اخلاق و ايمان
حوائج مردم از برآوردن فزع قيامت در امان است
قال ابوالحسن موسى (عليه السلام ): ان لله عبادا فى الاءرض يسعون فى حوائج الناس هم الآمنون يوم القيامه ⁽⁸⁸⁾
امام موسى كاظم (عليه السلام ) فرمود:
براى خداوند در روى زمين بندگانى است كه در انجام حوائج مردم ساعى و كوشا هستند، و اين بندگان در روز قيامت از سختيها و دشواريها در امان خواهند بود.
پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمود:
من قضى لاخيه المؤ من حاجه فكانما عبدالله دهره
كسى كه حاجتى از برادر مؤ منش برآورده سازد مانند آن است كه روزگارى را به عبادت خداوند گذرانيده باشد.
در اين معنى سخن پر اهميت ديگرى از پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) مى خوانيم ، فرمود: من اصبح و لم يهتم بامور المسلمين فليس ‍ بمسلم
كسى كه روز خود را آغاز كند و اهتمام به امور مسلمين نداشته باشد مسلمان نيست .
و يا مى فرمايد: المسلم من سلم المسلمون من يده و لسانه .
مسلمان كسى است كه مسلمانان از دست و زبانش در امان باشند.
پاداش برآوردن حاجات مسلمانان فقط با خداست
امام صادق (عليه السلام ) فرمود:
ما قضى مسلم لمسلم حاجه الا ناداه الله تبارك و تعالى على ثوابك و لا ارض لك بدون الجنه ⁽⁸⁹⁾
هر مسلمانى كه حاجت برادر مسلمان خود را برآورده سازد خداوند مى فرمايد: پاداش اين اقدام تو به عهده من است و هيچ پاداشى جز بهشت براى تو راضى نمى گردم .
رساترين عامل جلب رحمت خدا ترحم به خلق است
على (عليه السلام ) فرمود:
ابلغ ما تستدر به الرحمه تضمر لحميم الناس الرحمه .⁽⁹⁰⁾
رساترين چيزى كه بوسيله آن مى توانى خدا را براى خود جلب كنى اين است كه در باطن نسبت به همه مردم خير خواه و مهربان باشى .
كه پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمود: راءس العقل بعد الدين التودد الى الناس و اصطناع الخير الى كل بر و فاجر.⁽⁹¹⁾
پس از دين ، و ايمان به خداوند سر آمد تمامى اعمال خردمندانه ، بشر دوستى و نيكى به همه مردم است ، خواه خوب و درستكار باشند و خواه فاسق و بدكار.
پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمودند:
اعلم ان كل مكرمه تاءتيها او صنيعه صنعتها الى احد من الخلق فانها اكرمت بها نفسك و زينت بها عرضك و لا تطلبن من غيرك تشكر ما صنعت الى نفسك ⁽⁹²⁾
بدان هر عمل كريمانه اى كه انجام مى دهى و هر كار مهمى كه درباره يكى از برادران دينيت بجا مى آورى ، با آن عمل بزرگ خودت را گرامى داشته و شرف انسانيت را به آن زينت مى دهى پس از غير خودت شكر و سپاس كار خوبى را كه براى خود انجام داده اى طلب مكن .
تشكر و سپاسگزارى كار خيرت را هرگز از غير خداوند توقع مكن .
يار مظلومان و خصم ظالمان باش
امير المؤ منين (عليه السلام ) در ضمن وصيت به فرزندانش حسنين (عليهما السلام ) فرمود:
كونا للظالم خصما و للمظلوم عونا.
فرزندان من ، شما را توصيه مى نمايم كه دشمن ظالمان و يار مظلومان و ستمديدگان باشيد.
پيامبر بزرگ اسلام (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمود:
يقول الله عزوجل و عزتى و جلالى لانتقمن من الظالم فى عاجله و آجل و لانتقمن ممن راءى مظلوما فقدر ان ينصره فلم ينصره ⁽⁹³⁾
خداوند مى فرمايد: به عزت و جلالم قسم كه از ظالم در دنيا و آخرت انتقام مى گيرم و همچنين از كسى كه مظلومى را ببيند و قادر باشد به وى كمك كند و ياريش ننمايد.
مسلمان نيست كسى كه با مسلمانان مكر كند.
ليس منا من ماكر مسلما.⁽⁹⁴⁾ پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمود: از ملت ما و از مسلمانان نيست كسى كه با مسلمانى حيله و مكر نمايد.
بعضى از حيوانات جنگل تكوينا مكار و حيله گرند، يعنى فقط از راه حيله و مكر و فريب مى توانند ادامه حيات دهند، چه زشت است كه انسان تاج و لقد كرمنا بنى آدم بر سر دارد، چون روباه حيله گرى كند، و نان خود را به فريب دادن يعنى با كلاه سر مسلمانى گذاشتن ، ملوث نمايد و چنين نانى براى عائله اش فراهم سازد، چه زشت است كه چنين انسانها در روز حشر، مثل روباه محشور گردند!!
حضرت صادق (عليه السلام ) فرمود:
