33 - اسلام توصيه مى كند كه پيش از مباشرت با زن حامله ، وضو گرفته شود.
34 - اسلام از اين كه مرد براى مدتى با همسرش آميزش جنسى نداشته باشد، نهى كرده است . چه بسا اين كار موجب فساد و تباهى زن گردد.
35 - نزديكى كردن از پشت زنان كراهت دارد⁽⁶⁴⁾.
36 - جماع كردن در شب اول ماه رمضان مستحب است .
37 - جماع كردن در شب عيد فطر كراهت دارد كه اگر فرزندى بوجود آيد، شرى بسيار از او ظاهر شود.
38 - جماع كردن در شب عيد قربان كراهت دارد كه اگر فرزندى بوجود آيد، شش انگشت يا چهار انگشت در دست خواهد داشت .
39 - جماع كردن در بين اذان و اقامه مكروه است كه اگر فرزندى بوجود آيد، در ريختن خون جرى خواهد شد.
40 - جماع كردن در شب مكروه است كه اگر فرزندى حاصل شود، شوم باشد و در رويش نشان سياهى پديد آيد.
41 - آميزش در شب دوشنبه مستحب است ، چرا كه اگر فرزندى پديد آيد، حافظ قرآن و راضى به قسمت خدا باشد.
42 - نزديكى نمودن در شب سه شنبه استحباب دارد. زيرا اگر فرزندى حاصل شود، دهانش خوشبو، دلش رحيم ، دستش جوانمرد و زبانش از غيبت و بهتان پاك باشد.
43 - آميزش و نزديكى در شب پنج شنبه مستحب است و اگر فرزندى حاصل شود، حاكمى از حكام شريعت يا عالمى از علما باشد و اگر در روز پنج شنبه ، وقتى كه آفتاب در ميان آسمان باشد نزديكى شود و فرزندى پديد آيد، شيطان نزديك او نشود تا پير شود و خداوند سلامتى در دنيا و دين را به او روزى مى كند.
44 - مجامعت در شب جمعه مستحب است و اگر فرزندى حاصل شود، خطيب و سخنگو گردد و اگر در روز جمعه بعد از عصر جماع شود و فرزندى به وجود آيد از دانايان مشهور شود.
45 - جماع كردن در ساعات اول شب كراهت دارد. زيرا اگر فرزندى به وجود آيد، بيم آن است كه ساحر شود و دنيا را بر آخرت ترجيح دهد.
46 - در حديثى از اميرالمؤ منين (عليه السلام ) منقول است كه هر گاه كسى را دردى در بدن به هم رسد يا حرارت بر مزاجش غالب شود، پس با زن خود جماع كند تا ساكن شود.
47 - جماع كردن در حالى كه انگشترى همراه مرد يا زن باشد كه نام خدا بر آن نقش كرده باشند، كراهت دارد⁽⁶⁵⁾.
48 - جماع كردن در سفر در صورتى كه آب غسل نداشته باشند، مكروه است ⁽⁶⁶⁾. لازم به ذكر است كه اسلام در دوران باردارى مراقبتهاى زيادى را را براى مادر چه از نظر معنوى ، چه بهداشتى و چه تغذيه سفارش كرده است ؛ همچنين اسلام سفارشاتى از نظر معنوى و تغذيه پدر، جهت پدر شدن دارد.
آداب و سنن ولادت
1 - از سنتها و آداب اسلام پيرامون نوزاد، گفتن اذان و اقامه در دو گوش ‍ اوست . پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) مى فرمايند: ((كسى كه خداوند به او فرزندى داد، بايد در گوش راستش اذان و در گوش چپ او اقامه گويد كه اين كار او را از شيطان رجيم محفوظ مى دارد.))
2 - مستحب است كه پيش از اذان و اقامه كام كودك را با خرما بگيرند؛ چنان كه پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) با حسن و حسين (عليهما السلام ) چنين كرد.
