ز) آب نيم خورده موش ، اسب ، قاطر، الاغ و حيوان نجاستخوار و مردارخوار، بلكه آب نيم خورده همه حيوانات حرام گوشت ⁽¹⁵¹⁾.
آداب غسل
مستحبات غسل جنابت
1 - استبرا به بول پيش از غسل جنابت ؛ در صورتى كه جنابت به علت خروج منى باشد.
2 - سه مرتبه شستن دو دست تا مرفق يا نصف ذراع يا تا بند دست . در اين خصوص فرقى ميان غسل ترتيبى و ارتماسى نيست .
3 - سه مرتبه مضمضه (گرداندن آب در دهان ) و استنشاق كردن (آب در بينى كردن و بيرون ريختن ) پس از شستن دو دست ؛ البته يك مرتبه نيز كفايت مى كند.
4 - دست كشيدن بر اندام براى اينكه يقين پيدا شود كه آب به همه جاى بدن رسيده است .
5 - سه بار هر يك از اعضا را غسل دادن .
6 - ذكر نام خداوند متعال با گفتن ((بسم اللّه )) يا بسم اللّه الرحمن الرحيم كه ذكر دومى بهتر است .
7 - خواندن دعايى كه در حال انجام غسل روايت شده است به اين كه بگويد: اللهم طهر قلبى و تقبل سعيى واجعل ما عندك خيرالى واشرح صدرى و اجر على لسانى مدحتك و الثناء عليك ، اللهم اجعله لى طهورا و شفاء و نورا انك على كل شيى ء قدير؛ البته اگر اين دعا پس از تمام شدن غسل خوانده شود، بهتر است .
8 - رعايت كردن موالات (پى در پى شستن ) و شستن از بالا به پايين در غسل ترتيبى .
9 - مستحب است كه زنان موهاى بافته سر خود را هنگام غسل باز كنند⁽¹⁵²⁾.
10 - براى غسل از يك صاع (سه كيلو) آب استفاده شود، نه بيشتر⁽¹⁵³⁾.
مكروهات مربوط به شخص جنب
1 - خوردن و آشاميدن ؛ ولى اگر وضو بگيرد، خوردن و آشاميدن مكروه نيست و با شستن دست يا مضمضه و يا استنشاق كردن ، كراهت آن رفع نمى شود. اگر چه اين كراهت كاهش مى يابد.
2 - خواندن بيش از هفت آيه از سوره هاى كه سجده واجب ندارند. (يعنى ثواب آن كاهش مى يابد).
3 - رساندن جايى از بدن به جلد و حاشيه و ميان خطهاى قرآن .
4 - همراه داشتن قرآن .
5 - خضاب كردن به حنا و مانند آن .
6 - ماليدن روغن به بدن .
7 - خوابيدن ؛ البته اگر وضو بگيرد يا اگر آب ندارد به جاى وضو يا غسل ، تيمم كند، خوابيدن به اين حال مكروه نيست .
8 - آميزش كردن پس از آن كه محتلم شده باشد⁽¹⁵⁴⁾.
9 - عبور از مسجد، اما عبور از مسجدالنبى و مسجدالحرام حرام است ⁽¹⁵⁵⁾.
مستحبات غسل ميت
1 - مستحب است كه زن ، شوهر خود و شوهر زن خود را غسل ندهد⁽¹⁵⁶⁾.
2 - مستحب است كه تمام بدن ميت پيش از شروع به غسل ، پاك باشد⁽¹⁵⁷⁾.
3 - در غسل ترتيبى مستحب است كه هر يك از سه قسمت بدن ميت را در آب فرو نبرند، بلكه آب را روى آن بريزند⁽¹⁵⁸⁾.
4 - مستحب است كه ميت در حال غسل رو به قبله خوابانده شود، به نحوى كه محتضر را مى خوابانند⁽¹⁵⁹⁾.
5 - قبل از غسل دادن ميت ، مستحب است كه او را وضو بدهند⁽¹⁶⁰⁾.
6 - مستحب است كه ميت را بر روى تخته يا تخت بخوابانند.
