ما را به راه راست راهبر باش !
كلمه صراط كه بيش از 40 بار در قرآن آمده است ، به معناى راه هموار، روشن و وسيع است . ما از خدا مى خواهيم كه همه مسلمانان را به بزرگراه سعادت هدايت كند؛ بزرگراهى كه به راحتى ما را به خدا برساند.
كسى كه مى خواهد در صراط مستقيم قرار گيرد بايد راه هوسهاى خود، راه هوسهاى مردم ، راه طاغوتها و راه نادرست نياكان و پيشينيان خود را كنار بگذارد و تنها در راه مستقيمى كه توسط انبياء و امامان ترسيم شده است ، حركت كند.
O صراط الذين انعمت عليهم :
راه آنان كه نعمتشان دادى .
نمازگزار اين حقيقت را باور دارد كه راه مستقيم ، راهى است پيمودنى و پيش از او كسانى اين راه را پيموده اند، لذا از خدا مى خواهد كه او را در زمره آنان قرار دهد. آنان كسانى هستند كه خداوند آنان را مشمول نعمت هاى خود ساخته است .
قرآن ، پيامبران ، صديقان ، شهدا و صالحان را از جمله كسانى مى داند كه از نعمت هدايت برخوردار شده اند.
و نمازگزار از خدا مى خواهد كه دنباله رو آنان باشد.
O غير المغضوب عليهم و لا الضالين ؛
همانا كه نه در خور خشم اند و نه گمراهان و گمگشتگان (اند).
نمازگزار در پايان سوره حمد از خدا مى خواهد كه جزء دو گروه نباشد و راه آنان را نپيمايد.
1. غضب شدگان ، آنان كه چون فرعون و قارون و ابولهب و چون قوم عاد و ثمود و بنى اسرائيل در برابر حق و حقيقت و دين و خدا جبهه گيرى مى كردند و مورد خشم او قرار گرفتند.
2. گمراهان و گمگشتگان ، آنان كه حيران و سر در گم اند. نه راه انبياء را برگزيده اند و از آنان جانبدارى مى كنند و نه راه مخالفان و معاندان را برگزيده اند. آنان افرادى بى تفاوت ، بى درد، و رفاه طلب هستند كه به فكر شهوت و شكم خود هستند و كارى به حق و باطل ندارند. مانند عابدان پس ‍ از حضرت عيسى (عليه السلام ) يا عالم نمايان دنيا دوست .
سوره توحيد
اين سوره سراپا از يگانگى خدا سخن مى گويد از اين رو ((سوره توحيد)) نام گرفته است .
O بسم الله الرحمن الرحيم ؛
به نام خداوند رحمتگر مهربان
O قل هو الله احد؛
بگو او خدايى است يكتا.
توحيد كه همان يگانه دانستن خداست ، اساسى ترين اصل همه اديان آسمانى است . توحيد مرز ميان ايمان و كفر است . او يكتاست يعنى دومى ندارد، شبيه و مثل و مانندى ندارد، جزء و عضوى ندارد.
كسى كه توحيد خدا را باور كند، دچار شرك و ريا نمى شود همه كارهايش را براى او انجام مى دهد.
O الله الصمد؛
خداى بى نياز (پاك از عيب و پناه نيازمندان )
همه موجودات سر تا پا نيازمند و در وجود و بقاء خود، به خدا نيازمندند، همه به او پناه مى آورند و خود را پر از عيب و نقص مى يابند. كسى كه تنها خدا را ((صمد)) مى داند، و خود و ديگران را فقير و نيازمند و بى پناه ، جز به خدا تكيه نمى كند.
O لم يلد و لم يولد؛
نه كسى زاده اوست و نه او زاده كسى است .
او سرچشمه هستى است . همه چيز و همه كس آفريده او هستند اما او خود هميشه بوده و هميشه خواهد بود، او ازلى و ابدى است . دل بستن و پناه آوردن به چنين حقيقت بيكرانى ، انسان را در برابر همه خطرات مادى و آسيب هاى اجتماعى بيمه مى كند.
O و لم يكن له كفوا احد؛
و احدى همتاى او نيست .؛
در پايان سوره باز تاءكيد مى كنيم كه خدا يكتاست و هيچ كس ، همتا و همانند او نيست و اگر اين حقيقت را به خوبى باور كنيم ، همه كارهاى خود را براى خدا انجام مى دهيم و در اهداف فردى و گروهى و اجتماعى خود، غير خدا را دخيل و شريك نمى دانيم .
ذكر ركوع و سجده :
O سبحان ربى العظيم و بحمده ؛
پروردگار بزرگم را منزه مى دانم و مى ستايم .
O سبحان ربى الاعلى و بحمده ؛
پروردگار بلند مرتبه ام را منزه مى دانم و مى ستايم .
