47- دلا باشد كمال كل اشيا وصول درگه معبود يكتا 48- اگر تو طالب اوج كمالى چرا اندر حضيض قيل و قالى 49- دلا خود را اگر بشكسته دارى وهن را بسته تن را خسته دارى 50- اميدت باشد از فضل الهى كه يكباره دهد كوهى به كاهى 51- دلا در عاشقى ستوار ميباش چو مردان خدا بيدار ميباش 52- كه سالك را مهالك بيشمار است بلى اين راه راه كردگار است 53- بود اين سيرت مهمانى عشق كه مهمانش شود قربانى عشق 54- اگر چه عشق خود خونريز باشد ولى معشوق مهرانگيز باشد 55- چو ريزد عشق او خون تو دردم شود خود ديتت والله اعلم 56- شوم قربان آن قربان قابل كه يابد اينچنين ديت كامل 57- نه من گويم كه باشد خون بهايت كه خود فرمود در قدسى روايت 58- كشم من عاشقم را تا سزايش دهم خود را براى خونبهايش 59- خراباتى زعشق او خراب است كه عشق آب و جز او نقش بر آب است 60- خراباتى به عشق و ذوق باشد مناجاتى بذكر و شوق باشد 61- جناب عشق معشوقست و عاشق درآ از پرده عذرا دوامق 62- گرت اوفوا بعهدى در شهود است وجوب امر اوفوا بالعقود است 63- يكى را غفلت آباد است دنيا يكى را نور بنياد است دنيا 64- همه آداب و احكام و شريعت ترا دادند بر رسم وديعت 65- كه تا از بيت خود گردى مهاجر سوى حق و سوى خير مظاهر 66- تويى كشتى و دنياى تو دريا بسم الله مجريهاو مرسيها 67- بسى امواج چون كوه است در پيش به نوح و نوحه روحت بينديش 68- چو نوحى مشهدى ميباش جازم خدايت در همه حال است عاصم 69- ترا كشتى تو باب نجات است هبوطت بسلام و بركات است 70- درين هجرت اگر ادارك موت است چه خوفى چون بقاست و نه قوتست 71- چو شد تا دولت موت تو حاضر خدا اجر تو گردد اى مهاجر 72- اگر مرد ادب اندوز باشى زغاعه هم ادب آموز باشى 73- بمير اندر رهش تا زنده باشى چو خورشيد فلك تا بنده باشى 74- گر اين مردن بكامى ناگوار است دل بيمار او درگير و دار است 75- چنانكه شكر اندر كام بيمار نمايد تلخ و زان تلخى است بيزار 76- ولى در كام تو اى يار ديرين چه شيرين است و شيرين است و شيرين باب هشتم : 1- به بسم الله الرحمن الرحيم است دوايى را كه درمان سقيم است 2- شفاى دردهاى خويش يكسر ز بسم الله ميجو اى برادر 3- در اين ماثور بسم الله ار قيك من كل داء يعينك نگر نيك 4- كه درداء تن تنها نمائى چه نسبت داء تن را باروانى 5- كه بيمارى تن آنرا چو سايه است بود اين ختنه و آن قطع خايه است 6- بلى بيمارى تن را آمد هست ولى بيمارى جان تا ابد هست 7- ترا بسم الله از داء تن و جان زآفات بنى انس و بنى جان 8- يگانه رقيه و عوذه واقى است چه حق سبحانه شافى و باقيست 9- ولى اندر نظام آفرينش ببايد آدمى را هوش و بينش 10- كه با القاى اسباب و وسانط شود تا يثر بسم الله ساقط 11- امور توبه اسبا بند جارى جز اين صورت نيابد هيچ كارى 12- تورب مطلقى را بى مظاهر رفكر نارسا دارى به خاطر 13- كه بى خورشيد و ابر و باد و باران هر آن خواهى خدا بدهد ترا آن 14- نبارد ديده ابر بهارى نبنيد ديده تو كشت