3 - عقيقه كردن نوزاد بعد از تولد مستحب است ؛ يعنى اين كه گوسفند، گاو يا شترى را قربانى نمايند و پس از ذبح ، آنچه خواستند با آن انجام دهند.
4 - از امام صادق (عليه السلام ) نقل است كه مكروه است پدر و مادر نوزاد از گوشت عقيقه بخورند.
5 - اسلام دستور مى دهد كه پسر را در روز هفتم ولادت ختنه كنند و فرزندى هم كه ختنه شده به دنيا آمده باشد را مستحب است كه تيغ از موضع ختنه بگذرانند.
6 - مستحب است هنگام ختنه و عقيقه دعاى وارده خوانده شود⁽⁶⁷⁾.
7 - رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمودند: ((اول چيزى كه زن زائيده بايد بخورد رطب است ؛ چنان كه حق تعالى به حضرت مريم بعد از زائيدن حضرت عيسى (عليه السلام ) فرمود كه رطب بخورد)). اين كار باعث مى شود فرزند او بردبار شود⁽⁶⁸⁾.
8 - مكروه است كه نوزاد را در ابتداى ولادت در جامه زرد بپيچند و سنت آن است كه او را در جامه سفيد بپيچند.
9 - مستحب است كه در روز هفتم ، سر نوزاد را بتراشند و موى سرش را با نقره يا طلا بكشند و آن نقره و طلا را صدقه بدهند.
10 - مستحب است عقيقه پسر، نر و عقيقه دختر، ماده باشد.
11 - مستحب است كه اگر نوزاد دختر است ، در روز هفتم گوش (نرمه گوش ) او را سوراخ نمايند⁽⁶⁹⁾.
12 - مستحب است كه بعد از ولادت به شرط ايمنى از ضرر، نوزاد را بشويند⁽⁷⁰⁾.
آداب نام گذارى فرزند
1 - دين اسلام مى گويد كه كودك را پيش از تولد - حتى اگر سقط شود - نامگذارى كنند. اميرالمؤ منين (عليه السلام ) مى فرمايند: ((پيش از آنكه فرزندتان به دنيا آيد او را نام گذارى كنيد. اگر نمى دانيد كه دختر است يا پسر، او را به نام هايى بناميد كه هم براى پسر است و هم براى دختر. فرزند سقط شده وقتى در روز قيامت پدرش را ديدار كند به او مى گويد: تو بر من نامى ننهادى ، در حالى كه پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) محسن را پيش از تولد نام نهاد))⁽⁷¹⁾.
2 - مستحب است كه نام ، نيكو باشد و اين نخستين احسان از سوى پدر بر فرزند است . امام باقر (عليه السلام ) مى فرمايند: راست ترين اسم ها آن است كه با عبوديت همراه باشد و بهترين اسامى از آن پيامبران است ))؛ پس ‍ اسم هايى مثل عبدالرحمن ، عبدالكريم ، عبداللّه و... راست ترين اسامى و محمد، ابراهيم ، نوح ، عيسى و موسى بهترين نام ها هستند. پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) مى فرمايند: ((خاندانى نيست كه در ميان آنها نام پيامبرى باشد، مگر آنكه خداوند عزوجل فرشته اى را براى آنها گماشته كه بام و شام ، آنها را تقديس مى كند)).
3 - مستحب است فرزند پسر - بر پايه سنت امامان - تا هفت روز (محمد) ناميده شود و سپس اگر خواستند، مى توانند هر نامى را كه دوست دارند بر او بگذارند. پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) در حديث شريفى مى فرمايند: ((خداوند به هر كس سه پسر بدهد و نام يكى از آن سه را ((محمد)) نگذارد با من بى مهرى كرده است )). در حديثى از ابوالحسن (عليه السلام ) رسيده است : ((فقر به خانه اى وارد نمى شود كه در آن نام محمد، على ، حسن ، حسين ، جعفر، طالب و يا عبداللّه باشد و اين چنين است كه اگر در ميان زنان نام فاطمه يافت شود))⁽⁷²⁾.