7 - مستحب است كه پيراهن ميت را از طرف پاهايش بيرون آورند، هر چند كه مستلزم پاره كردن لباس باشد، البته اگر بخواهند به اين دستور عمل كنند، بايد از ورثه كه مالك پيراهن ميت هستند، اجازه بگيرند.
8 - بهتر است ميت را در زير سايه (زير سقف و يا خيمه و امثال آن ) غسل دهند.
9 - بهتر است عورت ميت را بپوشانند، هر چند كسى به آن نظر نكند و يا غسل دهنده كسى باشد كه نگاه كردن او به عورت ميت حلال باشد.
10 - مستحب است كه انگشتان و مفاصل ميت را با مدارا نرم كنند.
11 - مستحب است كه قبل از غسل دادن ميت ، دستهايش را تا نصف ذارع بشويند.
12 - مستحب است كه سر ميت را با كف سدر يا خطمى بشويند.
13 - بهتر است قبل از غسل دادن ميت ، عورت او را با سدر يا اشنان بشويند.
14 - در غسل اول و دوم به طور ملايم دست بر شكم او بكشند، مگر آن كه ميت زنى حامله باشد.
15 - مستحب است كه دست ها و عورت هاى ميت را سه بار بشويند.
16 - مستحب است كه هر عضوى از اعضاى ميت را در هر غسلى سه بار بشويند كه در نتيجه روى هم ، بيست و هفت بار مى شود.
17 - خوب است كه بعد از فراغت از غسل ، اندام ميت را با پارچه اى نظيف خشك كنند و از اين قبيل آداب كه در روايات وارد شده است ⁽¹⁶¹⁾.
18 - بدن ميت را بر بلندى بگذارند تا آب غسل به او برنگردد، بلكه طرف پاهايش سرازير باشد تا آب غسل زير او جمع نشود⁽¹⁶²⁾.
19 - مستحب است آب غسل ميت را در چاه نجاست (چاه توالت ) نريزند و افضل آن است كه در گودالى مخصوص آن بريزند⁽¹⁶³⁾.
20 - مستحب است غسل دهنده سوار بر ميت نشود؛ يعنى او را در ميان دو پاى خود نگيرد⁽¹⁶⁴⁾.
21 - مستحب است ميت را براى غسل ننشانند⁽¹⁶⁵⁾.
22 - مستحب است ناخن ميت را نگيرند و مويش را شانه نكنند، اما اگر اين دو كار را كردند، واجب است مو و ناخن جدا شده را در كفنش گذاشته و با ميت دفن شود⁽¹⁶⁶⁾. ان شاء اللّه آداب مربوط به كفن ، دفن و نماز ميت خواهد آمد.
غسلهاى مستحبى
1 - غسلهاى زمانى ؛ يعنى به جهت زمان خاصى مستحب هستند: مثل شب قدر، روز عرفه و...
2 - غسلهاى مكانى ؛ يعنى به جهت رفتن به مكان معينى مستحب مى شوند: مثل رفتن به مسجدالحرام .
3 - غسلهاى عملى ؛ يعنى به جهت انجام كار خاصى مستحب هستند: مثل غسل احرام عمره يا حج .
غسلهاى مستحبى زمانى
1 - غسل جمعه كه از مستحبات مؤ كد است ؛ وقت اين غسل از طلوع فجر دوم روز جمعه تا ظهر جمعه و از بعد از ظهر جمعه تا غروب جمعه است . همچنين از اول روز شنبه تا آخر آن روز هم به عنوان قضا انجام مى شود. و لكن از بعد از ظهر تا غروب جمعه اگر نيت ادا و قضا نكند و به نيت قربت به جا بياورد به احتياط نزديك تر است . همچنين مستحب است هنگام غسل جمعه بگويد: اشهد و ان لا اله الا اللّه وحده لا شريك له و ان محمدا عبده و رسول اللهم صل على محمد و آل محمد و اجعلنى من التوابين و اجعلنى من المتطهرين .
