فهرست کتاب


انتظار موعود فصلنامه علمی - تخصصی ویژه امام مهدی (عج) سال چهارم، شماره پانزدهم، بهار 1384

مرکز تخصصی مهدویت

4. تخریب سقف مساجد

کلینی: علی بن ابراهیم، عن ابیه، عن ابن ابی عمیر، عن حماد بن عثمان، عن الحلبی، قال: سئل ابو عبدالله (علیه السلام) عن المساجد المظللة، أتکره الصلاة فیها؟ فقال: نعم، ولکن لا یضرکم الیوم، و لو قد کان العدل لرأیتم کیف یصنع فی ذلک... .(577)
... حلبی می گوید: از امام صادق (علیه السلام) سوال شد: آیا نماز خواندن در مساجد سرپوشیده - مسقف - کراهت دارد؟ فرمود: آری ولیکن امروز - یعنی تا پیش از قیام حضرت مهدی (علیه السلام) مشکلی نیست؛ ولی آن روز که حکومت عدل برپا شود، خواهید دید که با این گونه مساجد چه خواهد کرد... .
بررسی سند
هیچ مشکل سندی در این روایت نیست، مگر ابراهیم بن هاشم که گفته شده توثیق خاصی ندارد، هر چند ممدوح است. لذا به این جهت، روایت را حسن می نامند، چنانکه مرحوم مجلسی در مرآة چنین تعبیر کرده.(578) ولی به نظر ما، ابراهیم بن هاشم هیچ مشکلی ندارد، زیرا: اولا ایشان فوق وثاقت است و اگر توثیق خاص ندارد، به این جهت است که شأن بعضی بالاتر از این است که کلمه ثقه در حق آنان آورده شود.
ثانیا ایشان توثیق عام دارد؛ زیرا علی بن ابراهیم در مقدمه تفسیر، مشایخ خود را توثیق کرده و فرموده:
نحن ذاکرون و مخبرون بما ینتهی الینا و رواه مشایخنا و ثقاتنا...(579)
ما در اینجا روایاتی را که مشایخ و افراد مورد وثوق روایت کرده اند می آوریم.
و این توثیق عام به توثیقات خاص منحل می شود؛ یعنی یکایک روات و مشایخ ما در این کتاب ثقه هستند. ابراهیم بن هاشم نیز یکی از آنان است. بنابراین روایت فوق از نظر سند هیچ اشکالی ندارد.
اما دلالت:
ظاهر روایت این است که مسقف کردن مسجد خلاف نظر شرع و یک نوع سنت شکنی است و مورد کراهت شرع است، ولی فعلا مبارزه با این سنت شکنی زمینه ندارد و نماز مومنان در این گونه مساجد مشکلی ندارد. لیکن به هنگام ظهور، عدالت و مبارزه با سنت شکنی، درباره آن تصمیم دیگری اتخاذ می شود.
نمونه:
البته روایت صحیح دیگری از امام باقر (علیه السلام) به همین مضمون واردش ده:
اول ما یبدأ به قائمنا سقوف المساجد فیکسرها، و یأمر بها فیجعل عریشا کعریش موسی.(580)
نخستین چیزی که حضرت قائم (علیه السلام) از آن آغاز می کند، سقف مساجد است. آنها را ویران می کند و سقف هایی مانند عریش موسی (علیه السلام) بر آن قرار می دهد.
عریش سایبانی است که برای محافظت از سرما و گرما و آفتاب می سازند.
به نقل از مرحوم طریحی:
آن را از سعف خرما می سازند و تا پایان فصل خرما در آن سر می برند.(581)
تخریب آن شاید بدین دلیل است که مساجد پیش از ظهور امام (علیه السلام) از حالت سادگی بیرون آمده، جنبه تشریفاتی به خود می گیرد.
برداشت فقهی:
این روایت و مانند آن بر استحباب حمل شده؛ زیرا نبود مانع و حائل بین نمازگزار و بین آسمان مستحب است و نبودن حایل یکی از اسباب قبولی نماز و استجابت دعاست.

