و اودع الجميع فى القران و اودع جميع ما فى القرآن فى المفصل و اودع ما فى المفصل فى الفاتحه و بنهتك على اندراج الجميع فى هذه الاسماء الثلاثه اندراج الاسمين و ما تحت حيطتهما فى الاسم الله ثم اندراج كل شى فى حرف الهاء من الاسم الله
بحث در مورد (( الرحمن )) كه رحمت امتنايى است و الرحيم كه رحمت وجويى است در ذيل شرح بيت هشتم همين باب خواهد آمد
جناب صدر المتالهين در پايان شرح و تفسير بسم الله الرحمن الرحيم در تفسير فاتحه گويد:
و اعلم ان معرفه اسماء الله تعالى علم شريف ذوقى و مشرب عظيم دقيق قل من الحكماء من تفطن بعلم حقايق الاسماء الا من كوشف بكون وجوده تعالى باحديته الجمعيه كل الموجودات قبل حصولها و ان عالم اسمائه عالم عظيم الفسحه فيه صور جميع الاعيان و المهيات . ⁽¹²⁾
روايات باب بسم الله الرحمن الرحيم (( چهل حديث ))
از آنجا كه دفتر دل بر محور بسم الله الرحمن الرحيم است لذا مناسب است روايات مربوط به بسم الله را در يكجا به حضور انور ارباب علم و تحقيق تقديم گردد تا خود عده دار تحقيق در شوون گوناگون اين روايات باشند.
1 - جناب طبرسى در مجمع در ذيل تفسير سوره فاتحه در فضيلت بسمله آورده است :
روى عن على بن موسى الرضا عليه السلام انه قال : بسم الله الرحمن الرحيم اقرب الى اسم الله الاعظم من سواد العين الى بياضها ⁽¹³⁾
2 -و روى عن ابى عباست عن النبى صلى اللّه عليه و آله انه قال : اذا قال المعلم للصبى قال بسم الله الرحمن الرحيم فقال الصبى بسم الله الرحمن الرحيم كتب الله براءة للصبى و براءة لابويه و براءة للمعلم
3 - و عن ابن مسعود قال : من ارادان ينجيه الله من الزبانيه التسعه عشر فليقرء بسم الله الرحمن الرحيم فانها تسعه عشر حرفا ليجعل الله كل حرف منها جنه من واحد منهم .
4 -و روى عن الصادق عليه السلام انه قال : مالهم ؟ قاتلهم الله عمدوا الى اعظم آيه فى كتاب الله فزعموا انها بدعه اذا اظهروها و هى بسم الله الرحمن الرحيم . ⁽¹⁴⁾
5 - جناب ملا سلطانعلى گنابادى در تفسير بيان السعادة ذيل تفسير فاتحه آؤ رده است :فعن الصادق انه قال : لا تدعها و لو كان بعدها شعر. و عنه عليه السلام من تركها من شيعتنا امتحنه الله بمكروه لينبهه على الشكر و الثناء و يمحق عنه و صمه تقصيره عند تركه ⁽¹⁵⁾
6 -المصدر - و عن امير المومنين عليه السلام ان رسول الله صلى اللّه عليه و آله حدثنى عن الله عزوجل انه قال كل امر ذى بال لم يذكر فيه بسم الله الرحمن الرحيم فهو ابتر و عن طريق العامه عند كل امر ذى بال لم يبدء باسم الله فهو ابتر.
7 -المصدر - وردعن الباقر عليه السلام اول كل كتاب نزل من السماء بسم الله الرحمن الرحيم فاذا قراءتها فلا تبال ان لا تستعيذ و اذا قراءتها سترتك فيما بين السماء و الارض ⁽¹⁶⁾
8 - الميزان ج 1، در تفسير فاتحه :فى العيون و المعانى عن الرضا عليه السلام فى معنى قوله : بسم الله قال عليه السلام يعنى اسم نفسى بسمه من سماة الله و هى العبادة قيل له : ما المسه ؟ قال : العلامه .
