روايات شجاعت
يك :
عن عبدالله بن بيكر عن ابى عبدالله (عليه السلام ) قال :
انا لنحب من كان عاقلا، فهما، فقيها، حليما، مداريا، صدوقا، وفيا ان الله عزوجل خص الانبياء بمكارم الاخلاق ، فمنن كانت فيه فليحمد الله على ذلك ، و من لم تكن فيه فليتضرع الى الله عزوجل و ليسئله اياها.
قال ، قلت : جعلت فداك و ما هن ؟
قال : هن الورع والقناعه والبصر والشكر والحلم والحياء والسخاء والشجاعه والغيره والبر وصدق الحديث واداء الامانه .⁽⁴⁸²⁾
عبدالله بنن بيكر از امام صادق (عليه السلام ) روايت مى كند كه فرمود:
ما دوست داريم كسى را كه عاقل ، فهميده ، فقيه ، خويشتن دار، بامدارا، بردبار، راستگو و با وفا باشد. همانا خداى عزوجل پيامبران را به مكارم اخلاق مخصوص گردانيد. پس هر كه اين مكارم را داشته باشد، بايد خدا را به شكرانه آن سپاس گزارد و هر كس آنها را نداشته باشد، بايد به درگاه خداى عزوجل تضرع كند و از او بخواهد.
راوى گويد، عرض كردم : فدايت شوم آنها چه صفاتى هستند؟
فرمود: پرهيزكارى و قناعت و بردبارى و شكر و خويشتن دارى و حيا و سخاوت و شجاعت و غيرت و نيكوكارى و راستگويى و امانتدارى .
دو:
قال رسول الله (صلى الله على و آله و سلم ):
اعطينا اهل البت سسبعا لم يعطهن احد كان قبلنا و لا يطاهن احد بعدنا: ال صباحه والفصاحه والسماحهه والشجاعهه والعلم والمحبه فى النساء.^{(483 )}
رسول خدا (صلى الله على و آله و سلم ) فرمود:
به ما اهل بيت هفت چيز عطا شده كه به هيچ كس قبل و بعد از ما عطا نشده و نخواهد شد (آنها عبارتند از): نورانيت ، فصاحت ، جود، شجاعت ، علم ، عمل و محبت به زنان .
سه :
عن عبدالله مسكان عن ابى عبدالله (عليه السلام ) قال :
ان الله عزوجل خص رسله بمكارممم الاخلاق ، فامتحوا انفسكم فان كانت فيكم فاححمدوا الله واعملوو ان ذلك من خير، وان لا تكن فيكم اسئلوا الله وارغبوا اليهخ فيها.
قال : فذكر (ها) عشره : اليقين والقناعه والصبر والشكر والحلم وحسن الخلق والسخاء والغيره والشجاعه والمروه .⁽⁴⁸⁴⁾
عبدالله بن مسكان از امام صادق (عليه السلام ) روايت مى كند كه فرمود: خداى عزوجل پيامبرانش را به مكارم اخلاق ، مخصوص گردانيد. شما خود را بيازماييد، اگر آنها در وجود شما بود، پس خدا را سپاس گوييد و بدانيد كه بودن آنها در وجود شما خير است و اگر در شما نيود، آنها را از خدا بخواهيد و نسبت به آن رغبت جوييد. سپس آنها را ده چيز شمرد: يقين و قناعت و صبر و شكر و خوشتن دارى و خوشرويى و سخاوت و غيرت و شجاعت و جوانمردى .
فصل پنجم : فضيلت پنجم : خوف از خداى متعال
خوف از خداى متعال يكى از بزرگترين نعمات و مهمترين صفات نيكو و پسنديده است كه موجب بازداشتن آدمى از مخالفت است و از اين رو كلمه تقوى و مشتقات آن در مورد خوف به كار رفته ، تا آنجا كه معناى مجازى آن مشهور گشته است .
كلمه تقوى در قرآن بيش از صد بار به كار رفته و مقصود از آن معناى خوف بوده است . با اين توجه مى توان گفت تمام خيرات و پاداشهايى كه در دنيا و آخرت براى فرد متقى و پرهيزكار ذكر شد، در واقع شامل افراد خداترس ‍ مى باشد. زيرا متقى و پرهيزكار در اصطاح قرآن ، عرف و لعنت به معناى انسان خداترس است .