4 - بر پايه روايت منقول از امام صادق (عليه السلام )، اسلام خوش ‍ نمى دارد كسى با نام غير حقيقى همچون حكم ، حكيم ، خالد و مالك ناميده شود⁽⁷³⁾.
آداب شيردهى و تربيت فرزند
1 - از امام صادق (عليه السلام ) نقل است كه فرمودند: ((مدت شيرخوارگى بيست و يك ماه است و كمتر از آن ستم بر كودك است ))⁽⁷⁴⁾.
2 - اميرالمومنين (عليه السلام ) مى فرمايند: ((بنگريد چه كسى به كودكانتان شير مى دهد كه كودك با آثار روانى همان شير به جوانى مى رسد)).
3 - پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله و سلم ) مى فرمايند: ((نگذاريد زن احمق يا زنى كه چشم او ضعيف است به فرزندانتان شير دهد كه شير اثر وضعى دارد))⁽⁷⁵⁾.
4 - امام باقر (عليه السلام ) مى فرمايند: ((به كودكانتان از شير زن زيبا و خوشرو بخورانيد، نه شير زن زشت رو را كه شير، اثر وضعى دارد))⁽⁷⁶⁾.
5 - براى شير دادن بچه بهتر از هر كس مادر اوست و سزاوار است كه مادر براى شير دادن از شوهر خود مزد نگيرد؛ خوب است كه شوهر مزد بدهد⁽⁷⁷⁾.
6 - مستحب است دايه اى كه براى طفل مى گيرند، دوازده امامى ، داراى عقل و عفت و صورت نيكو باشد⁽⁷⁸⁾.
7 - مكروه است دايه اى بگيرند كه بچه اى كه دارد از زنا به دنيا آمده باشد⁽⁷⁹⁾.
8 - مستحب است از زن ها جلوگيرى كنند تا هر بچه اى را شير ندهند. زيرا ممكن است فراموش شود كه به چه كسانى شير داده اند و بعدا دو نفر محرم با يكديگر ازدواج نمايند⁽⁸⁰⁾.
9 - مستحب است پدر و مادر درباره از شير گرفتن فرزند با يكديگر مشورت و رايزنى كنند⁽⁸¹⁾.
10 - اسلام به والدين توصيه مى كند كه گريه كودكانشان را تحمل كنند و آنها را از آن كه به خاطر گريه ، كودكان خود را بزنند، منع مى كند. پيامبر اسلام (صلى الله عليه و آله و سلم ) در روايتى فرمودند: ((به خاطر گريه ، كودكان خود را نزنيد. گريه آنها در طول چهار ماه ، شهادت به يگانگى اللّه است و در چهار ماه ديگر درود بر پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) و خاندان او و در چهار ماه بعد دعا براى پدر و مادرشان مى باشد))⁽⁸²⁾.
11 - سنت پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) شير دادن به كودك را تشويق مى كند. پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) در حديث شريفى پيرامون اجر زن شيرده فرمودند: ((هر گاه زنى كودكى را شير دهد، هر مكيدن كودك برابر است با آزاد كردن فرزندى از فرزندان اسماعيل و هر گاه از شير دادن او فارغ شد، فرشته اى بزرگوار به پهلوى او مى زند و مى گويد: كار را از سر گير كه خداوند تو را بخشيده است ))⁽⁸³⁾.
12 - امام صادق (عليه السلام ) به زن شيرده توصيه مى كنند كه از دو پستان به نوزاد شير دهد. چرا كه شير يكى از پستان ها به منزله خوراك (طعام ) و ديگرى به منزله آب براى كودك است ⁽⁸⁴⁾.