المسلم و هو عينه و مرآته و دليله و لا يخونه و لا يظلمه و لا يخدعه و لا يكذبه و لا يغتابه ⁽⁹⁵⁾
مسلمان برادر مسلمان است و به منزله چشم او است خوبيها و بديهايش را به او مى نماياند يعنى همانند آينه است براى او. زشتيها و زيبائيهايش را نشان مى دهد، و مسلمان راهنماى مسلمان است و هرگز به او خيانت نمى كند و بر او ظلم و ستم روا نمى دارد و در كارش با او خدعه و نيرنگ بكار نمى برد، به او دروغ نمى گويد. و در غياب او غيبت نمى كند.
به درخواست خير هيچكس پاسخ منفى مده
ابى جعفر امام باقر (عليه السلام ) فرمود:
ان ابى على بن الحسين (عليه السلام ) اخذ بيدى ، و قال يا بنى افعل الخير الى كل من طلبه منك فان كان من اهله فقد اصبت موضعه و ان لم يكن من اهله انت من اهله ⁽⁹⁶⁾
امام پنجم (عليه السلام ) فرمود: پدرم على بن الحسين (عليه السلام ) دست مرا گرفت و فرمود: فرزندم به هر كس كه از تو درخواست نيكى كرد به او نيكى كن ، اگر اهليت داشت تو به راستى به حقيقت آن رسيده اى ، و اگر اهليت نداشت تو به اهليت خويش دست يافته اى .
هر چيزى كه براى خود پسنديدى ، براى غير نيز بپسند
حضرت على (عليه السلام ) به پيرمردى كه در محضرش بود درس اخلاق داد و فرمود:
يا شيخ ارض للناس ما ترضى لنفسك و آت الى الناس ما تحب ان يؤ تى اليك .
اى پيرمرد، درباره مردم به چيزى راضى باش ، كه براى خودت راضى هستى ، و با دگران طورى رفتار كن ، كه ميل دارى با تو آن چنان رفتار شود.
خداوند خير خواهان را دوست مى دارد
على (عليه السلام ) فرمود:
ان الله سبحانه و تعالى يحب ان يكون فيه الانسان للناس ‍ جميله .
خداوند دوست دارد كه مردم درباره همديگر خوب فكر كنند و خير خواه هم باشند.
حضرت موسى بن جعفر (عليه السلام ) فرمود:
ان اهل الارض لمرحومون ما تحابوا و اد و الامنه و عملو الحق .⁽⁹⁷⁾
مردم روى كره زمين پيوسته در رحمت و شفقت بسر مى برند مادامى كه يكديگر را دوست بدارند، اداء امانت كنند و رفتارشان بر وفق حق و حقيقت باشد.
و كسى كه نسبت به برادران دينيش از سلام كردن مضايقه دارد هرگز انسان موفق و رستگار نيست .
بار رحمت اگر چه به يك جرعه آب صله كن
صل رحمك و لو بشربه من الماء.⁽⁹⁸⁾
امام رضا (عليه السلام ) فرمود: با ارحامتان صله كنيد اگر به يك شربت آبى باشد.
بنابراين صله رحم متضمن ديدار از رحم و اعطاء هديه اى مى باشد. خاصه اگر در راستاى خانواده هاى متنفذ و مالدار باشد شايسته است با اهداء يك قطعه فرش يا يك دستگاه يخچال ، وسائل رفاهى ديگر كه فاقد آنند هديه برند و تا بدين وسيله صله رحم آنان از ارزش والاى معنوى و رضا و خشنودى پروردگار مهربان برخوردار گردد.
اخلاق مؤ من با رحم خويش
در قضاء حوائج مؤ من خاصه اگر رحم باشد از رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) است كه فرمود:
من كان يؤ من بالله و اليوم الآخر فليصل رحمه .⁽⁹⁹⁾
هر كس ايمان به خدا و روز قيامت دارد، پس با رحمش صله كند. يعنى خويشاوندان خود را دوست بدارد و به آنان احساس لازم را بنمايد.
ايضا از پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) است كه فرمود:
من احب ان يبسط له فى رزقه ، و يؤ خر له فى اجله فليصل رحمه .⁽¹⁰⁰⁾
اگر كسى دوست دارد كه روزيش زياد گردد و فراوان شود، و اجلش تاءخير بيفتد پس بايد با رحمش صله كند.
يعنى صله ارحام روزى را فراوان سازد و عمر را طولانى كند. و در راءس ‍ كارهاى خير انسان است ، خاصه كه تواءم با حل مشكل رحم و تاءمين نيازمنديهايشان بوده باشد.
اخلاق مصاحبت و دوستى
آنكس كه محبت دارد نزديك به شما است
انتخاب دوست و مصاحب در هر شرائط، لازم و ضرورى بنظر مى رسد، كه بدون دوست زندگى مشكل و ناگوار مى نمايد. لكن در انتخاب دوست چه وظيفه اى داريم ؟
قال المعصوم (عليه السلام ): القريب من قربته الموده و ان بعد.⁽¹⁰¹⁾
نزديكان تو بعنوان دوست تو با تو نزديكند اگر چه وابسته و خويشاوند تو نباشند.
پس كسى كه دوستدار تو است با دوست داشتن قريب و نزديك است با تو، نه كسى كه فاميل و خويشاوند تو است ولى هيچگونه مودت و علاقه اى به تو ندارد. بهترين دوست شما، دوستان و دوستداران خداوند است .