9 -المصدر - قال رسول الله صلى اللّه عليه و آله اذا فاقراوا بسم الله الرحمن الرحيم فانهاام القرآن و السبع المثانى و بسم الله الرحمن الرحيم احدى آياتها
10 -المصدر - و عن الباقر عليه السلام سرقوا اكرم آية فى كتاب الله بسم الله الرحمن الرحيم ، و ينبغى الاتيان به عند افتتاح كل امر عظيم او صغير ليبارك فيه .
11 - المصدرو عن ابى داود عن ابى عباست (و قد صححوا سندها) قال : ان رسول الله صلى اللّه عليه و آله كان لا يعرف فصل السورة (و فى روايه انقضاء السوره ) حتى ينزل عليه بسم الله الرحمن الرحيم (و عن صحيح مسلم ) و روى هذا المعنى من طرق الخاصه عن الباقر عليه السلام
12 - تفسير نور الثقلين ، ج 1:فى الكافى محمد بن يحيى عن على بن الحسين بن على عن عبادة بن يعقوب عن عمرو بن مصعب عن فرات بن احنف عن ابى جعفر عليه السلام قال : سمعته يقول اول كل كتاب نزل من السماء بسم الله الرحمن الرحيم فاذا... الحديث
13 - المصدر -فى تفسير العياشى عن صفوان الجمال قال : قال ابو عبدالله عليه السلام : ما انزل الله من السماء كتابا الا و فاتحته (( بسم الله الرحمن الرحيم )) و انما كان يعرف انقضاء السورة بنزول بسم الله الرحمن الرحيم .
14 - فى اصول الكافى -عدة من اصحابنا عن سهل بن زياد عن ادريس الحارثى عن محمد بن سنان عن مفضل بن عمر قال قال ابو عبدالله عليه السلام احتجبوا من الناست ‍ كلهم ببسم الله الرحمن الرحيم و بقل هو الله احد، اقراها عن يمينك و عن شمالك و من بين يديك و من خلفك و من فوقك و من تحتك ، و اذا دخلت على سلطان جائر فاقراها حين تنظر اليه ثلاث مرات واعقد بيدك اليسرى ثم لا تفارقها حتى تخرج من عنده .
15 -فى كتاب التوحيد باسناده الى ابى عبدالله عليه السلام حديث طويل و فيه قال رسول الله صلى اللّه عليه و آله من حزنه امر يتعاطاه فقال : بسم الله الرحمن الرحيم ، و هو يخلص لله و يقبل بقبله اليه لم ينفك من احدى اثنتين اما بلوغ حاجته فى الدنيا و اما تعدله عند ربه و تدخر لديه و ما عند الله خير و ابقى للمومنين .
16 - فى كتاب التوحيد باسناده الى الصادق عليه السلام حديث طويل يقول فيه عليه السلام بعد ان حكى عن النبى صلى اللّه عليه و آله ما راى اذ عرج به وعله الاذان و الافتتاح : فلما فرغ من التكبيره و الافتتاح قال الله عزوجل الان وصلت الى (اسمى ) فسم باسمى ، فقال : (( بسم الله الرحمن الرحيم )) فمن اجل ذلك جعل بسم الله الرحمن الرحيم فى اول السوره الحديث
17 - فى عيون الاخبار عن الرضا عليه السلام قال : و الجهار ببسم الله الرحمن الرحيم فى جميع الصلوات سنه و عن الرضا عليه السلام انه كان يجهر ببسم الله الرحمن الرحيم فى جميع صلواته باليل و النهار.