صفت تقوى موجب سعادت انسان در دنيا و آخرت است . چنانكه درباره عادت اخروى قرآن مى فرمايد:
و اما من خاف مقام ربه و نهى النفس عن الهوى . فان الجنه هى الماوى .⁽⁴⁸⁵⁾
و هر كس از حضور در پيشگاه عز ربوبيت بترسد و از هواى نفس دورى كند، همانا بهشت منزلگاه اوست .
و امن خاف مقام ربه جنتان .⁽⁴⁸⁶⁾
و هر كه از مقام مهتر و كبريايى خدا بترسد، او را دو باغ بهشت خواهد بود.
منظور از ((جنتان )) يكى بهشت مخصوص عوام است كه در آيات فراوان توصيف شده و نعمات گوناگون اعم از انواع خوردنيها، نوشيدنيها، پوشيدنيها و حوريان بهشتى براى آن ذكر شده است وداراى مراتبى شامل ((جنه )) ، ((عدن )) و ((رضوان )) است كه هر يك نيز داراى درجاتى مى باشند.
ديگرى بهشت ويژه خواص است كه در اين آيات به آن اشاره شده است :
يا ايتها النفس المطمئنه . ارجعى الى ربك راضيه مرضيه . فادخلى فى عبادى . وادخلى جنتى .⁽⁴⁸⁷⁾
اى نفس قدسى مطمئن و دل آرام ، امروز به حضور پروردگارت بازآى كه تو خشنود و او راضى از تو است . بازآى و در صف بندگان خاص من درآى و در بهشت من داخل شو.
ان بالمتقين فى جنات و نهر. فى مقعد صدق عن مليك مقتدر.⁽⁴⁸⁸⁾
محققا اهل تقوى در باغها و كنار نهرها منزل گزينند، در منزلگاه صدق و حقيقت نزد خداوند عزت و سلطنت جاودانى متنعمند.
و لو ان اهل القرى آمنوا واتقوا لفتحنا عليهم بركات من گزينند، در منزلگاه صدق و حقيقت نزد خداوند عزت وسلطنت جاودانى متنعمند.
و لو ان اهل القرى آمنو واتقوا لفتحنا عليهم بركات من السماء والارض ...⁽⁴⁸⁹⁾
و چنانچه مردم شهر و ديار همه ايمان آورده و پرهيزكاران مى شدند، همانا ما درهاى بركات آسمان و زمين را بر روى آنها مى گشوديم ...
...ان الارض الله يورثها من يشاء من عباده والعاقبه للمتقين .⁽⁴⁹⁰⁾
...به راستى زمين ملك خداست و او به هر كس از بندگان خواهد، واگذارد و حسن عاقبت و فيروزى مخصوص اهل تقوى است .
اگر براى بيان اهميت تقوى و خوف از خداى متعال ، جز آيه ذيل سخن ديگرى نبود، براى اين مقصود كافى بود. آن آيه اين است :
...انما يتقبل الله من المتقين .⁽⁴⁹¹⁾
...به يقين خداوند فقط اعمال پرهيزكاران را قبول مى كند.
مراتب خوف
خوف داراى درجات و مراتبى چند است :
الف - خوف عوام كه مايه پرهيز از گناهان و بهتر از آن ، دورى از شبهات و نيكوتر از آن ، اجتناب از مكروهات است . در قرآن كريم در اين باره آمده است :
...اتقوا الله حق تقاته ...⁽⁴⁹²⁾
فاتقوا الله ما استطعتم ...⁽⁴⁹³⁾
ب - خوف خواص كه مانع از ((ترك اولى )) در حد توان بشرى است .ين خوف ، ويژه انبيا و فريتادگان الهى است و اگر آنان مرتكب ((ترك اولى )) مى شدند، مورد سرزنش قرار مى گرفتند و به اين عمل آنان ((عصيان )) اطلاق مى شد.
چنانكه در قرآن كريم آمده است :
...و عصى آدم ربه فغوى .⁽⁴⁹⁴⁾
و آدم نافرمانى خداى خود كرد و گمراه شد.