2 - غسلهاى شب هاى ماه مبارك رمضان ، يعنى شب هاى فرد: يكم ، سيم ، پنجم ، هفتم ... و همه شب هاى دهه آخر رمضان و از همه مؤ كدتر غسل شب هاى قدر و شب پانزدهم ، هفدهم ، بيست و پنجم ، بيست و هفتم ، و بيست و نهم است . همچنين در شب بيست و سوم يك غسل ديگر در آخر شب مستحب است . وقت همه اين غسل ها تمام مدت شب است و انجام آن قبل از غروب آفتاب بهتر است ، مگر در غسل هاى دهه آخر كه بهتر است بين نماز مغرب و عشا انجام شود
3و4 - غسل روز عيد قربان و روز عيد فطر؛ وقت اين دو غسل از طلوع فجر تا ظهر است .
5 - غسل روز هشتم و نهم ذى الحجه ؛ غسل روز نهم (روز عرفه ) در هنگام ظهر بهتر است .
6 - غسل ايام سه گانه رجب ؛ يعنى اول ، نيمه و آخر رجب .
7 - غسل روز عيد غدير كه انجام آن در اوايل روز بهتر است .
8 - غسل روز مباهله ؛ روز بيست و چهارم ذى الحجه .
9 - غسل روز دحوالارض ؛ يعنى روز بيست و پنجم ذى القعده .
10 - غسل روز مبعث ؛ يعنى بيست و هفتم رجب .
11 - غسل شب نيمه شعبان .
12 - غسل روز ميلاد رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) يعنى هفدهم ربيع الاول .
13 - غسل روز نوروز.
14 - غسل روز نهم ربيع الاول ⁽¹⁶⁷⁾.
غسلهاى مستحبى مكانى
1 - غسل ورود به حرم مكه (شهر مكه و قسمتى از اطراف آن تا حدودى كه مشخص شده است ، منطقه حرم مى باشد كه داراى احترام و احكام خاصى است ).
2 - غسل ورود به شهر مكه .
3 - غسل رفتن به مسجدالحرام .
4 - غسل رفتن به مدينه منوره .
5 - غسل رفتن به مسجدالنبى (صلى الله عليه و آله و سلم ).
6 - غسلهاى ديگرى كه هنگام ورود به ساير مشاهد مشرفه انجام مى شود⁽¹⁶⁸⁾.
غسلهاى مستحبى فعلى
الف ) غسلهايى كه براى كارهايى كه مى خواهد انجام دهد:
1 - غسل براى احرام بستن .
2 - غسل براى طواف كردن .
3 - غسل براى زيارت .
4 - غسل براى وقوف در عرفات .
5 - غسل براى ذبح و كشتن شتر.
6 - غسل براى تراشيدن سر در منى .
7 - غسل براى ديدن هر يك از امامان و اهل بيت عليهم السلام در خواب . امام كاظم (عليه السلام ) فرمودند: ((هر گاه خواستى يكى از امامان عليهم السلام را در خواب ببينى ، سه شب پشت سر هم غسل كن و با آن امام مناجات كن و به ياد او باش كه اگر چنين كنى ، او را در خواب مى بينى )).
8 - غسل براى نماز حاجت .
9 - غسل براى استخاره .
10 - غسل براى عمل معروف ام داود.
11 - غسل براى برداشتن تربت شريف امام حسين (عليه السلام ) از محل آن .
12 - غسل براى سفر، مخصوصا زيارت ابى عبداللّه الحسين (عليه السلام ).
13 - غسل براى نماز طلب باران .