نمازگزار پس از بيان آن همه عظمت و بزرگى خدا، خود را كوچك و بى مقدار بلكه هيچ مى يابد و در برابر عظمت او خم مى شود (ركوع ) و آنگاه به زمين مى افتد (سجده ) و زبان به تسبيح او مى گشايد.
او خدا را منزه از هر عيب و نقص مى يابد، پس از آن باز به حمد و ستايش ‍ رو مى آورد.
او دريافته است كه خداوند حقيقت بى كرانى است كه از فهم و درك او بالاتر است و بايد تنها در برابر عظمت او سر فرود آورد. او ديگر در برابر غير خدا و طاغوت ها كرنش نخواهد كرد.
قنوت
O ربنا آتنا فى الدنيا حسنة و فى الاخرة حسنه و قنا عذاب النار؛⁽⁸¹⁾
پروردگارا! در دنيا و آخرت به ما نيكى عطا كن و ما را از عذاب آتش (دور) نگه دار.
در هنگام قنوت دستها را بالا مى آوريم و به عنوان عرض نياز و اظهار تهيدستى و اميد به عطاى خدا، آنها را در مقابل صورت قرار مى دهيم . در قنوت هر دعايى را مى توان خواند ولى بهتر است دعايى را برگزينيم كه همگانى باشد مثل دعاى ((ربنا آتنا)) كه در قرآن آمده است .
ما در اين دعا از خدا مى خواهيم هم نيكى ها و خوبى هاى دنيا را و هم نيكى ها و خوبى هاى آخرت را به ما عطا كند.
چرا كه گرفتن دنيا و رها كردن آخرت خطاست ، همينطور گرفتن آخرت و رها كردن دنيا نيز خطاست .
دنيا، مزرعه آخرت است و با نيكى ها و حسنات دنيا مى توان آخرت خود را آباد كرد.
در پايان از خدا مى خواهيم كه ما را از آتش جهنم برهاند.
تسبيحات اربعه
O سبحان الله ، و الحمد لله ، و لا اله الا الله ، و الله اكبر.
منزه است خدا، و ستايش تنها براى خداست ، و معبودى جز او نيست ، و خدا بزرگتر است (از آن كه در وصف بگنجد).
تسبيحات اربعه ، مشتمل بر چهار ذكر است :
1. تسبيح (سبحان الله )
2. تحميد (الحمد لله )
3. تهليل (لا اله الا الله )
4. تكبير (الله اكبر)
حضرت ابراهيم به هنگام ساختن خانه كعبه لبهايش به ذكر مقدس ‍ تسبيحات اربعه مترنم بود.
نمازگزار، ابتدا خدا را پاك و منزه مى يابد آنگاه زبان به ستايش او مى گشايد سپس تنها او را شايسته پرستش مى شمارد و در پايان ، خدا را بزرگتر از آن مى داند كه بتوان او را وصف كرد.
تشهد
O اشهد ان لا اله الا الله ، وحده لا شريك له ؛
گواهى مى دهم كه معبودى جز خدا نيست . يكتاست و او را شريكى نيست .
O ((و اشهد ان محمدا عبده و رسوله ؛))
و گواهى مى دهم كه محمد بنده و فرستاده اوست .
O ((اللهم صل على محمد و آل محمد؛))
بار خدايا بر محمد و خاندان او درود فرست !
نمازگزار با آنكه در اذان و اقامه به توحيد و نبوت پيامبر شهادت داده است باز در پايان نماز نيز به اين دو حقيقت بزرگ اعتراف مى كند سپس بر پيامبر و خاندان پاك او صلوات و درود مى فرستد.
او اعتراف مى كند كه پيامبر در پرتو عبوديت و بندگى خدا به آن همه عظمت دست يافته است و اين راه را به روى خود باز مى يابد و تصميم مى گيرد همين راه را بپيمايد
سلام
O السلام عليك ايها النبى و رحمة الله و بركاته ؛
اى پيامبر خدا! بر تو درود، و رحمت و بركات خدا بر تو باد!
O ((السلام علينا و على عباد الله الصالحين ؛))
درود بر ما و بر بندگان شايسته خدا!
O ((السلام عليكم و رحمة الله و بركاته ؛))
درود بر شما (مؤ منين ) و رحمت و بركات خدا بر شما باد!
نمازگزار كه از مردم جدا شده و به پيشگاه خدا بار يافته و لحظاتى با او گرم راز و نياز بوده اكنون كه مى خواهد دوباره به سوى آنان برگردد هنگام بازگشت ابتدا به پيامبر سپس به نمازگزاران و بندگان شايسته او آنگاه به خلق خدا سلام مى كند.
