فهرست کتاب


سفر به عالم برزخ

علی‏رضا اسداللهی فرد

قسمت اول : پیش گفتار در رابطه با برزخ

در این قسمت از کتاب مساله برزخ از نظر اسلام پرداخته و ادله ای که در خصوص این امر مهم آمده است از دیدگاه عقل و قرآن و سنت و سخنان گهربار ائمه معصومین (علیه السلام) در سه بخش به استحضار می رسانیم:
1- برزخ از دیدگاه عقل
2- برزخ از دیدگاه قرآن
3- برزخ از دیدگاه معصومین (علیهم السلام)

بخش اول : برزخ از دیدگاه عقل

انسان وقتی در رابطه با مرگ فکر می کند دو سوال از مغز او خطور می کند. اول اینکه، انسان بعد از مرگ آیا زندگی خواهد داشت یا نه؟
دوم اینکه، آیا قبل از اینکه قیامت به پا شود (چون می دانیم قیامت با وقوع حوادثی به پا خواهد شد و ما به عیان می بینیم هنوز از آن حوادث چیزی اتفاق نیافتاده) در حالی که عده ای از دنیا رفته اند و در میان ما نیستند این انسانها بعد از مرگ چه نوع زندگی را دارند؟
از روزگار قدیم انسان در مواجهه با مرگ این سوال را از خود می پرسیده که آیا در ورای این زندگی کوتاه، حیات جاویدی وجود دارد یا نه؟
او برای پاسخ به این سوال اساسی، در بعضی مواقع درمانده می ماند و چون نحوه خلقت خود را فراموش می کرد، راه فکر را که باید بیاندیشد و بگوید آن قادر و توانایی که او را خلق کرده در حالی که نبوده، می تواند او را دوباره زندگی ببخشد و حیات جاوید دهد، می بست.
در این میان عده ای بیراهه رفتند و منکر معاد و زندگی جاوید شدند و گفتند: انسان غیر از این دیگر حیات ندارد و لذا برای رسیدن به دنیا از هیچ گونه جنایتی بر همنوعان خود دریغ نکردند. و عده ای دیگر راه صواب پیش گرفتند و قوه تعقل را بکار بستند و با دیدن آیات دیگر راه مرگ و بعث از قبیل تغییر فصلها و رشد و نمو گیاهان و سپس از بین رفت آنها و باز به وجود آمدن آنها و سایر نشانه های مرگ و حیات، به این نتیجه رسیدند که انسان با این عظمت و امتیازی که از سایر موجودات دارد، ممکن نیست برای مدتی که بعد از آن فنا و نابودی است خلق شده باشد و اصولاً امکان تصادف و اتفاق را به طور کلی، غیر قابل قبول می دانند چرا که وجود نظم یا وجود اتفاقی بودن خلقت محال است البته بحث را رابطه با اثبات صانع و معاد در کتب فلسفی به طور مفصل آمده و این از حوصله بحث ما خارج است اما اشاره ای در اینجا نمودیم تا یادآوری آن ما را در فهم صحیح مطالب، یاری نماید.
و اما در مورد حیات بعد از مرگ، شواهدی زنده و قابل قبول بدست آوردند که همگی، حاکی از وجود زندگی بعد از مرگ می باشد مثلاً خواب دیدن عده ای از اشخاصی را که از دنیا رفته اند و صحبت با آنها در رابطه با زندگی آنان در عالم برزخ(3) و اتفاق افتادن وقایعی که از سوی آن اشخاص به زنده ها بازگو شده و موارد بسیاری که همگی اثبات وجود دنیائی است که آن را برزخ می نامیم.
قرآن مجید در سوره نبأ برای اینکه راه عقل منکرین معاد را باز کند، آنها را دعوت به تعقل در رابطه با نظام آفرینش می کند.
مرحوم علامه طباطبایی مفسر کبیر در ذیل آیات شریفه عم یتسائلون عن النبأ العظیم... می گوید در این آیات از طریق فکر در نظام آفرینش مشرکین را به زندگی پس از مرگ رهنمون می سازد.(4)

بخش دوم : برزخ از دیدگاه قرآن

از نظر قرآن مجید عالم برزخ وجود دارد و انسانها بعد از مرگ تا قیامت در آنجا خواهند بود و هر کس در قبال اعمال دنیوی اش در آنجا از نعمتهای الهی یا از عذاب الهی برخوردار خواهد بود.
مرحوم علامه طباطبائی، مفسر بزرگ اسلام، در ذیل آیه شریفه 99 و 100 سوره مؤمنون(5) در تفسیر شریف المیزان می فرماید:
مراد از برزخ طبق آنچه که سیاق آیات می رساند عالم قبر است و عالم قبر همان عالم مثالی است که انسان در آن بعد از مرگش تا روز قیامت زندگی می کند و بر این واقعیت آیات دیگری نیز دلالت می کند.(6)
مرحوم علامه شهید مطهری در کتاب زندگی جاوید یا حیات اخروی می فرماید:
آیا انسان پس از مرگ یکباره وارد عالم قیامت می شود و کارش یکسره می گردد، و یا انسان در فاصله مرگ و قیامت یک علل حاصل را طی می کند و هنگامی که قیامت کبری به پا شد وارد عالم قیامت می گردد؟
مطابق آنچه از نصوص قرآن کریم و اخبار و روایات متواتر و غیر قابل انکاری که از رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) و ائمه اطهار (علیهم السلام) رسیده است استفاده می شود هیچ کس بلافاصله پس از مرگ وارد عالم قیامت کبری نمی شود، زیرا قیامت کبری مقارن است با یک سلسله انقلابها و دگرگونیهای کلی در همه موجودات زمینی و آسمانی که ما سراغ داریم یعنی کوهها و دریاها، ماه، خورشید، ستارگان و کهکشانها.
هنگام قیامت کبری هیچ چیزی در وضع موجود باقی نمی ماند.
- بعلاوه در قیامت کبری اولین و آخرین جمع می شوند، و ما می بینیم که هنوز نظام جهان برقرار است و شاید میلیونها و بلکه میلیاردها سال دیگر نیز برقرار باشد و میلیاردها، میلیارد انسان دیگر بعد از این بیایند.
همچنین از نظر قرآن کریم همانطور که از آیات استفاده می شود هیچکس در فاصله مرگ و قیامت کبری در خاموشی و بی حسی فرو نمی رود یعنی چنین نیست که انسان پس از مردن در حالی شبیه بیهوشی فرو رود و هیچ چیزی را احساس نکند، نه لذتی داشته باشد، نه درد و رنجی، نه سروری داشته باشد و نه اندوهی، بلکه انسان بلافاصله پس از مرگ وارد مرحله ای دیگر از حیات می گردد که همه چیز را حس می کند...
این مرحله ادامه دارد آنگاه که قیامت کبری به پا شود.
پس از نظر قرآن کریم عالم پس از مرگ در دو مرحله صورت می گیرد: عالمی که مانند عالم دنیا پایان می پذیرد و عالم برزخ نامیده می شود، دیگر عالم قیامت کبری که به هیچ وجه پایان نمی پذیرد.(7)
در کتاب شریف تفسیر قمی در ذیل آیه شریفه و من ورائهم برزخ الی یوم یبعثون(8) می فرماید:
این مساله (برزخ) امری است بین دو امر و آن، ثواب و عقاب بین دنیا و آخرت است، و همین آیه، منکرین عذاب قبر و ثواب و عقاب قبل از قیامت را مردود می شمارد.(9)