14 - غسل براى توبه از هر معصيت و براى تظلم و شكايت از كسى به درگاه خداوند از ظلمى كه به او كرده است . چنين كسى غسل مى كند و سپس در زير آسمان دو ركعت نماز مى خواند و عرضه مى دارد: اللهم ان فلان بن فلان ظلمنى و ليس لى احد اصول به عليه غيرك فاستوف لى ظلامتى الساعة الساعة بالاسم الذى اذا سائلك به المضطر اجبته فكشفت ما به من ضر و مكنت له فى الارض و جعلته خليفتك على خلقك فاسئلك ان تصلى على محمد و آل محمد و ان تستو فى ظلامتى الساعة الساعة ؛ بار الها! فلانى پسر فلانى به من ظلم كرده و من كسى جز تو را سراغ ندارم كه عليه او به وى پناهنده شوم . پروردگارا! پس انتقام مرا الساعة الساعة از او بگير! به آن اسمت كه مضطر وقتى تو را به آن اسم سوگند مى دهد و از تو حاجت مى خواهد، اجابتش مى كنى و گرفتاريش را برطرف مى كنى و به او در زمين زندگى بدون مزاحمتى دادى و خليفه خودت بر خلق كردى . من نيز از تو درخواست مى كنم كه نخست بر محمد و آل محمد درود بفرستى و سپس انتقام مرا در همين ساعت و همين ساعت از او بگيرى !)).
15 - غسل براى ايمنى از شر ظالم و برطرف شدن ترس از او. چنين كسى غسل مى كند و دو ركعت نماز به جا مى آورد. سپس جامه خود را تا به زانو بالا مى زند و دو زانو را به محل نماز نزديك مى كند و صد مرتبه مى گويد: يا حى يا قيوم يا لا اله الا انت برحمتك اءستغيث فصل على محمد و آل محمد و اءن تلطف لى و اءن تغلب لى و اءن تمكرلى و اءن تخدع لى و اءن تكيد لى و ان تكفينى مؤ ونة فلان بن فلان بلاموونة ؛ اى خداى حى و قيوم ! اى كسى كه جز تو هيچ معبودى نيست ! من به رحمت تو پناهنده شدم . پس بر محمد و آل محمد درود فرست و به من لطفى فرما و به نفع من بر دشمنم غلبه كن و به نفع من عليه او مكر و خدعه كن و زحمت قطع ، يعنى فلانى پسر فلانى را از من بردار و خودت او را از من دفع كن !)).
ب ) غسلهايى مستحبى براى كارهايى كه قبلا انجام داده است :
1 - غسل براى كشتن وزغ .
2 - غسل براى كشتن مارمولك .
3 - غسل براى ديدن شخصى كه به دار آويخته شده ؛ البته اين در صورتى است كه به خاطر ديدن او از خانه خارج شده و عمدا به تماشاى او رفته باشد.
4 - غسل براى اين كه در خواندن نماز آيات در خسوف و كسوف عمدا كوتاهى كرده است ؛ در صورتى كه تمام قرص آن گرفته باشد.
5 - غسل براى اين كه به ميت بعد از آنكه او را غسل داده اند، دست زده است ⁽¹⁶⁹⁾.
غسلهاى مستحبى ديگر
1 - غسل دادن بچه اى كه تازه به دنيا آمده .
2 - غسل زنى كه براى غير شوهرش بوى خوش استعمال كرده است .
3 - غسل كسى كه در حال مستى خوابيده است ⁽¹⁷⁰⁾.
4 - غسل براى حاجت خواستن از خدا.
5 - غسل براى نشاط جهت عبادت كردن ⁽¹⁷¹⁾.
آداب تيمم
1 - مستحب است چيزى كه بر آن تيمم مى شود، گردى داشته باشد كه به دست بماند.
2 - مستحب است بعد از زدن دست بر چيزى كه گرد دارد، دست را بتكاند كه گرد آن بريزد⁽¹⁷²⁾.
3 - مستحب است براى تيمم ، نقطه بلندتر زمين را انتخاب كند⁽¹⁷³⁾.
4 - تيمم به زمين شوره زارى كه زيادى نمك آن به قدرى است كه اسم زمين بر آن صادق است ، مكروه مى باشد.
5 - تيمم كردن بر رمل (ريگ ) و ماسه مكروه است ⁽¹⁷⁴⁾.
آداب نماز
1 - استفاده از انگشتر عقيق ⁽¹⁷⁵⁾.
2 - پوشيدن لباس پاكيزه ⁽¹⁷⁶⁾.