5. مساجد و زخارف و تصاویر

کلینی: الحسن بن علی العلوی، عن سهل بن جمهور، عن عبدالعظیم بن عبدالله العلوی، عن الحسین العرنی، عن عمرو بن جمیع، قال: سألت: ابا جعفر (علیه السلام) عن الصلاة فی المساجد المصورة. فقال: اکره ذلک و لکن لا یضرکم الیوم و لو قد قام العدل لرأیتم کیف یصنع فی ذلک.(582)
... عمرو بن جمیع می گوید: از امام باقر (علیه السلام) راجع به نماز خواندن در مسجدهایی که در آن عکس نقش بسته و آن را به نقش تزیین کردند پرسیدم، فرمود: من آن را نمی پسندم، ولیکن امروز ضرر و ایرادی ندارد و چنانچه حکومت عدل و عدالت برپا شد، خواهید دید که چگونه با آن برخورد می کند.
بررسی سندی
مرحوم مجلسی در شرح کافی و تهذیب، این روایت را تضعیف کرده.(583) شاید علت ضعف این باشد که در سند، افرادی هستند که توثیق ندارند و هیچ سخنی از آنان در کتب رجالی نیامده و به اصطلاح مهمل هستند.
و بعضی دیگر، همچون عمروبن جمیع ازدی، تضعیف شده و چنانچه عمرو بن جمیع عبدی باشد، او هم مجهول است.(584) ولی از این که فقها(585) به استناد این روایت و دیگر روایات فتوا به کراهت نقش در مساجد داده اند، چنین استفاده می شود که مورد اعتماد و عمل آنان بوده است.
لکن ممکن است گفته شود که این عمل فقهای شیعه بر مبنای تسامح در ادله سنن است.

6. به زانو در آوردن حکومت جباران

قال رسول الله صلی الله علیه و آله:... فیجتمع الناس الیه کالطیر الواردة المتفرقة حتی یجتمع الیه ثلثمائة و اربعة عشر رجلا. فیهم نسوة، فیظهر علی کل جبار و ابن جبار و یظهر من العدل ما یتمنی له الاحیاء امواتهم... .(586)
... مردم همانند کبوتران پراکنده و از راه رسیده، دور حضرت مهدی (علیه السلام) جمع می شوند، پس سیصد و چهارده نفر مرد و تعداد کمی از زنان نیز حضور به هم می رسانند. سپس بر هر ستمگر و فرزند ستمگری چیره می شود و عدالتی را گسترش می دهد که زندگان آرزو می کنند مردگان زنده شوند و این عدالت را ببینند....
هر چند طبق این مضمون روایات بسیاری از فریقین رسیده و هیچ نیازی به بررسی سند ندارد، ولی از نظر فنی، لیث بن ابی سلیم در طریق این روایت است که نزد اهل سنت مدلس است و بعضی او را تضعیف کرده اند.(587)
اما دیگر افراد، همگی طبق نظر آنان ثقه هستند. البته تدلیس در نظر اهل سنت، چندان نقطه ضعفی شمرده نشده است. چنانکه ابن عماد حنبلی در ترجمه سلیمان بن مهران الاعمش به طور مشروح به این بحث پرداخته است. از طرفی او، جزء رجال بخاری است که این خود نقطه قوتی برای راوی - از نظر بعضی از اهل سنت - شمرده می شود. بنابراین بعید نیست که اشکال ضعف سند نیز برطرف شود. ولی عدد سیصد و چهارده نفر با روایات دیگر چندان سازشی ندارد.
در خاتمه بحث مجددا سخن خود را تکرار می کنیم: هیچ شک و تردیدی نیست که حکومت حضرت بقیة الله الاعظم، تجسم عدالت و قسط و محو ظلم و بیدادگری است و روایات بسیاری بر آن اشاره دارد که از حد شمارش خارج است.
ما در این جا فقط به چند نمونه روایت از جلوه های عدالت در این دولة کریمه اشاره کردیم و با نقد و بررسی سندی به تمام آنچه گفته شده و یا می شود اشاره و از آن روایات به دفاع پرداختیم تا برای مدعیان تخصص، که متأسفانه با نداشتن هرگونه تعهد و تخصص، به روایات اشکال می گیرند، سخنی باقی نماند. انشاء الله.(588)