رازى 15- نباشد ماه خورشيد و ستاره كجا كار جهان گردد اداره 16- زرتق و قتق برق و غرش رعد بيابى نعمت ما قبل و ما بعد 17- نباشد نقطه اى بر رق منشور جز اينكه حكمتى در اوست منظور 18- روا نبود در آن يك نقطه تعطيل ندارد سنتش تبديل و تحويل 19- چه از يك نقطه اى انسان عنسيت كه انسان را بقاء وزيب و زين است 20- نباشد نطفه ات جز نقطه اى بيش درين دو نقطه اى خواجه بينديش 21- كه يك نقطه ترا باشد مقوم دگر نقطه ترا باشد متمم 22- بود هر نقطه ات چندين كتابى اگر اهل خطابى و حسابى 23- كدامين نقطه در اين رق منشور تو پندارى كه باشد غير منظور 24- اگر يك نقطه اش گردد مبدل همه اعضاى او گردد مخبل 25- اگر يك نقطه اش گردد محول بينى چرخ عالم را معطل 26- نه عجز است اين كه محض حكمتست اين در اول هر چه مى بينى خدامين 27- اله آسمان است و زمين است چه پندارى جدا از آن و اين است 28- خدايى را كه باشد غير محدود مر او را مى نگرد رظل ممدود 29- خدا بود است و جز او را نمود است نمود هر چه مى بينى زبود است 30- برو در راه حق جويى كامل برون آ از خدا گويى جاهل 31- كه در ان سوى هفتم آسمان است لذا از ديده مردم نهان است 32- مرا شهر و ده و كوه و در و دشت بروى دلستانم هست گلگشت 33- حديثى را كه صرف نور باشد در اينجا نقل آن منظور باشد 34- شنيدى آنكه موساى پيمبر شده بيمار و افتاده به بستر 35- بدرد خويشتن افتان و خيزان شكيبايى نمود و شكر سبحان 36- طبيبى را نفرموده است حاضر زحق درمان خود را بود ناظر 37- كه مى باشد حبيب من طبيبم چه درمانست و دردم از حبيبم 38- خطابش آمد از وحى الهى كه گراز من شفاى خويش ‍ خواهى 39- نيايد تا به بالينت طبيبى ندارى از شفاى من نصيبى 40- طبيبى آمد و داده دوايت دوا خوردى زمن يابى شفايت 41- كه كار من بحكمت هست دائم بحكمت نظم عالم هست قائم 42- تو بى اسباب خواهى نعمت من بود اين عين نقض حكمت من 43- طبيب تو دوا داده خدا داد دواى تو شفا داده خدا داد 44- طبيب تو خدا هست و خدا نيست دواى تو شفا هست و شفا نيست 45- درايت دارزر ينگونه روايت كه باشد بهر ارشاد و هدايت 46- روا نبود گمان ناروا را حريم قدس سر انبيا را 47- روايتها چو آيتها رموزند معانى اندر آنها چون كتورند 48- نه هر كس پى برد آن رمزها را كه عاشق مى شناسد غمزها را 49- بخواند چشم عاشق غمز معتوق نه تو مصداق آنى و نه مصدوق 50- چه ميخوانى زحم و زطس چه ميدانى زطر و زيس 51- چه باشد ق و چه معنى دهدن زن و القلم و ما يسطرون 52- چه داديها كه بايد طى كنى طى كه تا آن رمزها را پى برى پى 53- تحمل بايدت در تيه بلوى كه بينى نزول من و سلوى 54- چه پيمودى تو از منزل بمنزل هزار و يك بيابى دفتر دل 55- هزار و يك زاسماى خداوند در اين منزل بمنزل زاد راهند 56- اگر از آن بگويم اند كى را ندارى باورم از صد يكى را 57- نه تنها درس و بحث و مدرسه بود تبرى از هوى و وسوسه بود 58- دل بشكتسه و آه سحرگاه مرا از آن رمزها بنمود آگاه 59- زهر