چنانكه مى دانيد حضرت يوسف (عليه السلام ) از آن شخص خواست تا نزد امير براى او شفاعت كند تا شايد به نجاتش از زندان بينجامد، به سبب همين غفلت از ياد خدا و توسل جستن به او، چند سال ديگر حبس براى يوسف مقدر گشت .
قرآن كريم مى فرمايد:
و قال للذى ظن انه ناج منهما اذكرنى عند ربك فانسيه الشيطان ذكر ربه فلبث فى السجن بضع سنين .⁽⁴⁹⁵⁾
آنگاه يوسف از رفيقى كه اهل نجاتش يافت ، درخواست كرد كه مرا نزد پادشاه ياد كن . در آن حال شيطان ياد خدا را از نظرش ببرد، بدين سبب در زندان چند سال محبوس بماند.
ج - خوف اخص خواص كه مانع از توجه به غير حق تعالى است و مخصوص رسول خدا (صلى الله على و آله و سلم ) و عترت پاكش ، كه درود خدا بر آنان باد، مى باشد. چنانكه قرآن كريم مى فرمايد:
فى بيوت اذن الله ان ترفع و يذكر فيها اسمه يسبح له فيها بالغدو والاصال رجال لا تلهيهم تجاره ولا بيع عن ذكر الله ...⁽⁴⁹⁶⁾
در خانه هايى خدا رخصت داده كه آنجا رفعت يابد ودر آن ذكر نام خدا شود، و صبح و شام تسبيح و تنزيه پاك او كنند. پاك مردانى كه هيچ كسب و تجارت آنان را از ياد خدا غافل نگرداند...
فيلسوف شهير اسلام در منظومه اش به اين مراتب چنين اشاره كرده است :

كدرج التوب مراتب التقى

من حرمه او حل او غير اللقاء

اقسام خوف
خوف بر دو قسم است : خوف رهبت و خوف خشيت .
منظور از خوف قسم اول ، ترس از خشم و غضب خدا و به عبارت ديگر ترس از عدالت او و به فرموده قرآن ترس از مقام اوست .
و اما من خاف مقام ربه و نهى النفس عن الهوى . فان الجنه هى الماوى .⁽⁴⁹⁷⁾
و هر كس از حضور در پيشگاه عز ربوبيت بترسد و از هواى نفس دورى كند، همانا بهشت منزلگاه اوست .
اين خوف داراى اقسامى چند است :
الف - خوف از عذاب آخرت
يا ايهاالناس اتقوا ربكم ان زلزله الساعه شى ء عظيم . يوم ترونها تذهل مكل مرضعه عما ارضعت و تضع كل ذات حمل حملها وترى الناس سكارى و ما هم بسكارى و لكن عذاب الله شديد.⁽⁴⁹⁸⁾
اى مردمان ، خداترس و پرهيزكار باشيد كه زلزله روز قيامت بسيار حادثه بزرگ و واقعه سختى خواهد بود، چون هنگامه آن روز بزرگ را مشاهده كنيد، هر زن شيرده طفل خود را از هول فراموش كند و هر آبستن بار رحم بيفكند و مردم را از وحشت آن روز مى خورده و مست بنگرى ، در صورتى كه مست نيستند و ليكن عذاب خدا سخت است .
يوم تجد كل نفس ما عملت من خير محضرا و ما عملت من سوء تودلو ان بينها و بينه امدا بعيدا و يحذركم الله نفسه والله روف بالعباد.⁽⁴⁹⁹⁾
روزى كه هر شخصى كه هر كار نيكو كرده ، همه را پيش روى خود حاضر ببيند و آنچه بد كرده ، آرزو كند كه اى كاش ميان او و كار بدش به مسافتى دور، جدايى بود و خداوند شما را از عقاب خود مى ترساند كه او در حق بندگان بسى مهربان است .
...فاتقوا النار التى وقودها الناس والحجاره اعدت للكافرين .⁽⁵⁰⁰⁾
...و بپرهيزيد از آتشى كه هيزمش مردم بدكار است و سنگهاى خارا را كه قهر الهى براى كافران مهيا كرده است .