او به سوى خدا رفته و قلب خود را صيقل داده و از كينه و كدورت پاك شده و اينك به سوى مردم آمده است . او پيام صلح و صفا، و درود و سلام آورده است .
9- انتظار سبز

از مهالك در دو عالم اين صلات

اهل خود را مى دهد بى شك نجات (82)

نامه را با اشك شوق گرفتم . مثل اين بود كه جبرئيل از آسمان نامه اى برايم آورده باشد.
مدتها انتظار فرا رسيدن اين لحظه هاى خوش و معطر را كشيده بودم .
نامه را بر ديدگانم كشيدم و آن گاه با اشتياق آن را گشودم .
خط و امضاى آن درست بود، امام رضا (عليه السلام ) به همه سوالهايم پاسخ داده بودند:
(اى محمد بن سنان ...) اينكه پرسيده اى چرا نماز، واجب شده است بايد بگويم حكمت هاى فراوانى دارد:
نماز، اقرار به ربوبيت خداوند عزيز و بلند مرتبه است و هر گونه مثل و مانندى را از او نفى مى كند.
نماز، ايستادن در پيشگاه خداوند است با ذلت و مسكنت و خضوع و اعتراف .
نماز، پشيمان شدن از گناهان گذشته و درخواست بخشيدن آنها از سوى خداست .
گذاشتن چهره بر زمين است براى بزرگداشت خداوند...
با نماز، فروتن هستى و افزونى در دين و دنيا را خواهانى .
با نماز، آقا و مدبر و آفريننده خود را فراموش نمى كنى ، در نتيجه در عيش ‍ خوشگذرانى ها فرو نمى روى و طغيان نمى كنى .
با ياد خدا و ايستادن در مقابل او از گناهان و انواع فسادها و آلودگى ها باز داشته مى شوى .))⁽⁸³⁾
احكام ((فراموش شده ها)) در نماز
با احكام نماز پيش از اين آشنا شده ايد. ما در اين جا به ذكر احكام ((فراموش شده ها)) بسنده مى كنيم .
براى فراگيرى اين مطلب يادآورى اين مطلب لازم است كه واجبات نماز يازده تا هستند كه عبارتند از:
OOO
قاعده كلى
با فراگيرى اين قاعده كلى ، مى توانيد تمامى مسائل اين بخش را حل كنيد، قاعده كلى اين است كه :
1. گاهى واجب ركنى را فراموش مى كنيم . در اينجا دو صورت پيدا مى كند:
الف : وارد ركن بعدى شده ايم . در اينجا نماز، باطل است .
مثلا ركوع را فراموش مى كنيم و پس از رفتن به سجده متوجه مى شوم .⁽⁸⁴⁾
ب : وارد ركن بعدى نشده ايم ، نماز، باطل نمى شود.
بايد برگرديم واجب را به جا آوريم و نماز را ادامه دهيم .
مثلا ركوع را فراموش كرديم و روانه سجده شديم ولى قبل از آن كه سر بر زمين بگذاريم ، متوجه شديم ، در اين صورت بايد برگرديم و به طور كامل بايستيم و به ركوع و سپس به سجده برويم و نمازمان صحيح است .⁽⁸⁵⁾
2. گاهى واجب غير ركنى را فراموش مى كنيم ، باز در اين جا دو شكل پيدا مى كند:
الف : وارد ركن بعدى شده ايم اينجا نماز، صحيح است و آن را ادامه مى دهيم . مثل آن كه سوره را فراموش كرده و مشغول ذكر ركوع هستيم .⁽⁸⁶⁾
ب : وارد ركن بعدى نشده ايم ، در اينجا نيز نماز، صحيح است برمى گرديم واجب را به جا مى آوريم و نماز را ادامه مى دهيم .⁽⁸⁷⁾
با حفظ اين قاعده مى توانيد وظيفه نمازگزار را در حالت هاى زير مشخص ‍ كنيد:
1. سوره حمد را فراموش كرده و مشغول خوان سوره توحيد است .
2. تشهد را فراموش كرده و مشغول سلام دادن است .
3. دو سجده را فراموش كرده و تشهد بعد از آن را به جا مى آورد.
احكام ((فراموش شده ها)) پس از نماز
اگر آن چه در نماز فراموش شده ، ركن باشد، نماز، باطل است و اگر ركن نباشد، نماز، صحيح است ولى اگر ((تشهد)) يا ((يك سجده )) فراموش ‍ شده است در اين جا نمازگزار وقتى پس از پايان يافتن نماز يادش آمد، بدون آن كه صورت نماز را به هم بزند، آن تشهد و يا يك سجده را به جا آورد و پس از آن ((دو سجده سهو)) انجام مى دهد.⁽⁸⁸⁾
سجده سهو
گاهى اوقات ، بايد پس از تمام شدن نماز، دو سجده به جا آوريم كه به آن سجده سهو مى گويند.