18 - فى كتاب التوحيد - و باسناده الى عبدالله بن سنان قال سالت ابا عبد الله عليه السلام عن بسم الله الرحمن الرحيم ؟ فقال : البا بها الله و السين سنا الله و الميم مجد الله . و روى بعضهم ملك الله ، و الله اله كل شى الرحمن بجميع خلقه و الرحيم بالمومنين خاصه ⁽¹⁷⁾
19 - و با سناده الى صفوان بن يحيى عمن حدثه عن ابى عبدالله عليه السلام انه سئل عن بسم الله الرحمن الرحيم ؟ فقال : البا بها الله و السين سنا الله و الميم ملك الله ، قال قلت الله ؟ قال : الالف آلا الله على خلقه من النعيم بولايتنا و اللام الزام الله خلقه ولايتنا قلت فالها؟ قال : هو ان لمن خالف محمدا و آل محمد صلوات الله عليهم ، قلت الرحمن قال : بجميع العالم قلت : الرحيم ؟ قال : بالمومنين خاصه ⁽¹⁸⁾
20 - در ادامه حديث پنجم از باب 31 معنى بسم الله از كتاب التوحيد، آمده است :
قال و قام رجل الى على بن الحسين عليهما السلام فقال : اخبرنى عن معنى بسم الله الرحمن الرحيم رجلا قام اليه فقال : يا اميرالمومنين اخبرنى عن بسم الله الرحمن الرحيم ما معناه ؟ فقال : ان قولك : (( الله )) اعظم اسم من اسما الله عزوجل و هو الاسم الذى لا ينبغى ان يسمى به غير الله و لم يتسم به مخلوق ، فقال الرجل ...الحديث .
در صدر همين حديث آمده است : حدثنا محمد بن القاسم الجرجانى المفسر قال :
حدثنا ابو يعقوب يوسف بن محمد بن زياد و ابوالحسن على بن محمد بن سيار و كانا من الشيعه الاماميه عن ابويهما عن الحسن بن على بن محمد عليهم السلام ، فى قول الله عزوجل (( بسم الله الرحمن الرحيم )) فقال : الله هو الذى يتاله اليه عند الحوايج و اشدائد كل مخلوق عند انقطاع الرجا من كل من دونه ، و تقطع الاسباب عن جميع ما سواه يقول بسم الله اى استعين على امورى كلها بالله الذى لايحق العباده الا له المغيث ، اذا استغى المجيب اذا دعى ، و هو ما قال رجل للصادق عليه السلام الحديث ⁽¹⁹⁾
21 - تفسير روح البيان ج 1، ص 9:و فى الخبر ان النبى عليه السلام قال ليله اسرى بى الى السما عرض على جميع الجنان فرايت فيها انهار نهرا من ما و نهرا من خمر و نهرا من عسل فقلت يا جبرئيل من اين تجى هذه الانهار و الى اين تذهب الى حوض الكوثر و لا ادرى من اين تجى فادع الله تعالى ليعلمك او يريك فدعا ربه فجا ملك فسلم على النبى عليه السلام ثم قال يا محمد غمض عينيك قال فغمضت عينى ثم قال افتح عينيك ففتحت فاذا انا عند شجره و رايت قبه من دره بيضا و لها باب من ذهب احمر و قفل لو ان جميع ما فى الدنيا من الجن و الانس و ضعوا على تلك القبه لكانوا مثل طائر جالس على جبل فرايت هذه الانهار الاربعه تخرج من تحت هذه القبه فلما اردت ان ارجعه قال لى ذلك الملك لم لا تدخل القبه قلت كيف ادخل و على بابها قفل لا مفتاح له عندى قال مفتاحه بسم الله الرحمن الرحيم فلما دنوت من القفل و قلت بسم الله الرحمن الرحيم انفتح القفل فدحلت فى القبه فرايت هذه الانهار تجرى من اربعه اركان القبه و رايت مكتوبا على اربعه اركان القبه بسم الله الرحمن الرحيم و رايت نهر الما من ميم الرحيم فعلمت ان اصل هذه الانهار من البسمله فقال الله عزوجل يا محمد من ذكرنى بهذه الاسما من امتك بقلب خالص من ريا و قال بسم الله الرحمن الرحيم سقيته من هذه الانهار ⁽²⁰⁾
22 - تفسير خلاصه المنهج ⁽²¹⁾ ملا فتح الله كاشانى كه به تصحيح حضرت مولى است :
از عكرمه روايت است كه رحمن يك جزو رحمتست و رحيم صد جزو و مصدق اينست قول حضرت رسالت پناه صلى اللّه عليه و آله كه خداى را صد جزو رحمت است و از جمله آن يك جزو را به دنيا فرو فرستاده و در ميان همه خلقان پراكنده ساخته و هر رحمتى كه در دنيا است از همه آن يك جزو است و نود و نه جزو ديگر را در خزانه احسان خود ذخيره نهاده تا در آخرت آن جزو را با نود و نه جزو و ضم كند و بربندگان نثار كند.
