فهرست کتاب


مربی نمونه(تفسیر سوره لقمان)

آیة الله جعفر سبحانی‏

لقمان به فرزند خود چه می گوید؟

مکتب اخلاقی و تربیتی لقمان دارای فصول و برنامه های گوناگونی است که یکی پس از دیگری در ضمن چند آیه خواهد آمد:
نخستین برنامه تربیتی وی خداشناسی و مبارزه با تمام اقسام شرک بود؛
دومین برنامه او با معرفی و شناساندن خدا و احاطه وی بر سراسر جهان هستی آغاز می گردد و می گوید که او بر تمام موجودات جهان، محیط است و هیچ چیز، هر قدر جزئی و کوچک باشد، از نظر او مخفی و پنهان نیست.
لقمان با یادآوری و یا تعلیم این قسمت از صفات خدا هدف تربیتی دارد و آن، این است که اکنون که ما در برابر یک چنین خدای آگاه از تمام امور قرار گرفته ایم، باید بدانیم خدا به حساب تمام کارهای ما اعم از کوچک و بزرگ خواهد رسید. اکنون ما در هر دو مرحله (آگاهی خدا بر تمام امور و رسیدگی خدا به تمام کارهای بشر) به طور اجمال سخن می گوییم.

قرآن خداوند را چگونه معرفی می نماید؟

قرآن احاطه علمی خدا را به تمام موجودات با جمله های گوناگونی بیان نموده و مقام مقدس الهی را از جهل به هر امری ولو کوچک باشد، منزه و مبرا دانسته است؛ اینک آیاتی چند در این باره:
1. لایعزب عنه مثقال ذره فی السموات ولافی الارض ولا اصغر من ذلک ولااکبر الا فی کتاب مبین؛(82)
هموزن ذره ای در زمینها و آسمانها و نه کوچکتر از آن و نه بزرگتر بر خداوند پوشیده نیست.
2. وعنده مفاتح الغیب لایعلمها الا هو ویعلم ما فی البر والبحر وما تسقط من ورقه الا یعلمها ولا حبه فی ظلمات الارض ولارطب ولایابس الا فی کتاب مبین؛(83)
کلیدهای اسرار غیب، نزد خداست که جز او کسی از آنها اطلاعی ندارد و آنچه در خشکی و دریاهاست می داند. هیچ برگ درختی نمی ریزد، مگر این که از آن آگاه است و نه هیچ دانه ای در دل زمین و هیچ تر و خشکی نیست، مگر این که در کتاب مبین (لوح محفوظ) منعکس است.
آیه های متعددی در قرآن، تسلط علمی خدا را بر امور جهان و بر آنچه در دایره هستی رخ می دهد ثابت می نماید، مانند ان الله لایخفی علیه شی ء فی الارض ولافی السماء؛(84)
در حقیقت، هیچ چیز (نه) در زمین و نه در آسمان بر خدا پوشیده نمی ماند.
اکنون شایسته است که مقایسه کوتاهی میان قرآن و تورات کنونی که هرگز ربطی به تورات واقعی ندارد به عمل آید.

مقایسه کوتاهی میان قرآن و تورات

ملاحظه فرمودید که قرآن، چگونه از آگاهی و احاطه عملی خدا گزارش داده و همه را در برابر او حاضر خوانده، ولی تورات در داستان آدم و حوا علم و آگاهی خدا را آن چنان محدود و کوچک می شمرد که قلم از نقل آن شرم دارد: وقتی آدم و حوا از میوه آن درخت خوردند، دیدگان آنها باز گردید و دیدند که هر دو برهنه اند. فوراً برای خود لنگی درست کردند. خداوند آدم و حوا را در حالی که در بهشت راه می رفتند دید. آدم و حوا فوراً پنهان شدند. خدا آدم را صدا زد کجایی؟ آدم پاسخ دادراک من تا صدای تو را شنیدم فوراً پنهان شدم، زیرا عریان و برهنه ام. خدا گفت: چه کسی تو را آگاه ساخت که برهنه هستی، مگر از میوه آن درخت خورده ای؟(85)
آیا صحیح است بگوییم که خدا از مخفی گاه آدم که در دو قدمی او قرار داشت آگاه نبود. به طور مسلم، تورات کنونی غیر از تورات واقعی است که قرآن درباره آن می گوید:
وفی نسختها هدی ورحمه للذین هم لربهم یرهبون؛(86)
تورات کتابی است که سراسر آن، هدایت و رحمت برای کسانی است که از خدای خود بترسند.