گلستان سوره ها( آشنایی با سوره ها و مفاهیم قرآن) جلد 2

نویسنده : محمد حسین جعفری

95 - تین

تین یعنی انجیر و سوره مکی است.
443) تین چیست؟ درباره آن چه می دانید؟ 444) مراد از طور سینا و شهر امن چیست؟ 445) در این سوره به چه چیزهایی قسم یاد می شود و جواب قسم ها چیست؟ 446) انسان به چه جایگاهی باز می گردد و چه کسانی از این امر استثنا هستند؟ 447) انتخاب جایگاه و سرانجام انسان با کیست؟ توضیح دهید.
در این سوره به زیتون و انجیر، طور سینا، و شهر امن قسم یاد شده است.
تین به معنی انجیر است. میوه ای با برکت که دارای ترکیبات غذایی و دارویی است. درخت انجیر بدون آنکه شکوفه دهد، میوه اش را ظاهر می کند. مانند درخت های دیگر نیست که شکوفه بسیار می دهند و نظرها را جلب می کنند، اما میوه شان کمتر از شکوفه های آنهاست. درخت انجیر چنین نیست که وعده بسیار دهد و تخلف کند. به همین جهت آن را درخت صادق و باوفا می خوانند. این درخت بیشتر در دامنه کوه های سرزمین قدس و سینا که محل نزول وحی بر پیامبران (205) بوده است، می روید.
زیتون نیز مانند انجیر غذایی است طبیعی و پاک و سالم و صفابخش که در سرزمین فلسطین - مهد پرورش رسولان الهی (206) - به عمل می آید.
طور سینا که خداوند به آن قسم یاد کرده، همان کوهی است که خدای تعالی در آنجا با موسی بن عمران (علیه السلام) سخن گفته است.
مراد از شهر امن، شهر مکه است. یکی از واجباتی که خداوند برای مردم قرار داده، رعایت امنیت این شهر است. در این زمینه مکه دارای احکام ویژه ای در شرع مقدس اسلام است و این احکام فقط مربوط به این شهر است. خانه کعبه در این سرزمین مقدس قرار دارد (207).
خداوند پس از ذکر این قسم های چهارگانه می فرماید:
براستی که انسان را در بهترین تقویم آفریدیم.
یعنی به نیکوترین وضع از جهت اعتدال و فراهم آمدن هر آنچه برای بقایش لازم است (208).
در ادامه آیات می خوانیم:
سپس او را به پست ترین (مراتب) بازگردانیدیم. مگر کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح انجام دهند، که پاداش جاویدان خواهند داشت.
آری انسانها پس از آنکه به نیکوترین وضع آفریده شدند و زمینه آن را دارند که به سعادت جاوید و مقامات عالی و قرب الهی برسند، با این حال از مسیر حق منحرف می گردند و به پست ترین مقام و جایگاه سقوط می کنند، تنها کسانی از این امر استثنا هستند که ایمان آورده و اعمال صالح به جای آورند که برای آنان پاداش همیشگی و سعادت ابدی مهیاست. در این رابطه انتخاب با خود انسانهاست، تا چه جایگاه و سرانجامی برای خویش برگزینند.
مصباح 96: علق
96 - علق
97 - قدر
98 - بینه
99 - زلزال
100 - عادیات
شعر کلیدی