دوست نزديكتر از من به من است

وين عجب تر كه من از وى دورم

اميرالمؤ منين (عليه السلام ) فرمود:
خير اخوانك من كثر اغضابه لك فى الحق .⁽¹⁰²⁾
بهترين برادر تو آن كسى است كه در راه حق بيشتر بر تو خشم گيرد و ترا از كار ناپسند نهى نموده و باز دارد.
دوستانم ! معايبم را به من هديه كنيد.
قال الصادق (عليه السلام ): احب اخوانى الى من اهدى الى عيوبى .⁽¹⁰³⁾
امام ششم فرمود: بهترين برادرانم آن كسى است كه عيبها و نقائصم را به من هديه كنند.
كسى كه معايبت را مى نگرد و به تو براى اصلاح آن تذكر نمى دهد دوست تو نيست بلكه دوست چون آئينه است كه در نشان دادن عيبهايت ترا دعوت به دفع و و اصلاح آن مى نمايد.
مؤ من آئينه و مرآة مؤ من است كه با ذكر معايب او را از عيوباتش پاك مى سازد.

از صحبت آن دوست بنالم		كاخلاق بدم حسن نمايد
كو دشمن شوخ طبع دانا		كاخلاق بدم به من نمايد

و پيامبر بزرگ اسلام (صلى الله عليه و آله و سلم ) مى فرمايد:
خير اخوانكم من اهدى اليكم عيوبكم .⁽¹⁰⁴⁾
بهترين برادران شما آن است كه عيوبتان را به شما هديه كند.
يعنى در زدايش عيبها و ايرادها و نقايص از مؤ منان آنچنان توصيه شده كه ايراد و عيب و نقص از آنان به منزله هديه و تحفه و تحيت معرفى شده است .
در مصاحبت و دوستى باكرام الناس
پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمود:
اسعد الناس من خالط كرام الناس .⁽¹⁰⁵⁾
سعادتمندترين مردم كسى است كه باكرام ناس و شريف ترين آنان مصاحبت و دوستى و مراوده داشته باشد.
اميرالمؤ منين (عليه السلام ) فرمود:
جمع خير الدنيا و الآخرة فى كتمان السر و مصادقه الاخيار. و جمع الشر فى الاذاعه و مواخاة الاشرار.⁽¹⁰⁶⁾
خير دنيا و آخرت در دو چيز جمع مى آيد پنهان داشتن اسرار، و دوستى با اخيار است و بدبختى دنيا و آخرت در دو چيز (عكس آن ) خلاصه مى گردد يكى فاش نمودن اسرار، دوم رفاقت با اشرار مى باشد.
على (عليه السلام ) مى فرمايد: عليكم بالاخوان فانهم عدة فى الدنيا و الآخرة .⁽¹⁰⁷⁾
براى خود دوستانى از بين برادران دينى انتخاب كنيد، زيرا آنان ذخائر دنيا و آخرت شما هستند.
و يا آن حضرت مى فرمايد: من تاءلف الناس احبوه .
كسى كه در ارتباط با مردم از در الفت و محبت وارد شود مردم او را دوست مى دارند.
سه صفت موجب امنيت است .
ابى الحسن موسى بن جعفر (عليه السلام ) فرمود:
ان اهل الارض لمرحومون ، ما تحابوا وادو الامانه ، و عملوا الحق .⁽¹⁰⁸⁾
مردم تمامى كره زمين در رحمت و آسايش هستند و خوب زندگى مى كنند ماداميكه داراى سه صفت باشند: اول آنكه يكديگر را دوست بدارند و نسبت به همديگر علاقه انسانى و نوعدوستى داشته باشند، دوم آنكه در امانتهاى مالى به يكديگر خيانت ننمايند، سوم آنكه اعمالشان بر وفق حق و عدل باشد.
دوست شايسته چون اعضاء مهمه بدن است .
من فقد اخا فى الله فكانما فقد اشرف اعضائه .
معصوم (عليه السلام ) فرمود: كسى كه دوست پاكدل مؤ من خود را براى خدا با او دوستى داشته از دست بدهد مثل آن است كه شريف ترين اعضاء بدن خود را از دست داده باشد.