يك دانه در كوثر من به بينى خر منى را در بر من 60- بلى اين دانه ها حب حصيد است اميد اندر لدنيا و مزيد است 61- نويد قاف قران مجيد است صعود قاف صعب است و شديد است 62- زالفاظ همانند روازن معانى را كه مى باشد معادن 63- چگونه ميتوانى كرد ادراك چه نسبت خاك را با عالم پاك 64- ولى انفاست ياران حقيقت مدد باشد دراين طى طريقيت 65- مپندارى كه از بعد مسافت ترا رو آورد آسيب و آفت 66- چو با صاحبدلانت آشنايى است بهر دادى ترا راه رهايى است باب نهم 1- به بسم الله الرحمن الرحيم است دلى با دل حميم است و صميم است 2- چو ارواحندا خلق دسته دسته همى پيوسته هستند و گسسته 3- دلى را با دلى پيوسته بينى دلى را از دلى بگسسته بينى 4- در اين معنى يكى نيكو روايت حكايت مى نمايم از برايت 5- چو بهر بيعت آمد ابن ملجم به نزد خر و خوبان عالم 6- بنزد قطب دين و محور دل على ماه سپهر كشور دل 7- على نور دل و تاج سپر دل على سر لوحه سر دفتر دل 8- چو مولى عارف سر قدر بود پس از بيعت مرا ورا خواهد و فرمود 9- كه بيعت كرده اى با من بيارى جوابش داد بن ملجم كه آرى 10- دوبار ديگرش مولى چنان گفت ميان جمع بن ملجم بر آشفت 11- كه با من از چه روز فتارت اينست فقط با شخص من گفتارت اينست 12- نمودم بيعت و بهر گواهى مرا فرمان بده بر هر چه خواهى 13- بفرمود از تو از ياران مايى نباشد جان ياران را جدايى 14- دل من با دل تو آشنا نيست دو جان آشنا از هم جدا نيست 15- روايتهاى طينت اندرين سر براى اهل سر آمد مفسر 16- عجل احوال دلها گونه گون است بيا بنگر كه دلها چند و چون است 17- دلى چون آفتاب پشت ابر است دلى مرده است و تن او را چو قبر است 18- دلى روشنتر از آب زلال است دلى تيره تر از روى ذغال است 19- دلى استاره و ماه است و خورشيد دلى خورشيد او را همچو ناهيد 20- دلى عرش است و ديگر فوق عرشست كه فوق عرش را عرشت چو فرشست 21- دلى همراه با آه و انين است دلى همچو تنور آتشين است 22- دلى چون كوره آهنگران است دلى چون قله آتش فتان است 23- دلى افسرده و سرد است چون يخ سفر از مزبله دارد به مطبخ ‌ 24 زمطبخ باز آيد تا به مبرز جز اين راهى نپيموده است يك گز 25- غرض اى همدل پاكيزه خويم كه اينك با تو باشد گفتگويم 26- چو دلها را خدا از گل سرشته است هدلها مهر يكديگر نوشته است 27- دلت را دل من آشنا كرد نه تو كردى نه من كردم خدا كرد 28- درون سينه ام در هيچ حالى نبينم باشد از مهر تو خالى 29- دل از دوران نزديكش ببالد زنزديكان دور خود بنالد 30- چو روح ما بود نور مجرد درين ظرف زمان نبود مقيد 31- نه از طى مراحل در عذابست نه از بعد منازل در حجابست 32- يكى عنقاى عرشى آشيانست رسد جايى كه بى نام و نانست 33- يكى سيمرغ رضوان جايگاهست كه صد سيمرغ او را پركاهست 34- ببين اين گوهرى كه خاك زاداست بسيط است و مبرى از فساد است 35- مركب را كه چندين آخشيج است تباهى در كيمن او بسيج است 36- كه بتواند زخاك مرده بيرون نمايد زنده