23 - المصدر - و از حضرت رسالت پناه روايت است كه امت مرا روز قيامت در موقوف حساب بدارند و علمهاى ايشان را در ترازوى عمل نهند حسنات ايشان بر سيئات بيفزايد امتان پيغمبران گذشته گويند امت محمد را با وجود كمى عمل چرا كفه حسنات ايشان افزون شد؟
پيغمبران ايشان گويند به جهت آنكه ابتداى كلام ايشان سه نام بود از نامهاى الهى كه اگر همان سه نام در كفه نهند و همه حسنات و سيئات همه فرزندان آدم را در كفه ديگر نهند آن بر همه به چربد، (( بسم الله الرحمن الرحيم )) است .
24 - المصدر - آورده اند كه رسول خدا صلى اللّه عليه و آله روزى به گورستان بقيع گذر كرد، به نزديك قبرى رسيد اصحاب را فرمد: كه با تعجيل گذريد و در محل برگشتن فرمود كه تعجيل مكنيد گفتند يا رسول الله در محل رفتن تعجيل فرمودى گفت : بلى شخصى را عذاب مى كردند طاقت ناله و فرياد او نداشتم اكنون خداى تعالى بر وى رحمت كرد گفتند يا رسول الله صلى اللّه عليه و آله سبب چه بود؟ فرمود: كودكى از وى مانده حالا او را به مكتب دادند معلم وى را تعليم (( بسم الله الرحمن الرحيم )) كرد و كودك آن را بر زبان راند خطاب رسيد كه اى فرشتگان دست از اين كس بداريد كه روانباشد كه پدر را عذاب كنند و پسرش در ياد ما باشد.
25 - المصدر - از ابن مسعود روايت است كه پيغمبر خداى صلى اللّه عليه و آله فرمود: كه هر كه خواهد كه حق تعالى وى را از زبانيه دوزخ كه نوزده اند
برهاند بايد كه به قرائت (( بسم الله الرحمن الرحيم )) مشغول شود كه نوزده حرف است تا حق تعالى هر حرفى را از آن سپرى گرداند از دفع هر يك .
26 - المصدر - و نيز از آن حضرت منقول است كه هر كه اين آيه را بخواند حق تعالى به عدد هر حرفى از آن چهار هزار حسنه بنويسد و چهار هزار سيئه محو كند و چهار هزار درجه بردارد.
27 - المصدر - و در نقل صحيح آمده كه هر كه در وقت طعام خوردن (( بسم الله الرحمن الرحيم )) بگويد شيطان از آن تناول نكند و اگر در وقت جامه كندن (( بسم الله الرحمن الرحيم )) بگويد پرده ميان عورت او و جينان پيدا شود.
28 - المصدر - و نيز از آن حضرت روايت است كه روز قيامت بنده گناهكار را امر آيد كه به دوزح رود چون به كنار دوزخ رود چون به كنار دوزخ رسد گويد (( بسم الله الرحمن الرحيم )) و قدم در دوزخ نهد آتش دوزخ هفتاد هزار ساله راه بگريزد.
