فهرست کتاب


سیمای کارگزاران علیّ بن ابی طالب امیرالمؤمنین (ع) جلد اول

علی اکبر ذاکری

4- عبداللّه بن شبیل احمسی، جانشین قیس در آذربایجان

از آنچه در شرح حال قیس نقل شد به خوبی استفاده می شود که عبداللّه به دستور حضرت امیر(ع)، جانشین قیس بن سعد در آذربایجان شده و مدتی در این سمت مشغول خدمت بوده است.
از نامه ای که حضرت امیر(ع) به قیس می نویسد، جلالت و ایمان عبداللّه بخوبی استفاده می شود. حضرت درباره وی می فرماید: «من او را آرام و فروتن، خوش رویّه و در مسیر هدایت یافتم.» کسی که در راه هدایت باشد، شایستگی کارگزاری حضرت امیر(ع) را دارد و لذا به قیس بن سعد درباره او توصیه می کند که با وی به نیکی برخورد نماید و او را گرامی بدار.
ابن عبدالبر گوید: در این که عبداللّه بن شبیل احمسی از صحابه باشد، نظر است. وی در سال بیست وهشت برای جهاد به آذربایجان رفت و با مردم آنجا طبق آنچه حذیفه صلح کرده بود، صلح نمود. (806)
در تاریخ طبری و کامل می نویسد: همین که عثمان، ولید را به امارت کوفه منصوب کرد، عتبه بن فرقد را از امارت آذربایجان عزل نمود. مردم آذربایجان بر اثر عزل او عهد را شکستند و به عصیان کمر بستند. ولید هم در سال بیست وپنجم یا بیست وچهارم هجری به جنگ آنها مبادرت نمود و عبداللّه بن شبیل احمسی را به فرماندهی مقدمه لشکر به آنجا فرستاد. و اهل مغان و ببر و طیلستان را مغلوب و گروهی را اسیر نمود و غنایمی به دست آورد. مردم منطقه آذربایجان درخواست صلح کردند. وی با همان شروطی که حذیفه مقرر کرده بود، با آنها صلح کرد و آنها طبق قرارداد، هشتصد هزار درهم پرداخت کردند و به مناطق مختلف نیرو فرستاد از جمله سلمان بن ربیعه باهلی را همراه دوازده هزار جنگجو به ارمنستان روانه نمود. وی به هر جا که می رسید غنیمت جمع کرده، اسیر می گرفت و با دست پر نزد ولید برگشت. ولید هم با غنایم زیاد از طریق موصل به کوفه رفت. (807)
در دوران خلیفه دوم و سوم، استاندار کوفه مسؤول جنگهای مسلمین با ایرانیان بود و در دوران حکومت حضرت امیر(ع) اکثر مناطق ایران، تحت پوشش استانداری بصره قرار گرفت. گویا عبداللّه بن شبیل از سال بیست وچهارم که به آذربایجان رفت. در آنجا باقی ماند و از این رو حضرت امیر(ع) از قیس می خواهد که وی را به عنوان جانشین خود در آذربایجان انتخاب کند.

5- سعد بن حارث خزاعی، کارگزار آذربایجان

بنابر نقل تنقیح المقال، حضرت امیر(ع) سعد بن حارث را به کارگزاری آذربایجان گذارده و مدتی نیز مسؤول «شرطة الخمیس» بوده است. (808)
مرحوم مامقانی مدرک سخن خود را ذکر نکرده اند و برای ما معلوم نیست در چه زمانی سعد این مسؤولیت را تقبل کرده اما این نکته از کتب تاریخی استفاده می شود که سعد، غلام حضرت، مثل قنبر، یکی از ملازمان امیرالمؤمنین بوده و حضرت در کارهای مختلف از وی استفاده می کرده است از جمله او به عنوان بازرس، به منطقه تحت فرمان زیاد بن ابیه رفته و با وی درگیری لفظی نیز داشته است. (809)
وی همچنین مسؤولیت حفاظت از یزید بن حجیّه را به عهده داشت، اما یزید وقتی که سعد به خواب رفت، فرار کرد. به شرح حال یزید بن حجیّه مراجعه شود.
مرحوم مامقانی می نویسد: سعد بعد از امیرالمؤمنین، ملازم امام حسن(ع) و پس از ایشان ملازم امام حسین(ع) بود و از مکه همراه آن حضرت به کربلا رفت و در روز عاشورا به شهادت رسید. رحمت خدا بر او باد!. (810)

فصل چهاردهم: کارگزاران همدان و شام از طرف عثمان