ب - خوف از عذاب دنيا
واتقوا فتنه لا تصيبين الذين ظلموا منكم خاصه ...⁽⁵⁰¹⁾
و بترسيد از بلايى كه چون آيد، تنها مخصوص ستمكاران شما نباشد...
ج - خوف از عاقبت سوء
قل سيروانى فى الارض فانظروا كيف كان عاقبه المجرمين .⁽⁵⁰²⁾
بگو در روى زمين سير كنيد تا بنگريد كه عاقبت كار بدكاران به كجا انجاميد.
د- خوف از عاقبت سوء فرزندان
و ليخش الذين لو تركوا من خلفهم ذريه ضعافا خافوا عليهم فليتقوا الله وليقولوا قولا سديدا.⁽⁵⁰³⁾
و بايد بندگان از از مكافات عمل خود بترسند. كسانى كه مى ترسند كودكان ناتوان از آنها باقى بماند و زير دست مردم شوند، پس بايد از خدا بترسند و سخن به اصلاح و درستى گويند.
اما خوف خشيت ، خوف از عظمت و جبروت و ابهت حق تعالى است و اين خوف ناشى از معرفت است . هر چه معرفت بيشتر باشد، اين خوف شديدتر است .
از اين رو اين خوف مخصوص عارفيننن است ، چنانكه خداوند مى فرمايد:
انما يخشى الله من عباده العلماء...⁽⁵⁰⁴⁾
...فقط بندگان دانشمند از خدا مى ترسند...
تفاوت بين اين دو خوف در آن است كه خوف رهبت از ترس ناشى مى شود و در حقيقت آمده است كه :
و لا يخافن الا ذنبه .⁽⁵⁰⁵⁾
و نترسد مگر از گناه خود.
و اما خوف خشيت از محبت حق تعالى سر چشمه مى گيرد. از اين رو اميرالمؤ منان على (عليه السلام ) در دعاى كميل مى فرمايد:
يا اما و سيدى ومولاى و ربى صبرت على عذابك فكيف اصبر على فراقك وهبتى يا الهى صبرت على حر نارك فكيف اصبر عن النظر الى كرامتك .
اى خدا و سرور و مولا و پروردگار من !گيرم بر عذاب تو صبر كردم ، پس ‍ چگونه بر فراق تو تاب آوردم ، واى خداى من گيرم بر حرارت آتش تو صبر كردم ، پس چگونه از چشم داشتن به كرامت تو خوددارى كنم ؟
اين دو خوف با يكديگر كاملا تباين و تفاوت دارند، با اين حال در بندگان صالح خداوند يك گرد مى آيند. همان گونه كه اميرالمؤ منين (عليه السلام ) خوف خدا، اعم از رهبت و خشيت را در دل دارد و در دعاى كميل مى فرمايد:
الهم لا اجد لذنوبى غافرا و لا لقبائحى ساترا و لا لشيى ء من عملى القبيل بالحسن مبدلا غيرك .
پروردگارا!جز تو آمرزنده اى براى گناهانم و پوشاننده اى براى زشتيهايم نمى يابم و غير از تو كسى را كه كردار زشت مرا مبدل به كار نيك گرداند، پدا نمى كنم .
خوف ، امرى مشكك است
از آنچه تا كنون بيان گرديد، معلوم مى شود كه خوف اعم از خوف خشيت يا رهبت ، مقوله اى مشكك است كه مرتبه ضعيف آن نيكو است ، و هر چه بر شدتش افزوده مى شود، حسنش نيز فزونى مى يابد و افراط و تفريط براى آن متصور نيست و آنچه در كتب اخلاق به عنوان حد افراط و تفريط آن شهرت يافته و گفته شده ، كه افراط در آن ياءس و نوميدى از رخمت خداوند متعال است كه صفتى ناپسند مى باشد، سخنى نادرست است .
توضيح آنكه حد ضعيف خوف ، همان خوف عوام از خشم الهى است كه خود امرى مطلوب است ، زيرا مانع ارتكاب گناه مى گردد. همچنين حد شديد آن ، خوف اخص خواسص است كه نه تنها آنان را از مخالفت با اوامر خداى متعال ، اعم از واجب و مستحب ، و نواهى او اعم از حرام و مكروه مى دارد، بلكه مانع توجه آنان به غير خدا مى شود.