دوست شايسته بمنزله دستها و يا قلب انسان است چه بسا دوست خوب با از دست رفتنش حيات و زندگى انسان تهديد مى گردد.
و يا فرمود:
مواساة الاخ فى الله عزوجل تزيد فيى الرزق .
مواساة و يارى رساندن به برادران دينى كه براى خدا با آنان برادرى دارد رزق و روزى آدمى را زياد مى نمايد.
چه نيكوست سينه ات از كينه برادرانت پاك باشد
اميرالمؤ منين (عليه السلام ) مى فرمايد:
طوبى لمن خلا عن الغل صدره وسلم من الغش قلبه .
خوشا بحال آنكه سينه اش از كينه مردم خالى ، و دلش را از بد انديشى برهاند و پاكيزه سازد.
كه آن حضرت ايضا مى فرمايد:
الحقد دآء دوى و مرض موبى .
كينه توزى ، ناخوشى مهلك و همانند وبا است ، كه موجب هلاكت و ذوب شدن اين بيمار مى گردد و از درون او را مى خورد.
حضرت امير (عليه السلام ) فرمود:
اذا ختشم المؤ من اخاه فقد فارقه .
زمانى كه انسان دوست خود را ناراحت و خشمگين ساخت زمينه جدائى و مفارقت با او را فراهم مى سازد.
در تذكر به عيبهايت !!
يكى ديگر از راههاى شناخت عيوبات و نقايص اخلاقى از راه رفيق خوب و با ايمان تو است . چه او به صلاح و سعادت دوست خويش علاقمند است و به انگيزه خيرخواهى عيب او را بر وى ارائه مى كند و او را آگاه مى سازد كه تا او خود را اصلاح نمايد. على (عليه السلام ) در اين باره مى فرمايد:
ليكن اثر الناس عندك من اليك عيبك و اعانك على نفسك .⁽¹⁰⁹⁾
البته بايد مقدم ترين و سزاوارترين فرد از دوستان تو كسى باشد كه عيب هايت را به تو اهداء نمايد و ترا در راه خير و سعادت يارى دهد.
و بر همين اساس امام صادق (عليه السلام ) مى فرمايد:
احب اخوانى الى ، من اهدى عيوبى الى .⁽¹¹⁰⁾
بهترين برادران من كسى است كه عيوب مرا به من هديه دهد.
حضرت صادق (عليه السلام ) ششمين امام معصوم درس اخلاق زندگى مى دهد كه ما خود عيوبات همديگر را دوستانه تذكر دهيم . و اين بهترين هديه است .
براى هريك از شما سه دوست است .
عن رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم ): ان لاحدكم ثلاثه اخلاء، منهم من يمتعه بما ساءله فذالك ماءله ، و منهم خليل ينطلق معه حتى يلج القبر ولا يعطيه شيئا ولا يصحبه بعد ذلك فاولئك قرائبه و منهم خليل يقول : والله انا ذاهب معك حيث ذهبت ولست مفارقك فذالك عمله ان كان خيرا و ان كان شرا.⁽¹¹¹⁾
براى هر يك از شما سه دوست و رفيق وجود دارد، يكى آن دوستى كه تو را از خواهشهايت بهره مند مى سازد و خواسته هاى ترا جامه عمل و تحقق مى پوشد و آن دوست دارائى تو است ، دوست ديگر آن است كه با تو همقدم و همراه است تا به هنگامى كه در خانه قبر وارد شوى و پس از دفن از تو جدا مى شود نه به تو چيزى مى دهد و نه با تو مصاحبت مى نمايد و آن اقرباى تو مى باشند، اما دوست سوم همراه انسان مى ماند و آن رفيق ، عمل ما است . حضرت فرمود كه عمل مى گويد: به خدا قسم ، هر جا بروى من با تو مى آيم و هرگز از تو جدا نمى شوم خواه عملت خوب و خير باشد و خواه شر و ناپسند.
آنچه خدا براى من خواسته دوست دارم
جابر بن عبدالله انصارى در هنگام بيمارى ، حضرت باقر (عليه السلام ) (كه جوانى نورسته بود) عيادت كرد، حضرت از حال جابر پرسيد؟ در پاسخ گفت : اعيش و المشيب احب الى من الشباب ، و المرض من الصحه ، و الموت من الحيات .