اسلام در مورد تربيت كودكان سفارشاتى دارد كه عبارتند از:
1 - اسلام ، خير خوبى را براى فرزندان توصيه مى كند و دستور مى دهد كه آنها را دوست بدارند و به وعده هايى كه به آنها مى دهند، وفا كنند. چرا كه در حديثى از پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) آمده است كه كودكان گمان مى كنند كه شما روزى آنها را مى دهيد⁽⁸⁵⁾.
2 - اسلام توصيه مى كند كه فرزندان خود را ببوسيد. مردى نزد پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) آمد و عرض كرد: من هرگز فرزندم را نبوسيده ام . وقتى رفت پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمودند: ((اين مرد نزد من از اهالى دوزخ است )). در حديثى ديگر از پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) نقل شده است : ((هر كس فرزند خود را ببوسد، خداوند حسنه اى براى او مى نويسد))⁽⁸⁶⁾.
3 - اسلام توصيه كرده است كه ميان كودكان برابرى و عدم تمايز برقرار كنيد. پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) مردى را ديد كه يكى از دو پسرش ‍ را مى بوسد و ديگرى را رها مى كند. پس به فرمودند: ((آيا ميان آن دو برابرى برقرار نمى كنى ؟!))⁽⁸⁷⁾
4 - پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) درباره اداى حقوق كودكان الگوى جهانيان است . در روايتى آمده است كه رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) نماز ظهر را با مردم گذارد و دو ركعت پايانى را سبك برگزار كرد. وقتى پيامبر از نماز فارغ شد، مردم گفتند: آيا در نماز چيزى پيش آمد؟ فرمودند: چه چيزى ؟ گفتند: دو ركعت پايانى نماز را سبك برگزار كرديد! پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمود: ((آيا گريه كودك را نشنيديد؟⁽⁸⁸⁾)) .
5 - اسلام براى تربيت ، سه مرحله مقرر كرده است و هر مرحله هفت سال است . امام صادق (عليه السلام ) مى فرمايند: ((بچه هفت سال بازى مى كند، هفت سال علم و قرآن مى آموزد و هفت سال حلال و حرام را مى آموزد)). همچنين مى فرمايند: ((بگذار فرزندت به شش سالگى برسد و سپس هفت سال او را نزد خود نگهدار و چنان كه مى خواهى او را ادب كن . پس اگر پذيرفت و شايستگى يافت ، چه بهتر، وگرنه او را رها كن ⁽⁸⁹⁾)) .
6 - در روايتى آمده است كه اگر پسران شش ساله شدند، مى بايد با يكديگر در يك لحاف نخوابند. همچنين در روايت ديگر وارد شده است كه پسران و دختران كه ده ساله شوند، رختخواب ايشان را بايد جدا كنند⁽⁹⁰⁾.
7 - حضرت صادق (عليه السلام ) فرمودند: ((به فرزندان خود به زودى احاديث را ياد بدهيد كه مخالفان ايشان را گمراه نكنند⁽⁹¹⁾)).
8 - رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمودند: ((حق فرزند پسر بر پدر آن است كه نام نيك برايش تعيين كند و به او قرآن بياموزد؛ او را ختنه كند و به شنا ياد دهد و اگر فرزندش دختر است ، نام نيك برايش تعيين كند و به او سوره ((نور)) را ياد دهد؛ سوره ((يوسف )) نياموزد و او را در بالاخانه ها جا ندهد و او را زود به خانه شوهر فرستد.)) پس حضرت فرمودند: ((هر كه فرزند خود را فاطمه ناميد، او را دشنام ندهد، نفرين نكند و كتك نزند⁽⁹²⁾)).
9 - در حديثى از حضرت اميرالمومنين (عليه السلام ) آمده است : ((چربى و كثافت دست و صورت اطفال را در هر شب ، پيش از خواب بشوييد كه شيطان مى آيد و ايشان را بو مى كند و آنها در خواب مى ترسند و ملائكه نويسندگان اعمال ، متاءذى (اذيت ) مى شوند⁽⁹³⁾)).