اى بى چند و بيچون 37- كه بتواند زخاك مرده خارج نمايد زنده اى را ذوالمعارج 38- بيابد رتبت فوق تجرد رسد تا فيض اول در تو حد 39- پس آنكه ما سوى گردد شجونش چنانكه حق تعالى و شئونش 40- حديث من رآنى قدراى الله ترا در اين معانى ميبرد راه 41- بلى انسان بالفعل است و كامل كه او را اين توحد گشت حاصل 42- چو بيند خويشتن را نور مرشوش سلونى گويد از سرها رود هوش 43- بپرسيد هر چه مى پرسيد فى الحال منم جبريل و اسرافيل و ميكال 44- مهم اسحق و ابراهيم و يعقوب منم موسى و هود و نوح و ايوب 45- بصورت هم نشين با شمايم به معنى انبياء و اوليايم 46- به تن فرشى بدل عرشى منم من حجاب عرش دل شد پرده تن 4- بظاهر اندرين منزل مقيمم بباطن حامل عرش عظيمم 48- قلم مى باشم و لوح الهى ازين لوح و قلم هرچه كه خواهى 49- ندارد باورش نادان بى نور چه بيند چشم كور از چشمه هور 50- قلم از صنع تصوير معانى به لوح دل دهد نقش جهانى 51- ز تصويرش اگر آيد به تقرير كه را ياراى تسويد است و تحرير 52- هزاران مثل آنچه ديده بيند تمثلهاى آن بر دل نشيند باب دهم 1- به بسم الله الرحمن الرحيم است تمثلها كه در قلب سليم است 2- چو در عالم زمين و آسمانى است مر آدم را عيانى و نهانى است 3- نهان تو مثال آسمان است عيان تو زمين زير آن است 4- عيان تو نمودى از نهان است نهان تو جهان بيكران است 5- عيان تو يكى نقش نهان است نهان تو نهانى لامكان است 6- عيانت كارگاهى چند دارد كه در اين نشاءه ات پابند دارد 7- چو در اين نشاءه رو آورد كارى يكايك را بكار خود گمارى 8- نهانت را بود هم كارگاهى تمثل ميدهد هر چه كه خواهى 9- چنان معنى بصورت ميكشاند كه صد مانى در آن حيران بماند 10- صعود برزخى چون گشت حاصل بيابى بس تمثلهاى كامل 11- تمثل باشد از ادراكت ايدوست برون نبود ز ذات پاكت ايدوست 12- همه اطوارت از آغاز و انجام همه احوالت از لذات و آلام 13- ز ادراكات تست از ينك دارند تويى خود ميهمان سفره خود 14- چو شد آيينه ذات تو روشن ز گلهاى مثالى مثل گلشن 15- بوفق اقتضاى بال و حالت معانى را بيابى در مثالت 16- مثالى همنشين و همدم تو فزايد نور و بزدايد غم تو 17- رفيق خلوت شبهاى تارت ترا آگه كند از كاروبارت 18- سخن از ماضى و از حال گويد خبرهايى ز استقبال گويد 19- چويابى در خودت صبر و قرارى حضورى در سكوت اختيارى 20- نهان از ديده اغيار باشى عيان و كاتم اسرار باشى 21- به آداب سلوك اهل ايقان بدانجايى رسى از نور عرفان 22- كه تا كم كم ز لطف لايزالى بيابى كشف هاى بى مثالى 23- چو دادى تارو پودت را بتاراج عروج احمدى يابى به معراج 24- بيا در فهم سرى گوش دل ده ز سبحان الذى اسرى بعبده 25- شب معراج احمد را شنيدى مقامات محمد را نديدى 26-چو سر كامل آيد در تمثل تمثلهاست در دور و تسلسل 27- چو گويم اندكى از اين تمثل بگيرد جان جاهل را تزلزل 28-چه كامل هست عين ظل ممدود چو ذى ظلش ندارد حد محدود 29- تعالى الله ز دور ظل ممدود ز احمد تا محمد