زندگى را سپرى مى نمايم در حالى كه در نزد من پيرى از جوانى ، و بيمارى از تندرستى ، و مرگ از زندگى بهتر و محبوبتر است .
فقال الباقر (عليه السلام ): اما انا: فان شيبنى الله تعالى فاالشيب احب الى وان شابنى فالشباب احب الى ، وان امرضنى فالمرض احب ، الى وان صححنى فالصحه وان اماتنى فالموت ، وان احيانى فاالحيوه ، فقبل الجابر وجهه (عليه السلام )⁽¹¹²⁾
پس آنگاه امام باقر (عليه السلام ) به جابر فرمود: اما من ، اگر خدا پيريم خواست ، پيريم را خواهانم ، اگر جوانيم خواست ، جوانى را مى پسندم و اگر بيماريم را دوست داشت ، بيمارى ، و اگر تندرستى ام خواست ، تندرستى را دوست مى دارم ، آنچه را كه براى من مى پسندد، همان را دوست مى دارم ، پس جابر چهره و روى مبارك حضرتش را بوسيد و گفت : رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) راست فرمودند، آنجا كه به من خبر داد: اى جابر تو يكى از فرزندانم را ديدار مى كنى كه او معضلات و رموز علم و دانش را خواهد شكافت ، چنانچه گاو نر زمين را براى زراعت مى شكافد.
حب و بغض در راه خدا فريضه است
قال رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم ): الحب فى الله فريضه و البغض فى الله فريضه .
رسول خدا فرمود: دوست داشتن از براى خدا از واجبات است و دشمن داشتن از براى خداوند نيز از فرائض است .
در دوستى و دوستدارى افراط نكنيد
پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمود:
حبك للشيى ء يعمى ويصم .⁽¹¹³⁾
دوستى و علاقه شديد به هر چيزى چشم و گوش را كور و كر مى نمايد.
افراط در دوستى و عشق و علاقه شديد شما به هر چيز زيان آور است مگر دوست داشتن خدا و پيامبر و اهل بيت (عليهم السلام ) و هر چيزى را كه براى خدا دوست بداريد ولو شديد هم باشد.
در دوستى با برادر دينيت بر او سبقت بگير.
حضرت صادق (عليه السلام ) فرمود: ما التقتا مؤ منان قط الا كان افضلهما اشدهما حبا لا خيه .⁽¹¹⁴⁾ هرگز دو برادر مؤ من يكديگر را ديدار نمى نمايند، مگر اينكه آن كس كه بيشتر برادر مؤ من خود را دوست بدارد او افضل و برتر است .
بنابراين هر كس از برادران دينيش در دوستى سبقت بگيرد او برتر و گرامى تر است .
چه كسى صلاحيت دوستى با شما دارد؟
امام صادق (عليه السلام ) فرمود: من غضب عليك من اخوانك ثلاث مرات فكم يقل فيك شرا فاتخذه لنفسك صديقا
هر كدام از برادران دينيت سه بار نسبت به تو غضبناك و خشمگين شد ولى سخن ناروائى درباره ات نگفت مى توانى دست دوستى بسويش دراز كنى و طرح رفاقت با او بريزى .
با دوست و دشمن به اعتدال عمل كن .
على (عليه السلام ) در عمل با دوست و كيفيت برخورد با او مى فرمايد:
احبب حبيبك هونا ما، عسى ان يكون بغيضك يوما ما، وابغض بغيضك هونا ما، عسى ان يكون حبيبك يوما ما.
با دوست مورد علاقه ات در حد اعتدال و به مقدار مصلحت اظهار دوستى كن كه ممكن است روزى دشمنت شود، و همچنين در بى مهرى نسبت به كسى كه دوستش ندارى مدارا كن ، زيرا ممكن است روزى دوست تو گردد.