معناى عصمت نيز چيزى جز خوف شديد از خداى تعالى نيست ، كه آن هم حاصل علم به اسماء و صفات او و شناخت حق تعالى درحد توان بشرى مى باشد و ادعيه ماءثوره همچون دعاى كميل ، ابوحمزه ، عرفه و...از خوف رهبت و خشيت ، هر دو ناشى شده اند. اما ياءس و نوميدى از رحمت خداوند از ترس و خوف شديد سرچشمه نمى گيرد، بلكه منشاء آن عدم رجا است كه در جاى خود اين بحث بيان مى شود كه خوف و رجا بايد با يكديگر همراه باشند و وجود يكى بدون وجود ديگر، نقصى است كه بايد جبران شود و وجود اين دو همانند قرآن و عترت است كه هر يك در كنار وبه همراه ديگرى مطلوب است و نه به تنهايى .
آيات خوف
يك :
و امامن خاف مقام ربه و نهى النفس عن الهوى . فان الجنه هى الماوى .⁽⁵⁰⁶⁾
و اما هر كس از مقام پروردگارش بترسد و نفس را از هوى باز دارد، البته بهشت جايگاه اوست .
دو:
و لمن خاف مقام ريه جنتان .⁽⁵⁰⁷⁾
و كسى كه از مقام پروردگارش بترسد، دو بهشت از آن او خواهد بود.
سه :
و لنسكنتم الارض من بهدهم ذلك لمن خاف مقامى ...⁽⁵⁰⁸⁾
و پس از آنان شما را در زمين ساكن مى گردانيم . اين پادشاه از آن كسى است كه از مقام من بترسد...
چهار:
انما تنذر من اتبع الذكر وخشى الرحمن بالغيب ...⁽⁵⁰⁹⁾
تو تنها كسى را توانى بيم داد، كه از قرآن پيروى كند و در نهان از خداوند رحمان بترسد...
پنج :
من خشى الرحمن بالغيب وجاء بقلب منيب .⁽⁵¹⁰⁾
آن كس كه از خداى مهربان در باطن ترسيد و با قلب خاشع و نالان به درگاه او باز آمد.
شش :
رضى الله عنهم ورضوا عنه ذلك لمن خشى ربه .⁽⁵¹¹⁾
خدا از آنها خشنود، و آنها هم از خدا راضى اند و اين پاداش كسى است كه از خدا ترسيد.
هفت :
...انما يخشى الله من عباده العلماء...⁽⁵¹²⁾
...در بينن بندگان خداوند تنها دانشمندان از او مى ترسند...
هشت :
ان الذين يخشون ربهم بالغيب لهم مغفره واجر كبير.⁽⁵¹³⁾
همانا كسانى كه در باطن از پروردگارشان مى ترسند، آمرزش خداوند و پاداش بزرگ از آن آنهاست .
نه :
...تقشعر منه جلود الذين يخشون ربهم ...⁽⁵¹⁴⁾
...كسانى كه از پروردگارشان مى ترسند، با (تلاوت ) قرآن ، پوست تنشان به لرزه در مى آيد...
ده :
و من يطق الله و رسوله و يخش الله و يتقه فاولئك هم الفائزون .⁽⁵¹⁵⁾
و كسى كه از خدا و رسولش پيروى كند و از خدا بترسد و تقوى پيشه كند، چنين كسانى رستگارند.
يازده :
يا ايهاالناس اتقوا ربكم وادخشويوما لا يجزى والدعن ولده و لا مولود هو جاز عن والده شيئا. ان وعد الله حق فلا تعزنكم الحيوه الدنيا و لا يغرنكم بالله الغرور.⁽⁵¹⁶⁾
اى مردم ، از پروردگارتان بترسيد و از روزى بهراسيد كه نه هيچ پدرى را به جاى فرزندش و نه فرزندى را به جاى پدرش كيفر كنند. البته وعده خدا حق است . پس زينهار زندگى دنيا شما را نفرييد و شيطان فريبكار شما را به عفو و كرم خداوند مغرور نگرداند.