3 - شانه كردن موها⁽¹⁷⁷⁾.
4 - مسواك كردن قبل از نماز.
5 - خود را براى نماز خوشبو نمودن ⁽¹⁷⁸⁾.
6 - خواندن نماز در اول وقت ؛ هر چه به اول وقت نزديكتر باشد، بهتر است ، مگر آنكه تاءخير آن از جهاتى بهتر باشد؛ مثلا صبر كند، تا نماز را به جماعت بخواند⁽¹⁷⁹⁾.
7 - خواندن نماز به جماعت .
8 - گفتن اذان و اقامه به گونه اى كه بين اذان و اقامه به اندازه يك سجده فاصله بيندازد و دعاهاى وارده را بخواند⁽¹⁸⁰⁾.
9 - همراه داشتن عمامه با تحت الحنك در نماز⁽¹⁸¹⁾.
10 - پوشيدن لباس سفيد و عبا براى نماز⁽¹⁸²⁾.
مستحبات و مكروهات اذان و اقامه
1 - بلند كردن صدا در اذان و اقامه براى مرد مستحب است ؛ به گونه اى كه بلندى صدا در اقامه ، بلندتر از صداى اذان نباشد⁽¹⁸³⁾.
2 - مستحب است كه زن موقع نبودن مرد نامحرم كلمات اذان و اقامه را آهسته بگويد.
3 - مستحب است كه نمازگزار اذان را آرام و شمرده بگويد؛ (يعنى كلمات اذان را آشكارا ادا كند، به طورى كه شنونده بتواند حروفش را بشمارد)⁽¹⁸⁴⁾. و همچنين مستحب است كه وقف كردن در آخر هر بخش ‍ اذان را كمى طول بدهد⁽¹⁸⁵⁾.
4 - به سرعت گفتن اقامه مستحب است ؛ آن به اين معنى كه وقف در آخر هر بخش را طول ندهد⁽¹⁸⁶⁾.
5 - مستحب است كه اذان گو در جايى بلند، مانند مناره ، بايستد تا صدايش ‍ به نمازگزاران برسد⁽¹⁸⁷⁾.
6 - مستحب است كه اذان گو در وقت گفتن اذان و اقامه ، مخصوصا در اقامه رو به قبله باشد و كراهت دارد كه انسان در گفتن بعضى جملات اذان روى خود را به طرف راست يا چپ بچرخاند⁽¹⁸⁸⁾.
7 - سخن گفتن در بين جمله هاى اذان و اقامه مخصوصا در بين جمله هاى اقامه مكروه است ⁽¹⁸⁹⁾.
8 - مستحب است كه اذان گو در وقت گفتن اذان با طهارت و وضو باشد⁽¹⁹⁰⁾.
9 - مستحب است كه انسان وقتى صداى اذان را مى شنود آن را همراه مؤ ذن آهسته تكرار كند⁽¹⁹¹⁾.
10 - اگر مؤ ذن صدا را در گلو بيندازد، چنانچه غنا نشود، مكروه است ⁽¹⁹²⁾.
11 - اگر نماز جماعت داخل مسجد باشد و او بخواهد در بام مسجد نماز بخواند مستحب است اذان و اقامه بگويد⁽¹⁹³⁾.
12 - اگر نمازگزار بين اذان و اقامه بقدرى فاصله دهد كه اذانى را كه گفته است ، اذان اين اين اقامه حساب نشود، مستحب است كه اذان و اقامه را دوباره بگويد⁽¹⁹⁴⁾.
13 - اگر نمازگزار بين اذان و اقامه و نماز بقدرى فاصله دهد كه اذان و اقامه آن نماز حساب نشود، مستحب است كه دوباره براى آن نماز،اذان و اقامه بگويد⁽¹⁹⁵⁾.
14 - اگر پيش از آنكه نمازگزار به اندازه ركوع خم شود، يادش بيايد كه اذان يا اقامه را فراموش كرده است ، چنانچه وقت نماز وسعت دارد، مستحب است كه براى گفتن اذان و اقامه نماز خود را بشكند⁽¹⁹⁶⁾.