خون بسته آن علق، قدر است و در پی بینه
آن دلیل روشن و زلزال و صد هم عادیات

96 - علق

علق یعنی خون بسته و سوره مکی است.
448) علق به چه معناست؟ 449) این سوره دارای چه ویژگی است؟ 450) آیات نخست این سوره از قسم و آموختن سخن به میان می آورد؛ این امر نشانه چیست؟ 451) داستان آنکه در این سوره مورد تهدید است چیست؟ 452) این سوره در زمره کدام سوره هاست؟
علق به معنی خون بسته است که یکی از مراحل آفرینش انسان در رحم مادر است.
سوره علق اولین سوره ای است که در آغاز رسالت در غار حرا بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شده است.
در آیات 1 تا 5 می خوانیم:
بخوان به نام پروردگارت که آفرید. انسان را از علق آفرید. بخوان، که پروردگار تو (از همه کریم تر است. همانکه به وسیله قلم آموخت. به انسان آنچه را نمی دانست آموخت.
در این آیات که نخستین آیات نازل شده بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) می باشد، می بینیم که از قلم و آموختن، سخن به میان آورد. این بیان، نشانگر آن است که آغاز وحی خاتم پیامبران، طلوع علم است، طلوع فرهنگ است و طلوع تمدن و قرآن از اول تا به آخر از علم و تفکر سخن می گوید (209).
در آیات 9 تا 19 سخن از کسی است که بنده ای را از نماز باز می داشت. قرآن با لحن شدیدی به او تذکر می دهد که آیا وی نمی داند که خداوند (او را) می بیند؟ در ادامه آیات، آن فرد خطا کار و سرکش به سختی مورد تهدید قرار می گیرد.
سپس در پایان سوره خطاب به رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید:
هرگز چنان نیست (که آن انسان سرکش می پندارد،) او را اطاعت مکن، و سجده کن، و خود را (به خدا) نزدیک گردان. (210)
درباره شأن نزول این سوره روایت است که:
(روزی) ابو جهل (به اطرافیان خود) گفت: راست است که محمد صورت خود را در حضور شما بر خاک می گذارد؟ گفتند: آری. گفت: سوگند به آنکه باید به او سوگند خورد، اگر او را ببینم که چنین می کند، گردنش را لگد مال خواهم کرد!
در همان بین شخصی صدا زد که: محمد نماز می خواند. ابوجهل پیش رفت تا (به خیال خود) گردن رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را لگد کوب کند. چیزی نگذشت که عقب عقب برگشت، در حالی که دستها را در مقابل صورتش گرفته بود! گویی از چیزی می ترسید و می خواست خود را حفظ کند!
از او پرسیدند: ای ابا الحکم چه شده است؟ گفت: بین من و او خندقی از آتش است و اینها بالدارانند (211)!
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: به آن خدایی که جانم در دست اوست، اگر به من نزدیک می شد، ملائکه تکه تکه اش می کردند.
اینجا بود که خدای تعالی آیه: آیا دیدی آن کس را که باز می داشت... تا آخر سوره را نازل کرد (212).
سوره علق، یکی از سوره های چهارگانه عزائم است. یعنی دارای سجده واجب است، که آخرین آیه این سوره می باشد (213).

97 - قدر

قدر یعنی اندازه و ارزش (214).
453) فرو فرستادن قرآن در کدام شب بوده است؟ 454) قرآن به چند صورت فرو فرستاده شده است؟توضیح دهید. 455) درباره شب قدر چه می دانید؟
در این سوره می خوانیم:
همانا ما (قرآن را) در شب قدر نازل کردیم، و تو چه می دانی که شب قدر چیست؟ شب قدر بهتر از هزار ماه است. در آن (شب) فرشتگان و روح (215)، به فرمان پروردگارشان، برای هر کاری (که مقرر شده است) فرود می آیند. (آن شب) تا دو صبح، سلام و تهنیت و رحمت است.
این سوره، فرو فرستادن قرآن را در شب قدر بیان می کند، و آن شب را با ارزش تر از هزار ماه معرفی می کند.
در مورد نزول قرآن، تذکر این نکته لازم است که قرآن به دو صورت فرو فرستاده شده است (216):
1 - انزال که عبارت از نازل کردن قرآن به صورت یکباره است که در شب قدر واقع شده است و آیه نخست این سوره بدان اشاره دارد.
در این مرحله قرآن به صورت کلی و یکباره مانند یک روح بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شده است و آن حضرت دارای آن روح شده است، که آن روح قرآن است (217).
2 - تنزیل که همان نزول تدریجی قرآن بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) است.
در این مرحله، الفاظ و کلمات قرآن و تمام جزئیات آن، به تدریج و در مناسبت های مختلف بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شده که مدت 23 سال طول کشیده است.
در ارزش شب قدر همین بس که از هزار ماه والاتر است. شب قدر شب نزول قرآن است. در روایت است که: عمل (و عبادت) در شب قدر، بهتر از عمل در هزار ماهی است که شب قدر در آن نباشد (218). شب قدر، یک شب در طول سال است و در آن هر حادثه ای که باید در طول سال واقع گردد، تقدیر می شود. آن شب یکی از شبهای نوزدهم یا بیست و یکم یا بیست و سوم ماه مبارک رمضان است.
شب قدر، شبی است که میان زمین و آسمان ارتباط برقرار می شود. درهای آسمان به روی زمین باز می شود؛ گویی که آسمان و زمین یکی می شوند. ملائکه و روح در آن شب بر انسان فرود می آیند. بر قلب انسان. البته باید زمینه قلب انسان مناسب آن باشد که ملائکه بر آن فرود آیند.
آن شب تا صبح سلام است و تهنیت و رحمت. در آن شب، رحمت خداوند شامل حال تمامی بندگانی است که به او روی می آورند. در آن شب حیله شیطانها مؤثر واقع نمی شود؛ در عذاب بسته و در رحمت خدای مهربان باز است (219).