در دو مورد زير، ((سجده سهو))، واجب مى شود:
1. در بين نماز ناخدا آگاه حرف بزنيم ، يا مثلا آخ يا آه بگوييم .
2. يك سجده را فراموش كنيم و پس از وارد شدن به ركوع ركعت بعد يادمان بيايد.
# و در دو مورد زير، احتياط واجب بجا آوردن سجده سهو است .
1. بى جا سلام دوم نماز يا سلام سوم و يا هر سه سلام را با هم بگوييم . مثلا در ركعت دوم نماز ظهر و عصر و عشاء.
2. تشهد را فراموش كنيم .⁽⁸⁹⁾
طريقه به جا آوردن سجده سهو
پس از پايان يافتن نماز، فورى نيت سجده سهو مى كنيم و بدون گفتن تكبيرة الاحرام به سجده مى رويم و مى گوييم :
بسم الله و بالله اللهم صل على محمد و آل محمد.
آن گاه مى نشينيم و دوباره به سجده مى رويم و ذكر بالا را مى گوييم پس از آن مى نشينيم و تشهد و سلام مى گوييم .⁽⁹⁰⁾
ولى چنانچه تشهد يا يك سجده را فراموش كرده بوديم ، پس از نماز ابتدا بايد قضاى آن تشهد يا سجده را به جا آوريم و بعد از آن دو سجده سهو را.
10- سفر
قل سيروا فى الارض فانظروا كيف بداء الخلق ثم الله ينشى النشاة الاخرة ان الله على كل شى قدير.⁽⁹¹⁾
(اى پيامبر) بگو: در زمين بگرديد و بنگريد چگونه (خدا) آفرينش را آغاز كرده است ؟ سپس (باز) خداست كه جهان آخرت را پديد مى آورد، خداست كه بر هر چيز تواناست .
از دوستان و آشنايان خداحافظى مى كنيم ، از آنان حلاليت مى طلبيم ، اثاث و وسايل خود را برمى داريم .
مى خواهيم به مسافرت برويم . قرآن ما را بارها به سير و سفر دعوت كرده است :
در زمين بگرديد و بنگريد چگونه (خدا) آفرينش را آغاز كرده است ؟ (عنكبوت / 20)
در زمين بگرديد و آن گاه بنگريد كه فرجام تكذيب كنندگان چگونه بوده است ؟ (انعام / 11).
در زمين بگرديد و بنگريد فرجام گناهكاران چگونه بوده است . (نمل / 69).
در زمين بگرديد و بنگريد فرجام كسانى كه پيشتر بوده و بيشترشان مشرك بودند چگونه بوده است ؟ (روم / 42)
آيا در زمين گردش نكره اند تا دلهايى داشته باشند كه با آن بينديشند يا گوشهايى كه با آن بشنوند؟ (حج / 46)
فراوان فوائدى كه براى سير و سفر و گردش و مسافرت هست ، ما را گاهگاهى وا مى دارد تا به مسافرت برويم .
براى ايمنى از حوادث ، صدقه مى دهيم ، با نام خدا و توكل بر او حركت مى كنيم ، مى خواهيم رفت و برگشت ما 45 كيلومتر⁽⁹²⁾ و يا بيشتر از آن باشد، اسلام براى ما تخفيف ويژه اى قرار داده است ؛ نمازهاى چهار ركعتى ما كوتاه (نصف ) مى شود و روزه گرفتن هم از عهده ما (در سفر) برداشته مى شود.
اسلام با اين حكم ، حمايت خود را از مسافرين اعلام كرده است ولى هرگز با گناه موافق نيست ، از اين رو اگر سفر، حرام باشد مانند فرار از جبهه و يا سفر بدون رضايت والدين و يا سفر براى كار حرام ، مانند سرقت ، هيچ تخفيفى شامل مسافر نمى شود.⁽⁹³⁾
كم كم از اقامتگاه خود دور مى شويم ، ديگر به نقطه اى رسيده ايم كه ديوارهاى آنجا را نمى بينيم و صداى طبيعى اذان آنجا را نيز نمى شنويم يعنى به ((حد ترخص )) يا ((مرز سفر)) رسيده ايم ⁽⁹⁴⁾ از اينجا به بعد، حكم مسافر داريم ، نماز خود را شكسته مى خوانيم . و هنگام بازگشت وقتى به اين نقطه رسيديم از اينجا تا اقامتگاه ، حكم مسافر نداريم يعنى نمازمان را بايد تمام بخوانيم .