بر هر كه درد خويش من ابراز مى كنم		خوابيده دشمن است كه بيدار مى كنم
چون نيست در زمانه كسى اهل دل از آنك		ابراز درد خويش به ديوار مى كنم

عاجزترين مردم كسى است كه از انتخاب دوست عاجز است
على (عليه السلام ) فرمود: اعجز الناس من عجز عن اكتساب الاخوان واعجز منه من ضيع من ظفر به منهم .
ناتوان ترين مردم كسى است كه نتواند براى خود دوستانى بدست آورد، و از او ناتوان تر كسى است كه دوستانش را از دست بدهد.

همى بگسل از بدگهر دوستى		كه پيوند با وى نه نيكوستى
مگر آنكه با خويش يارش كنى		براه نكو رهسپارش كنى
ترا بهره كاز بينش و دانش است		ترا همنشينى خوش آرايش است
ز يار نكو زشت نيكو شود		چو گل با گل آميخت خوشبو شود

نسبت به دوست متواضع و مهربان باش
توصيه اى كه حضرت امير (عليه السلام ) براى حرمت دوست مى نمايد اين است : مى فرمايد:

واخفض جناحك للصديق وكن له		كاب على اولاده يتحدب
واجعل صديقك من اذا آخيته		حفظ الاخآء وكان دونك يضرب
واطلبهم طلب المريض شفائه		ودع الكذوب فليس ممن يصحب (115)

نسبت به دوست تواضع كن ، و براى او همانند پدر، نسبت به فرزند مهربان باش .
طلب كن دوست را همچنان مريضى كه شفا طلب نمايد. و از رفيق دروغگو پرهيز كن زيرا دروغگو شايسته رفاقت نيست .