10 - از مسائلى كه پدر و مادر بايد در تربيت فرزندان دقت و رعايت كنند، ياد دادن ادب ، نظافت و بهداشت است و بايد فرزندان را با اين مسائل اسلامى بار آورند⁽⁹⁴⁾.
آداب دوران باردارى
1 - ماه اول ، هر روز ناشتا به مقدار دو عدد خرما بخورد و به آن سوره ((قدر)) بخواند.
2 - ماه دوم ، هر روز ناشتا كمى عناب بخورد و به آن سوره ((توحيد)) بخواند.
3 - ماه سوم ، هر روز يك عدد سيب بخورد و به آن سوره ((آية الكرسى )) بخواند.
4 - ماه چهارم ، هر روز انجير بخورد و به آن سوره ((تين ))بخواند.
5 - ماه پنجم ، هر روز يك عدد تخم مرغ بخورد و به آن سوره ((حمد)) بخواند.
6 - ماه ششم ، هر روز انار بخورد و به آن سوره ((اءنا فتحنا)) بخواند.
7 - ماه هفتم ، هر روز به بخورد و به آن سوره ((يس )) بخواند.
8 - ماه هشتم ، هر روز مقدارى نبات و زعفران را بكوبد و به آن سوره ((نصر)) بخواند.
9 - ماه نهم ، هر روز شير و خرما بخورد و به آن سوره ((دهر)) بخواند.
زمانى كه نوزاد تكان خورد، سوره توحيد بخواند و صلوات بفرستد. همچنين در طول دوران باردارى هر روز دعاى عهد، زيارت عاشورا و دعاى توسل را بعد از نماز صبح بخواند.
هر روز چهار مرتبه سوره توحيد بخواند و در طول اين دوران يك بار اين قرآن را ختم كند و در ماه آخر براى راحتى زايمان ، سوره مريم را بخواند. ضمنا در طول اين دوران بايد چهل روز سوره يوسف و چهل روز سوره انعام را بخواند.
آداب تخلى
1 - مستحب است كه در موقع تخلى جايى بنشيند كه كسى او را نبيند⁽⁹⁵⁾.
زيرا پيغمبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) هرگز در حال تخلى ديده نشد⁽⁹⁶⁾.
2 - موقع وارد شدن به مكان تخلى ، اول پاى چپ را بگذارد و موقع بيرون آمدن ، اول پاى راست را بگذارد⁽⁹⁷⁾. اگر شخص در بيابان است و قصد تخلى دارد، مستحب است كه پاى چپ را قدم آخرش بسوى محل تخلى قرار دهد؛ يعنى اول پاى راست را به طرف آن محل بردارد و سپس پاى چپ را⁽⁹⁸⁾.
3 - مستحب است كه در حال تخلى سر را بپوشاند⁽⁹⁹⁾. در بعضى روايات آمده است كه علاوه بر پوشاندن سر، حايل ديگرى مانند عبا يا مثل آن را بر روى چيزى كه بر سر گذاشته است ، بكشد. درست شبيه كسى كه شرم و حيا مى كند. انسان بايد اين كار را به جهت حيا و شرم از دو ملك راست و چپ انجام دهد⁽¹⁰⁰⁾.
4 - مستحب است كه در هنگام نشستن ، سنگينى بدن را بر پاى چپ بيندازد⁽¹⁰¹⁾ و پاى راست را باز كند⁽¹⁰²⁾.
5 - مستحب است كه پيش از خواب بول نمايد⁽¹⁰³⁾.
6 - مستحب است كه پيش از جماع و بعد از بيرون آمدن منى بول نمايد⁽¹⁰⁴⁾.
7 - بهتر است بعد از خارج شدن غائط، خود را اول با سنگ و سپس با آب پاك كند تا دست به نجاست نخورد⁽¹⁰⁵⁾.