دوازده :
سيذكر من يخشى .⁽⁵¹⁷⁾
آن كس كه از خدا مى ترسد، به زودى متذكر مى شود.
سيزده :
يا ايها الذين اتقوا ربكم ان زلزله الساعه شى ء عظيم .⁽⁵¹⁸⁾
اى مردم ، از پروردگارتان بترسيد، همانا زلزله قيامت امرى عظيم است .
چهارده :
انما المؤ منون الذين اذا ذككر الله و جعلت قلوبهم ...⁽⁵¹⁹⁾
همانا مؤ منان كسانى هستند كه چون ياد خدا شود، قلبهايشان ترسان گردد...
پانزده :
الذين اذا ذكر الله وجلت قلوبهم ...⁽⁵²⁰⁾
(مؤ منان ) كسانى هستند كه چون ياد خدا شود، قلبهايشان هراسان گردد...
شانزده :
قل انى اخاف ان عصيت ربى عذاب يوم عظيم .⁽⁵²¹⁾
بگو من اگر از فرمان پروردگارم سر پيچى كنم ، از عذاب روز بزرگ قيامت مى ترسم .
هفده :
لهم من فوقهم ظلل من النار و من تحتهم ظلل ذلك يخوف الله به عباده يا عباد فاتقون .⁽⁵²²⁾
بر آنها از بالا و زير سايبان آتش دوزخ است ، آن آتشى كه خداوند بندگانش ‍ را از آن مى ترساند؛ اى بندگان من از من بترسيد.
هجده :
الله نزل احسن الحديث كتابا متشابها مثانى تقشعر منه جلوده الذين يخشعون ربهم ثم تلين جلودهم و قلوبهم الى ذكر الله ...⁽⁵²³⁾
خدا قرآن را فرو فرستاد كه بهترين سخن است ؛ كتابى كه آياتش مشابه يكديگر و مكرر است و از تلاوت آن خدا ترسان را لرزه بر اندام افتد و باز آرامش بخشد و دلهايشان را به ياد خدا مشغول سازد...
نوزده :
يؤ فون بانذر و يخافون يوما كان شره مستطيرا.⁽⁵²⁴⁾
آنان به نذر خويش وفا مى كنند و از روزى مى ترسند كه شر و سختى اش فرا گير است .
بيست :
انا نخاف من ربنا عبوسا قمطريرا.⁽⁵²⁵⁾
(و گويند) ما از پروردگارمان در روزى سخت كه چهره خلق از رنج آن درهم و گرفته است مى ترسيم .
بيست و يك :
...و اياى فارهبون .⁽⁵²⁶⁾
...و تنها از من بترسيد.
بيست و دو:
...و اقام الصلوه و اتى الزكوه و لم يخش الا الله ...⁽⁵²⁷⁾
...و نماز به پا دارند و زكات مال خود بدهند و از غير خدا نترسند...
بيست و سه :
يوم تجد كل نفس ما عملت من خير محضرا و ما عملت من سوء تودلون ان بينها و بنيه امدا بعيدا و يحذركم الله نفسه ...⁽⁵²⁸⁾
در آن روز هر كس هر چه كار نيك انجام داده ، حاضر مى يابد و آرزو مى كند كه اى كاش بين او و كردار زشتش فاصله اى دراز مى بود و خدا شما را از خودش بيم مى دهد...
بيست و چهار:
افا من اهل القرى ان ياتهم باسنا بياتا و هم نائمون . او امن اهل القرى ان ياتيهم باسنا ضحى و هم يلعبون . افامنو مكر الله فلا يامن مكر الله الا القوم الخاسرون .⁽⁵²⁹⁾
روايات مربوط به خوف
يك :
عن اسحاق بنن عمار قال ، قال ابو عبدالله (عليه السلام ):
يا اسحاق ! خف الله كانك تراه ، و ان كنت لا تراه فانه يراك ، و ان كنت ترى انه لا يراك فقد جعلته من اهون الناظرين عليك .⁽⁵³⁰⁾
از اسحاق بن عمار روايت است كه امام صادق (عليه السلام ) فرمود:
يا اسحاق !از خدا چنان بترس كه گويى او را مى بينى . اگر او را به چشمم نمى بينى ، او تو را مى بيند و اگر بر اين باورى كه او تو را مى بينى ، در واقع او را از كمترين ناظران مبر خود دانسته اى .