تا به محمود 30- همه آيات قرآنند آيت كه انسان را نه حد است و نه غايت 31- شب اسرى رسول نيك فرجام قطارى ديد بى آغاز و انجام 32- قطار بى كران اشترانى كه هر يك را بدى بار گرانى 33- سوال از جبرئيل و اين جوابست كه اينها بار علم بوتراب است 34- وصى احمد اينجا بوتراب است در آنجا نام او ام الكتاب است 35- بلى ام الكتاب اين بوتراب است بلى اين بوتراب ام الكتاب است 36- كه يكشخص است و فرش و فوق عرش است همان كه فوق عرش ‍ است تا بفرش است 37- هزاران نشاءه مست اين شخص واحد مرا آيات و اخبارند شاهد 38- چو بينى آيت قرآن فرقان بدان آن عين عرفانست و برهان 39- نباشد اين سه راهه گز جدائى كه هر يك نيست جز نور خدايى 40- خدا داند كه صرف ژاژ خايى است كه گويد اين سه را از هم جدايى است 41- سه باشد ارذكا، و شمس و بيضا نباشد جز يكى از حيث معنى 42- ز فارابى شنو ار نكته يابى كه اين يك نكته مى باشد كتابى 43- مرا انسانى بر انسانها امام است كه اندر فلسفه مرد تمام است 44- بلى چون فيلسوف كاملست اين امام امت است و رهبر دين 45- تميز فلسفه از سفطه ده بيا اندر سواد اعظم ازده 46- به قرآن و به عرفان و ببرهان جهانها در تو يك شخص است پنهان 47- بود يك دانه كنجد جهانى اگر افتد بدست نكته دانى 48- تو در حرث نسايى گر چه حارث خداوند تو زارع هست و باعث 49- نگر در حبه نطفه چه خفته است در اين يك دانه هر دانه نهفته است 50- چو تو يك دانه هر دانه هستى ندارد مثل تو يك دانه هستى 51- ز بالقوه سوى بالفعل بشتاب مقام خويش را درياب و درياب 52- شود يك نقطه نطفه جهانى جدا گانه زمين و آسمانى باب يازدهم 1- به بسم الله الرحمن الرحيم است كه بينى نطفه اى در يتيم است 2- ببين از قطره ماء مهينى فرشته آفريده دل نشينى 3- ز سير حبى ماء حيوتى برويد ز ابتدا اشاخ نباتى 4- همى در تحت تدبير خداوند در آيد صورتى بى مثل و مانند 5- كه در ذات و صفات و در فعالش به نحو ا كمل است عين مثالش 6 - تعالى الله كه از حمامسنون مثال خويش را آورده بيرون 7- نگر در صنع صورت آفرينت بحسن طلعت و نقش جبينت 8- به يك يك دستگاههاى چنانى كه دارى از نهانى و عيانى 9- ازين صورت كه يكسر آفرين است چه خواهد آنكه صورت آفرين است 10- تعالوا را شنو از حق تعالى ترا دعوت نموده سوى بالا 11- چه بودى مرتعالى را تو لايق تعالوا آمدت از قول صادق 12- چه ميخواهى درين لاى و سخنها چرا دورى ز گلها و چمن ها 13- تويى آخر نگار هم نشينش بزرگى جانشين بى قرينش 14- نبودت هيچ فعلى و تميزى درين حدى كه سلطان عزيزى 15- چه بعدى حاصل چون سرمايه دارى براه افتى و كام دل برآرى 16- طريق كام دل يابى دوگونه است يكى اصل و دگر فرع و نمونه است 17- يكى اكلو امن فوق است و ديگر بود از تحت ارجل اى برادر 18- بود از تحت ارجل علم رسمى كه پابندت شود همچون طلسمى 19- بود علم لدنى اكل از فوق كه فوقانى شوى با ذوق و با شوق 20- ز اكل فوقت ار نبود نصيبى ز تحت ارجل است ديو عجيبى 21- تو