8 - اگر روبروى ماه يا خورشيد نشسته است ، عورتش را كج كند تا مقابل آن دو نباشد.
9 - خواندن دعاهايى كه از ائمه عليهم السلام رسيده است در هنگام داخل شدن در بيت الخلاء، هنگام تخلى ، وقت ديدن آب ، وقت پاك كردن محل بول و غائط، وقت كشيدن دست به شكم ، وقت برخاستن از جاى خود و هنگام بيرون آمدن از بيت الخلاء سفارش شده است . (تفسير اين دعاها در رساله هاى علميه و مفاتيح الجنان آمده است .)
10 - استبرا نمودن بعد از خارج شدن بول كه اين عمل براى مردهاست . استبرا يعنى خواستن و طلب پاكى مجراى بول ؛ به اين طريق كه انگشت وسط دست چپ را نزديك به مخرج غائط گذاشته و سه مرتبه به قوت تا بيخ آلت بكشند، سپس انگشت اشاره را زير آلت و انگشت شست را بالاى آن گذاشته و تا ختنه گاه سه مرتبه بكشند و سپس سه مرتبه سر آلت را فشار دهند.
11 - سه بار ((اح اح )) كردن در حال انجام عمل استبرا تا كمك به استبرا نمايد.
12 - استنجا (محل بول يا غائط را شستن ) با دست چپ . زيرا خداوند دست چپ را براى كارهاى پايين قرار داده است ؛ همان طور كه دست راست را براى كارهاى بالا، مانند خوردن و وضو گرفتن ، قرار داده است . اما اگر مانعى در ميان باشد كه نتواند با دست چپ استنجا كند، استفاده از دست راست اشكالى ندارد⁽¹⁰⁶⁾.
13 - استنجا با آب سرد كه اين كار بواسير را دفع مى كند⁽¹⁰⁷⁾.
14 - اگر در بيت الخلاء عطسه كرد، حمد بگويد و صلوات بفرستد⁽¹⁰⁸⁾.
مكروهات تخلى
1 - نشستن روبروى خورشيد و ماه در موقع تخلى ، مگر اين كه عورت خود را بپوشاند⁽¹⁰⁹⁾.
2 - نشستن روبرو⁽¹¹⁰⁾ يا پشت به باد⁽¹¹¹⁾.
3 - نشستن در جاده ، خيابان و كوچه و نشستن دم درب خانه و زير درختى كه ميوه مى دهد⁽¹¹²⁾. زيرا ملائكه در وقت ميوه دار بودن درخت بر آن درختان مى باشند و ميوه را از ضرر جانوران نگه مى دارند⁽¹¹³⁾. همچنين نشستن در راهى كه به سوى آب است ؛ يعنى محلى كه مردم براى بردن آب به آنجا مى آيند؛ مثل كنار رودخانه ها و سر چاهها و چشمه ها. نيز در اطراف و در حريم خانه كه ملك صاحب آن خانه نيست ، تخلى كراهت دارد؛ وگرنه اگر در ملك تخلى كند، حرام است ⁽¹¹⁴⁾.
4 - خوردن در موقع تخلى ⁽¹¹⁵⁾. زيرا خوردن در حال تخلى پستى و خوارى نفس است ؛ يعنى اين كار باعث پست نمودن نفس است ⁽¹¹⁶⁾.
5 - توقف زياد در موقع تخلى ⁽¹¹⁷⁾. زيرا باعث بواسير مى شود.
6 - تطهير كردن با دست راست .
7 - حرف زدن در حال تخلى ، مگر در حال ضرورت و يا وقتى كه ذكر خدا مى گويد⁽¹¹⁸⁾.
8 - ايستاده بول كردن ⁽¹¹⁹⁾. زيرا ممكن است شيطان عقل را فاسد كند⁽¹²⁰⁾.
9 - بول كردن در زمين سخت و سوراخ لانه جانوران ؛⁽¹²¹⁾ به خاطر اذيت شدن حيوانات يا جن ⁽¹²²⁾.