مستحبات تكبيرة الاحرام
1 - مستحب است بعد از تكبيرة الاحرام بگويد: يا محسن قد اءتاك المسيى ء و قد اءمرت المحسن ان يتجاوز عن المسيى ء انت المحسن و اءنا المسيى ء بحق محمد و آل محمد صل على محمد و آل محمد و تجاوز عن قبيح ما تعلم منى ؛ اى خدايى كه به بندگان احسان مى كنى ! بنده گنهكار به در خانه تو آمده است و تو خود امر كرده اى كه نيكوكار كه از گنهكار بگذرد؛ تو نيكوكارى و من گنهكار. به حق محمد و آل محمد (صلى الله عليه و آله و سلم ) رحمت خود را بر محمد و آل محمد فرست و از بديهايى كه مى دانى از من سر زده است ، بگذر!⁽¹⁹⁷⁾
2 - مستحب است موقع گفتن تكبير اول نماز و تكبيرهاى بين نماز، دستها را تا مقابل گوشها بالا ببرد⁽¹⁹⁸⁾.
3 - مستحب است هنگام بالا آوردن دست ها تا مقابل گوشها انگشتان دست بسته باشد و كف دست رو به قبله قرار گيرد⁽¹⁹⁹⁾.
4 - مستحب است گفتن شش تكبير كه با تكبيرة الاحرام جمعا هفت تكبير شود؛ به اين نحو كه يا قبل از گفتن تكبيرة الاحرام ، شش تكبير بگويد يا بعد از آن و يا بين قبل و بعد تقسيم كند⁽²⁰⁰⁾. (دعاهاى وارده براى اين تكبيرها در جلد 1 ترجمه تحريرالوسيله ، مساءله دوم ، صفحه 249 آمده است .)
5 - براى امام جماعت مستحب است كه تكبيرة الاحرام را با صداى بلند بگويد، به طورى كه قابل شنيدن براى افراد پشت سر او باشد⁽²⁰¹⁾.
6 - براى امام جماعت مستحب است كه شش تكبير ديگر را آهسته بگويد⁽²⁰²⁾.
مستحبات قيام
1 - در قيام ، هنگام خواندن حمد و سوره ، مستحب است كه دست ها و انگشتان حركت نكند⁽²⁰³⁾.
2 - در حال ايستادن ، مستحب است كه بدن راست نگه داشته شود و شانه ها پايين انداخته شود⁽²⁰⁴⁾.
3 - مستحب است كه نمازگزار در حال ايستادن ، دست ها را روى رانها بگذارد و انگشتها را به هم بچسباند⁽²⁰⁵⁾.
4 - مستحب است كه نمازگزار در حال ايستادن جاى سجده را نگاه كند⁽²⁰⁶⁾.
5 - مستحب است كه نمازگزار سنگينى بدن را به طور مساوى روى دو پا بيندازد و با خضوع و خشوع باشد⁽²⁰⁷⁾.
6 - مستحب است كه نمازگزار پاها را پس و پيش نگذارد⁽²⁰⁸⁾.
7 - مستحب است كه مرد پاها را سه انگشت باز تا يك وجب فاصله دهد، اما زن سزاوار است پاها را به هم بچسباند⁽²⁰⁹⁾.
مستحبات و مكروهات قرائت و ذكر
1 - در نماز جمعه و در نماز ظهر جمعه مستحب است كه در ركعت اول بعد از حمد، سوره جمعه و در ركعت دوم بعد از حمد، سوره منافقون خوانده شود⁽²¹⁰⁾.
2 - كسى كه به هيچ قسم نمى تواند صحيح نماز را ياد بگيرد، احتياط مستحب آن است كه نماز را به جماعت به جا آورد⁽²¹¹⁾.
3 - احتياط مستحب است كه در نماز، وقف به حركت و وصل به سكون ننمايد⁽²¹²⁾.