وطن
در وطن كه هستيم نمازمان تمام است و روزه هم بايد بگيريم ولى بعضى وقتها نمى دانيم وطن ما كجاست ؟
وطن ما كجاست ؟
# زادگاه پدر و مادرم آنجاست من هم در همانجا به دنيا آمده ام ولى بزرگ شده آنجا نيستم ، حالا نمى دانم وطن من همانجاست يا نه ؟
# پدرم در آنجا خانه شخصى دارد، زادگاه او نيز همانجا بوده چند سالى براى تحصيل به آنجا رفته ام ولى خودم بزرگ شده جاى ديگر هستم ، وطنم كجاست ؟
# پدر و مادرم مى گويند ما از وطن خود، اعراض كرده ايم ، يعنى براى هميشه آنجا را ترك كرده ايم ، هر وقت آنجا مى روند نمازشان را شكسته مى خوانند، نمى دانم وظيفه من چيست ؟
# بعضى ها به من مى گويند تا وقتى ازدواج نكرده اى ، وطن تو همان وطن پدر و مادر توست از آن به بعد حق انتخاب وطن دارى !
وطنم كجاست ؟
تشخيص وطن كار دشوارى نيست ، به اين امور توجه كنيد:
1. زادگاه شما، وقتى وطن شماست كه بزرگ شده آنجا هم باشيد.⁽⁹⁵⁾
2. زادگاه پدر و مادر شما وطن شما نيست .⁽⁹⁶⁾
3. جايى كه پدر و مادر شما به عنوان وطن انتخاب كرده اند، وطن شما نيست .
يعنى شما در انتخاب وطن و يا اعراض از وطن تابع ديگران نيستيد، بايد به تكليف خود عمل كنيد⁽⁹⁷⁾، يعنى وطن شما اينجاست :
1. زادگاه شما كه در آنجا بزرگ شده ايد.⁽⁹⁸⁾
2. جايى كه بعد از بالغ شدن ، براى اقامت هميشگى انتخاب مى كنيد.⁽⁹⁹⁾
O ما بعضى وقت ها، به سفر مى رويم . ولى بعضى ها شغلشان مسافرت است مانند راننده قطار و ماشينهاى برون شهرى ، خلبان و ملوان ، وظيفه اين گروه چيست ؟
1. در سفرهايى كه شغل آنهاست چنين عمل مى كنند:
# در سفر اول ، هر چند طول بكشد، نمازشان شكسته است .
# در سفرهاى بعدى ، نمازشان تمام است .⁽¹⁰⁰⁾
2. در سفرهايى كه مربوط به شغل آنها نيست مانند سفرهاى زيارتى سياحتى نمازشان شكسته است .⁽¹⁰¹⁾
O بعضى از دانش آموزان ، دانشجويان ، معلمان ، كارمندان ، كارگران و... شغلشان مسافرت نيست ولى محل تحصيل ، خدمت و يا شغل آنان جاى ديگرى است و به آنجا آمد و رفت مى كنند حكم آنان چيست ؟
به فتواى حضرت امام خمينى قدس سره اين گروه حكم مسافر دارند و بايد مقررات آن را در نظر بگيرند. البته به فتواى مقام معظم رهبرى (دام ظله ) و برخى از مراجع بزرگوار ديگر اين گروه نيز مانند كسانى كه شغلشان مسافرت است با توجه به اين سه مسئله :
1. براى كارشان در كمتر از ده روز به محل كارشان سفر كنند.
2. سفر به آنجا براى شغل و كارشان باشد نه به جهت ديگرى .
3. سفر براى تحصيل وقتى حكم سفر براى شغل دارد و مشمول اين حكم است كه تحصيل ، در حكم كار و شغل باشد مانند كسانى كه در سپاه و ارتش ‍ يا ادارات ، براى تحصيل ، ماءمور مى شوند. بنابراين شامل همه دانش آموزان و دانشجويان نمى شود.⁽¹⁰²⁾
قصد ده روزه
تازه به اينجا آمده ايم ، مى گويند قصد ده كرده ايد يا نه ؟ يكى مى گويد در اين دو هفته اى كه اينجا هستيم من قصد نمى كنم ، نظر شما چيست ؟ فكر مى كنيد چگونه بايد قصد كرد؟
همين كه مى دانيد يا قصد داريد كه ده روز و يا بيشتر، در آنجا بمانيد و در اين مدت از حد ترخص آنجا خارج نشويد، قصد ده روز شما شكل گرفته ، بايد نمازهايتان را تمام بخوانيد و اگر ماه مبارك رمضان است ، روزه بگيريد.⁽¹⁰³⁾
# از روزى كه به اينجا آمده ايم هنوز نمى دانيم كه ده روز كامل اينجا مى مانيم يا نه ، تا كنون سى روز بلاتكليف مانده ايم وظيفه ما چيست ؟
تا روز سى ام نمازتان شكسته است پس از سى روز تا هرچه بمانيد نمازتان تمام است .⁽¹⁰⁴⁾
# از ابتدا كه اينجا آمديم قصد جدى داشتيم ده روز كامل بمانيم ، حالا تصميم ما عوض شده يعنى مى خواهيم كمتر از ده روز بمانيم و يا بلاتكليف مانده ايم وظيفه ما چيست ؟
1. اگر پيش از خواندن يك نماز چهار ركعتى تصميم شما عوض شده ، نماز هايتان را بايد شكسته بخوانيد.