10 - بول كردن در آب ، خصوصا آب راكد⁽¹²³⁾. زيرا حيوانات كوچك در آب مى باشند كه آنها به وسيله بول اذيت مى شوند⁽¹²⁴⁾.
11 - خوددارى كردن از بول و غائط؛ ولى اگر ضرر برساند، نبايد خوددارى كند⁽¹²⁵⁾.
12 - بول كردن به سمت هوا از جاى بلند، مانند پشت بام ⁽¹²⁶⁾.
13 - غائط كردن در جايى مثل محل اجتماع كه باعث شود مردم او را لعن كنند⁽¹²⁷⁾.
14 - مسواك كردن در حال تخلى . زيرا باعث بوى بد و گندى دهان مى شود⁽¹²⁸⁾.
15 - سلام كردن به شخصى كه در حال تخلى است ⁽¹²⁹⁾.
16 - استنجا با استخوان ، سرگين و ساير مطعومات و خصوصا نان كه كراهت شديد دارد.
17 - استنجا با دست چپ در صورتى كه به آن انگشترى باشد كه اسم خدا يا ائمه عليهم السلام بر آن حك شده باشد.
18 - همراه بردن قرآن و انگشترى كه اسم خدا يا ائمه معصومين عليهم السلام روى آن حك شده باشد در محل تخلى .
19 - استنجا بوسيله آبى كه به غير از نجاست بويش متغير شده باشد⁽¹³⁰⁾.
آداب وضو
1 - مستحب است كه مصرف آب بيش از يك مد نباشد؛ (حدود 750 گرم )⁽¹³¹⁾
2 - مسواك كردن ؛ هر چند با انگشت باشد⁽¹³²⁾. بهتر است كه با شاخه سبز شاخه اى كه هنوز خشك نشده است ، مسواك نمود. (چوب ادراك )⁽¹³³⁾ چرا كه مسواك نمودن ، دهان را پاكيزه ، بلغم را برطرف و حافظه را زياد مى كند و باعث خشنودى حق تعالى است . گفته اند كه دو ركعت نماز بعد از مسواك زدن از هفتاد ركعت نماز به غير مسواك با فضيلت تر است ⁽¹³⁴⁾.
3 - اگر از ظرف وضو مى گيرد، آن را سمت راست خود قرار دهد و رو به قبله بنشيند⁽¹³⁵⁾.
4 - وقتى نگاهش به آب افتاد اين دعا را بخواند: الحمدلله الذى جعل الماء طهورا و لم يجعله نجسا؛ حمد و سپاس شايسته خدايى است كه آب را پاك كننده قرار داد و آن را نجس و ناپاك نساخت ⁽¹³⁶⁾.
5 - گفتن نام خدا ؛ (بسم اللّه و بالله )⁽¹³⁷⁾.
6 - شستن دست ها قبل از شروع وضو⁽¹³⁸⁾ و گفتن : اللهم اجعلنى من التوابين و اجعلنى من المتطهرين ؛ خدايا مرا از توبه كاران و از پاكيزه كنندگان قرار بده ⁽¹³⁹⁾.
7 - سه بار مضمضه كردن (گرداندن آب در دهان ). بهتر است كه آب را بيرون بريزد⁽¹⁴⁰⁾ و بگويد: ((اللهم لقنى حجتى يوم القاك و اطلق لسانى بذكرات ؛ خدايا دليلم را روزى كه ملاقات مى كنم تو را به دهانم گذار و زبانم را به ذكر خودت گويا كن !))⁽¹⁴¹⁾
8 - سه بار استنشاق كردن ؛ يعنى آب در بينى كردن و بيرون ريختن و بگويد: اللهم لاتحرم على ريح الجنة واجعلنى ممن يشم ريحها و روحها و طيبها؛ خدايا بوى بهشت را بر من حرام مكن و مرا از كسانى قرار بده كه بو، نسيم و عطر بهشت را مى بويند.⁽¹⁴²⁾
9 - دو بار شستن صورت و دست ها⁽¹⁴³⁾.