4 - مستحب است كه نمازگزار در ركعت سوم و چهارم بعد از تسبيحات اربعه استغفار كند؛ مثلا بگويد: استغفر اللّه ربى و اتوب اليه يا بگويد: ((اللهم اغفرلى ))⁽²¹³⁾.
5 - مستحب است كه نمازگزار در ركعت اول ، پيش از خواندن حمد، بگويد: اعوذ بالله من الشيطان الرجيم ⁽²¹⁴⁾.
6 - مستحب است كه در ركعت اول و دوم نماز ظهر و عصر (بسم اللّه الرحمن الرحيم ) بلند و حمد و سوره شمرده و آهسته خوانده شود و در آخر هر آيه وقف شود؛ يعنى به آيه بعد چسبانده نشود. همچنين در حال خواندن حمد و سوره به معناى آيه توجه شود⁽²¹⁵⁾.
7 - مستحب است اين كه نمازگزار اگر نماز را به جماعت مى خواند، بعد از تمام شدن حمد امام و اگر فرادى مى خواند، بعد از آن كه حمد خودش تمام شد، بگويد: الحمد اللّه رب العالمين ⁽²¹⁶⁾.
8 - مستحب است بعد از خواندن سوره ((قل هو اللّه احد)) يك يا دو يا سه مرتبه گفته شود: ((كذالك اللّه ربى )) يا سه مرتبه كذالك اللّه ربنا⁽²¹⁷⁾.
9 - سزاوار است كه نمازگزار بعد از خواندن سوره ، كمى صبر كند و سپس ‍ تكبير پيش از ركوع يا قنوت را بگويد⁽²¹⁸⁾.
10 - مستحب است كه در تمام نمازها، در ركعت اول ، سوره ((اءنا اءنزلناه )) و در ركعت دوم هم سوره ((قل هواللّه احد)) خوانده شود⁽²¹⁹⁾.
11 - مستحب است در نماز صبح ، سوره ((عم يتسائلون )) يا سوره ((هل اءتى )) و يا ((غاشيه ))، ((قيامت )) و نظائر آن ، يعنى سوره هاييكه به مقدار يكى از اين سور، آيه دارد خوانده شود⁽²²⁰⁾.
12 - مستحب است كه در نماز ظهر سوره ((سبح اسم ربك الاعلى )) يا سوره شمس و در نماز عصر و مغرب سوره ((اذا جاء نصر اللّه )) يا سوره ((الهيكم التكاثر)) خوانده شود⁽²²¹⁾.
13 - مستحب است كه در نماز و عشاى شب جمعه براى ركعت اول ، سوره جمعه و براى دوم ، سوره ((اعلى )) و در نماز ظهر و عصر جمعه براى ركعت اول ، سوره جمعه و براى ركعت دوم ، سوره منافقون قرائت شود⁽²²²⁾.
14 - مستحب است كه نمازگزار در نماز صبح روز جمعه در ركعت اول ، سوره جمعه و در ركعت دوم ، سوره توحيد را بخواند و در نماز مغرب شب جمعه در ركعت اول ، سوره جمعه و در ركعت دوم ، سوره توحيد را بخواند⁽²²³⁾.
15 - مستحب است كه نمازگزار در قرائت رعايت ترتيل را نمايد و كلمات را آرام ، شمرده و واضح بخواند⁽²²⁴⁾.
16 - مستحب است كه نمازگزار در جاهايى كه علماى تجويد، وقف در آن جاها را معتبر دانسته اند، وقف كند⁽²²⁵⁾.
17 - مستحب است كه نمازگزار در هنگام خواندن سوره ، وقتى به آيه رحمت رسيد، از خدا طلب رحمت بنمايد و اگر به آيه عذاب جهنم و بلا رسيد، از خدا طلب پناه از عذاب كند⁽²²⁶⁾.
18 - اگر نمازگزار ترس از آن دارد كه وقتى سوره طولانى مى خواند، وقت تنگ شود و نماز دومش قضا شود، مستحب است كه سوره كوتاه قرائت كند⁽²²⁷⁾.