29 - و در روايت آمده كه در روز قيامت بنده را حسابگاه آورند و عادتى كه در دنيا داشته باشد (بسم الله الرحمن الرحيم ) بر زبان راند و نامه را بستاند چون بگشايد آن را سفيد بيند گويد كه در اينجا نوشته نيست تا بخوانم فرشتگان گويند كه در همه اين نامه سيئات و خطايا و بدى عملهاى بد نوشته بود اما از بركت بسم الله الرحمن الرحيم زايل گشت .
30 - المصدر - آورده اند كه قيصر روم را درد سرى پديد آمد هر چند طبيبان به معالجه آن كوشيدند فائده نداد آخر نامه نوشت به مكه نزد اميرالمومين عليه السلام و صورت حال به عرض رسانيد حضرت عليه السلام (( بسم الله الرحمن الرحيم )) را نوشته در طاقيه اى نهاد و آن طاقيه نزد او فرستاد فرمود تا آن را بر سر نهد تا شفا يابد قيصر چون آن را بر سر نهاد فى الحال شفا يافت وى از آن متعجب شده فرمود تا آن طاقيه را بشكفاند در آنجا كاغذى يافت كه بر آن نوشته (( بسم الله الرحمن الرحيم )) ، دانست كه شفاى او در اين كلمه بزرگوار بوده فى الحال مسلمان شد.
31 - المصدر - در خبر است كه فرعون پيش از آنكه دعوى خدايى كند امر كرده بود تا در كوشك وى اين كلمه بزرگوار نوشته بودند و در بعضى تفاسير آمده كه جبرئيل او را نوشته بود چون دعوى خدايى كرد و موسى عليه السلام از ايمان او نا اميد شد شكايت او را به حضرت عزت عرض كرد خطاب آمد كه يا موسى تو در كفر او نظر دارى و هلاك او از من مى طلبى و نظر من در آن كلمه عظيمه است كه در كوشك او نوشته شده سوگند به عزت و جلال من كه تا آن نام در آنجا نوشته او را عذاب نكنم و چون خداى تعالى خواست كه او را عذاب كند اول آن نوشته را از من كوشك زايل گردانيد و بعد از آن عذاب به او فرستاد.
32 -قد اخرج الصدوق بسنده عن الحسن بن على بن محمد عليهم السلام فى حديث طويل عن اميرالمومنين عليه السلام قال له رجل : فما تفسير قوله الله ؟ قال : هو الذى يتاله اليه عند الحوائج و الشدائد كل الدنيا و متعظم فيها و ان عظم غنائه و طغيانه و كثرت حوائج من دونه اليه فانهم سيحتاجون حوائج لا يقدر عليها..فينقطع الى الله عند ضرورته و فاقته الحديث .
33 - و نيز در توحيد صدوق از امام باقر عليه السلام نقل شد الله معناه المعبود الذى اله الخلق عن درك ماهيته و الاحاطه بكيفيته
34 - بحار، ج 7 باب صفه الحشر،و روى عن سلمان قال : قال رسول الله صلى اللّه عليه و آله لا يدخل الجنه احد الابجواز بسم الله الرحمن الرحيم .
35 - عالم صمدانى ملا عبد الصمد همدانى در بحر المعارف آورده است كه :ورد عن النبى صلى اللّه عليه و آله ظهرت الموجود من باء بسم الله الرحمن الرحيم
36 - سيد حيدر آملى در نقد النقود و حافظ رجب برسى در مشارق الانوار از حضرت وصى عليه السلام روايت كرده است كه فرمود: (( اناالنقطه التى تحت البا و سر البا )) .
37 - سيد حيرد در جامع الاسرار، صفحه 563 از اميرالمومنين عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:لو شئت لاوقرت سبعين بعيرا من شرح با بسم الله الرحمن الرحيم و در حديث ديگرلو شئت لا و قرت لكم ثمانين بعيرا من علوم النقطه التى تحت البا
38 - در بيان الايات گيلانى از حضرت امير عليه السلام روايت شده است : جميع ما فى القرآن فى باء بسم الله و انا النقطه تحت البا