اى آنكه به اخلاق نكو دارى جهد		بايد كه به كام دوست باشى چون شهد
خواهى كه شود شكست دشمن حاصل		بايد كه ز دوستان نگردى غافل

شرائط دوست يابى
حضرت على (عليه السلام ) در انتخاب و شرائط دوست چنين مى سرايد:

واحفظ صديقك فى المواطن كلها		و عليك بالمرء الذى لايكذب
واقل الكذوب وقربه و جواره		ان الكذوب مسلط من يصحب (116)

آنگاه كه با رفيق خود دوستى مى كنى ، دوستى خود را با وى حفظ كن تا هميشه از تو دفاع نمايد.
از رفاقت با دروغگو و نزديك شدن و همسايه گرديدن با او پرهيز كن ، زيرا دروغگو همنشين خود را آلوده مى سازد.

خواهى كه شود شكست دشمن حاصل		بايد كه ز دوستان نگردى غافل
چون هست مددكار دو عالم بر صدق		از حق به طلب صديق صادق اى دل
كذاب كه دشمنى اش واجب باشد		همصحبتى اش عار مصاحب باشد
پيوسته كند چرب زبانى چون شمع		ليكن بضياء چه شمع كاذب باشد

دوستان خود را گرامى بداريد
حضرت باقر العلوم (عليه السلام ) فرمود: عظموا اصحابكم و وقروهم و لا يتهجم بعضكم على بعض .⁽¹¹⁷⁾
دوستان خود را گرامى بداريد و آنان را بزرگ بشماريد و بر خلاف هر گونه ادب و حرمت ، متعرض يكديگر نشويد.
عارف رو مى گويد:

من ندانم آنچه انديشيده اى

اى دو ديده دوست را چون ديده اى ؟

پس از زبان حال دوست گويد:

اى گران جان خوار ديدستى مرا		زان كه پس ارزان خريدستى مرا
هر دو را ازران خرد، ارزان دهد		گوهرى طفلى به قرصى نان دهد

از دوستى با چاپلوسان نابكار بپرهيز
از وصاياى حضرت مولى الموحدين اميرالمؤ منين به حضرت حسين (عليه السلام ) چنين مى خوانيم : حسين جانم :

و احذر ذوى الملق اللئام فانهم		فى النائبات عليك ممن يحطب
يسعون حول المرء ماطمعوا به		واذا نبا دهر جفوا او تغيبوا

از چاپلوسان ناكس پرهيز كن ، زيرا اينان در مصيبت ها از كسانى خواهند بود كه عليه تو آتش افروزى مى كنند.
تا موقعى كه اطراف شخص چيزى هست كه از آن بهره ببرند اطراف وى مى چرخند و آنگاه كه روزگار برگشت كنار مى روند و پنهان مى گردند.

از مردم چاپلوس اى دل بگريز		كين قوم كنند آتش حادثه تيز
گردند بر گرد مرد در وقت طمع		چون دهر جفا كند نمانند به ريز