19 - مستحب است كه نمازگزار در نافله نمازهاى شب (نافله مغرب ، عشا و نماز شب ) قرائت را بلند و در نافله نمازهاى روز (نافله صبح ، ظهر و عصر) آهسته بخواند⁽²²⁸⁾.
20 - كراهت دارد كه در هر ركعت از نمازهاى واجب ، بيش از يك سوره قرائت شود⁽²²⁹⁾.
21 - مكروه است كه انسان در تمام نمازهاى يك شبانه روز، سوره ((قل هو اللّه احد)) را نخواند⁽²³⁰⁾.
22 - خواندن سوره ((قل هو اللّه احد)) با يك نفس مكروه است ⁽²³¹⁾.
23 - مكروه است كه انسان سوره اى را كه در ركعت اول خوانده ، در ركعت دوم نيز بخواند. (مگر اين كه در هر دو ركعت ، سوره ((قل هو اللّه احد)) را قرائت كند.)⁽²³²⁾
مستحبات و مكروهات ركوع
1 - مستحب است كه ذكر ركوع ، سه ، پنج يا هفت مرتبه و يا بيشتر قرائت شود⁽²³³⁾.
2 - كسى كه نمى تواند ايستاده يا نشسته ركوع كند و تنها مى تواند در حال نشسته ، كمى خم شود يا در حال ايستاده با سر اشاره كند، احتياط مستحب آن است كه بعد از نمازى كه براى ركوع آن با سر اشاره كند نماز ديگرى هم بخواند و هنگام ركوع ، بنشيند و هر قدر مى تواند براى ركوع خم شود⁽²³⁴⁾.
3 - مستحب است كه نمازگزار قبل از ركوع ، در حالى كه راست ايستاده تكبير بگويد⁽²³⁵⁾.
4 - مستحب است هنگام ركوع ، زانوها به عقب داده شود و پشت صاف نگهداشته شود؛ گردن نيز كشيده و مساوى پشت باشد⁽²³⁶⁾.
5 - مستحب است كه انسان هنگام ركوع ،بين دو قدم خود را نگاه كند⁽²³⁷⁾.
6 - مستحب است كه هنگام ركوع ، پيش از ذكر يا بعد از آن صلوات فرستاده شود.
7 - مستحب است كه نمازگزار بعد از ركوع هنگامى كه برخاست و راست ايستاد، در حال آرامى بدن بگويد: ((سمع اللّه لمن حمده ))⁽²³⁸⁾.
8 - مستحب است كه زنها در ركوع ، دست را از زانو بالاتر بگذارند و زانوها را به عقب ندهند⁽²³⁹⁾.
9 - مستحب است كه انسان پيش از گذاشتن دست چپ بر زانوى چپ ، دست راست را بر زانوى راست بگذارد⁽²⁴⁰⁾.
10 - مستحب است كه نمازگزار در هنگام ركوع ، انگشتان كف دست خود را از هم باز كرده و آنها را از زانوهاى خود پر كند⁽²⁴¹⁾.
11 - مستحب است كه پيش از گفتن ذكر ركوع ، دعاى وارده خوانده شود⁽²⁴²⁾.
12 - مستحب است كه نمازگزار در حالت ركوع ، آرنج ها را باز كند⁽²⁴³⁾.
13 - مكروه است كه نمازگزار در حال ركوع ، سر را به زير انداخته و دستها را به پهلو بچسباند و يا دستها را در بين دو زانوى خود قرار دهد⁽²⁴⁴⁾.
14 - مكروه است كه نمازگزار در حال ركوع ، دو دست خود را زير جامه هاى خود پنهان كند⁽²⁴⁵⁾.
مستحبات و مكروهات سجده
1 - مستحب است كه انسان بعد از ركوع براى رفتن به سجده ، تكبير بگويد⁽²⁴⁶⁾.
2 - مستحب است هنگامى كه مرد مى خواهد به سجده برود اول دست ها را و زن اول زانوها را به زمين بگذارد.
3 - مستحب است كه انسان بينى خود را روى مهر يا چيزى كه سجده بر آن صحيح است ، بگذارد.