10 - هنگام شستن صورت بگويد: اللهم بيض وجهى يوم تسود الوجوه و لاتسود وجهى يوم تبيض الوجوه خدايا مرا رو سفيد كن روزى كه صورت ها سياه مى شوند و سياه مكن رويم را روزى كه چهره ها سفيد مى شوند!))⁽¹⁴⁴⁾
11- با دست راست يك كف آب بردارد و در كف دست چپ بريز و سپس ‍ روى دست راست بريزد⁽¹⁴⁵⁾ و بگويد: اللهم اعطنى كتابى بيمينى و الخلد فى الجنان ظهرى و لا تجعلها مغولة الى عنقى و اءعوذ الى عنقى و اءعوذ بك من مقطعات النيران ؛ خدايا نامه اعمالم را به دست چپم مده و آن را از پشتم نيز مده و آن را به گردنم نبند! پناه مى برم به تو از تكه هاى آتش !))⁽¹⁴⁶⁾
13 - مردها در شستن اول ، آب را بر پشت آرنج بريزند و در شستن دوم بر پيش آرنج قسمت داخلى بريزند؛ بر عكس زن ها⁽¹⁴⁷⁾.
14 - مستحب است كه آب روى قسمت بالاى آرنج ريخته شود⁽¹⁴⁸⁾.
15 - مستحب است كه آب را بر عضو بريزد، نه عضو را در آب فرو ببرد.
16 - مستحب است كه هنگام شستن ، دست را بر اعضا بكشد؛ هر چند بدون كشيدن دست ، شسته شود.
17 - مستحب است كه هنگام شستن صورت ، چشم ها را باز بگذارد⁽¹⁴⁹⁾.
18 - مستحب است كه در موقع مسح سر بگويد: اللهم غشنى رحمتك و بركاتك ؛ خدايا رحمت و بركاتت مرا فرا گيرد!
19 - سزاوار است كه هنگام مسح پاها بگويد: اللهم ثبتنى على الصراط يوم تزل الاقدام واجعل سعيى فيما يرضيك عنى يا ذاالجلال و الاكرام خدايا مرا بر صراط پا بر جا بدار؛ روزى كه پاها بلغزد و سعى و تلاش مرا در راهى قرار بده كه از من بپسندى اى صاحب جلال و اكرام !
20 - مستحب است كه بعد از اتمام وضو، بگويد: اللهم انى اسئلك تمام الوضوء و تمام الصلوة و تمام رضوانك و الجنه . الحمداللّه رب العالمين خدايا از تو درستى وضو و نماز و كمال رضوان و بهشت را مى خواهم . حمد براى خداست ؛ خدايى است كه پروردگار جهانيان است .
21 - خواندن سوره قدر؛ سه مرتبه بعد از وضو.
22 - استعمال بوى خوش ⁽¹⁵⁰⁾.
مكروهات وضو
1 - كمك گرفتن از ديگران در مقدمات قريبه وضو؛ مثل ريختن آب در دست وضو گيرنده .
2 - وضو گرفتن در محل استنجا؛ مثلا در توالت .
3 - وضو گرفتن از ظرفى كه طلاكوب يا نقره كوب است يا نقش صورت بر آن مى باشد.
وضو گرفتن با آب هاى زير مكروه مى باشد:
الف ) آبى كه در آفتاب گرم شده باشد.
ب ) آبى كه در غسل واجب به كار رفته باشد.
ج ) آب متعفن .
د) آب چاهى كه حيوانى در آن افتاده قبل از كشيدن آب چاه به مقدار معين .
ه ) آبى كه در آن مار يا عقرب يا قورباغه مرده باشد.
و) آب نيم خورده زن حائض .