جوان و تعهدات اخلاقى
اى جوان فرصتهاى طلائى را از دست مده
اى جوان هوشيار باش ، فرصت ها چون ابر بهاران مى گذرد، با گذشت ايام و لحظه هاى پر ارزش حيات ، از غفلت زدگى و ابطال عمر بر حذر باش ، از قطره قطره هاى ابر بهاران كه بر بهار عمر تو مى بارد، بگذر بر علم و عمل و دانش و صنعت تو شكوفائى ببخشد، چرا كه با از دست دادن اين فرصت هاى طلائى جز ندامت و پشيمانى چيزى عايدت نمى گردد.
با سخنان درر بار امير عرب و عجم حضرت على مرتضى (عليه السلام )، خود را شارژ كنيم ، ايمان و عقيده مان را تقويت نمائيم كه آن حضرت فرمود:
لم يمهدوا فى سلامه الاءبدان و لم يعتبروا فى انف الاوان فهل ينتظر اهل بضاضه الشباب الا هوانى الهرم ؟ و اهل غضارة الصحه الا نوازل السقم ، و اهل مدة البقاء الا آونه الفناء⁽¹¹⁸⁾.
در هنگام تندرستى براى آخرت توشه تهيه نكردند، و در اول دوران جوانى و توانائى (جسمى و فكرى ) عبرت نگرفتند آيا كسى كه در عنفوان جوانى و قدرت است غير پيرى و خميدگى را انتظار مى برد؟ و كسى كه تندرست است غير بيمارى هاى گوناگون را چشم براه است ؟ و آيا كسى كه باقى و در قيد حيات است جز فناء و نيستى را انتظار مى كشد؟
برادر، اى جوان ، از نعمت سلامتى ، آن هم نعمت شباب و جوانى ، براى دين و دنيا و آخرت خويش توشه اى برگير، كه از پيرى و فرسودگى كارى ساخته نيست ، در عنفوان جوانى از اين همه جهالت ها، و غفلت ها و گرفتارى هاى به اعتياد مواد مخدر كه پاره اى از جوانان را فرا گرفته ، و زندگى و حيات آنان را به خطر انداخته و از آغوش گرم خانواده به بيغوله ها، پياده رو خيابانها، و مراكز آلوده و كثيف منتقلشان ساخته است آيا مايه عبرت شما جوانان عزيز نمى گردد؟
آن جوان سيگارى كه يك نصف از در آمد خود را صرف دود مى كند و دهان و دندان و مرى و ريه و گلبولهاى خون خود را و در كل سلامت خود را به خطر مى اندازد و گاهى با ابتلاء سرطان به علت تدخين و دود با گواهى و شهادت همه اطباء دنيا، زندگى و حيات و سلامتى خود را تهديد مى كند و به خطر مى افكند، آيا عمل و كارهاى خبط و اعتيادهاى خطرناك و فرو رفتن در لجن شهوات و بى بند و بارى هاى غلط و نابجا شما را به عبرت و اعتبار دعوت نمى كند؟! كه اگر اين همه بى توجه و در غفلت به سر بريم ؟
افسوس ، صد افسوس كه فرمود: ما اكثر العبر و اقل الاعتبار.
اسباب و وسائل عبرت زياد است ، ولى عبرت گرفتن چه كم است ؟
اما شما جوانان مؤ من ، كالجبل الرسخ هرگز از صراط مستقيم حق ، منصرف نمى شويد، شما جوانان حزب الله از نشيب و فراز زندگى عبرت خواهيد گرفت .
شما جوانان متعهد و مؤ من هرگز اسير تجملات و لباسهاى سوغات فرنگ و غربى ها نخواهيد شد، شما اوقات طلائى و گرانبهاى خود را به بازيهاى وقت گير و ضايع كننده عمر و بازيهاى حرام و باطل ، ضايع و حيف ميل نخواهيد كرد، شما انس و مصاحبت با كتابهاى ارزشمند علمى و عملى و مفيد و مؤ ثر را رها نخواهيد كرد، شما رشد و تكامل معنوى و مادى را در كنار همديگر و به يارى همديگر از دست نخواهيد داد. مرحبا بر شما كه هوشيارى و زيركى شما در راه پيشرفت علم و عمل به غفلت نمى گرايد، و نعمت عظماى جوانى از شما به بطالت و هرزگى نمى رود.
جوانى نعمتى نيست كه از دست رفته ، و انتظار برگشتش باشد، و بر همين معيار، شباب و جوانى با چيزى در دنيا قابل معامله نيست ، بنگريد كه اميرالمؤ منين (عليه السلام ) چه مى فرمايد؟