دو:
قال ابو عبدالله (عليه السلام ):
ان من العباده شده الخوف من الله غزوجل ((انما يخشى الله من عباده العلماء)) و قال جل ثناوه : فلا تخشوا الناس و اخشونى . و قال تبارك و تعالى : و من يتق الله يجعل له مخرجا و قال : و قال ابو عبدالله (عليه السلام ): ان حب الشرف والذكر لا يكون فى قلب الخائف الراهب .⁽⁵³¹⁾
امام صادق (عليه السلام ) فرمود:
ترس شديد داشتن از خداى عزوجل ، عبادت است ، چنانكه حق تعالى فرمود: تنها بندگان دانا از خدا مى ترسند. و نيز فرمود: از مردم نترسيد و از من بترسيد. و نيز نخداى تبارك و تعالى فرمود: هر كس تقواى خدا پيشه كند، براى او گشايشى قرار مى دهد.
همچنين حضرت فرمود: علاقه به جاه و شهوت ، در قلب انسان خدا ترس ‍ راه ندارد.
سه :
فى مناهى النبى (صلى الله على و آله و سلم ):
من عرصت له فاحشه او شهوه فاجتنبها من مخافه الله عزوجل حرم الله عليه النار و آمنه من الفزع الاكبر و انجز له ما وعده فى كتابه فى قوله عزوجل : و لمن خاف مقام ربه جنتان .⁽⁵³²⁾
رسول خدا (صلى الله على و آله و سلم ) فرمود:
هر كس در معرض كار زشت يا شهوت انگيز قرار گيرد و به خاطر ترس از خداى عزوجل از آن دورى كند، خداوند آتش دوزخ را بر او حرام مى كند و او را از هراس سهمگين روز قيامت ايمن مى گرداند، و به آنچه در كتاب خويش به او وعده داده وفا مى كند. آنجا كه فرمود: هركس از مقام پروردگارش بترسد، دو بهشت نصيب مى برد.
چهار:
قال رسول الله (صلى الله على و آله و سلم ):
بينا ثلاثه نفر فيمن كان قلبهم يمشون اذا اصابهم مطهر، فاووا الى غار، فانطبق عليهم . فقال بعضهم لبعض : يا هؤ لا والله ما ينجيكم الا الصدق ، فليدع كل رجل منكم بما يعلم الله عزوجل انه قد صدق فيه .
فقال احدهم : الهم ان كنت تعلم انه كان لى اجير عمل لى فرق ارز.
فزرغه فصار من امره الى ان اشتريت من ذلك الفرق بقرا. ثم اتانى فطلب اجره . فقلت : اعمد الى تلك البقر فسقها.
فقال : انما لى عندك فرق من ارز.
فقلت : اعمد الى تلك البقرفسقها، فانها من ذلك ، فساقها.
فان كنت تعلم انى فعلت ذلك من خشيتك ففرح عنا فانساحت الصلوه عنهم . و قال الاخر: اللهم ان كنت تعلم انه كان لى ابوان شيخان كبيران فكنت اتيهما كل ليته بلبن غنم لى ، فابطات عليهما ذات ليله ، نفاتيهما و قد رقدا، واهلى و عيالى يتضاغون من الجوع . و كنت لا اسقيهم حتى يشرب ابواى ، فكرهت ان اوقظهما من رقد تهما، و كرهت ان ارجع فيستيقظا لشربها. فلم اءزل انتظرهما حتى طلع الفجر.
فان كنت تعلم انى فعلت ذلك من خشيتك ففرج عنا، فانساحت عنهم الصخره حتى نظروا الى السماء.
و قال الاخر: الهم ان كنت تعلم انه كانت لى ابنيه عم احب الناس الى و انى راودتها عن نفسها، فابت على الا ان اتيها بماه دينار. فطلبتها حتى قدرت عليها فجئت بها فدفعتها اليه ، فامكنتنى من نفسها.