2. اگر پس از خواندن يك نماز چهار ركعتى تصميم شما عوض شده تا هر وقت كه آنجا بمانيد، نمازهايتان تمام است .⁽¹⁰⁵⁾
نيت نماز شكسته
مى خواهم نماز شكسته بخوانم نمى دانم چگونه نيت كنم ، بگويم مثلا چهار ركعت نماز ظهر، شكسته مى خوانم يا بگويم دو ركعت نماز ظهر شكسته شده ؟
فرقى ندارد، اصلا نيت به گفتن و خطور دادن در قلب نيست همين كه تصميم دارى نمازت را شكسته يعنى دو ركعتى بخوانى كافى است .
11- آنجا كجاست ؟
و اقيموا وجوهكم عند كل مسجد و ادعوه مخلصين له الدين .⁽¹⁰⁶⁾
در هر مسجدى روى خود را مستقيم (به سوى قبله ) كنيد و در حالى كه دين خود را براى خدا خالص گردانيده ايد وى را بخوانيد.
آنجا كجاست ؟
((پايگاه مقاومت )) در برابر هوى و هوس ، شيطان و اهرمن ،
((ميعاد)) پيامبران ، امامان و پاكان عالم .
((مجمع عمومى )) مسلمانان و مستضعفان ،
((ميدان )) نمايش وحدت مسلمان عليه دشمنان اسلام ،
((بازار)) تقوا و ايمان ، صلح و صفا، همدلى و همراهى ،
فرشتگان چشم اميد به آنجا دوخته اند، و اهريمنان از رونق آن نگرانند.
و به راستى آنجا كجاست ؟
آنجا، مسجد است ، خانه خدا، محل ارتباط خاك با افلاك ، حلقه اتصال هيچ با همه چيز، و چه زيباست كه به آنجا بشتابيم ، زياد به آنجا برويم ، زودتر از همه برويم و ديرتر از همه برگرديم ، با لباسهاى تميز و خوشبو به آنجا وارد شويم ، در نظافت آن بكوشيم ، و در برنامه هاى فرهنگى آن شركت فعال داشته باشيم .
بنيانگذار جمهورى اسلامى حضرت امام خمينى قدس سره درباره اهميت مساجد مى فرمايد:
((مساجد را پر كنيد كه مساجد سنگرند و محراب يعنى جايى كه حرب (جنگ و مبارزه ) از آنجا آغاز مى شود و محل حرب است . شيطانها از مساجد و نماز مى ترسند، آنها مى خواهند از نماز جلوگيرى كنند و بعد از خالى كردن سنگرها، حمله كنند.))⁽¹⁰⁷⁾
نماز جماعت
اينان چه مى كنند!
با هم مى ايستند، با هم به ركوع مى روند، با هم سر بر خاك مى گذارند، با هم برمى خيزند، نظم و انضباط، وحدت و انسجام ، صلح و صفا و يكدلى و يكرنگى از اجتماعشان پيداست . گويى در دلهايشان كينه و حسادتى نيست ، قلبهاشان با هم پيوند خورده ، همه با هم برادرند، اينان چه مى كنند!
همه با هم در صف هاى منظم و پشت سر هم ، از يك نفر كه پيشاپيش آنها قرار گرفته پيروى مى كنند.
اينان ، همه مسلمانند و با هم نماز را به جماعت مى خوانند و شكوه خود را به نمايش مى گذارند. اينان خار چشم دشمنان اسلام هستند.
نداى اذان كه به گوش تو مى رسد تو را به اين جمع باشكوه دعوت مى كند، منادى حق را لبيك بگو. هر چه جمعيت نمازگزار بيشتر شود، ثوابش ‍ افزون تر است .
اگر عدد آنها از ده بگذرد پاداشى نصيب آنان مى شود كه قابل بيان و شمارش نيست .
اگر دنبال دوست خوب مى گردى ، و يا خواهان فردى دلسوز براى حل مشكلاتت هستى ، اگر مى خواهى با ديگران آشنا شوى ، در حل مشكلات ديگران دخيل باشى ، و از فردگرايى و خود خواهى به ديگر گرايى و خدا خواهى روى آورى ، در جماعت برادران دينى خود به ويژه در نماز جماعت شركت كن و اگر مى خواهى تبعيت از رهبرى را تمرين كنى ، باز هم در نماز جماعت حاضر شو!