انسانى غذاى تو سماوى است علوم رسميت صرف دعاوى است 22- اگر اهل نمازى و نيازى برون آ از دعاوى مجازى 23- علوم رسمى ار نبود معدت ترا رهزن شود مانند ضدت 24- چو كردى علم اصلى را فراموش گرفتى علم رسمى را در آغوش 25- گرت سجف تخينى نيست حاجب ترا بودى لقاء الله واجب 26- همى خواهم زدرد خود بنالم مپندارى كه از اين قيل و قالم 27- بخواهم فضل خود را بر شمارم كه من از اين دعاوى بركنارم 28- كسى كو بر جناح ارتحال است كجايش اينچنين فكر و خيال است 29- همه دانند كاين آزاده از پيش بنوده در پى آرايش خويش 30- مرا از خود ستايى عار آيد كه جز نابخردون را نشايد 31- چو اين آرايش است آلايش من نبوده هيچگاهى خواهش ‍ من 32- مرا دردى نهفته در درونست كه وصف آن زگفتگو برونست 33- بسى روز و بسى سال گذشته از من برگشته اقبال 34- كه سير گرم به قيل و قال بودم يكى دل مرده بيحال بودم 35- صرفت العمر فى قيل و قال اجبت النفس عن كل سوال 36- به چندين رشته از منقول و معقول تسلط يافته ام معقول و مقبول 37- نعت با صرف و نحو انسان كه خواهى چنانكه هست آثارم گواهى 38- بديع و با بيان و با معانى بدان نحوى كه ميخوانى و دانى 39- بتدريس و به تعليق مطول بچندين دروه اش بودم معطل 40- به شرح شاطبى در علم تجويد كلام اندر شروح متين تجرد 41- اصول و فقه و تفسير و روايت دگر علم رجال و با درايت 42- رياضى و نجوم و علم آلات بمن ارجاع ميگردد سوالات 43- فنون حكمت و تدريس عرفان چنان هستم كه در تفسير قران 44- بقران اشنايى آنچنانم كه خود يك دوره تفسير آنم 45- نه تفسير عبارات و ظواهر كه ساحل بين در آن حد است ناظر 46- به تفسيرى كه باشد انفسى آن كز آفاقى فزون باشد بسى آن 47-بسالى چند اندر علم ابدان بنزد اوستاد طب فنان 48- زقانونچه گرفته تا بقانون فرا بگرفته ام مضبوط و موزون 49- دگر هم شد فنونى پاى بندم كه شايد بر جنون خود بخندم 50- فنونى هر يكى علم غريب است نه هر كس را به نيل آن نصيب است 51- دلم از اشنا غرقاب خون است چه پندارى كه از بيگانه چونست 52- تبعليقات اسفار و اشارات ترا باشد فتوحات و بشارات 53- حواشى بر تفاهم آنچنان است كه مراهل بصيرت را عيان است 54- به تمهيد و به مصباح فنارى حواشى باشدم مثل درارى 55- بشرح قيصرى كو بر فصوص است حواشى ام همانند نصوص ‍ است 56- فصوص فارابى و شيخ اكبر نمودم شرح زاول تا به آخر 57- به تعليقات تحرير مجسطى چنانكه بر اكر شرح و بسطى 58- يكى بر اكر مانالاووس است دگر بر اكر تاوذوسيوس است 59- اصول او قليدس را سراسر نمودم تحتيه تا شكل آخر 60- به شرح كامل زيج بهادر بسى سر برده ام بيخواب و بيخور 61- به چندين رشته در علم اوائل نوشتم من بسى كتب و رسائل 62- نمودم نقد عمر خويش تزييف كه اينك باشدم بسيار تاليف 63- چه حاصل اريكايك را كنم ياد كه درهاون چه سودى سودن باد 64- گهى با جيب و ظلم كار بودى شب و روزم عروسم يار بودى 65- زظلل مستوى قدم دو تا شد گه بگرفتن جيب عصا شد