بر پايى نماز جماعت
يك نفر به عنوان ((امام جماعت )) جلو مى ايستد، و حداقل يك نفر هم پشت سر او به عنوان ((ماءموم )) مى ايستد و به او اقتدا مى كند نماز جماعت شكل مى گيرد.
احكام نماز جماعت
1. جايگاه امام جماعت نبايد از جايگاه ماءمومين بالاتر باشد.⁽¹⁰⁸⁾
2. ماءمومين مى توانند در مكانى بالاتر از امام بايستند. مثلا امام در صحن مسجد و ماءمومين پشت بام بايستند ولى اگر ساختمان چند طبقه باشد، اشكال دارد.⁽¹⁰⁹⁾
3. اگر نماز همه كسانى كه در صف جلو هستند تمام شود يا همه آنها نيت فراداى نمايند. اگر فاصله به اندازه يك قدم بزرگ نباشد. نماز صف بعد به طور جماعت صحيح است و اگر بيشتر از اين مقدار باشد، فرادى مى شود و صحيح است .⁽¹¹⁰⁾
شرايط امام جماعت
1. امام جماعت بايد بالغ و عادل باشد و نماز را صحيح بخواند.
2. اگر ماءموم ، مرد است امام جماعت نيز بايد مرد باشد.
3. و اگر ماءموم ، زن است بنابر فتواى حضرت امام قدس سره احتياط واجب آن است كه امام جماعت او، مرد باشد.⁽¹¹¹⁾
استفتاء از مقام معظم رهبرى
س - چه وقت زن مى تواند امام جماعت باشد؟
ج - اگر ماءمومين تنها زنان باشند، امام جماعت مى تواند زن باشد.⁽¹¹²⁾
وظيفه ماءموم در نماز جماعت
1. احتياط واجب آن است كه تا تكبير امام تمام نشده ، ماءموم تكبير نگويد.⁽¹¹³⁾
2. ماءموم بايد غير از حمد و سوره ، همه چيز را خودش بخواند، ولى اگر ركعت اول يا دوم او، ركعت سوم يا چهارم امام باشد، بايد حمد و سوره را (آهسته ) بخواند.⁽¹¹⁴⁾
پيوستن به نماز جماعت
اگر در بين نماز جماعت خواستيم اقتدا كنيم بايد توجه داشته باشيم كه فقط در دو حالت مى توان به جماعت پيوست :
1. وقتى كه امام در حال قيام است و مشغول قرائت حمد و سوره يا تسبيحات اربعه و يا قنوت است .
2. وقتى كه امام در ركوع است .⁽¹¹⁵⁾
چگونه اقتدا كنيم ؟
اقتدا كردن و پيوستن به نماز جماعت حالت هاى مختلفى دارد كه با كمى دقت مى توان آنها را فرا گرفت .
O اگر امام جماعت ركعت اول نماز را بخواند اقتدا كردن به او تا دو صورت پيدا مى كند:
الف : امام جماعت ، ايستاده و مشغول خواندن حمد و سوره است .
براى اقتدا كردن به او نيت مى كنيم سپس تكبيرة الاحرام را با آرامش بدن مى گوييم ، حمد و سوره را نمى خوانيم و بقيه اعمال را همراه او انجام مى دهيم .
ب : امام جماعت در ركوع است .
براى اقتدا كردن به او نيت مى كنيم آنگاه تكبيرة الاحرام را با آرامش بدن مى گوييم آن را يك ركعت به حساب مى آوريم و بقيه نماز را همراه امام جماعت انجام مى دهيم .
O اگر امام جماعت ركعت دوم نماز را مى خواند باز هم اقتدا كردن به او دو صورت پيدا مى كند:
الف : امام جماعت ، ايستاده و مشغول خواندن حمد و سوره و يا قنوت است .
براى اقتدا كردن ، ابتدا نيت مى كنيم سپس تكبيرة الاحرام را با آرامش بدن مى گوييم ؛ اگر امام جماعت حمد و سوره را مى خواند، ساكت مى مانيم آنگاه قنوت را همراه امام مى خوانيم و ركوع و دو سجده را با او به جاى مى آوريم سپس وقتى امام ، تشهد مى خواند، بنابر احتياط واجب به صورت نيم خيز مى نشينيم .
(تا اينجا يك ركعت نماز خوانده ايم )
حال چنين عمل مى كنيم :
O اگر نماز امام جماعت ، دو ركعتى است بر مى خيزيم و بقيه نماز را خودمان مى خوانيم .
O اگر نماز امام جماعت ، سه يا چهار ركعتى است همراه او بر مى خيزيم وقتى امام ، مشغول خواندن تسبيحات اربعه است ، آهسته حمد و سوره و اگر وقت محدودتر بود فقط سوره حمد) را مى خوانيم ، آنگاه همراه با امام جماعت به ركوع و سجده مى رويم .
(تا اينجا يك ركعت نماز خوانده ايم )
O اگر نماز امام جماعت ، سه ركعتى است همراه او تشهد را مى خوانيم آنگاه :
الف : اگر نماز ما دو ركعتى بود همراه با امام جماعت سلام نماز را مى خوانيم و نماز را به پايان مى بريم .
ب : اگر نماز ما سه يا چهار ركعتى بود بر مى خيزيم و بقيه نماز را خودمان مى خوانيم .
O اگر نماز امام جماعت ، چهار ركعتى بود، امام جماعت پس از سجده براى انجام ركعت چهارم بر مى خيزد ولى ما مى نشينيم و تشهد نماز را مى خوانيم .
آنگاه :
الف : اگر نماز ما دو ركعتى بود، سلام نماز را هم مى خوانيم و نماز را به پايان مى بريم .
ب : اگر نماز ما سه يا چهار ركعتى بود بر مى خيزيم ، تسبيحات اربعه را مثل هميشه سه بار (و اگر وقت ، كافى نبود يك بار) مى خوانيم آنگاه با امام ، ركوع و سجود را انجام مى دهيم .
(تا اينجا سه ركعت نماز خوانده ايم )
O اگر نماز ما سه ركعتى بود همراه امام ، تشهد و سلام را مى خوانيم و نمازمان را به پايان مى بريم .
O اگر نماز ما چهار ركعتى بود مى توانيم نيم خيز بنشينيم پس از تمام شدن تشهد و سلام برخيزيم و نمازمان را ادامه دهيم و اگر نخواستيم مى توانيم پس از به جا آوردن سجده بلافاصله برخيزيم و نمازمان را ادامه دهيم .
ب : امام جماعت در حال انجام ركوع ركعت دوم است :
براى اقتدا به او ابتدا نيت مى كنيم سپس تكبيرة الاحرام را با آرامش بدن مى گوييم آنگاه به ركوع مى رويم ، ذكر ركوع را نيز با آرامش مى گوييم آن را يك ركعت به حساب مى آوريم و بقيه نماز را (به همان شيوه اى كه در قسمت الف گفتيم ) به جا مى آوريم .
O اگر امام جماعت ركعت سوم يا چهارم نماز را به جا مى آورد در اينجا هم اقتدا كردن به او دو صورت پيدا مى كند:
الف : امام جماعت ايستاده و مشغول خواندن تسبيحات اربعه است .
براى اقتدا كردن بايد ابتدا وقت را بسنجيم چنانچه براى خواندن حمد و سوره (و يا حمد تنها) وقت داريم مى توانيم اقتدا كنيم .
اگر وقت ، كافى بود براى اقتدا كردن ابتدا نيت مى كنيم سپس تكبيرة الاحرام را با آرامش بدن مى گوييم آنگاه حمد و سوره (و اگر وقت ، كم بود حمد را) آهسته مى خوانيم سپس همراه با امام جماعت به ركوع مى رويم و نماز را ادامه مى دهيم (ادامه نماز را مى توان از آنچه كه قبلا گفته شد به دست آورد و يا به توضيح المسائل مراجعه كرد.)
ب : امام جماعت در حال ركوع ركعت سوم يا چهارم است .
براى اقتدا كردن ابتدا نيت مى كنيم سپس تكبيرة الاحرام را با آرامش بدن مى گوييم آنگاه به ركوع مى رويم و ذكر ركوع را نيز با آرامش مى گوييم ، آن را يك ركعت به حساب مى آوريم و نماز را با امام جماعت ادامه مى دهيم . (كيفيت ادامه نماز مثل قسمت الف مى باشد.)⁽¹¹⁶⁾
12- سيل رحمت
يا ايها الذين امنوا اذا نودى للصلوة من يوم الجمعة فاسعوا الى ذكر الله و ذروا البيع ذلكم خير لكم ان كنتم تعلمون .⁽¹¹⁷⁾
اى كسانى كه ايمان آورده ايد، چون براى نماز جمعه ندا در داده شد، به سوى ذكر خدا بشتابيد، و داد و ستد را واگذاريد. اگر بدانيد، اين براى شما بهتر است .
باز هم آسمان ابرى است ، باران مى آيد، آب در خيابان و كوچه پس كوچه ها به راه افتاده ، آبها به هم مى پيوندند، خاك و خاشاك را با خود مى برند، ديگر در و ديوار شهر غباروبى شده است ، درختان و گلها با نشاط شده اند، پرندگان نغمه شادى سر مى دهند. و بار ديگر چهره شهر زيبا و آراسته گرديده ، چه خبر است ؟!